Перл-Харбор шайқасында батып қалған «Аризона» линкорі

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің линкор кемесі Перл-Харборға жасалған шабуыл кезінде батып кетті.

"Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, шамамен 75 000 адам кеменің теңізге түсірілуіне қатысты, олардың ішінде Нью-Йорк қаласының мэрі Джон Пуррой Митчел, Аризона штатының губернаторы Джордж У. П. Хант және жоғары шенді әскери шенеуніктер көп болды. Жаңадан құрылған және пайдалануға берілген бірнеше әскери кемелер де жақын маңда болды (Флорида, Юта, Вайоминг, Арканзас, Нью-Йорк және Техас). Аризона штатының Прескот қаласынан келген У. У. Росс атындағы Эстер Росс кемеге құрмет көрсету және суға түсіру рәсіміне ие болды. Штаттың заң шығарушы органы қабылданған алкогольге тыйым салу туралы шешімді ескере отырып, штат губернаторы екі бөтелке қолдануға шешім қабылдады: біреуі Огайо штабынан әкелінген көпіршікті шарап, ал екіншісі Рузвельт тоғанынан алынған су. Теңізге түсірілгеннен кейін "Аризона" жөндеуге Бруклин әскери-теңіз базасына сүйреліп әкелінді. "Аризона" 1916 жылдың 17 қазанында Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, капитан Джон Макдональд басқаруына берілді. Экипаж кемені тазалағаннан және қозғалтқыш жүйесі докта сынақтан өткеннен кейін 1916 жылдың 10 қарашасында Нью-Йоркке шықты. Кеменің магниттік компастарын баптағаннан кейін, кеме сынақ саяхатына оңтүстікке қарай бет бұрды. Гуантанамо шығанағының сыртында 7 желтоқсанда бұзылған турбина әскери-теңіз күштерін "Аризонаны" жөндеу үшін Нью-Йоркке қайтаруға мәжбүр етті, бірақ ол 19-20 желтоқсанда негізгі және қосалқы қару батареяларын сынау үшін Чесапик шығанағына кіре алды. Турбинаны кеме ішінде жөндеу мүмкін болмағандықтан, кемежай жұмысшылары жоғарғы палубаларда тесіктер жасап, зақымдалған корпусты шығаруға мәжбүр болды. Кемежайда шамамен төрт айлық жөндеу жұмыстарынан кейін ол қайта орнатылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Аризона 1917 жылғы 3 сәуірде базадан шықты, ал үш күннен кейін АҚШ Германияға соғыс жариялады. «Аризона» Атлантика мұхитын кесіп өтетін қарулы сауда кемелерінің экипаждарын оқ атуға үйрету үшін ғана пайдаланылды. Соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай, оның 5 дюймдік 8 зеңбірегі (алдыңғы ең төрт және артқы ең төрт зеңбірек) сауда кемелерін қаруландыру үшін алынып тасталды. Кеме ескі «Сан-Маркос» (бұрынғы «Техас») кемесінің қираған жеріне жақын өтетін болса, қираған жер кейде 14 дюймдік зеңбіректерге оқ ату нысанасы ретінде қолданылатын. «Аризона» U-көмекші қайықтардан қорқып, сирек теңізге шығатын, ал шыққанда, басқа соғыс кемелері мен эскорт кемелерімен бірге ғана шығатын. Төрт көмірмен жүретін американдық дредноуттар (Ұлыбританияда көмірді мұнайдан алу оңайырақ болды) 1917 жылдың желтоқсан айында 9-шы линкор дивизиясы ретінде Атлантика арқылы жіберілді, бірақ «Аризона» олардың арасында болған жоқ. «Аризона» экипажының өмірі тек жаттығудан ғана тұрмады, себебі «Аризонаның» жарыс қайықтары командасы 1918 жылдың шілдесінде үш шақырымдық қашықтықта «Невада» командасын үш бойлыққа жеңіп, Баттенберг кубогын жеңіп алды. Соғыс 1918 жылғы 11 қарашада аяқталды. Бір аптадан кейін кеме АҚШ-тан Ұлыбританияға қарай жол тартты және 30 қарашада келді. 1918 жылғы 13 желтоқсанда «Аризона» тоғыз линкор мен жиырма сегіз эсминецке қосылып, президент Вудро Вильсонды Париж бейбітшілік конференциясына сапарында Брестке бір күндік сапарға океандық лайнермен сүйемелдеді. Он линкор келесі күні Франциядан шығып, Атлантиканы кесіп өтуге екі аптадан да аз уақыт жұмсады және 26 желтоқсанда Нью-Йоркке парадтар, тойлар және министр Дэниелстің толық теңіздік парадымен келді. «Аризона» алдыңғы қатарда тұрды және Дэниелске 19 зеңбірекпен салют жасады. Жақында оралған флоттың көптеген басқа мүшелерімен бірге ол Нью-Йорк қаласының жанында бірнеше апта бойы тұрып, жұртшылыққа ашық болды.

Соғыстан кейінгі кезең және 1920-шы жылдар

1919 жылғы 22 қаңтарда «Аризона» Нью-Йорктен Хэмптон Роудсқа бағыт алды. 4 ақпанда Гуантанамо шығанағына оңтүстікке қарай жүріп, төрт күннен кейін жетті. Грекия және Италия үкіметтері өздерінің мүдделерін қорғау үшін осы аймаққа тиісінше «Георгиос Авероф» және «Дюлио» сияқты ірі әскери кемелерді орналастырды. «Аризона» келгеннен кейін көп ұзамай грек әскерлері көліктермен жетіп, портта түсірілді. Қаладағы туған дау-дамабыл салдарынан аймақтағы көптеген американдық азаматтар «Аризонада» пана тапты. Дағдарыс басылған соң «Аризона» 15 маусымда үйге қайтқанға дейін Константинопольге (қазіргі Стамбулға) бағытталды. 30 маусымда күрделі жөндеу үшін Нью-Йорк теңіз кемежайына кірді, онда алты 5 дюймдік зеңбірек алынып тасталды және атыс басқару жүйесі жаңартылды. Жұмыс 1920 жылғы қаңтарда аяқталды, содан кейін соғыс кемесі экипажға оқыту үшін Гуантанамо шығанағына оңтүстікке бағыт алды. Осы уақытта «Аризонаға» 1919 жылғы наурыз айында «Техасқа» берілгенге ұқсас ұшу платформасы орнатылды. Сәуірде «Аризона» «Невадаға» қарсы Баттенберг кубогын жеңіліске ұшырады, ал маусым айында Теңіз академиясының бітіру салтанатына қатысты. Тамыз айында ол Жебілгіш бөлімшенің флагманы болды, бірақ соғыс кемесі тек 1920 жылы ғана флагмандық кеме ретінде қайта жабдықталды. Алты соғыс кемесі мен он сегіз эсминецімен бірге «Аризона» 1921 жылғы қаңтарда Панама каналын өту үшін оңтүстікке жіберілді. Тынық мұхит флотымен кездескеннен кейін «Аризона» Перуге бір аптаға барды, ал екі флот бірігіп жауынгерлік маневрлерді жаттықты. Атлантикаға қысқа қайта оралғаннан кейін, Нью-Йоркте күрделі жөндеуден өткеннен кейін, Иеху В. Чейс басқаруымен «Аризона» жазда Перуға оралды, содан кейін 1940 жылға дейін Лос-Анджелестің бөлігі болған Сан-Педро, Калифорниядағы жаңа портына орналасты. 1920-жылдардың қалған бөлігінде «Аризонаның» қызметі әдеттегі жаттығулардан тұрды. Теңіз тарихшысы Пол Стилвелл «Тынық мұхит жылдарында көптеген ұқсастықтар мен қайталаулар болды» деп атап өтті, ал кеме қозғалысының оның хронологиясында «торпедадан қорғану жаттығуы», «жауынгерлік жаттығуларға репетиция», «зеңбірекпен ату жаттығуы», «жолда» және «жағаға тірелген» сияқты фразалар жиі кездеседі. Бұл жылдардағы үнемі қайталанарлық тақырып – 1923 жылы басталған жылдық Флоттық мәселелер болды, олар белсенді флоттың көп бөлігін бір-біріне қарсы қойып, ірі флоттық әрекеттерді имитациялады. Алғашқы екеуі батыстан Панама каналына шабуыл жасауды имитациялады, ал 1925 жылы Гавай аралдарын қорғауға тырысты. 1920-жылдардағы басқа Флоттық мәселелерге Кариб теңізі, Орталық Америка, Батыс Үнді және Гавай аралдары кірді. 1923 жылғы 27 шілдеде Джон Й. Р. Блейкли басқаруымен кеме Сиэтлде президент Уоррен Г. Хардингтің теңіз парадына қатысты. Хардинг бір аптадан кейін қайтыс болды, ал «Аризона» 3 тамызда оның құрметіне салют берді.

Arizona sailed from New York for Hampton Roads on 22 January 1919; she continued south to Guantanamo Bay on 4 February and arrived on four days later. The Greek and Italian governments had each deployed a major warship to the area (Georgios Averof and Duilio, respectively) to enforce their interests. Shortly after Arizona arrived, Greek ground forces arrived in transports and were off loaded in the port. The resultant chaos in the city caused many American citizens in the area to seek shelter on board Arizona. When the crisis abated, Arizona was ordered to Constantinople (now Istanbul) before she sailed for home on 15 June. She put into the New York Navy Yard on 30 June for an overhaul, where six 5 inch guns were removed and the fire control system was modernized. Work was completed in January 1920 and the battleship sailed south to Guantanamo Bay for crew training. During this time, Arizona was fitted with a flying off platform similar to the one given to Texas in March 1919. In April, Arizona lost the Battenberg Cup to Nevada, and in June she was present for the Naval Academy's graduation ceremonies. In August she became the flagship of Battleship Division Seven, although it was only later in 1920 that the battleship was refitted to be an admiral's flagship. In company with six battleships and eighteen destroyers, Arizona was sent south again to transit the Panama Canal in January 1921. After meeting up with the Pacific Fleet, Arizona continued on to Peru for a week before the two fleets combined to practice battle maneuvers. After a short return to the Atlantic, which included an overhaul in New York, Arizona, under the command of Jehu V. Chase, returned to Peru in the summer before she began operating from her new home port of San Pedro, California, part of Los Angeles, where she was based until 1940. For the rest of the 1920s, Arizonas service consisted of routine training exercises. Naval historian Paul Stillwell remarked that "the Pacific years included a great deal of sameness and repetition", and his chronology of the ship's movements is filled with phrases like "torpedo defense practice", "battle practice rehearsal", "gunnery practice", "en route to ", and "anchored at ". A recurring theme in these years were the annual Fleet Problems, which began in 1923 and simulated large fleet actions by having most of the active fleet face off against each other. The first two simulated an attack on the Panama Canal from the west, while in 1925 they attempted to defend the Hawaiian Islands. Other 1920s Fleet Problems included the Caribbean, near Central America, the West Indies, and Hawaii. On 27 July 1923 the ship, under command of John Y. R. Blakely, joined President Warren G. Harding's naval review in Seattle. Harding died just one week later, and Arizona joined the Pacific Fleet to fire a salute in his honor on 3 August.

Жаңғырту

1929 жылдың қаңтар айында IX флоттық жаттығудан кейін төрт ай өткен соң, "Аризона" Норфолк теңіз кеме жасау орнында жаңғыртылды. Оның палубалық бронясы арнайы өңделген болатпен қалыңдатылды, ал кеме торпедалардан қорғану үшін кеңейтілді. Қазандық бөлімшелерінің қабырғаларына да осы мақсатта қосымша бөлектемелер орнатылды. Сонымен бірге, бұл жөндеу кезінде кеменің екі су асты торпедалық түтігі алынып тасталды, себебі жаңа сараптамалар бойынша, күтілетін артиллериялық шайқас қашықтығы олардың болашақта қолданылуын ақталмайтын еді. Бұл өзгеріс сонымен қатар түтіктер орналасқан үлкен көлденең бөлімді су басу қаупін азайту үшін бөлуге мүмкіндік берді. "Аризонаның" машиналарының көбісі жаңасымен ауыстырылды; оның жоғары қысымды турбиналары құрылысы тоқтатылған "Вашингтон" линкорынан алынған, қуаты жоғарырақ редукторлы турбиналармен алмастырылды, ал алты жаңа қазандық ескілерін ығыстырды. Олардың қосымша қуаты кеменің артқан салмағын өтеді, бұл оның теңіздегі сынақтарында көрсетілді; "Аризона" салмағы кезінде жасады.

1930 жылдар

1931 жылғы 19 наурызда, «Аризона» модернизациядан кейінгі теңіз сынақтарына түспей тұрып, Кариб теңізінде қысқа демалысқа президент Герберт Гуверді қабылдады. Президент Пуэрто-Рико және Виргин аралдарына сапар шекті. 29 наурызда қайтып келген «Аризона» Роклендте теңіз сынақтарын өткізді, содан кейін тамыз айында Батыс жағалауына жіберілгенге дейін III мұнараның үстіне тағы бір катапульта орнатылды. 1932 жылғы ақпан айында кеме Grand Joint Exercise No. 4-ке қатысты, онда авиациялық кемелер 7 ақпан күні таңертең Перл-Харборға сәтті шабуыл жасады. 1933 жылы XIV флоттық жаттығудан Батыс жағалауына оралғаннан кейін, кеме 10 наурызда Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында болған жер сілкінісі кезінде Сан-Педрода тоқтады. Кемедегі теңізшілер жедел жәрдем көрсетуге қосылып, азық-түлікпен қамтамасыз етті, жарақат алғандарды емдеді және қарақшылардан қорғады. 1934 жылдың басында кеме мен оның экипажы Джеймс Кагни/Warner Brothers фильміне түсірілді, онда көптеген сыртқы кадрлар мен кемеде түсірілген сахналар пайдаланылды. 26 шілде күні таңертең «Аризона» Флаттери мүйісінің жанында басқа траулер сүйреп келе жатқан балық аулаушы траулері «Уматилламен» соқтығысты. Соқтығысу кезінде «Уматилладағы» екі адам қаза тапты, және Әскери-теңіз күштері оқиғаны тергеу үшін тергеу комиссиясын құрды. Комиссия кеме капитаны МакГиллврей Милнге әскери сот процесін ұсынды. Бұл Кубадағы Гуантанамо шығанағындағы Әскери-теңіз базасында, кеме сол жылы Шығыс жағалауындағы флоттық жаттығуға қатысқан кезде болды. Милн кінәлі деп танылды және бірнеше айдан кейін кеме Батыс жағалауына оралғаннан кейін капитан Джордж Бауммен ауыстырылды. Осы арада, 4 қыркүйекте контр-адмирал Сэмюэл В. Брайант 2-ші линкор дивизиясының басшылығын қабылдады, «Аризонаны» өзінің флагманы ретінде белгіледі. Контр-адмирал Джордж Т. Петтенгилл 1935 жылғы 4 наурызда Брайантты қызметтен босатып, екі айдан кейін кеме XVI флоттық жаттығуына қатысты. 1936 жылғы мамыр айында XVII жаттығу кезінде «Аризона» Балбоа портына кірді. 8 маусымда капитан Джордж А. Александр Баумды қызметтен босатып, 15 күннен кейін контр-адмирал Клод К. Блох Петтенгиллді қызметтен босатты. 24 шілдеде оқ ату жаттығулары кезінде II мұнараның бір зеңбірегінен шыққан газдар мұнара ішіне кіріп, бір экипаж мүшесін өртеп жіберді. Ұнтақ жарылып кетпеуі үшін мұнараның су шашырату жүйесі қосылды, бірақ су мұнараның электрлік тақтасына сіңіп, оңай сөндірілген кішкентай өрттің себебі болды. Әскери-теңіз күштерінің шектеулі бюджетіне байланысты кеме осы кезеңнің көп бөлігін отынды үнемдеу мақсатында портта өткізді. 1936–1937 қаржы жылында кеме 267 күн зәкірленді, ал келесі жылы 255 күн портта тұрды. Кеме өзінің қалған өмірін Батыс жағалауында немесе Гавайиде өткізді. 1937 жылғы 2 қаңтарда контр-адмирал Джон Гринслейд Блохтан 2-ші линкор дивизиясының басшылығын қабылдады және 13 сәуірде өзінің туын «Мэриленд» линкорына ауыстырды. 1-ші линкор дивизиясының командирі контр-адмирал Мэнли Х. Саймонс 7 тамызда өзінің туын «Аризонаға» ауыстырды. 8 қарашада контр-адмирал Адольф Э. Уотсон оны қызметтен босатты. Капитан Альфред Винсор Браун Баумды 11 желтоқсанда қызметтен босатты. 1938 жылғы сәуір-мамыр айларында Гавайи маңында XIX флоттық жаттығуына қатысты. Капитан Браун 7 қыркүйекте ұйқыда қайтыс болды, ал капитан Исаак К. Кидд 1938 жылғы 17 қыркүйекте кемеге басшылық етуді қабылдады. Сол күні контр-адмирал Честер Нимиц 1-ші линкор дивизиясының басшылығын қабылдады. 1939 жылғы 27 мамырда Нимицтің орнын контр-адмирал Рассел Уилсон басты. Капитан Харольд С. Трен 1940 жылғы 5 ақпанда кемеге басшылық етуді қабылдады. «Аризонаның» соңғы флоттық жаттығуы 1940 жылғы сәуір-мамыр айларында Гавайи маңында өтті. Соңында Жапонияны тоқтату үшін АҚШ Тынық мұхиты флоты Пёрл-Харбордағы базасымен Гавайи суларында қалды. 1940 жылғы қазаннан 1941 жылғы қаңтарға дейін Вашингтон штатының Бремертон қаласындағы Пьюгет-Саунд Әскери-теңіз кемежайында күрделі жөндеуден өтті. Жөндеу кезінде оның алдыңғы мачтасының үстіне іздеу радарының негізі қосылды, оның ұшаққа қарсы басқару құрылғылары жаңартылды және негізгі мачтаның ең жоғарғы бөлігіне төрт сумен салқындатылған М2 Браунинг калибрлі пулеметіне арналған платформа орнатылды. Оның соңғы басшылық алмасуы 1941 жылғы 23 қаңтарда болды, ол кезде Уилсонның орнын сол кезде контр-адмирал болған Айзек Кид басты. Капитан Франклин Ван Валкенбург 1941 жылғы 5 ақпанда Тренді қызметтен босатты. 1941 жылғы 22 қазанда, қалың тұман кезінде өткен жаттығу кезінде кемені «Оклахома» кемесі басына соқты. «Аризона» кемесі қараша айында Бремертон Әскери-теңіз кемежайына жөндеуге баруға жоспарланған. Апаттың салдарынан кеме соқтығысудан зардап шеккен бөліктерін жөндеу үшін Пёрл-Харборда құрғақ докқа қойылды. Нәтижесінде ол Гавайиде қалды. Кеменің соңғы шығуы 4 желтоқсан күні түні болған түнгі оқ ату жаттығуы, ол «Невада» және «Оклахома» кемелерімен бірге 1-ші линкор дивизиясының бір бөлігі болды. Барлық үш кеме келесі күні Форд аралының құрғақ доктарында тоқтады.

On 19 March 1931, even before Arizona was put through post modernization sea trials, she hosted President Herbert Hoover for a brief vacation in the Caribbean. The President visited Puerto Rico and the Virgin Islands. Returning on 29 March, Arizona conducted her sea trials at Rockland, Maine, and had another catapult fitted on the top of Turret III, before she was transferred to the West Coast in August with her sister Pennsylvania. In February 1932, the ship participated in Grand Joint Exercise No. 4 in which carrier aircraft successfully attacked Pearl Harbor on Sunday morning, 7 February. After returning to the West Coast from Fleet Problem XIV in 1933, the ship was anchored in San Pedro when an earthquake struck nearby Long Beach, California, on 10 March. Sailors from the ship joined the relief efforts, providing food, treating the injured, and providing security from looters. In early 1934, the ship and her crew were filmed for the James Cagney/Warner Brothers film Here Comes the Navy, which made extensive use of exterior footage as well as on board location shots. In the early morning of 26 July, Arizona collided with a fishing trawler, Umatilla, that was under tow by another trawler off Cape Flattery. Two men aboard Umatilla were killed in the collision and the Navy convened a Court of Inquiry to investigate the incident. The court recommended that the ship's captain, Captain MacGillivray Milne, be court martialed. This took place at Guantanamo Bay Naval Base, Cuba, while the ship was participating in that year's Fleet Problem off the East Coast. Milne was judged guilty and replaced several months later by Captain George Baum after the ship returned to the West Coast. In the meantime, Rear Admiral Samuel W. Bryant assumed command of Battleship Division Two on 4 September, with Arizona as his flagship. Rear Admiral George T. Pettengill relieved Bryant on 4 March 1935 and the ship participated in Fleet Problem XVI two months later. Arizona made a port visit to Balboa in May 1936 during Fleet Problem XVII. On 8 June, Captain George A. Alexander relieved Baum as captain, and, 15 days later, Rear Admiral Claude C. Bloch relieved Pettengill. During gunnery practice on 24 July, the combustion gases from one gun of Turret II entered the gun turret, burning one crewman. The turret's sprinkling system was turned on to prevent any powder explosion, but the released water leaked into the turret's electrical switchboard and started a small fire that was easily put out. Due to the navy's limited budget, the ship spent most of this period in port as a fuel saving measure. In Fiscal Year 1936–37, the ship was anchored for 267 days; the following year it was in port for 255 days. The ship spent the rest of her career based on the West Coast or in Hawaii. On 2 January 1937, Rear Admiral John Greenslade assumed command of Battleship Division Two from Bloch and transferred his flag to the battleship Maryland on 13 April. Rear Admiral Manley H. Simons, commander of Battleship Division One, transferred his flag to Arizona on 7 August. He was relieved by Rear Admiral Adolphus E. Watson on 8 November. Captain Alfred Winsor Brown relieved Baum on 11 December. The ship participated in Fleet Problem XIX off Hawaii in April–May 1938. Captain Brown died in his sleep on 7 September and Captain Isaac C. Kidd assumed command of the ship on 17 September 1938. That same day, Rear Admiral Chester Nimitz assumed command of Battleship Division One. Nimitz was relieved on 27 May 1939 by Rear Admiral Russell Willson. Captain Harold C. Train assumed command of the ship on 5 February 1940. Arizonas last fleet problem was off Hawaii in April–May 1940. At its conclusion, the United States Pacific Fleet was retained in Hawaiian waters, based at Pearl Harbor, to deter the Japanese. She was overhauled at the Puget Sound Navy Yard, Bremerton, Washington, from October 1940 to January 1941. During this refit, the foundation for a search radar was added atop her foremast, her anti aircraft directors were upgraded and a platform for four water cooled caliber M2 Browning machine guns was installed at the very top of the mainmast. Her last flag change of command occurred on 23 January 1941, when Willson was relieved by Isaac Kidd, by that time a rear admiral. Captain Franklin Van Valkenburgh relieved Train on 5 February 1941. On 22 October 1941, during an exercise taking place in heavy fog, the ship was hit in the bow by the Oklahoma. Arizona had been scheduled to depart for Bremerton Navy Yard in November to undergo an overhaul. The accident instead required her to be dry docked at Pearl Harbour for repairs to the collision damage. As a result, she remained in Hawaii. The ship's last sortie was a night firing exercise on the night of 4 December as part of Battleship Division One, alongside Nevada and Oklahoma. All three ships moored at quays along Ford Island on the following day.

Перл-Харборға шабуыл

1941 жылы 7 желтоқсанда жергілікті уақыт бойынша сағат 08:00-ден сәл бұрын Жапонияның алты авианосецінен шыққан ұшақтар Перл-Харбор портында жатқан Тынық мұхит флотына шабуыл жасады және Гавайиді қорғап тұрған әскери кемелер мен нысандарды қиратты. "Аризона" кемесінде әуе шабуылы туралы дабыл шамамен 07:55-те естіліп, кеме көп ұзамай жалпы дайындыққа келді. 08:00 сағаттан кейін он Nakajima B5N2 "Kate" торпедалық бомбалаушы, әрқайсысы бес, "Кага" және "Хирю" жапондық авианосецтерінен "Аризонаға" шабуыл жасады. Ұшақтардың барлығы бронебойғыш снарядтардан өзгертілген бомбаларды алып келді. Шамамен биіктікте ұшып, "Кага" ұшақтары "Аризонаны" ортасынан қақ жағына дейін бомбалады. Көп ұзамай "Хирю" бомбалаушылары кеменің басына шабуыл жасады. Ұшақтар "Аризонада" және оның айналасында төрт рет тіке соқтығысқан және үш рет жақын орналасқан. Кеменің сол жақ алдыңғы бөлігіне жасаған жақын орналасқан соққы кеменің торпедаланғанына сендірген болуы мүмкін, бірақ торпедалық зақым табылмады. Ең артқы бомба IV мұнарасының бетінен секіріп, палубаға еніп, капитанның асханасында жарылып, шағын өртке себеп болды. Келесі соққы кеменің сол жақ жиегінде, бас мачтаның жанында болды, бұл торпедаға қарсы бөлекше аймағында жарылған болуы мүмкін. Келесі бомба артқы 5 дюймдік зениттік пулеметке жақын жерге түсті.

Журналдың жарылуы

Соңғы бомба 08:06-да II мұнараның жанында жарылды, мүмкін, кеменің алдыңғы бөлігінде орналасқан оқ-дәрі қоймаларының маңындағы броньды палубаны тесіп өткен. Кеменің нақты орнын анықтау үшін жеткілікті бөліктері сақталмағанмен, оның әсері күмәнсіз: соққыдан кейін шамамен жеті секундтан соң алдыңғы оқ-дәрі қоймалары апатты жарылыспен жарылып, көбінесе кеменің борлары арқылы шығып, кеменің алдыңғы бөлігінің көп бөлігін қиратты. Бұл алдыңғы мұнаралардың және бақылау мұнарасының құлауына әкелді, ал бастиқа және түтік алға қарай құлады, кеменің екіге бөлінуіне себеп болды. Жарылыстан кейін екі күн бойы жанған қатты өрттер болды, қалдықтар жақын жердегі Форд аралына төгілді. Бұл жарылыстың күші жанында тұрған "Весталь" жөндеу кемесіндегі өртті де сөндірді. Бомбалар мен одан кейінгі жарылыс кезінде кемеде болған 1512 экипаждың 1177-сі қаза тапты, бұл шабуыл кезінде қаза тапқандардың шамамен жартысы. Басқаша түсіндіру бойынша, бомба броньды палубаны тесіп, негізгі қару-жараққа арналған оң жақ оқ-дәрі қоймаларының бірінде жарылған, бірақ түтінсіз ұнтақты жарыту өте қиын. Сондықтан 14 дюймдік ұнтақ қаптарын жылдам тұтандыру үшін қара ұнтақ төсемі қажет болды. Бомба жарылғаннан бастап оқ-дәрі қоймасының жарылуына дейінгі уақыт, тәжірибе көрсеткендей, түтінсіз ұнтақты жару үшін қажетті уақыттан қысқа болды. Бұл сұраққа нақты жауап табу қиын сияқты, өйткені сақталған физикалық дәлелдер оқ-дәрі қоймасының жарылу себебін анықтау үшін жеткіліксіз.

Марапаттар мен мойындау

Шабуылдан кейін бірнеше теңізшілер өз мінез-құлқы мен атыс кезіндегі әрекеттері үшін медальдар алды. Кемедегі зақымды басқару офицері, командир-лейтенант Сэмюэл Г. Фукуа, өртті сөндіргені және қираған шайқас кемесінен аман қалғандарды эвакуациялағандағы сабырлылығы үшін Құрмет медалімен марапатталды. Құрмет медалімен екі жоғары ранкті офицер де марапатталды: Тынық мұхитындағы соғыста қаза тапқан алғашқы флаг-офицер контр-адмирал Кидд және кемесі жойылған кезде көпірге жетіп, оны қорғауға тырысқан капитан Ван Валкенбург. "Аризона" кемесі Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін бір шайқас жұлдызына ие болды. Оның қалған үстіңгі құрылысы 1942 жылы жартылай бұзылып, келесі бір жарым жылда негізгі қару-жарағы құтқарылды. Артқы басты қару мұнаралары алынып, Оахудың батыс жағалауындағы Кахе-Пойнттағы АҚШ Армиясының жағалау артиллериясы корпусының "Аризона" батареясы және Мокапу түбегіндегі "Пенсильвания" батареясы ретінде қайта орнатылды. "Пенсильвания" батареясы 1945 жылдың тамызында V-J күні оқу кезінде бірінші және соңғы рет оқ атты, ал жақын орналасқан "Аризона" батареясы құрылысын аяқтамады. Екі алдыңғы мұнара да өз орнында қалды, бірақ II мұнарадан алынған қарулар 1944 жылдың күзінде "Невада" кемесіне орнатылды. Кейін "Невада" осы қаруларды Окинава және Иво Джима жапон аралдарына қарсы қолданды.

Аризонаның ескерткіштері

Көптеген, бірақ дұрыс емес, Аризона Конституция сияқты мәңгілік комиссияда қалады деп есептеледі. Аризона белсенді, әскери кеме ретінде АҚШ туын көтеру құқығын сақтайды. Президент Дуайт Д. Эйзенхауэр мен Джон Ф. Кеннеди әкімшілігі кезінде қабылданған заңнама 1962 жылы қирауды ұлттық қасиетті орын деп жариялады. Кеменің батып кеткен жеріне ескерткіш салынды, онда мармар қабырғаға қаза тапқан экипаж мүшелерінің есімдері жазылған киелі бөлме бар. Ұлттық ескерткіш 1966 жылдың 15 қазанында Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Кеме 1989 жылдың 5 мамырында Ұлттық тарихи ескерткіш деп танылды. Өлгеннен кейін шабуылдан аман қалғандардың күлін кемеге, қаза тапқан әріптестерінің қасына салуға болады. Кемеде басқа уақытта қызмет еткен ветерандардың күлін кеме үстіндегі суға шашуға рұхсат етіледі. Су үстіндегі құрылыстар мен төрт басты оқ мұнарасының екеуі алынып тасталғанымен, мұнаралардың бірінің барбеті су үстінде көрінеді. Батып кеткеннен бері кеме қабығынан мұнай ағып жатыр, күніне 2,18 литрден астам мұнай портына құйылады. 2004 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Ұлттық саябақтар қызметі кеме қабығының толыққанды компьютерлік картасын жасады, оның соғыс қабірі ретіндегі рөлін құрметтеуге қамқорлық жасады. Әскери-теңіз күштері портың экологиялық жағдайын одан әрі нашарлату үшін мұнайдың үнемі ағып кетуін тоқтатудың интрузивті емес жолдарын қарастырды. Аризонаның түпнұсқа қоңырауларының бірі қазір Аризона университетінің студенттік одағының мемориалдық орталығындағы қоңырау мұнарасында ілінеді. Бұл қоңырау Аризонаның басқа мектептерінен басқа кез келген командаға қарсы үйдегі футбол ойындарында жеңіске жеткеннен кейін соғылады. Аризонадан алынған қару, мачта және якорь Феникс қаласының орталығындағы Аризона штатының Капитолий кешенінің шығысында орналасқан Уэсли Болин мемориалдық алаңында орналасқан. Қарудың тақташасында ол Перл-Харбор шабуылы кезінде кемеде болмағаны, бірақ «Невада» жауынгерлік кемесіне орнату үшін қайта жабдықталғаны жазылған. Ол АҚШ үшін Тынық мұхитындағы соғыстың басталуын және аяқталуын білдіретін «Миссури» жауынгерлік кемесінің қаруымен жұптасқан. Кемеден алынған басқа да артефакттар, мысалы кеменің күміс жинағындағы заттар Аризона штатының Капитолий музейінде тұрақты түрде көрсетіледі. Әскери-теңіз күштері екі жылда бір рет Әскери-теңіз операциялары бастығы анықтағандай, шабуыл соғысында, жер бетіндегі атыс қолдауында және су үстіндегі соғыста ең жоғары жауынгерлік дайындыққа жеткен кемеге «USS Arizona Memorial Trophy» сыйлығын табыс етеді. 1987 жылдың 7 желтоқсанында Аризона штатының азаматтары Әскери-теңіз күштеріне тапсырған қара мәрмәр тұғырға орнатылған 3 фут (1 метр) биіктігіндегі қоладан жасалған жүлде.

It is commonly—but incorrectly—believed that Arizona remains perpetually in commission, like the Constitution. Arizona retains the right, in perpetuity, to fly the United States flag as if she were an active, commissioned naval vessel. Legislation during the administrations of presidents Dwight D. Eisenhower and John F. Kennedy resulted in the designation of the wreck as a national shrine in 1962. A memorial was built across the ship's sunken remains, including a shrine room listing the names of the lost crew members on a marble wall. The national memorial was administratively listed on the National Register of Historic Places on 15 October 1966. The ship herself was designated a National Historic Landmark on 5 May 1989. Upon their death, survivors of the attack may have their ashes placed within the ship, among their fallen comrades. Veterans who served aboard the ship at other times may have their ashes scattered in the water above the ship. While the superstructure and two of the four main gun turrets were removed, the barbette of one of the turrets remains visible above the water. Since her sinking, oil still leaks from the hull, with more than 2.3 quarts (2.18 L) escaping into the harbor per day. In 2004, the US Navy and the National Park Service oversaw a comprehensive computerized mapping of the hull, being careful to honor its role as a war grave. The navy considered non intrusive means of abating the continued leakage of oil to avoid the further environmental degradation of the harbor. One of the original Arizona bells now hangs in the University of Arizona Student Union Memorial Center bell tower. The bell is rung after every home football victory, over any team except other Arizona schools. A gun, mast, and anchor from Arizona are in Wesley Bolin Memorial Plaza just east of the Arizona State Capitol complex in downtown Phoenix, Arizona. The gun's plaque states that it was not on the ship during the Pearl Harbor attack, but was being relined for mounting on the battleship Nevada. It is paired with a gun from the battleship Missouri to represent the start and end of the Pacific War for the United States. Other artifacts from the ship, such as items from the ship's silver service, are on permanent exhibit in the Arizona State Capitol Museum. Every two years the Navy awards "The USS Arizona Memorial Trophy" to a ship that has achieved the highest combat readiness in Strike warfare, Surface Fire Support and Anti Surface warfare, as determined by the Chief of Naval Operations. The 3 feet (1 m) bronze trophy on a black marble base was provided to the Navy by the citizens of the state of Arizona on 7 December 1987.

Соңғы тірі қалған

Аризонадан аман қалған соңғы адам Лу Контер 2024 жылдың сәуір айында 102 жасында дүние салды.