Кіріспе
Эгей теңізіндегі грек аралы – Икария, сондай-ақ Икария (Ικαρία) деп те жазылады, – Эгей теңізіндегі грек аралы, Самостан оңтүстік-батысқа қарай 10 теңіз шақырымы (19 км) қашықтықта орналасқан. Әкімшілік жағынан Икария Солтүстік Эгей аймағының құрамындағы Икария аймақтық бірлігіндегі жеке муниципалитет болып табылады. Аралдың бас қаласы және муниципалитет орталығы – Агиос Кирикос. Аралдың тарихи астаналары – Оэно және Эвидос. Дәстүр бойынша, аты грек мифологиясындағы Дедалдың ұлы Икардан шыққан, ол бұл жерге жақын маңдағы теңізге құлаған деп есептеледі.
an island
Icaria, also spelled Ikaria (Ικαρία), is a Greek island in the Aegean Sea, 10 nautical miles (19 km) southwest of Samos. Administratively, Icaria forms a separate municipality within the Ikaria regional unit, which is part of the North Aegean region. The principal town of the island and seat of the municipality is Agios Kirykos. The historic capitals of the island include Oenoe and Evdilos. According to tradition, it derives its name from Icarus, the son of Daedalus in Greek mythology, who was believed to have fallen into the sea nearby.
География және климат
Икария – солтүстік Эгей теңізінің ортаңғы аралдарының бірі, 164 км жағалау сызығы мен 8 312 тұрғыны бар. Жер бедері жасыл еңістер мен шөлді тік жартастардың қарама-қайшылығын көрсетеді. Аралдың көп бөлігі таулы келеді. Оны Аэтрас тау тізбегі кесіп өтеді, оның ең биік шыңы – Аэтрас. Көптеген ауылдары жағалауға жақын жазықтарда, ал кейбіреулері тауларда орналасқан. Икарияда берік қызыл шарап жасау дәстүрі бар. Аралдың көп бөлігі, әсіресе шатқалдар, бұталармен жабылған, бұл пейзажды жасыл түске бояйды. Ешкілер сияқты үй жануарларынан басқа, мысық, еуропалық сусар, секіретін құмырсқалар және жасыл бақалар сияқты көптеген ұсақ жабайы жануарлар да кездеседі. Икарияда Жерорта теңізінің типикалық климаты басым (Köppen: Csa).
Тарих
Икарияда кем дегенде б.з.д. 7000 жылдан бері адамдар қоныстанған, сол кезде неолиттік пеласкиандар тұрған. Бұл терминді ежелгі гректер Грек аймағында тұрған грек емес халықтардың барлығын атау үшін қолданған. Шамамен б.з.д. 750 жылы Милеттен келген гректер Икарияны отарлап, қазіргі Кампос ауданында қоныс салған, ол кейіннен ежелгі Оэноэ қаласының астанасы болды. Ежелгі дәуірде арал қазіргідей Икария немесе Икария (Ἰκαρία) деп аталды; сондай-ақ Икар немесе Икарос (Ἴκαρος) деп те аталған.
Ежелгі дәуір
Икария біздің заманымызға дейінгі VI ғасырда Поликраттың теңіз империясының құрамына кірді, ал біздің заманымызға дейінгі V ғасырда Икарияның Оеноэ және Терма қалалары афиналықтардың басып алған Делиан лигасының мүшелері болды. 2-ші ғасырда аралды Самос жаулап алды. Осы кезде Оеноэде Артемидаға арналған Таурополион ғибадатханасы салынды. Қаланың монеталарында Артемида мен бұқа бейнеленген. Аралдың солтүстік-батыс жағалауындағы Настада Артемида Таурополосқа арналған тағы бір кішігірім қасиетті орын (temenos) болды. Икария маңындағы теңіз ежелгі халық арасында қауіпті теңіз репутациясына ие болды. Гомер оның өзгеруін демагогияға бой алған халыққа теңеді: "жиналыс Икария теңізінің ұзын толқындары сияқты қозғалды, оларды Шығыс немесе Оңтүстік жел көтеріп, әке Зевстің бұлттарынан асығып келді" (Илиада II, 145), ал Гораций да өзінің Одаларының басында "Икария толқындарымен күрескен Африка желдерін" қираған кемелермен байланыстырады (Ода I. i.15–6). Аралдың өзі екі сипаттамалық атауға ие болды: ‘Долихи’ (ұзын) және ‘Ихтеусса’ (балыққа бай). Атауының шығу тегі, мифтік Икармен байланысты емес, балықты білдіретін финикиялық ‘икор’ сөзінен болуы мүмкін, оның құлауы, мүмкін, Аттикадағы Икария немесе Икарионның ежелгі аймағымен байланысты болған. Гигиннің кейінгі "Фабула" ("әңгімелер") шығармаларында Меланиппе (әйтпесе Арне) мен оның ұлдары Боэот және Эолдың Посейдоннан тууы туралы мифтер өзгертіліп, Теано (әйтпесе Автолита), Метапонттың әйелі, Икария патшасы туралы оқиғаға байланыстырылды. Метапонт одан бала тууына немесе патшалықтан кетуіне талап қойды. Ол күйеуіне Меланиппе мен Нептунның тасталған екі ұлын өзінің ұлдарындай көрсетті. Кейін Теано оған екі ұл туды. Патшалықты өз балаларына қалдыруды қалап, оларды Меланиппенің ұлдарын аң аулау кезінде өлтіруге жіберді. Нәтижесінде оның екі ұлы өлтіріліп, ол хабарды естігеннен кейін өзіне-өзі қол жұмсады. Метапонт кейін Меланиппеге үйленді, ал оның екі ұлы Пропонтисте өздерінің аттарымен аталатын қалалар құрды – Беотия және Эолия.
Настағы Артемида ғибадатханасы
Нас Эгей теңізінің гректерге дейінгі тұрғындары үшін қасиетті орын болған, ал Нас ежелгі дәуірде маңызды арал порты болған, Икарияның айналасындағы қауіпті теңіздерді сынап көрудің соңғы аялдамасы. Бұл жерде теңізшілер үшін теңізшілердің қамқоршысы Артемида Таурополосқа құрбандық шалуға қолайлы орын болды; мұнда құдай архаикалық ағаштан жасалған xoanon арқылы бейнеленген. Храм 19 ғасырдың ортасына дейін жақсы күйде болды, содан кейін Като Рахес ауылының тұрғындары жергілікті шіркеу үшін мәрмәрды тонап алды. 1939 жылы грек археологы Леон Политис бұл шіркеуді қазба жұмыстарынан ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Грекияны Остік күштері басып алған кезде Политис тапқан көптеген жәдігерлер жоғалып кетті. Жергілікті әңгімелерде неміс және итальяндықтар осы жәдігерлерді ұрлағандығы айтылады. Жергілікті аңыз бойынша, храм тұрған Нас жағалауының құмында храмнан алынған мәрмәр бұйымдары әлі де жатыр. Екінші ғасырдың грек тарихшысы Ариан "Александрдың жорығы" еңбегінде Аристобулдың Ұлы Александрдың Персия шығанағындағы Файлака аралын Эгей теңізіндегі Икарияның құрметіне Икар деп атауын бұйырғанын жазған.
Орта ғасырлар
14-шы ғасырда Икария Эгей теңізіндегі Генуя Республикасының иеліктерінің бір бөлігі болды. Осы кезеңнің бір сәтінде икариялықтар өз порттарын қиратып, жағымсыз келушілердің құрметті жерге қонуына кедергі келтірді. Жергілікті тарихшылардың айтуынша, икариялықтар өз жобалары бойынша жағалау бойында жеті күзет мұнарасын салған. Белгісіз немесе жау кемесі пайда болғанда, бақылаушылар бірден шыңында от жағып, әрқашан сумен толтырылатын резервуарға жүгіретін. Түбіндегі ағаш тығын тартылып, су ағатын. Басқа күзет мұнараларының күзетшілері от арқылы ескертіліп, осы әрекетті қайталайтын. Әрбір мұнараның ішкі жағындағы резервуарда, колбалардағы көлемді өлшеуге арналған белгілер болды. Бұл белгілердің әрқайсысы "қарақшылар шабуылы" немесе "белгісіз кеме жақындап келеді" сияқты түрлі хабарламалармен белгіленген. Су деңгейі тиісті хабарламаны көрсететін белгіге жеткенде, хабаршылар тығышты резервуарға қайта орнатып, отты сөндіретін, осылайша басқа мұнаралардың әрқайсысы келіп жатқан қауіптің ауырлығын анықтай алатын. Аралдың биік жерлеріндегі күзет мұнаралары, мысалы Драканодағысы, Делиан лигасының кезінен бастап аралдардың байланыс желісінің бөлігі болды. Сонымен қатар, икариялықтар үйлерін бүгінгідей салған жоқ. Әр үй төмен, бір бөлмелі, шатыры тас плиткалармен жабылған және көрші үйлерден алыс орналасқан. Онда бір ғана төмен есік болды, ал теңізге қараған жағы биік қабырғалармен қоршалған, ал шатырында (жергілікті атауы Анефантис) тесік болды. Шатырдан шыққан түтін үйдің орнын ашып бере алатындықтан, оны көбінесе тығыздап қоятын. Түтін шатыр плиткалары арқылы шығып, бір мезгілде ағаш шатыр тіректерін жәндіктерден тазартатын. Бөлмелерде ұнтақтағыш тас және қазан сияқты қажетті жабдықтар ғана болды. Әдетте адамдар еденде ұйықтап, мүліктерін қабырғаларға жасыратын. Ерлер мен әйелдер шамамен бірдей киім киетін: әйелдер үшін тігілген жүн юбкалар, ал ерлер үшін – фустаннелланың бір түрі. Кейіннен жилетті ерлер де, әйелдер де кие бастады. Бұл қарапайым өмір салты Икарияның ұзақ өмір сүруіне және айқын әлеуметтік жіктелудің болмауына үлкен үлес қосты. Әр үй өзін-өзі қамтамасыз ететін, айналасындағы жерді қажетті өнімдерді өсіру үшін пайдаланатын, ал әйелдер жұмысқа және қоғамдық өмірге өз үлесін қосатын. Ауылдар бірте-бірте бір отбасының ұрпақтары арқылы құрылды, олар уақыт өте келе таралып кетті. Халықтың сиретілігіне қарамастан, қоғамдық бірлік жоғары болды. Панайирия (билер, музыка және жергілікті өнімдерді тұтынумен бірге өткізілетін дәстүрлі мерекелер), ұжымдық еңбек және шешімдер қабылдайтын ақсақалдар кеңесі болды. Бұл ерекше өмір салты мен сәулет 19-шы ғасырдың соңына дейін сақталды, ал оның көптеген элементтері бүгінге дейін жетіп келді.
Осман дәуірі
Родосқа орналасқан Иоанн ордені 1521 жылға дейін Икарияны бақылауда ұстады, содан кейін Осман империясы Икарияны өзінің құрамына қосты. Осы кезде қарақшылық мәселесі күшейді, арал тұрғындары жасыру тактикасын қолданды: олар ауылдарын және үйлерін жасыра отырып, аралдың таулы аймақтарына шегінді. Қарақшылардан қорғану үшін, осы тактикадан (сирек қоныстану және баспаналарды жасыру) басқа, қарауыл мұнаралары, әртүрлі шоғырлану және қорғаныс орындары (теңізден көрінбейтін жазықтар сияқты) және қажеттілік туғанда қолданылатын жасырын қоймалар болды. Олардың ұрлығы сол кездегі заң бойынша өлім жазасына кесілді. Жергілікті тұрғындар өз жағалауларына келген кез келген жағымсыз адамдарға, тіпті кеме апатына ұшыраған теңізшілерге шабуыл жасағаны туралы хабарланды. Икариялықтар алғашқы түрік салық жинаушысын өлтірді, бірақ жазадан құтылуға үлкерді. Оқиға туралы ауызша айтылатын әңгімеде Осман ағасы екі жергілікті тұрғыннан оны иықтарында орындықта тасымалдауды талап еткені айтылады. Тасымалдаушылар оның талабын қабылдай алмады және оны Како Катавасиди айманындағы тік жардан лақтырып жіберді. Түрік билігі халықты жинап, қылмыскерді анықтауды талап етті, бірақ аңыз бойынша алған жауабы: "Біздің барлығымыз, мырза". Түріктер барлығын жазалаудың пайдасы да, мәні де жоқ екенін түсінді. Османдықтар өте жұмсақ басқару жүйесін енгізді, бірнеше ғасыр бойы Икарияға ешқандай шенеунік жібермеді, бірақ кейінірек империя үшін салық жинау үшін әрбір ауылда жергілікті тұрғындардан Коджабашилар тағайындады. Аралдың Осман империясының алғашқы жылдарындағы жағдайы туралы ең толық мәлімет архиепископ Ж. Георгиренестен алынған. Ол 1677 жылы аралда 1000-ға жуық қайратты, ұзақ өмір сүретін тұрғын бар екенін, олардың Эгей теңізіндегі ең кедей адамдар екенін айтқан. Жақсы порт болмағандықтан – жергілікті тұрғындар бұрын-соңда пираттардың шабуылынан қорғану үшін аралдың порттарын қиратқан – Икария сыртқы әлеммен өте шектеулі саудасын жағалауға тартылған шағын кемелерге тәуелді етті. Икариялық кеме жасаушылар аралдың шырша ормандарынан кеме жасауда жақсы беделге ие болды. Содан кейін олар кемелерді және ағаштарды көршілес Хиосқа монета мен астыққа сатты. Георгиренестің айтуынша, аралдың жағалау сулары архипелагтағы ең жақсы құмшекерлерге толы болды. Ғасырлар бойы Икария өзінің көмірімен де танымал болды, ол Карбон Кариоты (Икария көмірі) деп аталды. Ешкілер мен қойлар тасты ландшафтта бақылаусыз жүрді. Әр үйдің ішінде ішетін ірімшік жасалды. XVII ғасырдағы Икария архипелагта экспортқа шарап өндірмеген ерекше орын болды. Халық шарапты тек өзінің ішуі үшін сақтап, бұрынғы бронза дәуірінен бері қолданылып келе жатқан дәстүрлі тәсілмен, терракотадан жасалған ыдыстарды жерге көміп, салық жинаушылар мен қарақшылардан қорғады. Үш шағын қаладан басқа, олардың ешқайсысы 100 үйден аспады, көптеген ауылдық қоныстар болды, әр үйдің қоршалған бақшасы мен бағы болды. Самос қалаларының тығыз салынған қалаларынан айырмашылығы, қайратты тұрғындар жиһазсыз шаруашылықтарда бөлек тұрды. 1827 жылы Грекияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Икария Осман империясынан бөлініп шықты, бірақ бастапқы тәуелсіз Грекияның тар аумағына кірмеді және бірнеше жылдан кейін тағы да Осман билігін қабылдауға мәжбүр болды.
Икария еркін мемлекеті
Икария 1912 жылдың 17 шілдесіне дейін Осман империясының құрамында болды, сонда икариялықтар түрік гарнизонын қуып шығып, тәуелсіздікке қол жеткізді. Тарихшы Энтони Дж. Папалас (Шығыс Каролина университеті) "Бұнтақтар мен радикалдар; Икария 1600–2000" атты еңбегінде қазіргі Икарияны 20 ғасырдың кедейлік, Америкаға эмиграция, Остік державалардың оккупациясының мәні, коммунизмнің күшеуі, Грек азамат соғысы және соғыстан кейінгі радикалды қозғалыстарға оңшылдардың реакциясы секілді мәселелері тұрғысынан зерттейді.
Қазіргі заман
1960 жылдан кейін өмір сүру сапасы күрт жақсарды, грек үкіметі туризмді дамытуға көмектесу үшін аралдың инфрақұрылымына инвестиция салуды бастады. Бүгінде Икария әлемдегі бес "көк аймақтың" бірі саналады – халқы үнемі ұзақ өмір сүретін жерлер (үш адамның бірі 90 жасқа жетеді). Бұл дені сау тамақтану, өмір салты және генетикаға байланысты. 2011 жылы жарияланған "Икария зерттеуі" ұзақ өмір сүруге әсер ететін факторларды анықтауға бағытталған. Зерттеу сонымен қатар қарт ерлер арасындағы жыныстық қатынастың жоғары деңгейін көрсетті; 65-тен 100 жасқа дейінгі Икариялық ерлердің 80% әлі де тұрақты түрде жыныстық қатынас жасайтыны анықталды.
Демография
Арал тұрғындары икариандар немесе икариоттар деп аталады. (Ικαριότες, Ikariótes). Икария диаспорасы Грекияның барлық аймақтарында, әсіресе Тимена және Фурной Корсеонда, сондай-ақ Афинада, онда ірі қауымдастық бар, таралған. Икария диаспорасының өкілдерін бүкіл әлемде кездестіруге болады, ең көп – Австралияда, АҚШ-та, Канадада, Египетте және Ұлыбританияда. Икариялық гректер басқа Эгей аралдарының гректерімен, атап айтқанда Самос, Хиос, Фурной Корсеон және Патмос гректерімен, сондай-ақ Анатолия гректерімен тығыз байланыста.