Томас Соуэлл: Американ экономисі және саяси сарапшысы

Кіріспе

Американдық экономист (1930 жылы туған)

Томас Соуэлл (/s//oʊ//l/ ; 1930 жылдың 30 маусымында туған) – американдық экономист, әлеуметтік философ және саяси комментатор. Ол Гувер институтының аға ғылыми қызметкері. Соуэлл Солтүстік Каролина штатының Гастония қаласында кедей отбасында дүниеге келді және Нью-Йорк қаласының Гарлем ауданында өсті. Форд әкімшілігінде Федералды сауда комиссары лауазымына үміткер болған.

Соуэлл саясат, экономика, білім және нәсіл тақырыптарын қамтитын 45-тен астам кітаптың (қайта жаңартылған және жаңа басылымдарымен бірге) авторы және 150-ден астам газетте тұрақты баған жазады. Ол либертариандық консерватор деп саналады. Оның пікірінше, оны либертариан деп атау дұрыс, бірақ ұлттық қорғаныс сияқты кейбір мәселелерде либертариандармен келіспейді. Соуэллдің әкесі оның тууына аз уақыт қалғанда қайтыс болды, анасы – төрт баласы бар үй шаруасынан жұмыс істейтін әйел қалды. Оның әпкесі мен екі қызы Соуэллді асырап алып, тәрбиеледі. "Жеке өмір саяхаты" атты автобиографиясында Соуэлл бала кезінде ақ адамдармен шектеулі қарым-қатынаста болғандықтан, сары түстің шаштың түсі екенін білмегенін жазды. Колледжге емтихан нәтижелерінің жоғары көрсеткіштері және екі профессордың ұсыныстары Гарвард университетіне түсуге көмектесті, онда ол 1958 жылы экономика мамандығы бойынша magna cum laude атағымен бітірді. Соуэлл өзінің 20 жасында марксист болғанын айтады. Оның алғашқы ғылыми жұмыстарының бірі – марксистік ойлар мен марксистік-лениндік тәжірибені салыстыруға арналған зерттеу. "Жеке өмір саяхаты" кітабында ол: "Мен Амхерстке оқытуды жалғастыру үшін себептер іздеу үшін келдім. Бірақ академиялық мансаптан бас тартуға көбірек себептер таптым", – деп жазады. Соуэлл Рейган әкімшілігінің Экономикалық саясат жөніндегі кеңесшілер тобының мүшесі болып тағайындалды, бірақ алғашқы отырыстан кейін, Батыс жағалауынан сапар шегу және Вашингтондағы ұзақ талқылаулардан шаршап, қызметтен кетті. Оның қызметтен кетуіне себеп – Милтон Фридманның "кейбір адамдар үкіметтен тыс қалып, үлкен үлес қоса алады" деген пікірі болды. 1987 жылы Соуэлл АҚШ Жоғарғы сотына Роберт Борктың кандидатурасын қарау кезінде федералды апелляциялық сот судьясы Роберт Борктың пайдасына куәлік берді. Куәлігінде Соуэлл Борктың "осы буынның ең білікті кандидаты" екенін және ол сот белсенділігі деп санайтынын, ал Борк өзін-өзі оригиналист және текстолист деп атағандықтан, бұл концепцияның "ұсақ топтарға пайдасы тимегенін" айтты. Ларри Д. Начман "Commentary" журналында Соуэллдің 1987 жылғы "Көзқарас қақтығысы" кітабына шолу жасай отырып, оны Чикаго экономика мектебінің жетекші өкілі деп сипаттады.

Sowell is the author of more than 45 books (including revised and new editions) on a variety of subjects including politics, economics, education and race, and he has been a syndicated columnist in more than 150 newspapers. or libertarian conservative. He has said he may be best labeled as a libertarian, though he disagrees with libertarians on some issues, such as national defense. His father died shortly before he was born, leaving behind Sowell's mother, a housemaid who already had four children. A great aunt and her two grown daughters adopted Sowell and raised him. In his autobiography, A Personal Odyssey, Sowell wrote that his childhood encounters with white people were so limited that he did not know blond was a hair color. His high scores on the College Board exams and recommendations by two professors helped him gain admission to Harvard University, where he graduated magna cum laude in 1958 with a Bachelor of Arts degree in economics. Sowell has said that he was a Marxist "during the decade of my 20s". One of his earliest professional publications was a sympathetic examination of Marxist thought vs. Marxist–Leninist practice. In A Personal Odyssey, he recounts, "I had come to Amherst, basically, to find reasons to continue teaching. What I found instead were more reasons to abandon an academic career." Sowell was appointed as a member of the Economic Policy Advisory Committee of the Reagan administration, but resigned after the first meeting, disliking travel from the West Coast and lengthy discussions in Washington; of his decision to resign, Sowell cited "the opinion (and the example) of Milton Friedman, that some individuals can contribute more by staying out of government". In 1987, Sowell testified in favor of federal appeals court judge Robert Bork during the hearings for Bork's nomination to the U. S. Supreme Court. In his testimony, Sowell said that Bork was "the most highly qualified nominee of this generation" and that what he viewed as judicial activism, a concept that Bork opposed as a self described originalist and textualist, "has not been beneficial to minorities." In a review of Sowell's 1987 book, A Conflict of Visions, Larry D. Nachman in Commentary magazine described Sowell as a leading representative of the Chicago school of economics.

Жазулары мен ойлары

Соуэллдің шығармаларының тақырыптары нәсіл, этникалық топтар, білім беру және шешім қабылдау саласындағы әлеуметтік саясаттан бастап, классикалық және марксистік экономикаға дейін, сондай-ақ мүгедектігі бар деп есептелетін балалардың мәселелерін қамтиды. Соуэллдің "Creators Syndicate" таратып жүрген, Forbes журналында, National Review, The Wall Street Journal, The Washington Times, The New York Post және басқа да ірі газеттерде, сонымен қатар RealClearPolitics, Townhall, WorldNetDaily және Jewish World Review сияқты веб-сайттарда онлайн жарияланған ұлттық синдикатталған бағаны болды. Соуэлл либералды БАҚ-тың жақпарына, сот белсенділігі мен түпнұсқалыққа, аборт мәселесіне, қару-жарақ бақылауына және басқа да өзекті мәселелерге пікір білдірді. "Жоғары білімдегі қара нәсілділер журналының" мәліметінше, 1991-1995 жылдар аралығында Соуэлл ең көп сілтеме жасалған қара экономист болса, 1971-1990 жылдар аралығында екінші орынды иеленді. Ол "Раш Лимбо Шоу" бағдарламасына жиі шақырылып, Лимбоның орнына жүргізуші болған Уолтер Э. Уильямспен әңгімелесті. "Free to Choose Network" таратып жүрген "Free to Choose" телешоуында Соуэлл Милтон Фридманмен және басқа да бірнеше сарапшылармен бірге еркіндік пен жеке экономикалық таңдаудың арақатынасын талқылайды. Оның өмірі мен қызметін көрсететін "Томас Соуэлл: Ақылға сыймас әлемдегі ортақ түсінік" атты деректі фильмі 2021 жылы "Free to Choose Network" арқылы жарық көрді.

Экономикалық және саяси идеология

1972 жылдың көктеміне дейін Соуэлл Демократиялық партияға тіркелген мүше болды, содан кейін партиядан шығып, ешқандай саяси партиямен байланыспауға шешім қабылдады. Ол: «Екі кандидатқа да қатты көңілім қалды, сондықтан мен мүлдем дауыс бермедім» деді. Соуэлл көбінесе экономикалық тақырыптарда жазады және әдетте капитализмге еркін нарық көзқарасын жақтайды. Ол Федералдық резервке қарсы, оның экономикалық дағдарыстарды болдырмау және инфляцияны шектеуде сәтсіз болғанын айтады. Фридрих Хайек былай деп жазды: «Соуэлл абстрактілі және теориялық аргументтерді қазіргі экономикалық саясаттың негізгі мәселелерін өте нақты және шынайы талқылауға аударуда ерекше табысқа ие». Соуэлл үкіметтердің ең төменгі жалақы белгілеуіне қарсы, «Негізгі экономика» кітабында: «Өкінішке орай, заңдарға қарамастан, нақты ең төменгі жалақы әрқашан нөлге тең, және осы жалақыны көптеген жұмысшылар үкіметтік ең төменгі жалақының құрылуы немесе өсуі салдарынан алады, себебі олар жұмыс орнын жоғалтады немесе еңбек нарығына енген кезде жұмыс таба алмайды» дейді. Ол ең төменгі жалақы кемсітуге ұшыраған «расалық немесе этникалық азшылық топтарының» мүшелеріне тиіспеушілікке ұшырағанын айтады. Ол: «Федералды ең төменгі жалақы туралы заңдар 1930 жылдары енгізілгенге дейін 1930 жылы афроамерикандықтардың жұмыссыздық деңгейі ақтардан сәл төмен болды. Бірақ содан кейін 1931 жылғы Дэвис-Бейкон заңы, 1933 жылғы Ұлттық өнеркәсіптік жаңғырту актісі (NIRA) және 1938 жылғы Әділ еңбек стандарттары туралы заң (FLSA) қабылданды – олардың барлығы белгілі бір салаға немесе жалпыға арналған үкіметтік ең төменгі жалақыны енгізді. 1954 жылға қарай афроамерикандықтардың жұмыссыздық деңгейі ақтардан екі есе жоғары болды және осы деңгейде немесе одан да жоғары сақталып келеді. Нәтижесіндегі жұмыссыздықтан ең көп зардап шеккендер – афроамерикандық жасөспірім ұлдар» дейді. Соуэлл барлық есірткілерді декриминализациялауды да қолдайды. Соуэлл жүйелік расизм – сынақтан өтпеген, күмәнді гипотеза деп санайды, «Оны қолданатындардың өзі не айтқанын анық білмейді деп ойлаймын» деп жазды және оны Джозеф Геббельс қолданған пропагандалық тактикамен салыстырды, себебі егер ол «жеткілікті ұзақ және қатты қайталанса», адамдар оған «имінеді». Ол оңды әрекеттерді және нәсілге негізделген квоталарды сынға алады. Егер адамдар артықшылықты қарауға үйренсе, тең қарау дискриминация сияқты көрінеді. Ол үкіметтің азшылықтарға көмекші немесе құтқарушы ретінде қарауына қарсы, себебі тарихи жазбалар мүлдем керісінше екенін көрсетеді. «Дүние жүзіндегі оң әрекеттер» кітабында (2013) Соуэлл интеллект коэффициентінің (IQ) этникалық топтар арасында немесе олардың ішінде айырмашылығының таңқаларлық немесе ерекше емес екенін айтады. Ол қазіргі афроамерикандықтар мен ақтар арасындағы IQ баллдарының шамамен 15 балдық айырмашылығының бұрынғы жылдары, ел жаңа иммигранттарды сіңіріп алған кезде, кейбір ақ этникалық топтардың баллдары арасындағы айырмашылыққа ұқсас екенін атап өтеді.

Until the spring of 1972, Sowell was a registered Democrat, after which he then left the Democratic Party and resolved not to associate with any political party again, stating "I was so disgusted with both candidates that I didn't vote at all." Sowell primarily writes on economic subjects, generally advocating a free market approach to capitalism. Sowell opposes the Federal Reserve, arguing that it has been unsuccessful in preventing economic depressions and limiting inflation. Friedrich Hayek wrote: "In a wholly original manner [Sowell] succeeds in translating abstract and theoretical argument into highly concrete and realistic discussion of the central problems of contemporary economic policy." Sowell opposes the imposition of minimum wages by governments, arguing in his book Basic Economics that "Unfortunately, the real minimum wage is always zero, regardless of the laws, and that is the wage that many workers receive in the wake of the creation or escalation of a government mandated minimum wage, because they either lose their jobs or fail to find jobs when they enter the labor force." He goes further to argue that minimum wages disproportionately affect "members of racial or ethnic minority groups" that have been discriminated against. He asserts that "Before federal minimum wage laws were instituted in the 1930s, the black unemployment rate was slightly lower than the white unemployment rate in 1930. But then followed the Davis Bacon Act of 1931, the National Industrial Recovery Act (NIRA) of 1933 and the Fair Labor Standards Act (FLSA) of 1938 – all of which imposed government mandated minimum wages, either on a particular sector or more broadly By 1954, black unemployment rates were double those of whites and have continued to be at that level or higher. Those particularly hard hit by the resulting unemployment have been black teenage males." Sowell also favors decriminalization of all drugs. Sowell has argued that systemic racism is an untested, questionable hypothesis, writing, "I don't think even the people who use it have any clear idea what they're saying", and compared it to propaganda tactics used by Joseph Goebbels because if it is "repeated long enough and loud enough", people "cave in" to it. He is critical of affirmative action and race based quotas. text=When people get used to preferential treatment, equal treatment seems like discrimination. He takes issue with the notion of government as a helper or savior of minorities, arguing that the historical record shows quite the opposite. In Affirmative Action Around the World,|author=|title=|source=

In Intellectuals and Race (2013), Sowell argues that intelligence quotient (IQ) gaps are hardly startling or unusual between, or within, ethnic groups. He notes that the roughly 15 point gap in contemporary black–white IQ scores is similar to that between the national average and the scores of certain ethnic white groups in years past, in periods when the nation was absorbing new immigrants.

Кеш сөйлесу және Эйнштейн синдромы

Соуэллдің "Эйнштейн синдромы: Кеш сөйлейтін дарынды балалар" кітабы 2021 жылы оның "Кеш сөйлейтін балалар" кітабына толықтыру ретінде жарық көрді. Кітапта Соуэлл өзі "Эйнштейн синдромы" деп атаған құбылысты – кеш сөйлейтін балалардың ерекшелігін талқылайды. Соуэллдің сөзінше, мұндай балаларға жиі аутизм немесе жалпы дамудың бұзылуы деген дұрыс емес диагноз қойылады. Ол Стивен Камарата және Стивен Пинкердің, сондай-ақ басқа да ғалымдардың зерттеулерін келтіреді. Соуэлл бұл ерекшеліктің физиктер Альберт Эйнштейн, Эдвард Теллер және Ричард Фейнман, математик Джулия Робинсон, музыканттар Артур Рубинштейн және Клара Шуман сияқты танымал мансапқа ие болған көптеген тарихи тұлғаларда болғанын айтады. Соуэллдің пікірінше, кейбір балалар мидың талдау функцияларының қарқынды және ерекше дамуына байланысты белгілі бір кезеңде тең емес дамуға (асинхронды дамуға) ұшырайды. Бұл тіл дамуы сияқты басқа функциялардан уақытша "ресурстарды тартып алуға" әкелуі мүмкін.

Саясат

2009 жылы "Буш мұрасы" атты мақаласында Соуэлл президент Джордж Бушты "қайшылықты жағдайлар жиынтығы" деп бағалап, бірақ "абыройлы адам" екенін айтты. Соуэлл бұқаралық ақпарат құралдары аборт мәселесін "сүзіп, бұрмалап көрсетеді" деді және әйелдердің жынысына қарай аборт жасауға қарсылық білдірді. 2018 жылы ол Джордж Вашингтонды, Авраам Линкольнды, Рональд Рейганды және Кальвин Кулиджді өзі ұнатқан президенттер деп атады. 2016 жылғы президенттік сайлаудың республикалық іріктеу кезеңінде Соуэлл Трампты сынап, "Трамптың Дональд Трампты өсіруден басқа қандай да бір принциптері бар ма?" деген сұрақ қойды. 2016 жылғы президенттік сайлауға екі апта қалғанда Соуэлл сайлаушыларға Хиллари Клинтонға қарағанда Трампқа дауыс беруді ұсынды, себебі оны "қызметтен шеттету оңайырақ" болады. 2018 жылы Трамптың президенттігі туралы ойын сұрағанда Соуэлл: "Менің ойымша, ол бұрынғы президенттен жақсы" деді. 2019 жылғы сұхбаттарында Соуэлл президент Трампты расизм айыптауларынан қорғады.

Джо Байденнің президент сайлауына ұсынылуы

2020 жылы Соуэлл Демократиялық партияның президенттікке үміткері Джо Байден 2020 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетсе, бұл АҚШ үшін кері қайту мүмкін емес нүкте, Рим империясының құлдырауына ұқсас шегіне жеткенінің белгісі болуы мүмкін деп жазды. 2020 жылдың шілдесінде берген сұхбатында ол: "Рим империясы ұзақ тарихында көптеген қиындықтарды жеңіп өтті, бірақ соңында жалғаса алмайтын жағдайға келді, және мұның көп бөлігі сырттан шабуылдаған варварлардың емес, іштен туындаған мәселелердің нәтижесі болды" деді. Соуэлл Байден президент болған жағдайда Демократиялық партияның елде зор ықпалға ие болатынын, ал осы оқиға болған жағдайда, олар "радикалды солшылдармен" бірігіп, полицияны қаржыландыруды тоқтату сияқты идеялар іске асырылуы мүмкін деп жазды.

Білім

Соуэлл өзінің мансабы бойында білім беру туралы жазды. Ол АҚШ мектеп жүйесін реформалау қажеттігін айтты. Соуэлл өзінің соңғы кітабы «Чартерлік мектептер және олардың жауы» (2020) кітабында чартерлік мектептерде білім алған оқушылардың білім беру нәтижелерін дәстүрлі мемлекеттік мектептердегілермен салыстырады. Зерттеуінде Соуэлл нәтижелерін тізімдеуден бұрын, этникалық және әлеуметтік-экономикалық жағынан салыстырмалы оқушыларды таңдау қажеттігі мен әдістемесін түсіндіреді. Ол, жалпы алғанда, чартерлік мектептердің білім беру нәтижелері дәстүрлі мектептерге қарағанда айтарлықтай жақсы екенін көрсетеді. Соуэлл көптеген АҚШ мектептері балаларды дұрыс оқытпай жатыр дейді, дұрыс білімнің орнына «идеологиялық бағыт беру» енгенін айтады және мұғалімдердің кәсіби одақтары зиянды білім беру саясатын қолдады деп санайды. Соуэлл көптеген мектептер білім беру бюрократиясының монополиясына айналғанын мәлімдейді. «Білім: Болжамдар мен тарих» (1986) кітабында Соуэлл АҚШ мектептері мен университеттеріндегі білім берудің жай-күйін талдайды. Ол әсіресе американдық білім беру жүйесіндегі афроамерикандықтар мен басқа этникалық топтардың тәжірибесін зерттейді және табысқа жету мен сәтсіздікке әкелетін факторлар мен үлгілерді анықтайды.

Қабылдау

Нейтан Робинсон Соуэллдің "академиядағы басты ғалымдар тарапынан көп назар қабылданбайтынын және оның кітаптарының аздаған бөлігі ірі либералды басылымдарда рецензияланатынын" айтты. Экономист Джеймс Б. Стюарт "Қара нәсілділер мен ақ либералдар" кітабына сын-тексеру жазып, оны "Томас Соуэллдің афроамерикандықтардың көрінеуміз бұзылған құндылықтары мен мінез-құлқының тұрақты экономикалық және әлеуметтік теңсіздіктердің басты себебі ретінде бейнелеуге жасаған үздіксіз күресінің соңғы шабуылы" деп сипаттады. Сондай-ақ ол құлдықтың әсерін азайтуы үшін де сынға алды. Әсіресе 1980 жылдары афроамерикандық қауымдастықтарында Соуэлл, тарихшы Майкл Ондаатжидің сөзімен айтқанда, "афроамерикандықтар туралы сөйлейтін, олармен әңгімелеспейтін адам" ретінде танылды. Экономист Бернадетт Шашере оның кейбір еңбектерін сынады. Сынға түскендердің арасында жұмыс күшінде әйелдерге жасалған кемсітушілікке назар аудармауы да бар. "Риторика, әлде шындық?" мақаласында, тілші Стивен Перлштейн "Байлық, кедейлік және саясат" кітабын сынады. Классикалық либералдар, либертариандар және түрлі салалардағы басқа консерваторлар Соуэллдің еңбектерін жақсы қабылдады. Олардың арасында ол түпнұсқалығымен, тереңдігімен және кеңдігімен танымал болды: Джеймс М. Бьюкенен; және Джон Б. Тейлор; философтар Карл Коэн және Тибор Махан; ғылым тарихшысы Майкл Шермер; эссеші Джеральд Эрли; саяси ғалымдар Абигейл Тернстром және Джонатан Хайдт; сондай-ақ "Die Zeit" басылымының редакторы және баспагері Йозеф Йоффе.

Жеке өмір

Соуэлл 1964 жылдан 1975 жылға дейін Альма Жан Паррға үйленген, ал 1981 жылы Мэри Эшқа үйленді. Оның екі баласы бар.

Мұра мен құрмет

1982: "Этникалық Америка: тарих" еңбегі үшін "Еркін баспасөз қауымдастығынан" Менкен сыйлығы. 1990: Америка Кәсіпкерлік Институтының Франсис Бойер сыйлығы. 1998: Ұлттық ғалымдар қауымдастығынан Сидней Хук сыйлығы. 1998: Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 2002: тарих, экономика және саяси ғылымдарды үйлестіретін мол ғылыми еңбегі үшін президент Джордж Буштан Ұлттық гуманитарлық медаль. 2003: Брэдли сыйлығы. 2007. "Әдебиет адамы". Сан-Франциско, Калифорния: "Кездесу кітаптары". 2007. "Экономиканың негізгі қағидалары: Экономикаға ортақ түсінік нұсқаулығы" (3-ші басылым). Кембридж, Массачусетс: "Персей кітаптары". 2008. "Қолданбалы экономика: бірінші кезеңнен асып түсу" (2-ші басылым). "Негізгі кітаптар". 2008. "Экономикалық фактілер және жаңылыстар". "Негізгі кітаптар". 2009. "Тұрғын үй рыногының өркендеуі мен құлдырауы". "Негізгі кітаптар". 5-тарау, "Өткен және болашақ". 2010. "Экономиканың негізгі қағидалары: Экономикаға ортақ түсінік нұсқаулығы" (4-ші басылым). Кембридж, Массачусетс: "Персей кітаптары". 2010. "Американы бұзу және басқа да даулы эсселер". "Негізгі кітаптар". 2010. "Интеллектуалдар және қоғам". "Негізгі кітаптар". 2011. "Томас Соуэллдің оқулығы". "Негізгі кітаптар". 2011. "Экономикалық фактілер және жаңылыстар" (2-ші басылым). "Негізгі кітаптар". 2013. "Интеллектуалдар және нәсіл". "Негізгі кітаптар". 2014. "Экономиканың негізгі қағидалары: Экономикаға ортақ түсінік нұсқаулығы" (5-ші басылым). Нью-Йорк: "Негізгі кітаптар". 2015. "Байлық, кедейлік және саясат: халықаралық перспектива". "Негізгі кітаптар".