Кіріспе

Жапонияның стандартты уақыт белдеуі – Жапония стандартты уақыты (日本標準時), немесе Жапония орталық стандартты уақыты (中央標準時), – Жапониядағы стандартты уақыт белдеуі, UTC-ден 9 сағатқа озып (UTC+09:00). Жапонияда жазғы уақытқа көшу жүргізілмейді, бірақ оны енгізу мәселесі бірнеше рет талқыланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл уақыт белдеуі көбінесе Токио стандартты уақыты деп аталды. Жапония стандартты уақыты Корея стандартты уақытымен, Пхеньян уақытымен (Солтүстік Корея), Шығыс Индонезия стандартты уақытымен, Шығыс Тимор стандартты уақытымен, Палау уақытымен және Якутск уақытымен (Ресей) бірдей.

Тарих

Мейдзи дәуірінен бұрын (1868–1912) әр жергілікті аймақтың өз уақыт белдеуі болған, онда күн түскі уақытта дәл шыңында болған. Қазіргі заманғы көлік құралдары, мысалы, пойыз пайда болған сайын, бұл тәжірибе шатастыру тудырды. Мысалы, Токио мен Осака арасында шамамен 5 градус бойлық айырмашылық бар, сондықтан Токиодан шыққан пойыз Осакаға Токио уақытымен салыстырғанда 20 минут кешігіп жететін. Осы мәселені шешу үшін 1886 жылы 51-ші қаулы шығарылды, онда мынадай белгіленді:

Осыған сәйкес, стандартты уақыт (標準時) GMT-ден 9 сағатқа алға жылжытылды (UTC әлі орнатылмаған еді). Қаулының бірінші тармағы GMT-ге сілтеме жасайды, екіншісінде шығыс және батыс бойлықтары анықталады, ал үшінші тармағында 1888 жылдан бастап стандартты уақыт белдеуінің қолданылатыны айтылады. Хёго префектурасындағы Акаши қаласы дәл 135 градус шығыс бойлықта орналасқандықтан, кейіннен ол «Токи но мачи» (Уақыт қаласы) деп аталды. 1895 жылы Тайваньды аннексиялау кезінде 167-ші қаулы (суретте көрсетілген) бұрынғы стандартты уақытты Орталық стандартты уақытқа (中央標準時) өзгерту және 120° бойлықта жаңа Батыс стандартты уақытын (西部標準時) жапондық Мияко және Яэяма аралдары, сондай-ақ Тайвань және оның Пэнху аралдары үшін уақыт белдеуі ретінде белгілеу үшін қабылданды. Корея 1910 жылы Жапонияның басқаруына өткенімен, Корея стандартты уақыты GMT+08:30 1912 жылға дейін қолданыла берді, содан кейін ол Орталық стандартты уақытқа ауыстырылды. Тайвань мен Окинаваның кейбір бөліктерінде қолданылған Батыс стандартты уақыты 1937 жылы 529-шы қаулымен жойылып, сол аймақтарда Орталық стандартты уақытпен алмастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония басып алған аумақтар, Сингапур және Малайя сияқты, оккупация кезеңінде Жапония стандартты уақытын қабылдады, бірақ Жапония капитуляциялағаннан кейін бұрынғы уақытқа қайта оралды. 1948 және 1951 жылдар аралығында оккупацияланған Жапония мамыр айының бірінші сенбісінен сағат 24:00-ден қыркүйек айының екінші сенбісіне дейін күндізгі уақытты (DST) сақтады (1949 жылдан басқа, онда көктемгі уақытқа өту сәуір айының бірінші сенбісінде сағат 24:00-де жүзеге асты). Соңғы жылдары Жапонияда күндізгі уақытты қайта енгізуге әрекеттер жасалды, бірақ олар сәтті болған жоқ. 2013 жылдың мамыр айында Токионың бұрынғы губернаторы Наоки Иносе елдің уақыт белдеуін жаһандық нарықтармен үйлестіру және Жапонияның қор нарығын әлемде бірінші болып ашу үшін 2 сағатқа алға жылжытуды ұсынды.

IANA уақыт белдеуі деректер қоры

IANA уақыт белдеулері дерекқоры zone.tab файлында Жапония үшін «Азия/Токио» деп аталатын бір аймақ қамтиды.

Жапонияда жазғы уақыт

1948 жылдан 1952 жылға дейін Жапонияда жыл сайын мамыр және қыркүйек аралығында күндізгі уақыт (DST) сақталды. Америка Құрама Штаттары бұл саясатты Жапонияны одақтас әскерлер басып алған кезеңнің бір бөлігі ретінде енгізді. 1952 жылы, оккупация аяқталуға үш апта қалғанда, өкілеттігі артқан жапон үкіметі күндізгі уақыт режимін жойды, ал одақтас оккупациялық билік бұған араласпады. Содан бері Жапонияда күндізгі уақыт ресми түрде бүкіл ел бойынша енгізілген жоқ. 1990 жылдардың соңынан бастап, Жапонияда күндізгі уақытты қайта енгізуге бағытталған қозғалыс белгілі бір деңгейде қолдау тапты, мақсаты – энергияны үнемдеу және демалыс уақытын ұзарту болатын. Хоккайдо аймағы бұл қозғалысты ерекше жақтайды, себебі оның географиялық орнының ерекшелігінен, жазда күн стандартты уақыт бойынша сағат 03:30-да шыға бастайды. Бұл аймақтың жоғары ендікте орналасуымен және уақыт белдеуінің шығыс жиегіне жақын болуымен байланысты, сондықтан аймақтың күн уақыты UTC+10:00-ге жақын. Осы себепті, елдің шығыс бөлігінде күн шамамен сағат 19:00-де батуы мүмкін (Токиода жыл бойындағы ең кеш күн батуы 26 маусым мен 1 шілде аралығында сағат 19:01-де тіркеледі, ендік градусы 35°41'N). 2000 жылдан бері бірнеше жергілікті билік органдары мен коммерциялық департаменттер жаз айларында сағаттарды ресми түрде өзгертусіз, жұмыс кестесін бір сағатқа ертерек ауыстыру бойынша тәжірибелік жобаларды жүзеге асырып келеді. Кабинет министрлерінің Экономикалық және фискалдық саясат жөніндегі кеңесі (2013 жылғы қазан) Жапония үкіметіне жаһандық жылынумен күресу мақсатында күндізгі уақытты зерттеуді бастауды ұсынады деп күтілуде. Жапонияның бұрынғы премьер-министрі Синдзо Абэ күндізгі уақыт режимін енгізуге елеулі күш жұмсады, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Алайда, күндізгі уақыт Жапонияда энергияны үнемдеуге көмектеседі деген нақты дәлелдер жоқ. 2007 жылы жасалған симуляция көрсеткендей, Жапонияда күндізгі уақыт режимін енгізу Осакадағы тұрғын үйлерде энергия тұтынуды 0,13%-ға арттырады, жарықтандырудан 0,02% үнемді салқындатуға байланысты 0,15% өсіммен толығымен өтеді; бұл симуляцияда тұрғын емес ғимараттар қарастырылмады.