Құқық білімі: түрлері мен деңгейлері

Кіріспе

Заң саласындағы білім – заң принциптері, тәжірибесі және теориясы бойынша адамдардың білім алуы. Бұл бірнеше себептерге байланысты болуы мүмкін, соның ішінде белгілі бір юрисдикцияда заңгерлік тәжірибеге қабылдану үшін қажетті білім мен дағдыларды беру, саясат немесе бизнес сияқты басқа мамандықтарда жұмыс істейтіндерге білімнің кең ауқымын ұсыну, қазіргі заңгерлерге қосымша білім беру немесе мамандану деңгейін арттыру, немесе заңдағы соңғы жаңалықтар туралы заңгерлерді хабардар ету. Заң саласындағы білім алу әртүрлі бағдарламалар түрінде болуы мүмкін, мысалы:
Заң бойынша негізгі білім деңгейлері, олар елге байланысты бакалавриат немесе магистратура деңгейінде оқытылуы мүмкін. Заң саласындағы жоғары академиялық білім деңгейлері, мысалы магистр және доктор дәрежелері. Тәжірибелік немесе оқу курстары, кейбір елдерде болашақ заңгерлер тәжірибеге кірмес бұрын тапсыруға міндетті. Қолданбалы немесе мамандандырылған заң аккредитациясы, бұл бағдарламалар дипломдарға қарағанда формалды емес, бірақ нақты салаларда мамандандырылған сертификацияны ұсынады. Заңгерлердің білімін жетілдіру курстары, бұл біліктілікке алып келмейді, бірақ тәжірибелі заңгерлерге заң саласындағы соңғы өзгерістер туралы ақпарат береді.

Заң саласындағы негізгі білім

Көптеген елдерде, оның ішінде Ұлттар Достастығы елдерінің көпшілігінде, заң бойынша негізгі білім – бакалавр дәрежесі, әдетте Заң бакалавры (LLB) деп аталады. Мұндай бағдарламаны тәмамдаған түлектер елдің заңгерлік емтиханына тең келетін емтиханды тапсырғаннан кейін заңгер болуға құқылы. Осы елдердегі заң бойынша магистратура бағдарламалары – тереңірек оқуға немесе мамандануға мүмкіндік беретін жоғары дәрежелі білім. АҚШ және Канадада заң бойынша негізгі дәреже – Юрис доктор (JD) деп аталатын жоғары білім. Студенттер мұндай дәреже алу үшін әдетте бакалавр дәрежесін бітіргеннен кейін ғана қабылданады. Бакалавр дәрежесі кез келген мамандық бойынша болуы мүмкін, бірақ көптеген американдық заңгерлер гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар бойынша бакалавр дәрежесін алған. Америка заң мектептері әдетте ірі университеттердегі автономды құрылым болып табылады. Заң бойынша негізгі дәрежелерді заң мектептері береді, кейбір елдерде олар заң факультеттері деп аталады. Заң факультеттері белгілі бір университет шеңберінде әртүрлі деңгейде тәуелсіздікке ие болуы мүмкін, ал кейбір елдерде басқа орта білімнен кейінгі білім беру мекемесінен толыққандай тәуелсіз болуы мүмкін.

Заң саласындағы жоғары дәрежелі білім

Жоғары академиялық дәрежелер оқуды одан әрі тереңдетуге мүмкіндік береді. Оларға курстық жұмыс немесе зерттеу жұмысы арқылы алынатын Заң магистрі (LLM) және докторлық дәрежелер, мысалы PhD немесе SJD жатады. Практикалық қызметпен айналысатындар өз қызметіндегі нақты сала бойынша мамандану деңгейін арттыру үшін курстық жұмыс арқылы Заң магистрі дәрежесін алуға тырысады. Көптеген ағылшын құқығы елдерінде заң ғылымын оқытушылар үшін жоғары академиялық дәрежеге ие болу әдеттегі және күтілетін жағдай. Сонымен қатар, тәжірибелік дағдыларды қабылдау жоғары дәреже алуға ұмтылатын мамандарға өздерінің заң саласында одан да жақсы дайындалуға көмектеседі. Алайда, АҚШ-та, тіпті академиялық ортада да, заң саласында жоғары дәреже алу кең таралған емес.

Практикалық немесе оқу курстары

Кейбір елдерде, оның ішінде Ұлыбританияда, Италияда, Германияда, Канадада және Австралияның кейбір штаттарында, заңгерлік практикамен айналысуға қажетті кәсіби құқықтық білімнің соңғы сатылары университет жүйесінен тыс жүзеге асырылады. Адвокат немесе солиситор болу үшін қойылатын талаптар осы мақалаларда егжей-тегжейлі сипатталған.

Қолданбалы заң бағдарламалары немесе мамандар аккредитациясы

Кейбір елдерде заң білімі беретін ұйымдар қолданбалы заң тәжірибесі немесе нақты мамандық бойынша сертификат немесе аккредитация алуға бағытталған курстар ұсынады.

Заңгерлік білім беруді жалғастыру

Кәсіби даму (үздіксіз заң білімі деп те аталады) бағдарламалары – заңгерлерге өз білімдерін және дағдыларын кәсіби өмір бойы жаңартуға мүмкіндік беретін бейресми семинарлар немесе қысқа мерзімді курстар. Кейбір мемлекеттерде жыл сайын белгілі бір көлемде үздіксіз заң білімі алу міндетті болып табылады.

Австралия

Австралияда көптеген университеттер заң мамандығын бакалавриатқа түсу курсы (LLB, 4 жыл) немесе біріктірілген дипломдық курс (мысалы, BSc/LLB, BCom/LLB, BA/LLB, BE/LLB, 5–6 жыл) ретінде ұсынады. Кейбір университеттерде үш жылдық магистратуралық Juris Doctor (JD) бағдарламасы да бар. Квинсленд штатындағы Бонд университеті жыл сайын үш толық семестр өткізеді, қаңтар ортасынан желтоқсанның соңына дейін оқытады. Бұл Бонд университетінің заң факультетіне әдеттегі 8 семестрде, бірақ 2 жылдың ішінде LLB бағдарламасын ұсынуға мүмкіндік береді. Олар JD дәрежесін де екі жылда беруді ұсынады. Сидней технологиялық университеті 2010 жылдан бастап 2 жылдық үдетілген JD бағдарламасын ұсынады. 2008 жылы Мельбурн университеті Мельбурн моделін енгізді, онда заң тек магистратура деңгейінде қолжетімді, студенттер үш жылдық бакалавр дәрежесін (көбінесе гуманитарлық ғылымдар) бітіргеннен кейін ғана қабылданады. Біріктірілген бағдарламаларды оқыған студенттер алғашқы 3 жылды бірінші бакалавр дәрежесін аяқтауға және заң пәндерін оқып үйренуге жұмсайды, ал соңғы 2–3 жылды заң дәрежесін (JD) аяқтауға жұмсайды. Басқаша айтқанда, кез келген бакалавр дәрежесін бітірген және үлгерімдері жоғары болған жағдайда, 3 жылдық LLB бағдарламасына түсуге өтініш бере алады. Австралия заң мектептеріне Нью-Ингленд университеті, Австралия католик университеті, Австралия ұлттық университеті, Ла Тробе университеті, Флиндерс университеті, Бонд университеті, Маккуари, Монаш, Дикин, UNSW, Тасмания университеті, Аделаида, Виктория университеті, Сидней, Мельбурн, Квинсленд технологиялық университеті, Квинсленд университеті, Батыс Австралия университеті және Канберра университеті жатады.

Канада

Канададағы кәсіби заң білімі жалпы құқық жүйесінде заң бакалавры (LL.B.) / Juris Doctor (J.D.) болып табылады, ал Азаматтық құқық жүйесінде – заң бакалавры, заң лиценциаты немесе азаматтық құқық бакалавры (LL.B./LL.L./B.C.L.). Квебек азаматтық құқық бағдарламалары (және Макгилл университетіндегі транссистемдік B.C.L./J.D. бағдарламасы, бұрын B.C.L./LL.B. деп аталатын) колледжден кейінгі білім беру бағдарламасын (Diplôme d’études collégiales) аяқтағаннан кейін студенттерді тікелей қабылдауға мүмкіндік береді. Жалпы құқық бойынша LL.B. (сондай-ақ J.D. деп аталады) бағдарламасына қабылдану үшін кем дегенде екі жылдық бакалавриат білімі қажет, бірақ көбінесе толыққан бакалавриат дипломы талап етіледі. Іс жүзінде, қабылданғандардың көп бөлігі кем дегенде бакалавриат (бакалавр) дәрежесін алған болады. Бірқатар канадалық білім беру орындарында LL.B. орнына J.D. деп атауға академиялық номенклатураны өзгерту білім беру сапасына әсер етпеді – бұл бірдей дәреже.

Германия

Германияда заңгерлік дәрежелер бұрыннан болмаған және заңгерлік практика үшін қажет емес еді. Қазір заңгер мамандығына қол жеткізгісі келетіндер университеттерде оқуға міндетті, оқу бағдарламасының стандартты ұзақтығы 4 жарым жылды құрайды. 2004 жылы «заң мектебі жүйесі» енгізілгенге дейін заң білімі ресми оқудан гөрі емтиханға негізделген болатын. Заңгерлік емтиханды тапсыру көрсеткіші тарихи тұрғыдан 3 пайызды құрады, ал емтиханға түскендердің көбі бірнеше рет қайталап тапсырды. Сан алуан мамандандырылған «дайындау мектептері» болашақ заңгерлерді емтиханға дайындады, және осы мектептер бүгінгі күнге дейін кең таралған. Заңгерлік емтиханнан өткеннен кейін, болашақ заңгерлер Жапония Жоғарғы Сотының Заң зерттеу және оқыту институтында 16 ай бойы тәжірибе жинауы тиіс еді. Бұл оқу кезеңі негізінен сот ісін жүргізуге арналды, ал келісімшарт жасау, заң зерттеулері сияқты заң практикасының басқа салаларына оқыту іс жүзінде жүргізілмеді. Осы кезеңде ең қабілетті «тәлімгерлер» кәсіби судьялар болып «таңдалып» алынды, ал қалғандары прокурор немесе жеке практикамен айналысатын заңгерлер болатын. 2004 жылы Жапония Парламенті заңгерлік мамандықтың жоғары біліміне иелік етуге, яки Хому Хакуши (法務博士) атағын алуға мүмкіндік беретін жоғары оқу орны деңгейіндегі заң мектептерін (法科大学院) құруға рұқсат беретін заң қабылдады. 2006 жылғы заңгерлік емтихан – жапон тарихында заңгерлік білімі міндетті талап ретінде қойылған алғашқы емтихан болды. Бұрын білім беру талабы болмаса да, емтиханды сәтті тапсырғандардың көпшілігі Токио, Киото немесе Хитоцубаси университеттері сияқты «элиталық» жапон университеттерінен бакалавр дәрежесін алған. Бұл жаңа заң мектебі жүйесімен бірге жаңа заңгерлік емтихан да келді, оның өту деңгейі 40-50 пайызды құрады және сандық квотамен шектелді. Үміткерлер енді бес жыл ішінде үш рет емтихан тапсыруға құқылы. Жаңа емтиханның өту деңгейі жоғары болғанымен, квоталарға байланысты, жапондық заң мектептерінің шамамен жартысының түлектері заңгерлік практикамен айналысуға қабылданбайды. Жаңа жүйе сонымен қатар Заң зерттеу және оқыту институтындағы тәжірибе мерзімін бір жылға қысқартты. Ұлыбритания, Австралия немесе Жаңа Зеландия университеттерінің заң факультетін бітірген малайзиялық түлектерге Малайзияда заңгерлік қызметпен айналысуға рұқсат беріледі. Алайда, олар Малайзия заңдары бойынша заңгерлік тәжірибе сертификатын алуы керек.

In Germany, law degrees historically did not exist and were unnecessary for legal practice. Now, those who wish to enter the legal profession must study in universities, for which the standard curriculum length is 4 and 1/2 years. Prior to the implementation of the "law school system" in 2004, the legal education system was driven more by examinations than by formal schooling. The passage rate for the bar exam was historically around three percent, and nearly all those who sat for the exam took it several times. A number of specialized "cram schools" trained prospective lawyers for the exam, and these schools remain prevalent today. After passing the bar exam, prospective barristers were required to train for 16 months at the Legal Research and Training Institute of the Supreme Court of Japan. The training period has traditionally been devoted to litigation practice and virtually no training is given for other aspects of legal practice, e. g., contract drafting, legal research. During this period, the most "capable trainees" are "selected out" to become career judges; others may become prosecutors or private practitioners. In 2004, the Japanese Diet passed a law allowing for the creation of graduate level law school law schools (法科大学院) that offer a J. D., or Hōmu Hakushi (法務博士). The 2006 bar examination was first in Japanese history to require a law school degree as a prerequisite. In the past, although there has been no educational requirement, most of those who passed the examination had earned undergraduate degrees from "elite" Japanese universities such as the University of Tokyo, Kyoto University or Hitotsubashi University. With this new law school system came a new bar exam, with a 40–50% passage rate which is capped by a numerical quota. Applicants are now limited to taking the exam three times in a five year period. Despite the much higher bar passage rate with the new exam, due to the quotas, approximately half of Japanese law school graduates will never be admitted to practice. The new system also reduced the apprenticeship period at the Legal Research and Training Institute to one year. Malaysian law graduates from universities in the UK, Australia or New Zealand are allowed to practice law in Malaysia. However, they are required to obtain a Certificate of Legal Practice in Laws of Malaysia.

Жаңа Зеландия

Заң білім беру кеңесі Жаңа Зеландия университетінің түзету туралы 1930 жылғы заңының 2-тарауымен құрылды (Жаңа Зеландия университетінің 1908 жылғы заңына өзгерістер енгізіп, оның бір бөлігі деп есептеледі). Жаңа Зеландияда заң студенттерінің қауымдастығы бар, ол "Wagon Mound" атты журналды жариялайды және жыл сайын ұлттық дебаттар турнирін өткізеді. Сонымен қатар, Окленд университетінің заң студенттері қоғамы бар, ол Окленд университетінің құқық журналын жариялайды, Халықаралық заң студенттері қауымдастығының мүшесі және 1965 жылы заң реформасы жөніндегі студенттер конференциясын өткізді. Веллингтон заң студенттері қоғамы, Отаго заң студенттері қоғамы және Кентербери университетінің заң студенттері қоғамы да бар. Алғашқы Кентербери заң студенттері қоғамы 1875 жылы құрылған.

Ресей мен Украина

Заңгерлік білімі (көбінесе LL.M., бірақ шын мәнінде Кеңес Одағының білім беру жүйесіне тән "Маман" дәрежесіне тең) Ресей мен Украинада университетте 5 жыл оқығаннан кейін беріледі. Юрист дәрежесі студент басқа салада бакалавр немесе "Маман" дәрежесін алған жағдайда немесе бұрын арнайы заң колледжінен заңның негізгі білімі бойынша дәреже (АҚШ-тағы заңгерлік консультантқа ұқсас) алған болса, қысқа мерзімде де берілуі мүмкін. Кейбір университеттерде юрист бакалавры (Заң бакалаврына (LL.B.) тең) басқа бакалавр немесе магистр дәрежесімен бірге алуға болады (екі мамандыққа тең). Ресей мен Украина отандық білім беру жүйелерін Болон процесіне жақындастыру мақсатында жоғары білім беру реформасын бастағаннан бері, бұл бірыңғай ("Маман") дәрежесі екі дәрежелі (бакалавр – магистр) жүйемен қатар өмір сүрді. Толық ақпарат алу үшін "Академиялық дәреже" тармағына қараңыз. Соңғы білім беру реформалары нәтижесінде университеттерде бакалавр алу үшін 4 жылдық, ал магистр алу үшін 5 жылдық заң бағдарламалары енгізілді. "Маман" дәрежесі енді берілмейді және "Магистр" дәрежесіне өзгертілді.

Сербия

Сербияда заңгер болу үшін студенттер аккредиттелген құқық факультетін бітіруі керек. Бірінші деңгейдегі оқу төрт жыл (сегіз семестр) жалғасады, одан кейін магистрлік және докторлық білім беру бағдарламаларына түсуге болады. Құқық факультетіне қабылдану үшін үміткер қабылдау емтиханын тапсыруы тиіс. Студенттерге арналған тәжірибелік оқу соттарда, сондай-ақ жергілікті және халықаралық сот жарыстарында ұйымдастырылады. Адвокат болу үшін, адвокат, судья немесе прокурор болу үшін ұлттық адвокаттық емтиханды тапсыру қажет. Адвокаттық емтиханға түсу үшін 4 жылдық оқу бағдарламасын аяқтау және белгілі бір жұмыс тәжірибесі болуы керек (мысалы, заң кеңесшісі ретінде), бірақ көптеген адвокаттар адвокаттық емтиханға түспей тұрып, заң бойынша магистр дәрежесін алады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада LL.B. адвокат немесе сот өкілі болу үшін қабылдану мен тіркелудің жалпыға бірдей заңдық біліктілігі болып табылады. 1998 жылдан бастап LL.B. бағдарламаларына тікелей бакалавриат деңгейінде түсуге болады; сонымен қатар, LL.B. бакалавр дәрежесіне байланысты үдетілуі мүмкін. Бағдарлама сәйкесінше екі жылдан төрт жылға дейін созылады (жоғарыда Австралиямен салыстыр). Қараңыз. Арнайы практика үшін формалды түрде талап етілмесе де, қосымша оқыту, мысалы, салық саласында, әдетте аспирантуралық дипломдар немесе курстық негіздегі LL.M. бағдарламалары арқылы жүзеге асырылады. Ғылыми дәрежелер – LL.M. және LL.D., немесе университеттерге байланысты PhD. Магистрлік диссертация тәуелсіз зерттеу жүргізу қабілетін көрсетеді, ал докторлық диссертация, сонымен қатар, құқық саласына жаңа үлес қосады. Әдетте, заң академиясындағы лауазымдарға докторлық дәреже талап етіледі. ; Тарихи тұрғыдан, B.Proc. және B.Juris бакалавриат деңгейінде ұсынылған заңдық білім беру бағдарламалары болды. Төрт жылдық B.Proc. біліктілігі адвокат ретінде практика жасауға, төменгі соттарда прокурор немесе судья болуға мүмкіндік берді, бірақ адвокатқа қабылдануға жол бермеді. Үш жылдық B.Juris төменгі соттардағы прокурорлар мен судьялар үшін негізгі талап болды, бірақ ол өздігінен адвокат ретінде практика жасауға жарамдылық бермеді. Екеуі де LL.B. бағдарламасына түсуге мүмкіндік берді. Адвокат ретінде қабылдану үшін, адам екі жыл бойы тәжірибелі адвокаттың қанатында кандидат-адвокат ретінде "тәжірибе жинаудан" өтеді, содан кейін тиісті провинциялық Заң қоғамы белгілеген "емтиханды" тапсырады. Оңтүстік Африкадағы адвокаттар туралы қараңыз. Тәжірибе жинау мерзімі практикалық заңгерлік курстарға қатысу немесе қоғамдық қызмет көрсету арқылы қысқартылуы мүмкін. Адвокаттар нотариустар мен тіркеушілер ретінде, тіркеу және нотариаттық практика бойынша емтихандар арқылы қосымша біліктілік алуға құқылы; техникалық немесе ғылыми білімі барлар патенттік адвокаттар ретінде қосымша біліктілік алуға құқылы. Жеке практикада адвокат (Жастар кеңесі) ретінде жұмыс істеу үшін талаптар: адвокаттық алқаға мүше болу үшін бір жыл бойы тәжірибелі адвокаттың жанында оқудан өту және қабылдау емтиханын тапсыру. Адвокаттық кеңестердің ұсынысы бойынша, кем дегенде он жыл тәжірибесі бар және "өзінің тәжірибесі мен шеберлігімен дәлелденген" адвокат Оңтүстік Африка Республикасының Президенті тарапынан Аға кеңесші (SC; сондай-ақ "жібек" деп те аталады) лауазымына тағайындалуы мүмкін. Оңтүстік Африкадағы адвокаттар туралы қараңыз. Заңгерлік практикаға қабылдануды реттейтін заң ("Заңгерлік қызметпен айналысушылардың біліктілігін өзгерту туралы 1997 жылғы заң") қайта қаралуда.

In South Africa, the LL. B. is the universal legal qualification for admission and enrollment as an Advocate or Attorney. Since 1998, LL. B. programmes may be entered directly at the undergraduate level; at the same time, the LLB. continues to be offered postgraduate and may then be accelerated dependent on the bachelor's degree. The programme lasts between two and four years correspondingly (compare Australia, above). See
Although not formally required for specialised practice, further training, e. g. in tax, is usually via postgraduate diplomas or focused, coursework based LL. M. programmes. Research degrees are the LL. M. and LL. D., or PhD depending on university. The Master's dissertation reflects an ability to conduct independent research, whereas the Doctoral thesis will, in addition, constitute an original contribution to the field of law in question. A doctorate, generally, is required for positions in legal academia. See ;
Historically, the B. Proc. and B. Juris were the legal degrees offered at the undergraduate level. The four year BProc qualified one to practise as an attorney, or become a prosecutor or magistrate in the lower courts, but did not allow for admission as an advocate. The three year B. Juris was the basic requirement for prosecutors and magistrates in the lower courts, but on its own, did not qualify one to practise as an attorney. Both offered admission to the LLB. For admission as an attorney, one serves "articles" as a candidate attorney with a practising attorney for two years, and then writes a "board exam" set by the relevant provincial Law Society. See Attorneys in South Africa. The length of articles may be reduced by attending a practical legal training course or performing community service. Attorneys may additionally qualify as Notaries and Conveyancers, via the Conveyancing and Notarial Practice Examinations; those with technical or scientific training may further qualify as patent attorneys. The requirements to enter private practice as advocates (Junior Counsel) are to become members of a Bar Association by undergoing a period of training (pupilage) for one year with a practicing Advocate, and to sit an admission examination. On the recommendation of the Bar Councils, an advocate "of proven experience and skill" with at least ten years experience, may be appointed by the President of South Africa as a Senior Counsel (SC; also referred to as a "silk"). See Advocates in South Africa. The Act regulating admission to practise law ("The Qualifications of Legal Practitioners Amendment Act of 1997") is being revised.

Оңтүстік Америка елдері

Оңтүстік Американың заң жүйесі әлемдегі ең біртұтас жүйелердің бірі болып саналады. Барлық елдер азаматтық құқық жүйесін қолданады деуге болады, алайда Бразилия заңнамасындағы соңғы өзгерістер прецеденттік құқық қағидасына (stare decisis) бет бұруда.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада заң қызметін жүзеге асыру үшін заңгер Шри-Ланка Демократиялық Социалистік Республикасының Жоғарғы Сотының адвокаты ретінде қабылданып, тіркелуі керек. Адвокаттыққа қабылдану үшін заң студенті Шри-Ланка Заң Колледжі ұйымдастыратын заң емтихандарын тапсырып, тәжірибелі заңгердің басшылығымен алты айлық оқудан өтуі тиіс. Студенттер екі жолмен жүреді:

Заңгерлік білімі барлар, LL.B. (Шри-Ланка мемлекеттік университеттерінде – Коломбо университеті, Джаффна университеті, Шри-Ланка Ашық университеті және Перадения университетінде 3–4 жылдық оқу) диплом алғандар, Шри-Ланка Заң Колледжінде заң емтихандарын тапсыруға тікелей қабылданады. Заңгерлік білімі жоқтар Шри-Ланка Заң Колледжіне заң мамандығын оқу және заң емтихандарына дайындалу үшін конкурстық емтихан арқылы түсуге болады. Екі топ студент те кем дегенде 8 жыл тәжірибесі бар тәжірибелі заңгердің басшылығымен тәжірибелік кезеңнен өтуі керек. Сот судьясы болу үшін адвокат ретінде қабылдану қажет.

Ұлыбритания

Англия мен Уэльсте заңды бакалавриат деңгейінде немесе студенттер Жалпы кәсіби емтиханды тапсыратын заң мамандығы бойынша диплом арқылы оқуға болады. Белгілі бір кәсіби курстарды аяқтау және тәжірибелік жұмыс өтеуден өту қажетті диплом алғаннан кейін, адам адвокат, заңгер немесе сот хатшысы болып жұмыс істеуге құқылы болады. Адвокаттық кәсіби даярлау курсы ең қиын және қазіргі уақытта ең қымбат заңмен байланысты білім беру бағдарламасы болып есептеледі.