Кіріспе
Британдық спорттық автомобильдер өндірушісі TVR – британдық спорттық автомобильдер өндіруші компаниясы. Компания қуатты қозғалтқыштармен жабдықталған жеңіл спорттық автомобильдерді шығарады және бір кезде әлемдегі үшінші ірі мамандандырылған спорттық автомобильдер өндірушісі болған, алуан түрлі купелер мен кабриолеттерді ұсынатын.
TVR is a British manufacturer of sports cars. The company manufactures lightweight sports cars with powerful engines and was, at one time, the third largest specialised sports car manufacturer in the world, offering a diverse range of coupés and convertibles.
Негізін қалау
Тревор Уилкинсон (14 мамыр 1923 – 6 маусым 2008) Блэкпулде дүниеге келді және 14 жасында мектепті тастап, жергілікті гаражда инженерлік оқуға түсті. 1946 жылы ол Блэкпулдің Беверли Гроув аймағындағы ескі дөңгелек шеберханасын сатып алып, Trevcar Motors деп атаған инженерлік бизнес ашты. Бастапқыда компания жалпы инженерлік жұмыстарды (әрқашан автомобильдерге қатысты емес) орындады, сондай-ақ автомобильдер мен жүк көліктерін жөндеу және техникалық қызмет көрсетумен айналысты. 1947 жылы жергілікті автокөлік әуесқойы Джек Пикард компанияға қосылды. Кейіннен Trevcar Motors компаниясы TVR Engineering деп өзгертілді (Уилкинсонның есімінен бірнеше әріп алынып тасталды) және келесі жылдары жалпы механикалық инженерлік жұмыстарды іздеуді жалғастырды.
Бірде-бір рет берілетін арнайы бағдарламалар: TVR One, Two, and Three (19491953)
1949 жылы TVR өзінің алғашқы түпнұсқа шассиін жасады. Hotchkis стилімен артқы аспа Morris Eight-тің тірі осін қолданды, ал алдыңғы аспа тәуелсіз артқы қол дизайнынан жасалды. Қозғалтқышы Ford 1,172 куб.см. жақтағы клапанды, 1936 жылғы фургоннан алынған, қуаты 35 л.с. Көліктің денесі жасалмас бұрын, оны жасау үшін жалдаған Лес Дейл адам апатқа ұшырады. Жөндеу жұмыстарынан кейін, корпус алюминийден жасалып, британдық жасыл түсті бояумен боялды. Уилкинсон да, Пикард та аяқталған корпустың эстетикалық тұрғыдан өте тартымды емес деп тапса да, ол функционалды болды және екі адам 1949 жылы Сквайрс Гейт әуежайындағы ұшу-қону жолында алғашқы сәтті сынақ жүргізді. Сол жылы TVR Number One Уилкинсонның туысына 325 фунтқа сатылды. Кейіннен апатқа ұшырап, бөлшектері үшін құтқарылды. TVR Number Two бірінші машинадағыдай шасси дизайнымен, Morris Eight-тен алынған артқы ось, пружиналар, амортизаторлар, тежегіштер және рульді, сондай-ақ Ford-тың сол жақтағы клапанды қозғалтқышын пайдалана бастады. Алайда, алдыңғы аспаның дизайны wishbone басқару қолдары мен бір көлденең жапырақты серіппе пайдалану үшін өзгертілді. Корпусты Les Dale қайтадан құрастырды, ол бірінші машинаға ұқсас болды. Блэкпулдегі автокөлік әуесқойы жарысқа пайдалану үшін көлікті сатып алды, бірақ ол 1952 жылы жолға тіркелді. Осы уақытта автомобиль жаңартылды: ол төменгі мұрынды жаңа дене стиліне ие болды, сондай-ақ басқа аспаптар мен жабдықтар (оның ішінде Supermarine Spitfire тахометрі және Delage маркалы фаралары) қосылды. No2 көлігі сатылғаннан кейін, TVR No3 көлігін жасауды бастады, ол тағы да сол шасси мен аспаны пайдаланды. Оның орнына жақтағы клапанды Ford қозғалтқышының орнына, Austin A40-тан алынған 1200 куб.см, 40 л.с. OHV төрт цилиндрлі қозғалтқыш орнатылды. Бұл машина сары түске боялды, ал бірінші және екінші машиналардың дөңгелекті корпусына қарағанда, ол тұнбалы мұрынмен және тор ретінде тік төртбұрышты панельмен жасалды. 1952 және 1953 жылдары Уилкинсонның бірнеше автоклубтық жарыстарында (мысалы, спринттер мен төбелерде) жүргізген машина бірнеше жүлделерді жеңіп алды. Осы клубтық шаралар кезінде Дэвид Хивс TVR басшылығымен таныстырылды және ол он жылдан кейін TVR-дің маңызды қызметкері болды. Competition Press басылымы былай деп хабарлады: "Жомар да Формула жарыстарына қатысты. Jomar monoposto-ны Ray жобалаған және оны Манчестердегі N. H. шеберханасында (спорттық автомобиль шассисі Англияда оған жасалған) құрастырған". 1959 жылы Motor Sport басылымы былай деп хабарлады: "Автомобильдер Блэкпулда жасалып, өндірістің көп бөлігі Америкаға экспортталады, онда спорттық нұсқасы Jomar деп аталады". Ray Saidel, TVR-ді АҚШ-та сату мүмкіндігіне қуанғандықтан, бұрын сатып алған дөңгелек шассиге қоса бірнеше автомобиль сатып алды; ол бір Ашық спорттық және үш Купе сатып алды, оларды Jomar атауымен сату ниетімен. Ол автомобильдерді сатуда аса сәтті болмады және бір проблема автомобильдің стилінде деп ойлады. Саидель фабрикаға хат жазып, келесі модельді fastback ретінде жасауды ұсынды. Бұл автомобильдер бірдей шассиді пайдаланды. 1959 жылы Motor Sport хабарлағандай: JOMAR COUPE – бұл ағылшын-американдық бірлескен жобаның нәтижесі. Англияның Блэкпул қаласындағы T. V. R. Engineering фирмасы JOMAR шассиінің негізгі жобалауымен және құрылысымен айналысты, ал 1956 және 1957 жылдары Нью-Гэмпшир штатының Манчестер қаласындағы Saidel Sports Racing автомобильдері өздерінің дизайны бойынша алюминийден жасалған корпуспен кең зерттеулер мен әзірлемелер жүргізді. Екі компанияның күш-жігерінің арқасында MK2 сәтті дамыды. "Грантура" атауы таңдалғанға дейін бірнеше баламалар қарастырылды. "Тревор" модельінің атауы қабылданбады, сондай-ақ TVR директоры Дэвид "Банти" Скотт Монкриффтің әйелі Аверил Скотт Монкрифф ұсынған "Ху Хилл Хеллкет" ұсынысы да қабылданбады. Джон Турнер есімді инженер (және бұрынғы TVR тұтынушысы) Rolls Royce-дегі лауазымын тастап, 1959 жылдың қарашасында TVR-ге қосылды, содан кейін ол Техникалық директор болып тағайындалды. Турнердің тәжірибесі мен құлшынысы компанияға Грантураны жақсартуға және өндірісті жеңілдетуге көмектесу үшін ізделді, сондай-ақ оған Грантураны дамытуға толық бақылау берілді. Бұл Уилкинсонның наразылығын тудырды, ол Турнерді кәсіби бәсекелес деп қарастырды және ол өзі бастапқыда құрған компанияның әлсіреуіне ұшырады. 1964 жылы сенімділік проблемалары мен тұтынушылардың шағымдары көбейе бастады. 1964 жылы АҚШ-тағы док ереуілі Джек Гриффиттің автомобильдерді импорттау қабілетіне қатты нұқсан келтірді. Гриффит Ford компаниясына қаржылық міндеттемелерін орындай алмады, ол трансмиссиялық құрамдас бөліктерді жеткізуді тоқтатты. TVR-мен байланыстар да үзілді, ал бұрыннан қиындыққа тап болған TVR енді жалғаса алмады. 1964 жылдың қыркүйегінде TVR-де директорлар кеңесі өтіп, компания өндірісті тоқтатып, Ху Хиллдегі фабриканы жабатынын жариялады. TVR сол жылдың қараша айында таратылды.
The JOMAR COUPE is the result of a joint Anglo American project. The firm of T. V. R. Engineering of Blackpool, England is responsible for the basic designing and building of the JOMAR chassis upon which in 1956 and 1957 Saidel Sports Racing cars of Manchester, New Hampshire, using aluminum bodies of their own design carried out extensive research and development. Through the efforts of both concerns the successful MK2 was evolved. Before the name "Grantura" was selected, some alternatives were briefly considered. A model name of "Trevor" was rejected, as was the suggestion of "Hoo Hill Hellcat" (which was proposed by Averil Scott Moncrieff, the wife of TVR director David "Bunty" Scott Moncrieff.) An engineer (and earlier TVR customer) named John Thurner left his position at Rolls Royce and joined TVR in November 1959, whereupon he was named Technical Director. Thurner's experience and enthusiasm were sought to help the company improve the Grantura and to streamline production, and he was given full control of Grantura development. This raised the ire of Wilkinson, who regarded Thurner as a professional competitor and who felt that he was being undermined by the company he originally created. Reliability problems and customer complaints began to mount through 1964. In 1964, a dock strike in the US severely damaged Jack Griffith's ability to import cars. Griffith was then unable to meet his financial obligation to Ford, which stopped supplying drivetrain components. Ties with TVR were also then severed, and the already struggling TVR was no longer able to continue. In September 1964, a director meeting was held at TVR, and it was announced that the company would be stopping production and closing the factory at Hoo Hill. TVR went into liquidation in November of that year.
Үшбұрыш
1965 жылы TVR компаниясы «Трайдент» деп аталған төрт прототиптік көлікті жасады. Ол Griffith көлігінде де болған Ford V8 қозғалтқышымен жабдықталған, ал кузовы Италияның Савильяно қаласындағы Carrozzeria Fissore компаниясымен алюминий мен болаттан қолмен құрастырылды. Дизайнды Тревор Фиоре (туған Тревор Фрост) жасады. 1966 жылы ол Trident Cars Ltd компаниясында жұмыс істеді және «Clipper» модельдік атауымен көлікті құрастыруды бастады.
Лили дәуірі
1965 жылдың соңында Артур Лилли және оның ұлы Мартин Лилли TVR акцияларының 2000 фунт стерлингтік жеке шығындарын өтеу үшін TVR активтерін сатып алды. 1965 жылдың 30 қарашасында Артур төрағалығымен TVR Engineering Ltd. құрылды. Артур Дэвид Хивске келіп, оған Бас менеджер және аға жобалаушы-конструктор лауазымын ұсынды, ол оны қабылдады. Осы келісімге екі жыл өткен соң, Хивс Артур Лиллиден өзінің ұлы Мартинді басқарушы директор етіп тағайындауын сұрады, ал Хивс Америкаға барып, Джерри Сагерманмен TVR көліктерін импорттау туралы келісімдер жасады. Нәтижесінде Сагерман Америкада TVR Cars of America құрды. TVR-дің орындалмаған тапсырыстары болған жоқ, сонымен қатар жеткізушілер алдындағы үлкен қарызы да болды. Бұған қоса, бұрынғы жұмыскерлер жұмыстан босатылған кезде ашуланып, бөлшектерді ұрлап, жабдықтарға зақым келтірген. 1965 жылдың соңы мен 1966 жылдың басында жаңа жұмысшылар Лиллилердің бизнестің сәттілігіне шынайы қызығушылық танытқанын көріп, басшылыққа сенім артты. Зауыт Mk3 1800S көліктерін өндіруді көбейтіп бастады. Осы кезеңде жартылай дайын көліктердің бір бөлігі Мартиннің Barnet Motor Co. автосалонына жиынтық күйінде жеткізілді, онда олар толықтырылды. 1975 жылдың 3 қаңтарында TVR зауытында өрт шықты, себебі 3000M көлігінің зауыттағы демонстрациялық үлгісіндегі сымдардың нашар жағдайынан болған болуы мүмкін. Бірнеше дайын және жартылай дайын көліктер, сондай-ақ компанияның қоймасындағы көптеген бөлшектер жойылды. Барлық беттер күл мен қарапайымнан жабылды, ал залалдың мөлшері 200 000 фунт стерлингке бағаланды. Сақтандыру компаниясы бағалау жүргізген кезде кеңсе қызметкерлерінің шағын тобы тазалау және әкімшілік жұмыстарды орындады. Зауыт қабырғалары күлдің қабығын жою үшін құммен тазартылды, бірақ құм алдымен шығарылмаған жабдықтардың көп бөлігіне зақым келтірді. Ғимаратта жылу және электр қуаты болмағанмен, көлік құрастыру шектеулі көлемде қайта басталды. Сәуірде төрт, мамыр айында сегіз көлік дайын болды. Жылдық өндіріс шамамен 150 көлікті құрады, олардың шамамен 20-сы АҚШ-қа экспортталды, онда Джерри Сагерманның бизнесі залал көріп, қиындыққа тап болды. TVR-дің шанақтарын жасау және соңғы құрастыру Туринге көшірілді, ал қозғалтқыштарды жасау Ұлыбританияда қалды. Бұған наразылық білдіріп, жұмыскерлерге қолдау көрсету мақсатында 2006 жылдың 26 қарашасында көптеген TVR иелері Лондонның орталық көшелерімен шеру өткізді. "Лондондық дауылы" деп аталған бұл шеру, бір маркалы көліктердің ең көп санынан тұратын шеру үшін ресми әлемдік рекордты орнатуға жасалған әрекет болды. 2006 жылдың желтоқсанында Смоленский TVR-ді бірнеше компанияға бөлгені белгілі болды: бренд пен зияткерлік меншік құқықтары Смоленскийдің негізгі компаниясына берілді; TVR Motors Ұлыбританиядағы брендтер мен зияткерлік меншік лицензиясын, сондай-ақ брендтің сату және маркетингін ұстады; TVR Power – автокөлік бөлшектері бизнесі – сыртқы инвесторларға сатылды; ал Blackpool Automotive – зауыт пен өндірістік активтерді ұстады. 2006 жылдың 13 желтоқсанында Смоленский және өндіріс директоры Майк Пенни Blackpool Automotive директорлары лауазымынан кетіп, олардың орнына Смоленскийдің Ұлыбританиядағы жеке көмекшісі Роджер Биллингхерст және 25 жастағы австриялық Анжелко Стаменков келді. 24 желтоқсанда Blackpool Automotive банкротқа ұшырады. 2007 жылдың 22 ақпанында Смоленский ең жоғары ұсыныс жасағандықтан компанияның иесі болғаны белгілі болды. 2007 жылдың 8 қазанында Смоленский компанияны әлі де басқарып отырғаны және 2008 жылы 2000 көлікті сатуды мақсат ете отырып, өндірісті қайта бастауға үміттене отырғаны анықталды. 11 шілдеде TVR компаниясы Сагаристі жаңа орталығында, Ланкаширдегі Вешам маңында Сагарис 2 ретінде қайта іске қосатынын жариялады, бірақ бұл орындалмады және компания тағы екі жыл бойы ешқандай әрекет жасаған жоқ. 2010 жылдың маусым айында TVR компаниясының шағын үлесіне ие болған неміс Gullwing компаниясы 2010 жылдың қыркүйегінен бастап жаңа көліктерді шығара бастайтынын мәлімдеді. Басшы Юрген Мор: "Мен TVR иесі болғандықтан, бұл ең жақсы TVR болады деп ойлаймын". Ол сондай-ақ компанияның жаңа модельдерді жоспарлап отырғанын растады, мүмкін, баламалы қуат жүйелерімен. "Мен бәрін, тіпті электрмен жүретін көліктерді де елестете аламын", - деді Мор.
Қазіргі меншік иелері
2013 жылдың 6 маусымында Николай Смоленский TVR компаниясындағы барлық үлесін Лес Эдгар мен Джон Чейзи басқаратын британдық TVR Automotive Ltd компаниясына сатқаны хабарланды. 2014 жылғы Классикалық Автокөлік көрмесімен сәйкес келе отырып, TVR классикалық TVR көліктеріне бөлшектерді үздіксіз жеткізуді қамтамасыз ету мақсатында TVR Genuine Parts бастамасын жариялады және бүкіл әлемде түпнұсқа бөлшектерді сатуға эксклюзивті лицензиясы бар жаңа TVR Parts Ltd компаниясын құрды. Бұл компания зауыт жабылған кезде қалған соңғы қорды, сондай-ақ Racing Green, Clever Trevor және Multipart Solutions компанияларының бұрынғы TVR бөлшектерімен айналысқан бизнесін қабылдады. Келесі жылы бұл 1980 жылға дейінгі TVR көліктеріне лицензияны иеленген David Gerald/Classic World Racing компаниясының бөлшектер бизнесін сатып алумен толықтырылды. 2015 жылдың 3 маусымында жаңа көліктің әзірлеу жұмыстары бір жылдан астам уақыттан бері Гордон Мюррей мен Cosworth компанияларының серіктестігімен жүріп жатқаны, және оның 2017 жылы іске қосылатыны, ал одан кейін 10 жылдық жоспар аясында қосымша модельдер шығарылатыны мәлім болды. Жаңа көлік таңғылық сипаттамалармен мақтанды: алдыңғы қозғалтқыш, артқы жетек, табиғи аспирациялық Cosworth V8 қозғалтқышы және қолмен басқарылатын беріліс қорабы. Бұл оны "Құдайдың өзі жасаған спорттық көлік" деп сипаттауға мүмкіндік берді. T37 кодовый атымен белгіленген көлікке 2017 жылы жеткізілімді күтіп, депозиттер қабылданды. Қозғалтқыш туралы қосымша мәліметтер 2015 жылдың 7 қазанында жарияланды. Ол 5.0 литрлік Ford Coyote V8 негізінде жасалған және Cosworth компаниясымен модификацияланған, оның ішінде жеңіл инерциялық дөңгелек, құрғақ картерлі майлау және бірегей қозғалтқыш басқару жүйесі болды. Нұсқасына байланысты қуаты . 2016 жылдың 22 наурызында Уэльстің бірінші министрі Карвин Джонс TVR компаниясының зауытын Уэльс трассасының жанындағы Эбб Вейлде салып, 150 жұмыс орнын ашатынын, сондай-ақ TVR компаниясының Уэльс үкіметінен белгісіз сомада инвестиция алатынын мәлімдеді. 2017 жылдың 5 маусымында көліктің алғашқы рет көпшілікке таныстырылып, 2017 жылдың 8 қыркүйегінде Гудвуд қайта жаңғыруында брендтің 70 жылдығына орайластырылатыны хабарланды. 2017 жылдың 8 қыркүйегінде Гудвудтағы қайта жаңғыруда TVR Griffith таныстырылды. Оның дизайнын Гордон Мюррей жасады, 5.0 литрлік Ford Cosworth V8 қозғалтқышы және көміртек талшығынан жасалған жер әсері шассиі бар еді. 2018 жылдың қаңтарында Уэльс үкіметі 2016 жылдың басында TVR компаниясының 3% үлесін тәуелсіз және мамандандырылған сараптамадан кейін 500,000 фунт стерлинг сомасында сатып алғанын мәлімдеді. Бұл үлесті сатып алумен қатар, компанияға жеке сектордың несие берушісі Fiduciam компаниясымен бірлесіп 2 миллион фунт стерлинг қайтарылатын коммерциялық несие берілді. Уэльс үкіметінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл азшылық үлесі "Уэльстің салық төлеушілеріне компанияның табысынан пайда табуды қамтамасыз етеді". 2020 жылдың маусымында Autocar басылымы TVR компаниясының борышкерлерден 8.23 миллион фунт стерлингтен астам қарызы бар екенін және оның таза активтері 2.1 миллион фунт стерлингтен сәл ғана жоғары екенін хабарлады. TVR компаниясы Уэльс үкіметіне 2 миллион фунт стерлинг және Fiduciam қаржы компаниясына 3 миллион фунт стерлинг қарызын төлеуі керек болды. Өз міндеттемелерін орындау және Griffith көлігін өндіріске қосу үшін TVR ирландиялық Audacia Capital компаниясы арқылы Euronext Dublin қор биржасында 25 миллион фунт стерлингтік облигация шығарды. 2021 жылдың қаңтарында Fiduciam компаниясы Ұлыбританияның Коронавирустық бизнеске қолдау көрсету схемасы арқылы TVR компаниясына 2 миллион фунт стерлингтік жаңа несие берді. 2021 жылдың қарашасында TVR компаниясы Griffith көлігінің өндірісін қаржыландыру және TVR компаниясының болашақ аккумуляторлық талаптарын қамтамасыз ету үшін литий өндірумен айналысатын жасыл Ensorcia Metals компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрғанын жариялады. 2022 жылдың сәуірінде TVR компаниясы Ensorcia компаниясының көп миллиондық инвестициясын алғанын және Уэльс үкіметіне қарызын өтегенін мәлімдеді. Сонымен қатар, TVR компаниясы Griffith көлігінің екінші буынын насихаттау мақсатында 2021-22 жылғы Монако және Лондон Формула E жарыстарының демеушісі болатыны хабарланды. Autocar басылымы 2022 жылдың шілдесінде Ensorcia компаниясының инвестициялық қолдауымен TVR компаниясы Griffith EV-ден басқа электрлі SUV және седан көліктерін өндіруді жоспарлап отырғанын эксклюзивті түрде жариялады. 2023 жылдың желтоқсанында TVR компаниясы Эбб Вейл зауытына эксклюзивті құқықтарын жоғалтқаны хабарланды. Уэльс үкіметі кейіннен бұл нысанды ашық нарықта ұсынды, көптеген компаниялар оған қызығушылық танытқанын мәлімдеді.