Кіріспе

Микропсия – адамның көру қабілетіне әсер ететін және заттарды олардың нақты өлшемдерінен кішірек деп қабылдау жағдайы. Микропсия оптикалық факторларға (мысалы, көзілдірік тағу), көз ішіндегі бейнелердің бұрмалануына (мысалы, оптикалық жолмен, мүйіз қабығының ісінуінен немесе торлы қабықтың пішінінің өзгеруінен, мысалы, торлы қабықтың ісінуі, макулярлық дегенерация немесе орталық сероздық ретинопатия), мидағы өзгерістерге (мысалы, мидың жарақаттануынан, эпилепсиядан, мигреньден, тағайындалған дәрілерден және есірткі заттардан) және психологиялық факторларға байланысты болуы мүмкін. Диссоциативтік құбылыстар микропсиямен байланысты, бұл мидың екі жаққа бөлінуінің бұзылуынан туындауы мүмкін. Микропсия көздердің бір нүктеге шоғырлануы (конвергенция) немесе (аккомодация) объектіге қарағанда жақын қашықтықта болғанда, Эммерт заңына сәйкес, жиі кездеседі. Микропсияның нақты түрлеріне гемимикропсия жатады, ол көру өрісінің бір жағына локализацияланған микропсия түрі және мидың бір жарты шарындағы зақымданудан туындауы мүмкін. Қатысты көру бұрмалау жағдайларына кері әсер ететін, сирек кездесетін макропсия және микропсия мен макропсия симптомдарын қамтитын «Алиса ғажайыптар елінде» синдромы жатады.

Белгілері мен симптомдары

Микропсияға шалдыққан адамдар заттарды нақты өлшемдерінен кішірек немесе қашықтау деп қабылдайды. Микропсиясы бар адамдардың көпшілігі өз сезімдерінің шындыққа сәйкес еместігін түсінеді. Көптегендер заттардың нақты мөлшерін және аралық қашықтықтарын елестете алады. Микропсиясы бар пациенттердің көбі, заттарды шын мәнінде қалай көрінетінін сезе алмаса да, олардың нақты мөлшерін және қашықтығын анықтап көрсете алады. Бір пациент нақты заттардың өлшемдерін қолдарымен көрсете білді. Ол екі заттың арасындағы және зат пен өзінің арасындағы қашықтықты шамалап бағалай алды. Ол көлденең, тік және 45 градус бұрыштағы жағдайларды көрсетті, сондай-ақ, қоймадағы затты іздеуде қиындық көрмеді, бұл оның микропсияға қарамастан, фигура мен фонды ажырату қабілеті сақталғанын көрсетті.

Диагностика

ЭЭГ-тестілеу медиалдық уақытша бөлік эпилепсиясымен ауыратын науқастарды диагностикалауға мүмкіндік береді. Мидың медиалдық уақытша бөлігіндегі тікенектер мен өткір толқындар сияқты эпилептиформды аномалиялар осы жағдайды диагностикалай алады, бұл өз кезегінде эпилепсиямен ауыратын науқастың микропсиясының себебі болуы мүмкін. Амслер торы сынағы макулярлық дегенерацияны диагностикалау үшін қолданылуы мүмкін. Бұл сынақ үшін пациенттерден торға қарау сұралады, нәтижесінде пациенттің орталық көру өрісіндегі бұрмалаулар немесе көрінбейтін жерлер анықталады. Макулярлық дегенерацияның оң диагнозы науқастың микропсиясын түсіндіруі мүмкін. Адамның гемимикропсияға шалдыққандығын объективті түрде бағалау үшін бақыланатын өлшемдерді салыстыру тапсырмасын қолдануға болады. Әрбір сынақ кезінде компьютер экранында көлденеңінен орналасқан екі шеңбер көрсетіледі, ал тексеріліп жатқан адам қай шеңбер үлкен екенін анықтауы керек. Сынақтардан кейін алынған жауаптардың жалпы үлгісі қалыпты қашықтық әсерін көрсетуі керек, яғни екі шеңбер неғұрлым ұқсас болса, соғұрлым көп қателер болуы тиіс. Бұл тест микропсияны тиімді диагностикалауға және қай жарты шардың бұзылғанын анықтауға көмектеседі. Ол қалыптан тыс көру бұрмалауларының оң құбылыстары тобындағы иллюзия ретінде жіктеледі. Конвергенциялық аккомодативтік микропсия – физиологиялық құбылыс, онда объект субъектке жақындаған сайын кішірек көрінеді. Психогенді микропсия белгілі бір психикалық аурулары бар адамдарда кездесуі мүмкін.

Дифференциалдық диагностика

Көз бұрмалануының барлық түрлерінің ішінде, микропсияның себептері ең көп. Бұл белгі әдетте мигрень бас ауруы басталар алдында отыз минуттан кем уақыт бұрын пайда болады және бес-жиырма минутқа дейін сақталады. Мигрень бас ауруы бар балалардың тек 10-20% ғана аураны сезінеді. Микропсия сияқты көру ауралары мигрені бар балаларда ең көп кездеседі.

Қамаулар

Микропсияның ең жиі кездесетін неврологиялық себебі - уақытша бөлімше ұстамалары. Бұл ұстамалар науқастың бүкіл көру өрісіне әсер етеді. Сирек жағдайларда, микропсия таза визуалды ұстамалардың бір бөлігі болуы мүмкін. Бұл өз кезегінде көру өрісінің жартысына ғана әсер етеді және басқа милық көру бұзылыстарымен бірге жүреді. Микропсия және макропсия сияқты қабылдау бұзылыстарын тудыратын ұстамалардың ең көп таралған себебі - медиалдық уақытша бөлімше эпилепсиясы, онда ұстамалар амигдала-гиппокамп кешенінен басталады. Микропсия көбінесе медиалдық уақытша бөлімше эпилепсиясы бар науқастарда ұстаманың басталуын хабарлайтын аура ретінде пайда болады. Көптеген ауралар өте қысқа мерзімге созылады, бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейін.

Есірткі қолдану

Микропсия мескалиннің және басқа да галлюциногендік препараттардың әсерінен туындауы мүмкін. Микропсия Галлюциногендік тұрақты қабылдау бұзылысының (HPPD) бір белгісі болуы мүмкін, онда адам галлюциноген қабылдағаннан кейін ұзақ уақыттан соң галлюцинациялық қайта көрулерді бастан өткереді. Осы қайта көрулердің көпшілігі микропсияны қамтитын көру бұрмалаулары болып табылады, және галлюциноген пайдаланушылардың 15-80% осы қайта көрулерді бастан өткеруі мүмкін. Микропсия сонымен қатар ұйқысыздықты уақытша емдеуге қолданылатын рецепт бойынша тағайындалатын зольпидемнің сирек кездесетін қосымша әсері болуы мүмкін.

Психологиялық факторлар

Психиатриялық науқастар қақтығысқа түсетін жағдайлардан алшақтау үшін микропсияны бастан өткеруі мүмкін. Микропсия сондай-ақ, науқастардың адамдарды кішкентай нысандар ретінде көруімен байланысты психологиялық жағдайлардың бір белгісі болуы мүмкін, бұл олардың өзінің қауіпсіздігі мен әлсіздік сезіміне жауап ретінде басқаларды бақылауға талпынуы. Бала кезінде жалғыздық сезінген кейбір ересектерде микропсия адамдар мен заттардан бөлініп қалған бұрынғы сезімдерін көрсете алады.

Эпштейн- Барр вирусы инфекциясы

Микропсия Эпштейн-Барр вирусымен (EBV) жұққан кезде мүйіз қабығының ісінуінен туындауы мүмкін, сондықтан ол Эпштейн-Барр вирусы инфекциясынан пайда болатын EBV мононуклеозының алғашқы белгісі болып көрінеді.

Торлы көздің емізі

Микропсия рецепторлық жасушалардың орын ауысуына себеп болатын ретина ісігінен туындайды. Фоторецепторлардың бұрыс орналасуы макуладан жарылған регматогенді ретиналық ажырауды хирургиялық жолмен қайта жабыстырудан кейін байқалады. Операциядан кейін пациенттерде ісік сұйықтығының әсерінен фоторецепторлардың кеңірек бөлінуі салдарынан микропсия дамуы мүмкін.

Макулярлық дегенерация

Макулярлық дегенерация көбінесе макуланың ісінуі немесе көтерілуі салдарынан микропсияны тудырады, ал макула – адам көзіндегі торлы қабықтың ортасына жақын орналасқан, сопақ пішінді сары дақ. Бұл ауруға негізгі себептер жас, темекі шегу, тұқым қуалау және семіздік болып табылады. Кейбір зерттеулерге сәйкес, аптасына бес рет шпинат немесе қарақұмық жеу макулярлық дегенерация қаупін 43 пайызға төмендетуі мүмкін.

Орталық сероздық хориоретинопатия

CSCR – хориокапиллярдан торша пигмент эпителийі (RPE) арқылы сұйықтық ағып шығу ошағында нейросенсорлық торшаның серозды қабыршақтануымен сипатталатын ауру. Бұл аурудың ең көп кездесетін белгілері – көру қабілетінің нашарлауы және микропсия.

Мидың зақымдануы

Микропсия кейде ми инфаркты болған адамдарда кездеседі. Мидың зақымдалған жағы, басқа жағы берген өлшем туралы ақпаратқа қайшы келетін өлшем туралы ақпарат жібереді. Бұл заттың нақты өлшемін қабылдау мен кішірек көріну арасында қайшылық тудырады, ал микропсияға бейімділік адамның микропсияны сезінуіне себеп болады. Мидан тыс көру жолдарының басқа бөліктеріне әсер ететін зақымданулар да микропсияны тудыруы мүмкін. Макулярлық дегенерация салдарынан туындаған микропсияны бірнеше тәсілмен емдеуге болады. AREDS (жасқа байланысты көз ауруларын зерттеу) деп аталатын зерттеуде, жоғары дозадағы антиоксиданттар мен мырыштан тұратын диеталық қоспаларды қабылдау, аурудың прогрессиясына қатысты маңызды пайда әкелетіні анықталды. Бұл зерттеу диеталық қоспалардың аурудың табиғи барысын және асқынуларын өзгерте алатынын дәлелдеген алғашқы зерттеу болды. Лазерлік емдеу де үміт береді, бірақ ол әлі де клиникалық сатыда. Мигрені бар адамдардың 35%-ы аураны сезінеді, ал олардың 88%-ында визуалды аура (соның ішінде микропсия) және неврологиялық ауралар байқалады. Мигрені бар балаларда микропсия қыздарға қарағанда ұлдарда сәл көбірек кездеседі. Сопақша бөлікше ұстамалардың шамамен 80%-ы микропсияға немесе макропсияға әкелуі мүмкін аураларды тудырады. Олар қарапайым ішінара ұстамалардың жиі кездесетін белгісі болып табылады және әдетте сопақша бөлікше тегі бар күрделі ішінара ұстамалардан бұрын пайда болады. Бұл, романның Лиллипут аралында тұрған кішкентай адамдарға негізделген.

Зерттеу

Қазіргі тәжірибелік деректер оксипитотемпоральді жолдың ретиналық позицияның өзгерістерімен және өлшемдерінің өзгеруімен байланысты объектілердің қабылдау деңгейіндегі рөліне назар аударады. Бұл емдеулер алғаш рет макулярлық дегенерацияға тән көру қабілетінің жоғалуын ғана тоқтату немесе баяулату емес, көрудің нақты жақсаруына мүмкіндік берді. Лазерлік емге жарамсыз макулярлық дегенерация зақымдарын емдеу үшін бірнеше хирургиялық әдістер зерттелуде, оларға көздің сау бөлігіне макулярлық ауыстыру, газды қолдану арқылы макулярлық қанды ығыстыру және хирургиялық жолмен мембраналарды жою кіреді.