Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің пре-дредноут линкоры

Нью-Гэмпшир (BB 25) – АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған соңғы пре-дредноут линкоры, осы типтегі кемелердің арасындағы алтыншы және соңғысы. Көптеген заманауи линкорлар сияқты, ол төрт ірі калибрлі және бірнеше орташа калибрлі 7 және 8 дюймдік (178 және 203 мм) қару-жарақпен жабдықталған. Кеме 1905 жылдың мамырында салынды, 1906 жылдың маусымында суға түсірілді және 1908 жылдың наурызында қолданысқа берілді – революциялық «үлкен қарулы» кемелер Нью-Гэмпшир сияқты кемелерді ескіргенінен бір жылдан астам уақыт өткен соң. Жаңа американдық дредноуттардан тез озасып қалғанмен, Нью-Гэмпширдің активті қызметі болды. Ол 1910 және 1911 жылдары Еуропаға екі рет сапар шекті және нысаналық кемеге айналдырылған ескі «Техас» линкорын батырды. Нью-Гэмпшир осы кезеңде Кариб бассейнінде ерекше активті болды, себебі Гаити, Доминикан Республикасы және Мексика сияқты бірнеше елдер ішкі саяси қақтығыстарға ұшырады. Бұл ішкі іс-қимылдардың ішінде АҚШ-тың Веракрусты басып алуы да болды, оның барысында кеме командиріне Құрмет медалі табысталды. АҚШ 1917 жылдың сәуір айында Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, кеме негізінен пулеметшілер мен машина бөлімінің қызметкерлерін оқыту үшін пайдаланылды, өйткені АҚШ Әскери-теңіз күштері неміс суасты қайықтарына қарсы күресу үшін айтарлықтай кеңейтілді. 1918 жылдың соңында ол конвойлерді сүйреп жүрді, ал соғыс аяқталғаннан кейін американдық әскерлерді Франциядан қайтаруға қатысты. Нью-Гэмпшир соғыс аяқталғаннан кейін небары бірнеше жыл қызмет етті, себебі 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісімі қол қоюшы елдердің теңіз күштерін айтарлықтай қысқартты. Осының салдарынан кеме 1923 жылдың қараша айында металл тескілеуге сатылды.

Дизайн

The Connecticut класына сәйкес келді, бірақ бұрынғы конструкциядағы ең маңызды кемшіліктерді түзетті, әсіресе бас қарулар мен бірқатар қосымша қарулардың бірінен-бірі үстіне орналасуы. Бұрынғы АҚШ конструкцияларында қолданылған қаруларды алмастырған, ауыррақ үшінші батареясы орнатылды. Жақсартуларға қарамастан, кемелерді революциялық британдық линкор «Дредноут» ескірген, ол «Коннектикут» класының көп бөлігінен бұрын құрылып бітті. «Нью-Гэмпширдің» жалпы ұзындығы 139 метр (456 фут), ені 23 метр (76 фут), суға бату тереңдігі 7 метр (24 фут) болды. Ол жоба бойынша шамамен және толық жүктемеде дейін суырып алатын. Кеме екі білікпен жұмыс істейтін үш кеңейімді бу машинасымен жабдықталған, буды 12 көмірмен қыздырылатын Babcock & Wilcox қазандықтары арқылы берді, олар үш түтік арқылы шығарылды. Қозғалтақыш жүйесі ең жоғары жылдамдықты қамтамасыз етті. Алғашқы құрастырылғанда, кемеде ауыр әскери мачталар болған, бірақ олар 1909 жылы торлы мачталармен ауыстырылды. Оның экипажында 827 офицер мен матрос болды, бірақ бұл көрсеткіш 881-ге, кейін 896-ға дейін өсті. Кемеде бас қару ретінде екі екі қабатты мұнарада орналасқан төрт 12 дюймдік /45 Mark 5 зеңбірегі болды, біреуі алдыңғы, екіншісі артқы бөлікте. Екінші қаруларға сегіз /45 зеңбірегі және он екі /45 зеңбірегі кірді. 8 дюймдік зеңбіректер кеменің орта бөлігінде орналасқан төрт екі қабатты мұнарада орнатылды, ал 7 дюймдік зеңбіректер кеме корпусының казематтарына орналастырылды. Жақын қашықтықтағы торпедалық катерлерге қарсы қорғану үшін кеме корпусының қабырғаларында орналасқан казематтарда жиырма /50 зеңбірегі және он екі 3 фунттық зеңбірек орнатылды. Сонымен қатар, төрт 1 фунттық зеңбірек тасымалданды. Сол кездегі капиталдық кемелерге тән болғандай, «Нью-Гэмпширде» кеме корпусының бортында су астында орналасқан төрт 21 дюймдік (533 мм) торпедалық түтікшесі болды. «Нью-Гэмпширдің» негізгі броньды белдеуі журналдар мен қозғалтақыш бөлімдерінің үстінде және басқа жерлерде қалың болды. Бас қару мұнараларының алдыңғы беттері қалың, ал тіреуші барбеттерде бронь плитасы болды. Екіншілік мұнаралардың алдыңғы броньдары 7 дюймді құрады. Бақылау мұнарасының қабырғалары қалың болды.

Қызмет тарихы

Нью-Гэмпшир 1905 жылғы 1 мамырда Нью-Джерси штатының Камден қаласындағы New York Shipbuilding Corporation компаниясында салынды. 1906 жылғы 30 маусымда суға түсірілді. Кеме 1908 жылғы 19 наурызда АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, құрамына қосылды. Оның алғашқы командирі капитан Камерон Уинслоу болды. Соңғы жабдықтау жұмыстарын аяқтағаннан кейін, Нью-Гэмпшир 20 маусымда Панамадағы Колонға теңізшілердің экспедициялық полкін жеткізді, алты күннен кейін жетті. Содан кейін ол Солтүстік Американың шығыс жағалауындағы Портсмут, Нью-Йорк және Бриджпорт сияқты порттарға, сондай-ақ Канаданың Квебек провинциясына тоқтады. Кейін Нью-Йоркте кеме жөндеуден өтті және Кариб теңізінде оқу жаттығуларын өткізді. 1909 жылғы 22 ақпанда ол Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс қаласында президент Теодор Рузвельт үшін Ұлы Ақ Флоттың оралуын қарсы алуға арналған Әскери-теңіз парадына қатысты. Осы кезеңде Эрнест Кинг, кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Теңіз операцияларының бастығы, кемедегі машина бөлімінде қызмет етті. Нью-Гэмпшир 1910 жылдың соңына дейін Атлант мұхиты мен Кариб теңізінде оқу жаттығуларын жүргізді. Сол жылдың 1 қарашасында ол Хэмптон-Роудстан Екінші линкор дивизиясымен бірге Еуропаға сапарға шықты. Мұнда кемелер Францияның Шербур және Ұлыбританияның Уэймут қалаларында тоқтады. Дивизия 30 желтоқсанда Уэймуттан кететін болды және Кариб теңізіне оқу үшін оралды, содан кейін 1911 жылғы 10 наурызда Норфолкке жетті. 21-22 наурызда Нью-Гэмпшир "Сан-Маркос" кемесімен, ескі "Техас" линкорымен, Чесапик шығанағындағы Танжер сағасында оқ ату жаттығуларын өткізді. Екі күндік атыс барысында Нью-Гэмпшир ескі кемеге ауыр зақым келтіріп, оны судың аз тереңдігінде батырды. Құлау орынды тексеру кезінде кеменің су сызығынан жоғары жағы қиратылғаны және су сызығынан төмен бірнеше жерде тесілгені анықталды. Содан кейін ол Еуропаға тағы бір сапарға дайындалды. Бұл жолы кемелер Балтық теңізіне жүзіп кірді, Германия, Ресей және Скандинавияның бірнеше портына тоқтады, содан кейін 13 шілдеде Жаңа Англияға оралды. Нью-Гэмпшир келесі үш жылды жазғы круиздерде курсанттарды оқытумен және Кариб теңізінде күзеттік қызмет атқарумен өткізді. 1912 жылғы желтоқсанда ол Гаити мен Доминикан Республикасындағы тәртіпсіздік кезінде Хиспаниола аралынан өтті. 1913 жылғы 14 маусымнан 29 желтоқсанға дейін Мексика революциясы кезінде Кариб теңізінің мексикалық жағалауында күзеттік қызмет атқарды. Келесі жылы, 15 сәуірде Мексикадағы Веракрус қаласын басып алуға қатысты. Операциялар кезінде кеме командирі Эдвин Андерсон кіші, Heroica Escuela Naval Militar академиясынан (Батырлық теңіз әскери мектебі) атыс алған десант тобын басқарды, бірақ порттағы крейсерлерден атыс салғаннан кейін мексикалық снайперлер үнсіз қалды. Андерсон және басқа бірнеше адам осы ісі үшін Құрмет медалімен марапатталды. Нью-Гэмпшир 21 сәуірде Норфолкке жөндеуге кетті. АҚШ-тың шығыс жағалауында жаттығулар жүргізілгеннен кейін, кеме 1915 жылғы тамызда Веракрусқа оралды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Кеме 30 қыркүйекте Норфолкке оралды және 1916 жылдың соңына дейін американдық суларда болды. 2 желтоқсанда ол Доминикан Республикасының астанасы Санто-Домингоға бағытталды, онда АҚШ саяси тұрақсыздықты тоқтату мақсатында контр-адмирал Гарри Кнапп басшылығымен әскери үкімет орнатқан еді. «Нью-Гэмпширдің» капитаны кеме елде болған кезде үкімет жұмысына қатысты. 1917 жылдың ақпанында ол Норфолкке күрделі жөндеуге кірді, бірақ АҚШ 6 сәуірде Германияға соғыс жариялағанда жөндеу жұмысы аяқталмаған еді. Келесі он сегіз айда кеме тез дамитын соғыс флоты үшін артиллерияшылар мен машина бөліміндегі қызметкерлерді даярлаумен айналысты. 1918 жылдың 1 маусымында оқу кезінде «Нью-Гэмпширдегі» 7 дюймдік зеңбіректердің үш экипажы су асты кемелерге қасқа оқ атуды бастады; оқ атуды тоқтату бұйрығы келгенге дейін бірнеше залп жасады. Оқтардың бірі жақын жердегі «Луизиана» соғыс кемесіне тиіп, бір адамды қаза қылды және бірнеше адамды жаралады. Кемелер жағдайды бақылауға алу үшін тоқтағанда, қарауылшы U-көлігінің перископын байқады; «Нью-Гэмпшир» және «Огайо» соғыс кемелері 6 дюймдік зеңбіректермен атысты, бірақ нәтиже болмады. Су асты кемелерін іздеушілер аймақта U-көлігін таба алмады. 1918 жылдың қыркүйегінде кеме конвойды сүйемелдеу міндетіне тағайындалды. «Канзас» және «Оңтүстік Каролина» соғыс кемелерімен бірге кеме ХХК әскерлік конвойын қорғау үшін жолға шықты. 16 қыркүйекте үш линкор Атлантикада конвойдан бөлініп, АҚШ-қа қайтып келді, ал қалған сүйемелдеуші кемелер конвойды портқа жеткізді. 17-сі күні «Оңтүстік Каролинаның» оң жақ винті жыртылып, ол жылдамдығын азайтып, тек сол жақ білігін пайдалануға мәжбүр болды. «Нью-Гэмпшир» және «Канзас» оны портқа сүйемелдеу үшін «Оңтүстік Каролинамен» бірге қалды. Бұл міндет ұзаққа созылмады, өйткені 11 қарашада немістер соғысты аяқтаған бітімге қол қойды. 24 желтоқсанда «Нью-Гэмпшир» Еуропаның соғыс алаңдарынан әскерлерді қайтару үшін төрт сапардың біріншісін бастады. Бірінші сапарында ол «Луизианамен» бірге жүзіп, екі кеме 1919 жылдың 5 қаңтарында Францияның Брест портына жетті. Олар барлығы 2169 адамды, оның ішінде сегіз азаматты елге қайтарды.

Соғыстан кейінгі мансап

1919 жылға қарай кемедегі 7 дюймдік барлық зеңбіректер мен 3 дюймдік сегіз зеңбірек алынып тасталды, ал екі 3 дюймдік зениттік зеңбірек орнатылды. 1919 жылдың 22 маусымында кеме Филадельфиядағы құрғақ докқа күрделі жөндеуге кірді. Бір жыл өткен соң, 1920 жылдың 5 маусымында ол Панама каналы арқылы Тынық мұхитына мичмандарды оқыту круизіне шықты. Круиз кемеді Гавайи аралдарына және АҚШ-тың батыс жағалауындағы бірнеше қалаларға жеткізді. 11 қыркүйекке дейін Филадельфияға оралды. 1921 жылдың 18 қазанынан 12 қаңтарына дейін «Нью-Гэмпшир» Гаитиге жасалған миссияның флагманы болды. 25 қаңтарда ол АҚШ-тағы швед елшісі Август Экенгреннің мәйітін алып, соңғы рет Атлантика арқылы Еуропаға өтті. 14 ақпанда Стокгольмге жетті; кері жолда Германияның Киль қаласында және Ұлыбританияның Грейвсенд қаласында тоқтады. Кеме 24 наурызда Филадельфияға жетіп, 21 мамырда қызметтен босатылды. Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес «Нью-Гэмпшир» 1923 жылдың 1 қарашасында сатылып, кейін металл тескілеріне жіберілді.