Кіріспе

Кемпингте жақылған от

Кемпингтегі от – кемпингте жарық, жылу және тамақ пісіруге қажетті жылу беретін от. Ол сонымен қатар белгі ретінде, жәндіктер мен жыртқыштардан сақтану үшін де пайдалы. Реттелген кемпингтерде қауіпсіздік үшін тас немесе болаттан жасалған от ошағы болады. Кемпингтегі от – кемпингтің танымал бөлігі. Жазғы лагерьлерде "кемпингтегі от" сөзі көбінесе шараға (салтанат, жиын және т.б.) қатысты қолданылады, онда от жағылады. Кейбір лагерьлер оттың өзін кемпингтегі от деп атайды.

Бірінші лагерьлік от

Оңтүстік Африкадағы Сварткранс үңгірлеріндегі күйдірілген антилопа сүйектерін жаңа талдау 1,6 миллион жыл бұрын австралопитек робуст және/немесе гомо эректустың от жаққандығын растады. Калахари шөлінің шетіндегі Вундерверк үңгірінің жанындағы мәліметтер ең ерте бақыланатын от деп саналады. Өсімдік күлі мен көмірленген сүйек сынықтарының микроскоптық талдауы үңгірдегі материалдар шамамен белгілі бір температурадан жоғары қыздырылмағанын көрсетеді. Бұл алдын ала нәтижелермен сәйкес келеді, яғни от шөптер, бұталар және жапырақтарды өртеген. Мұндай отыннан қатты от пайда болмас еді. Аталған деректер адамдар 1,9 миллион жыл бұрын Homo erectus-тың пайда болуымен бірге отта аңды пісіріп жегенін көрсетеді.

Сайтты табу

Жақын жерде от ошағы болғанда, отты сонда жағу керек. Егер от ошағы болмаса, уақытша от жағу орны құруға болады. От жағуға тасты немесе өсімдіксіз жерлер өте қолайлы. Балама ретінде, оттан зардап шегуді азайту үшін шөпті кесіп алып, от салғаннан кейін мұқият орнына қоюға болады. Тағы бір жолы – жерді бірнеше сантиметр тереңдікте құммен немесе өте аз мөлшерде жанғыш органикалық заттар бар топырақпен жабуға болады. Көбінесе оттың айналасына тас қамау салынады. Дегенмен, от ошақтары жердегі заттарды толыққанды түрде өрттен қорғамайды. Ұшқындар әлі де қауіпті, ал от ошағы оған тиген затты тұтандыруы немесе суды буға дейін қыздырып, тастарды жарылуына себеп болуы мүмкін.

Қауіпсіздік шаралары

Костерлер орман өртіне себеп болуы мүмкін. Сондықтан, костер жағушы бірнеше қауіпсіздік шараларын сақтауы қажет, олардың ішінде: Ілгері салған бұтақтардың астында немесе тік беткейлерде костер жағудан аулақ болу және костердің айналасында 3 метрлік (10 фут) диаметрлі шеңберді жанғыш қалдықтардан тазалау. Жанында жеткілікті мөлшерде су және бақылаудан шығып кеткен өртті топырақпен сөндіруге қолданылатын қазыл аспап болуы тиіс.

Құрылыс стилі

От жағудың әр түрлі пішімдері бар. Өрттің бастапқы кезеңдерінде тиімді пішім маңызды. Көптеген пішімдер отын туралы еш айтпайды – көбінесе отынды, тұтандырғыш жақсы жануға дейін отқа қоймайды.

Типи

Типи (немесе типи) отты құруға шыдамдылық қажет. Бірінші кезекте, тұтандырғыш материал тығыз қапқа жиналады. Кішкентай отындықтар оның айналына, типидің тіректері сияқты орналастырылады. Артық беріктік үшін, кейбір таяқтарды бір-біріне байлауға болады. Үш аяқты байлау кішкентай таяқтармен жасау қиын, сондықтан қарабай байлау жеткілікті. (Жасанды арқанды пайдаланудан аулақ болу керек, себебі ол жану кезінде зиянды заттар шығарады.) Содан кейін ірі отындықтар кішкентай отындықтардың үстіне орналастырылады, типи құлап кетпеуіне назар аударылады. Алғашқы типидің айналасына екінші типи орнату тиімдірек болуы мүмкін. Типи оттары адамдарды жылыту үшін керемет жылу береді. Таяқтар қосылғанда, төменгі газдар жылдам жоғары көтеріледі. Типи оттарының бір кемшілігі – жанғанда бұтақтар тұрақсыз болып, құлап қалуы мүмкін. Бұл әсіресе үлкен от кезінде алаңдатарлық.

Ағаштан жасалған үй

Төбешіктей от жағу да тұтандырғыш қабаттан басталады. Содан кейін, ағаш үй салынғандай, оның айналына қурау қосылады. Алғашқы екі қурау таяғы тұтандырғыш қабаттың қарама-қарсы жақтарына, бірін-біріне параллель қойылады. Екінші жұп бірінші жұптың үстіне, оған тік бұрышпен, сондай-ақ тұтандырғыштың қарама-қарсы жақтарына қойылады. Осылайша, одан да көп қурау қосылады. Ең кішкентай қурау жиынтықтың үстіне салынады. Барлық от жағу тәсілдерінің ішінде, төбешіктей от жағу ерте құлауға ең аз бейім, бірақ ол тиімді де емес, себебі үлкен отын бөліктерін кезең-кезеңімен тұтандыру үшін конвекцияны тиімсіз пайдаланады. Дегенмен, осы қасиеттері төбешіктей отты тамақ пісіруге өте қолайлы етеді, өйткені ол ұзақ уақыт бойы жанады және ыдыс-аяқтарды ұстай алады. Басқа бір тәсілде, үлкен отын немесе қалың бұтақ жерге, тұтандырғыш қабаттың жанына қойылады. Содан кейін, қураудың бір ұшы үлкен отынға сүйеніп, екіншісі жерге тіреліп, тұтандырғышқа қарай еңкейтіледі. Бұл тәсіл өте күшті желде пайдалы, себебі отын желкездес қызметін атқарады.

Раковалкея

Дәстүрлі фин раковилкасы, немесе скандинавия тілдерінде нинг, сондай-ақ ағылшын тілінде ұзын бұтақты от немесе аралық от деп аталады, бір ұзын және қалың отынды (бұтақты) екіншісінің үстіне, қатарлап қойып, оларды жерге қадалған төрт берік тірекпен бекіту арқылы салынады. Дәстүр бойынша, отынға бүтін, тілінген емес ағаш діңдері қолданылады. Құрғақ отын мен тұтандырғыш ағаштардың арасына жеткілікті мөлшерде (бірақ шеттерін болдырмай) қойылады, бұл жоғарғы бұтақты көтеріп, ауа айналымын қамтамасыз етеді. Тұтандырғыш әрқашан ортасынан тұтандырылады, сонда тіректердің шеттері ерте күймейді. Раковилканың екі маңызды ерекшелігі бар. Біріншіден, ол тұтанғанда баяу, бірақ тұрақты жағады; оған күтім жасау қиын емес, бірақ ол өте ұзақ уақыт бойы жануы мүмкін. Екі метрлік екі қалың бұтадан жасалған жақсы салынған раковилка бір түн бойы екі шатырды жылыта алады. Құрылысының өзі бұтақтарды желден қорғайды. Сондықтан, ұйықтаған адамдар түтінге ұшырамайды, бірақ төтенше жағдай туындаса, біреу әрқашан бақылауы керек. Екіншіден, оны үлкен мөлшерге (мәрекеге) оңай кеңейтуге болады, бұл тек қол жетімді ағаш діңдерінің ұзындығымен шектеледі. Бұл құрылым маяк ретінде де пайдалы, яғни теңіздегі алыс кемелерге уақытша жарық сигналы береді.

Кілт тесігі

Кілт тесігінен жасалған от, кілт тесігі пішіндес от ошағында тұтынылады және тамақ пісіруге қолданылады. Үлкен дөңгелек бөлігі от жағып, көмір дайындау үшін пайдаланылады. Көмір піскен соң, пісіруге арналған тікбұрышты бөлікке жинастырылады.

Жоғарғы от жағу құрылғысы

"Жоғарғы тұтандырғыш" отты қалау, бұркеме үй немесе отын бағанасына ұқсас, бірақ отты және тұтандырғышты кабинаның ішіне емес, үстіне конустың (типи) ішіне қояды. Кішкентай конус тұтандырылады, ал көмірлер ақырында бұркеме үйге түседі. Жастар ұйымдары көбінесе мұндай отты "кеңес оттары" немесе салтанатты оттар үшін жасайды. Олар болжамды жануға ие, ал тәжірибелі от жаққан адам олардың қанша уақытқа дейін жанатынын шамалай алады. Сондай-ақ, олар көп жылу шығармайды, бұл салтанатты от үшін қажет емес. От жоғарыдан төменге қарай жанады, ыстық көмір мен жанып тұрған қалдықтардың қабаты төмендегі келесі қабатты тұтандырады. Жоғарғы тұтандырғыш, бұркеме үй немесе отын бағанасының тағы бір түрі пирамида, өзін-өзі толықтыру және кері (төңкерілген) әдіс деп белгілі бірнеше атаумен танылады. Бұл әдісті қолданудың екі себебі бар. Біріншіден, отынның қабаттары бастапқы тұтандырғыштан/оттан жылуды сіңіреді, сондықтан ол айналағы жерге кетіп қалмайды. Іс жүзінде, от "жерден" көтеріліп, өзінің жолымен төмен қарай жанады. Екіншіден, бұл отты жағу үшін аз күш жұмсалады, сондықтан ол кешкі уақытта жатып бұрын отын қосу немесе оны жандыру үшін үнемі тұрып отырудың қажеті болмайды. Ең ірі отынды параллель "қабатқа" қоюдан бастаңыз, содан кейін соңғы қабатқа перпендикуляр түрде кішірейе түсетін отын қабаттарын қосуды жалғастырыңыз. Отын жеткілікті мөлшерде жиналғаннан кейін, отты тұтандыру үшін конусты (типи) жасауға қолайлы "платформа" пайда болады. Жерге екі кішкентай шұңқыр қазылады: біреуі тік, екіншісі бірінші шұңқырдың түбіне қарай еңкейіп, жану үшін қажетті ауа ағынын қамтамасыз етеді. Қалауға жарайтын тастарды бірінші тесікті жартылай жабу және тағам пісіру үшін тіреу беру үшін, ал түтінді тарату үшін шұңқырлардың үстіне ағаш орнатуға болады.

Іс-шаралар

От жағу арқылы тамақ пісіру ежелден келіп, қолданылып келеді. Лагерьдегі отта пісірудің ең оңай және кең таралған тәсілдерінің бірі – тамақты ұзын шаңқаларға тігіп, қызыл қызып тұрған көмірдің үстінде немесе жалынның жанында (көкпеңе және күйіп кетпеу үшін тікелей жалынға емес) пісіру. Бұл хот-догтарды пісіруге немесе с’мор жасау үшін маршмеллоуды қуыруға танымал әдіс. Мұндай от үстінде пісірілетін тағамдар көбінесе дайындалуы оңай, жеңіл тағамдардан тұрады. Бұған қоса, нақты ас үй сияқты тазалау қажеттілігі де болмайды. Тағы бір тәсіл – ұзын тұтқасы бар кішкентай темір қалыптарды пайдалану. Лагерьде демалысқа келгендер нанның тілімшелерін қалыпқа салып, ыстық көмірге қойып пісіреді. Кейде кемпингте жүргендер тамақ пісіру үшін күрделі грильдерді, шойын қазанды және отты күреуге арналған темір құралдарды қолданады. Бірақ көбінесе олар отқа емес, портативті плитада тамақ пісіреді. Отты пайдаланудың басқа да пайдалы, бірақ жиі қажеттілігі тумайтын мүмкіндіктері: ылғал киімді кептіру, гипотермияны жеңілдету және сигнал беру. Дегенмен, көптеген оттар тек көңіл көтеру үшін жағады, әсіресе әңгімелесу, әңгіме айту немесе ән салу үшін. Тағы бір дәстүрлі әрекет – маршмеллоуды таяқшаға немесе сымдан жасалған ілгішке тігіп, отта қуыру. Қуырылған маршмеллоуды с’мор жасау үшін де пайдалануға болады.

Қауіптері

Өрттен немесе ұлпа жануынан туындайтын қауіппен қатар, лагерьдегі оттар үлкен өртке ұласуы мүмкін. Өрт екі негізгі жолмен бақылаудан шыға алады: жерде немесе ағаштарда. Жердегі құрғақ жапырақтар немесе қарағай тігіздері жанған ағашпен тікелей жанасудан немесе жылулық сәулеленуден тұтанады. Егер тамыр, әсіресе құрғақ тамыр, отқа тап болса, ол жер астында ысып, өрт сөндірілгеннен және кемпингтіктер кеткеннен кейін де ана ағашты тұтандыруы мүмкін. Сонымен қатар, ауадағы ұшқын (немесе олардың кіші түрі – қызылшалар) үстіне шығып тұрған бұтақтардағы құрғақ материалды тұтандыруы мүмкін. Бұл қауіп азырақ, бірақ бұтақтағы өртті өрт сөндіру құралдарысыз сөндіру өте қиын, және ол жердегі өрттен гөрі жылдам тарауы мүмкін. Ұлпалар тікелей жартастардан түсіп, ауада қалықтап жүруі мүмкін, немесе ағаш шырынының жарылуынан олар жоғары жылдамдықпен шашырауы мүмкін. Осы қауіптерді ескере отырып, кейбір жерлерде ашық отқа тыйым салынады, әсіресе орман өрттеріне бейім кезеңдерде. Көптеген қоғамдық кемпингтік аймақтарда от жағуға тыйым салынады. Орманды алқаптары бар қоғамдық аумақтарда әдетте өрт қаупі деңгейін көрсететін белгілер орнатылады, ол жақындағы жаңбыр мөлшеріне және құрғақ бұтақтар мен қоқыстардың мөлшеріне байланысты болады. Тіпті қауіпсіз кезеңдерде де от жағу үшін тіркелу және рұқсат алу жиі талап етіледі. Мұндай аймақтар көбінесе орманшылардың бақылауында болады, олар кез келген түтін көтерілгенін анықтау үшін дереу тексеруге адамдарды жібереді.

Өртті сөндіру

Өртті қараусыз қалдыру қауіпті болуы мүмкін. Адамдар болмаған кезде түрлі жағдайлар орын алып, мүлікке зиян келтіруі, дене жарақатының немесе тіпті өрттің пайда болуына әкелуі мүмкін. Күл жақсы жылуды сақтайды, сондықтан түнде қалған қызыл көмірлердің жылуының бір бөлігі ғана толықтай суып кетеді. Көбінесе, жаңа күндік отты осы қызыл көмірлердің көмегімен қайтадан тұтандыруға болады. Өртті толық сөндіру үшін, барлық қызыл көмірлерге, тіпті қызыл түспен жарқырамаған жерлеріне де су шашыратылады. Суды себу отты сөндіруде тиімдірек және жылдамдыққа қатысты да тиімді. Су күшті қайнап, күлді ауаға таратып, айналадағы заттарды ластайды, бірақ қауіп тудырмайды. Су сіркіреу тоқтағанша үнемі құйылады, содан кейін күлдің барлық бөлігіне су жеткенін қамтамасыз ету үшін оны араластырады, қажет болса тағы да су қосады. От толығымен сөнгеннен кейін күлге қол тигізгенде салқын болуы керек. Егер су жетіспесе, отты оттегіден айыру үшін құм қолданылады. Құм жақсы жұмыс істейді, бірақ суға қарағанда жылуды сіңіруде аз тиімді. Отты құммен толық жапқаннан кейін, оның үстінен су құйылады. Қыс мезгілінде немесе "қарлы" кемпингте, егер жерде бір дюйм немесе одан да көп қар болса, жоғарыда аталған шаралардың ешқайсысы қажет емес – жай ғана көрінетін жалындарды сөндіріп, кетіп қалуға болады. Адамдар сирек баратын дала аймақтарында, өрт сөнгеннен кейін лагерь маңы тазаланып, ізі қалмағандай етіледі. Лагерьдегі өрттің күлі кейде түрлі салтанаттарда қолданылады, мысалы, скауттардың өрт күлін шашу рәсімінде.