Кіріспе

Гарри Хаг Джеймс (15 наурыз 1916 – 5 шілде 1983) – американдық трубашы, биг-бэнд жетекшісі. 1939 жылдан 1946 жылға дейін ол басқарған биг-бэнд үлкен коммерциялық табысқа жетті. 1947 жылы ол қысқа мерзімге тобын таратып жіберді, бірақ көп ұзамай қайта құрып, 1983 жылы қайтыс болғанға дейін тобымен бірге жұмыс істеді. Ол музыканттар арасында техникалық шеберлігімен және әдемі үнімен әйгілі болды, сондай-ақ 1930 жылдардың соңынан 1940 жылдарға дейінгі жас трубашыларға үлкен әсер етті. Ол өзінің тобымен бірге түсірілген бірнеше фильмдерде актерлік өнер көрсетті.

Ерте өмір

Гарри Джеймс АҚШ-тың Джорджия штатындағы Олбани қаласында дүниеге келді. Ол Эверетт Роберт Джеймстің, «Mighty Haag Circus» атқылау циркінің оркестр жетекшісі, және Миртл Мейбелл (Стьюарт) – акробат әрі атпен сурет салушының ұлы еді. Ол циркте ерте жасынан өнер көрсетуге кірісті, бастапқыда төрт жасында икемділік шебері ретінде, содан кейін шамамен алты жасынан бастап оркестрде барабан ойнады. Осы кезде Джеймс цирк аттарының астында қалуға жақын болды, бірақ анасының сүйікті аты оны қорғап, қалған аттар өтіп кеткенше үстінде тұрды. Джеймс сегіз жасында әкесінен труба сабақтарын алды, ал он екі жасында «Christy Brothers Circus» циркінің екінші оркестрін басқарды, сол кезде оның отбасы осы циркте жұмыс істеді. 1930 жылдардың басында Джеймс 15 жасында жергілікті би тобында ойнай бастады. Ол Герман Уолдманның тобымен үнемі бірге ойнады, сондай-шама бір концертте оны бүкіл елге танымал Бен Поллак байқады. 1935 жылы ол Поллак тобына қосылды, бірақ 1937 жылдың басында Бенни Гудманның оркестріне өту үшін кетіп қалды, онда ол 1938 жылға дейін болды. Ол карьерасының басында ноталарды көзімен оқи білу қабілеті үшін «Қыран» деген лақап атқа ие болды. Көпке тараған әзіл бойынша, егер бір шыбын оның нотасына қонса, Гарри Джеймс оны ойнап шығарған. Оның төменгі диапазоны корнет пен тіпті флюгельгорнмен байланысты жылуға ие болды, бірақ бұл дыбыс Джеймстің керемет жоғары диапазонына қарағанда аз жазылған. Гудманның қаржылық қолдауымен Джеймс 1939 жылдың қаңтар айында Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында өзінің биг-бендін таныстырды, бірақ ол 1941 жылы струналық бөлім қосылғанға дейін толыққанды дамымады. Кейіннен «Гарри Джеймс және оның музыка жасаушылары» деп аталған бұл топ «You Made Me Love You» хитін жариялады, ол 1941 жылдың 18 қарашасы күні аяқталған аптада Billboard ұлттық ең көп сатылатын пластинкалар тізімінде 5-орынға жетті. 18 апталық тізімде бұл ән 1941 жылдың қараша айының басынан 1942 жылдың қаңтарының соңына дейін үздіксіз емес он апта бойы Топ-10-ға кірді. Ол және оның тобы үш голливудтік фильмде пайда болды: «Private Buckaroo» және «Springtime in the Rockies» (екеуі де 1942 жылғы), сондай-ақ «Two Girls and a Sailor» (1944 жылғы). Джеймс 1980 жылдарға дейін топпен гастрольдік сапарлар жасады, ал 2018 жылдың шілдесінде Фред Радке басқаратын Гарри Джеймс оркестрі әлі де жұмыс істеп тұрды.

Топ жетекшісі

Джеймстің тобы 1939 жылы вокалист Фрэнк Синатраны қатарына алған алғашқы танымал оркестр болды, ол бір жылға, аптасына 75 долларлық (2022 жылы аптасына 1589 доллар) келісімшартқа қол қойды. Джеймс Синатраның есімін "Фрэнки Сатин" деп өзгертуді қалаған, бірақ әнші одан бас тартты. Синатра Томи Дорсидің тобына қосылу үшін кеткенге дейін жеті ай ғана жұмыс істеді. Джеймстің тобындағы әйел вокалист Хелен Форрест болды, ал кейінгі тобында барабаншы Бадди Рич болды. Джонни МакАфи саксофонда да, вокалмен де өнер көрсетті, ал Корки Коркоран жас саксофон виртуозы еді.

Радио

1942 жылы Джеймстің оркестрі Гленн Миллер әскерге кеткен соң, "Chesterfield" темекі компаниясының демеушілігімен өткен бағдарламада оның орнын иеленді. 1945 жылы Джеймс және оның оркестрі CBS телеарнасында Дэнни Кей бағдарламасының жазғы уақытқа ауыстырылатын бағдарламасын жүргізді. Ол сонымен қатар "Call for Music" бағдарламасының оркестріне жетекшілік етті, ол CBS телеарнасында 1948 жылдың 13 ақпанынан 16 сәуіріне дейін, ал NBC телеарнасында 1948 жылдың 20 сәуірінен 29 маусымына дейін эфирге шықты.

Фильм

Джеймс көптеген танымал пластинкаларды жазды және көптеген Голливуд фильмдерінде түсті. Ол 1950 жылғы "Жас мүйізді жігіт" фильмінде труба ойнады, Кирк Дугластың дауысын жазды. Фильмнен шыққан альбом #1 орынға көтерілді, онда Джеймс үлкен оркестр әншісі және актриса Дорис Дейге сүйенді. Джеймстің "I'm Beginning to See the Light" әні "My Dog Skip" (2000) фильмінде пайда болады. Оның музыкасы Вуди Алленнің "Ханна және оның қарындастары" фильмінде де қолданылған. Джеймстің "It's Been a Long, Long Time" әні "Captain America: The Winter Soldier" және Marvel's "Avengers: Endgame" фильмдерінде естіледі.

Әсерлер

Джеймс балалық шағын көшпенді циркте музыкант ретінде өткізгендіктен, ол ауыр вибрато, жартылай клапан және еріннің сырғанауы (глиссандо), клапан және еріннің дірілі (триль), клапан тремолосы сияқты техникаларды қолданатын әсем стильді қабылдады. Бұл техникалар сол кезде "ыстық" джаз деп аталған, Джеймстің құдайы Луи Армстронгтың өнерімен байланысты болды, бірақ 1950 жылдары "салқын" джаз пайда болғаннан кейін біраз деңгейде ұмытылды. Джеймстің бала кезіндегі қатаң жаттығулары оның классикалық диапазон, саусақтардың және тілдің шеберлігін ерекше деңгейге жеткізді. Оңтүстікте өскен Джеймс сонымен қатар блюз музыкасына да бейімделді, ол оның стиліне қосымша әсер етті. Джеймс түсіндіргендей: "Мен Техаста блюзбен өстім. Он бір немесе он екі жасымда олар "барбекю қатары" деп атаған жерде, сынған мойындары бар гитараларымен ойнайтын жігіттермен бірге отырып, блюз тартатынмын; біз білгеніміз осы ғана еді." Бір түнде Бенни Гудменнің концертінде Джеймстің бірнеше пьесадағы солосын естігеннен кейін Армстронг досы және Гудменнің вибрафоншысы Лайонел Хэмптонға: "Ол ақ жігіт – ол джигтей ойнайды!" – деп ризашылық білдірді.

Алып басуға жылжу

1939 жылы Джеймс Бенни Гудманның тобынан шығып, өз тобын құрғаннан кейін, коммерциялық тұрғыдан табысты музыкалық ұжымды басқару үшін, басқа біреудің тобында ойнайтын дарынды музыкантқа қарағанда, көбірек білік қажет екенін тез сезді. Джеймстің тобы қаржылық қиындықтарға тап болды, оған жалақы төлеу және топты бірге ұстау қиынға соқты. 1940 жылы Джеймс «Колумбия Рекордс» компаниясымен жасасқан келісімшартын жоғалтты (1941 жылы ол қайта оралды), ал Франк Синатра сол қаңтарда топтан кетіп қалды. Осыдан кейін Джеймс шешуші қадам жасады: ол топқа «әдемірек» стиль енгізіп, құрамына скрипкалар қосты, ал топ «поп» үлгісінде, джаз тамырларынан алыстаған әндер орындады. Бұл шешім коммерциялық жағынан сәтті болды, себебі Джеймс көп ұзамай хит-парадтарды билейтін әндер тізбегімен қуанды, бұл оған және оның тобына коммерциялық табыс әкелді. Шындығында, 1945 жылы АҚШ Қаржы министрлігінің баяндамасында Гарри Джеймс пен Бетти Грейбл елдегі ең көп жалақы алатын жұбайлар ретінде тізілді. Джеймс коммерциялық сәттілігін сақтап, жеке өзінің музыкасына адал болса да, кейбір сыншылар кемшілік табуға тырысты. Питер Левинсонның 1999 жылғы өмірбаянында, беделді сыншы және Джаз зерттеулер институтының директоры Дэн Моргенстерн, кейін Грэмми Даңқы залына енгізілген «You Made Me Love You» әнінің 1941 жылғы жариялануын «жаз сыншылары Гарри Джеймске осы жазба үшін ешқашан кешірім бермеген туынды» деп атады. 1940 жылдары Джеймс поп-хиттерде өзінің әсем стильін қолдануын жалғастырды, оның ойнауы көбінесе «әуесқойлыққа» ұқсап, сыншылар тарапынан жоққа шығарылды, бірақ осы кезеңдегі радиожазбалар Джеймстің джазға деген адалдығын көрсетті. Осы кезеңде Джеймстің джаздық шығарылымдары, көп болмаса да, Нил Хефти, Фрэнк Девенпорт, Джонни Ричардс және Джимми Мундидің түрлі заманауи аранжировкаларын қамтыды, бұл оның музыканттарына үлкен шабыт берді. 1940 жылдардың соңында боп свингтен басымдық алғанда, Джеймс оның ықпалына таңқаларлықтай ашық болды.

Биг-бенд джазына оралу

1950 жылдардың ортасында Джеймс музыкалық мансабының бағытын толыққанды қайта қарастырды. Граф Бази жаңа құрылған "16 Men Swinging" тобымен сәтті оралғаннан кейін, Джеймс осындай, Бази стиліндегі топ құруға ұмтылды. Джеймс 1955 жылы Capitol Records компаниясымен келісім шарт жасады, екі жылдан соң Columbia Records-тан бұрын шыққан әндерінің жаңа студиялық үлгілерін жариялағаннан кейін, "Wild About Harry!" альбомы үшін он жаңа трек жазды. Бұл альбом Capitol-де жарық көрген серияның біріншісі болды, кейін MGM-де де жалғасты. Альбом Джеймстің осы кезеңде қабылдаған Бази стилін көрсетеді, ал аранжировкалардың бір бөлігін бұрынғы Бази саксофонисі және аранжировкашысы Эрни Уилкинс жасады, оны Джеймс өз тобына шақырған еді. Өмірінің соңына дейін Джеймс джаз сыншыларының жоғары бағасын ала алмады, бірақ 1950-жылдардың соңы мен 1960-жылдарда джазға қайта оралғаннан кейін оның туындыларына деген көзқарас өзгерді. Capitol компаниясының 2012 жылы шығарған 7 дискілік жинағы "The Capitol Vaults Jazz Series: Gene Krupa және Гарри Джеймс" сияқты жаңа қайта шығарылымдар жаңа, жағымды талдауларға жол ашты. 2014 жылы JazzWax-тың Марк Майерс: "1940-жылдардың ортасындағы Джеймстің тобы көптеген жетекшілерге қарағанда көбірек заманауи болды, ал 1949 жылы ол жылдың ең үздік топтарының бірін басқарды" деді. Ал Джеймстің 1958-1961 жылдар аралығындағы шығарылымдары туралы Майерс: "Осы кезеңде Джеймстің тобы Бази, Мейнард Фергюсон және Стэн Кентон басқарған топтармен бәсекелестікке түсті. Әрқайсысы өзінің керемет үлгісін ұсынғанмен, Джеймс олардан гөрі тұрақты түрде керемет тректер жасады – осы кезеңде Джеймс жазған әрбір туынды келісімсіз, керемет маржан болды." Джеймс өзі орындаған және жазған музыкаға өте құрметпен қарады. 1972 жылы Лондонда болған кезде ол ағылшын джаз сыншысы Стив Воспен сұхбаттасты. Вос оған коммерциялық табысқа ие болған әндеріне көбірек көрермен жинала ма деп сұрады. Джеймс ашуланып: "Бұл кім үшін ойнайтыныңызға байланысты. Егер сіз джаз тыңдаушыларына ойнасаңыз, біздің джаздық әндеріміздің "Sleepy Lagoon" әнінен гөрі көбірек танымал болатынына сенімдімін, ал егер біз клубта немесе Вегаста ойнасақ, онда көптеген түрлі адамдар бар, онда "Sleepy Lagoon" сол кезде танымал болатынына сенімдімін. Бірақ мен коммерциялық әндер туралы сөйлейтін адамдарды ұнатпаймын, өйткені егер сіз коммерциялық болсаңыз, сіз басыңызды төңкеріп, қызық дыбыстар шығарып, ақымақ әрекеттер жасайсыз. Менің ойымша, мен әсіресе ойнағанды ұнатпайтын бір де бір әнді жазған жоқпыз. Әйтпесе, ойнамас едім."

Оқырман сауалнамалары

"Метроном" журналы жыл сайын оқырмандар арасында дауыс беру арқылы әрбір аспаптағы ең үздік джаз музыкантын анықтап шығады. Жеңімпаздар студиялық жазбалар жасау үшін шақырылған "Metronome All Stars" ансамбліне мүше болды. Студиялық сессиялар 1939–42, 1946–53 және 1956 жылдары өтті, әдетте әрбір музыкантқа бір тактыден соло орындау мүмкіндігі берілді, нәтижесінде екі трек жазылды. Гарри Джеймс 1939, 1940 және 1941 жылдары "Metronome All Stars" құрамында трубада ойнауға таңдалды. "Downbeat" журналы жүргізген ұқсас жылдық оқырмандар дауыс беруі нәтижесінде Джеймс 1937, 1938 және 1939 жылдары ең жақсы трубашы деп, ал 1942 жылы сүйікті солист деп танылды.

Құрметтер мен марапаттар

Киноиндустриясына қосқан үлесі үшін Джеймс 1960 жылдың 8 ақпанында 6683 Голливуд бульвары бойынша Голливуд Даңқы аллеясында жұлдызға ие болды. 1983 жылы ол Биг-Бенд және джаз атақ-даңқ залына енгізілді.

Жазбалар

Гарри Джеймс, «Тромпетке арналған зерттеулер мен импровизациялар», Гарри Джеймс, ред. Элмер Ф. Готтшалк, Нью-Йорк: Роббинс Музыкасы, 1939.
Гарри Джеймс, «Тромпет оқыту әдісі», Гарри Джеймс, Эверетт Джеймс, ред. Джей Арнольд, Нью-Йорк: Роббинс Музыкасы, 1941.