Кіріспе

Норфолк, Англиядағы жағалау қаласы

Кромер (ағылш. Cromer) – Англияның Норфолк графтығының солтүстік жағалауындағы жағалау қаласы және азаматтық округ. Ол Норвичтен солтүстікке қарай 23 миль (37 км), Лондоннан солтүстік-шығысқа қарай 116 миль (187 км) және Солтүстік теңіз жағалауындағы Шерингхемнен шығысқа қарай 4 миль (6 км) қашықтықта орналасқан. Жергілікті басқару органдары – Солтүстік Норфолк аудандық кеңесі, оның кеңсесі қаладағы Холт-роудта, және Норвич қаласындағы Норфолк округі кеңесі. Азаматтық округтың ауданы және 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 7 683 адамды құрайды. Қала дәстүрлі туристік курорт ретінде және жергілікті балықшылардың негізгі табыс көзі болып табылатын Кромер шағаласымен әйгілі. «Норфолк жағалауының маржаны» деген ұран қаланың жол көрсеткіштерінде көрсетілген.

Тарих

Қала өзінің атын Cromerian Stage немесе Cromerian Complex деп атаған, сонымен қатар Cromerian деп те аталатын, Плейстоцен мұз дәуірі тарихының солтүстік-батыс Еуропадағы кезеңі. Кромер 1086 жылғы "Соңғы сот кітабында" (Domesday Book) тілге алынбаған. "Кромер" жер атауы алғаш рет 1262 жылғы өсиеттамада кездеседі. Бұл атаудың шығу тегі туралы басқа да болжамдар бар: солтүстік аймақтағы "cromer" сөзі "жартастағы ойыс" деген мағынаны білдіреді, немесе одан да аз мүмкіндік бар, Дания жер атауынан тікелей ауысу болуы мүмкін. Қазіргі Кромердің орны, Киелі Петр мен Пауыл шіркеуінің маңындағы аудан, 1337 жылы Шипден-жуста-Фельбриг деп, ал 14 ғасырдың соңына қарай Кромер деп аталған. 1422 жылғы (1 Генрих VI) заңдық құжатта Crowemere Shipden деп аталатын орынға сілтеме бар, ол Джон Гиздің үйі болған. Екінші Шипден қазір Кромер пирсінің солтүстік-шығысына қарай, теңіз астында, шамамен ширек мильдей жерде орналасқан. Оның орны Шіркеу тасымен белгіленген, бірақ қазір ол тіпті төменгі жарық толқынында да көрінбейді. 1888 жылы "Виктория" атты шағын ойын-сауық кемесі шіркеу мұнарасының қалдықтарына соқтығысып, кейін қауіпсіздік үшін тас жарылған. Қазіргі уақытта Ұлы Ярмут су асты клубының мүшелері осы жерге суға түсіп, ортағасырлық шіркеуден және "Виктория" кемесінің құлауынан артефакттарды құтқарып алды. Кромер 19 ғасырдың басында курортқа айналды, ал Норвичтің бай банкир отбасылары оны жазғы үйлері ретінде пайдаланды. Болашақ король Эдуард VII да осы жерде гольф ойнаған. Курорттың мүмкіндіктеріне Виктория дәуірінің соңғы кезеңінде салынған Кромер пирсі кірді, онда Павильон театры орналасқан. 1883 жылы лондондық журналист Клемент Скотт Кромерге келіп, аймақ туралы жаза бастады. Ол жағалаудың, әсіресе Оверстранд және Сидестранд аймағын "Гүлді жер" (Poppyland) деп атады, ал теміржол және оның ұлттық баспасөзде жариялануы көптеген туристерді әкелді. "Гүлді жер" атауы жол бойында және шалғынды далаларда өсетін (әлі де өсіп жатқан) көптеген мак гүлдеріне сілтеме жасайды. Кромер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірнеше бомбалау шабуылына ұшырады. Бір шабуылдан кейін көп ұзамай Кромер Норман Корвин жазған "Англиядағы америкалық" атты радиоспекльдің түсірілім орны болды, онда хабаршы "Қызыл Арыстан" қонақүйінде тұрып, соғыс жылдарында қаладағы өмір туралы жергілікті әңгімелерді айтты. Радиоспекль алғаш рет 1942 жылдың 1 желтоқсанында АҚШ-та CBS/Columbia Workshop бағдарламасында Джо Джулианның қатысуымен көрсетілді. Бұл оқиға соғыстың жергілікті халыққа және бизнеске тигізген әсері мен қаланың қабылдаған жағдайы туралы айтады. 2013 жылдың 5 желтоқсанында қалаға теңіз толқынынан келген зардап тиді, ол қаланың пирсіне және жағажайға елеулі зиян келтірді. 2016 жылы Кромердің борлы тақталары, Еуропаның ең үлкен бор рифі деп саналатын, ресми түрде Теңізді сақтау аймағы болып жарияланды.

Экономика

Дәстүр бойынша, Кромер балықшы қаласы болған. Ол ғасырлар бойы балық аулау станциясы ретінде дамыды және 20-ғасырға дейін жыл бойы балық аулаумен айналысты, жазда крабтар мен лобстерлер, күзде жағалау бойындағы шабақ балықты ұстау, ал қыста негізінен треска балығын ұстау болды. 1980 жылдан бері балық аулаудың сипаты өзгерді және қазір ол негізінен крабтар мен лобстерлерге шоғырланған. Қала Кромер крабымен әйгілі, 2018 жылы тәжірибелі балықшылар маусымдағы ұзақ жұмыс уақытына байланысты, жастарды бұл салаға тартуда қиындықтарға тап болды. Лобстер аулау да жалғастырылуда. Туризм Виктория дәуірінде қалада дамыды және қазір жергілікті экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Қала танымал курорт және айналағы аймақтарға саяхаттау үшін ыңғайлы база болып табылады. Жағажайға жақын орналасқандықтан, жағажайда демалыс пен балық аулау маңызды, жағажай мен пирс басты тартымдылықтар болып табылады. Оңтүстік Америка тақырыбындағы Амазона зообағы 2006 жылы жұртшылыққа ашылды және қаланың оңтүстігінде орналасқан. Парк қала сыртындағы бұрынғы кірпіш зауыттары мен орманды алқаптарды қамтиды, сондай-ақ ягуар мен пума сияқты жануарларды да қамтиды.

Мәдениет және қоғамдастық

Тамыз айында бір апта бойы қала Карнавал аптасын тойлайды. Іс-шараларға "патшалық отбасыны" – карнавал королевасын қоса, таж кигізу, көшеде шеру және әсем киімдер конкурсы кіреді. Бұл іс-шараның 50 жылдығы 2019 жылы өткізілді. Кромер Германияның Нидда және Францияның Крест қалаларымен қалаластық байланыста. Қалада Әуе дайындық корпусының эскадрильясы және Кромер орта мектебінде орналасқан Армия кадеттерінің взводы бар. Қала орталығында жұма күнгі базар және көптеген тәуелсіз саудагерлер бар.

Көрнекті орындар

Кромер шығысында биік жартастармен шектескен жағалауда орналасқан. Оксфорд университетінің Табиғат тарихы мұражайының палеонтологы доктор Джеймс Нинанның сөзіне сәйкес, бұл жарлар Плейстоцен дәуірінің қазбаларына бай Норфолк жағалауының бір бөлігі. 2017 жылы Батыс Рунтоннан 700 000 жылға дейінгі Хромериялық мұз аралық кезеңге жататын ежелгі мүйізбұғы табылды. Кромер теңіз жағалауын билеп тұратын және ұзын пирске ие. Онда Павильон театры орналасқан, ол 1901 жылы салынған. Кромер маяғы қаланың шығысындағы жарларда тұр. Мұнара биік және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Жарықтың көріну қашықтығы шамамен құрайды. Санкт-Петер және Санкт-Павел шіркеуі 14 ғасырға дейін салынған және қаланың орталығында орналасқан. Уақыт өте келе, бұзылып қалған шіркеу 19 ғасырдың соңында сәулетші Артур Бломфилдтің жобасы бойынша қайта жаңартылды. Оның биіктігі 48 метрге жетеді, бұл округтағы ең биік ғимарат. Сонымен қатар, құтқарушылар экипажының мүшелерін еске түсіретін әсем әйнектер мен курорттың басқа да ерекшеліктеріне назар аударуға болады. «Париж» қонақ үйі алғаш 1820 жылы лорд Саффилдтің жағалаудағы резиденциясы ретінде салынған. 1830 жылы Пьер ле Франсуа ғимаратты қонақ үйге айналдырды. Норфолк тумасы, сәулетші Джордж Скиппер 1895-1896 жылдары ғимаратты кеңінен қайта жаңғыртты. Бүгінде қаланың пирсіне көрінетін биік орналасқан қонақ үй әлі де қонақтарды қабылдауда. Басқа да танымал қонақ үйлер: 17 ғасырлық «Red Lion Hotel», Виктория стиліндегі «Sandcliff Hotel» және Эдуард стиліндегі «Cliftonville Hotel». Кромер Холл қаладан оңтүстікке қарай, Холл-роудта орналасқан. Алғашқы зал өртенгеннен кейін 1829 жылы Норфолк сәулетшісі Уильям Джон Донторнның жобасымен готикалық жаңғыру стилінде қайта салынды. Осы шамада Генри Бэринг, Бэринг банктік әулетінен, мүлікке ие болды. Кромердің 1-графы Эвелин Бэринг 1841 жылы осы залда дүниеге келді. 2010 жылы ғимарат Кэббелл Мэннерс отбасының меншігінде болды. 1901 жылы жазушы Артур Конан Дойл осы залда қонақ болды. «Қара Шұңқыр» туралы аңызды естігеннен кейін, ол «Баскервильдердің иті» романын жазуға шабыттанды деген болжам бар. Ескі қалалық әкімшілік ғимараты, бұрын қаладағы негізгі қоғамдық шаралар өткізілетін орын болған, 1890 жылы құрылысын аяқтады.

Құтқару қайықтары станциясы

Балықшылар Кромердің екі құтқару қайығының да экипажы болды. Ең танымал құтқарушы Генри Блогг болды, ол үш рет RNLI алтын медалімен және төрт рет күміс медальмен марапатталды. Кромер құтқару қайықтары станциясы 1804 жылы құрылды, ол Норфолк графтығындағы алғашқы станция болды. 19 ғасырда бұл жерде ескекпен жүретін құтқару қайықтары орналасқан. 1920 жылдары кемежайдың соңында құтқару станциясы салынды, бұл моторлы құтқару қайығын толқындардан тысқары шығаруға мүмкіндік берді. 1917 және 1941 жылдар аралығында жүргізілген көптеген сәтті құтқару операциялары құтқару қайығы мен қаланың бүкіл Ұлыбританияда және одан тыс жерлерде танымалдылығын арттырды. Станция қамтитын аумақ кең, себебі портсыз ұзын жағалау бар. Ұлы Ярмут теңіз арқылы оңтүстік-шығысқа қарай 65 шақырым (40 миль) қашықтықта, ал Уэлс-некст-зе-Си порты батысқа қарай 40 шақырым (25 миль) қашықтықта орналасқан. Бүгінде кемежайдағы құтқару қайығы жылына онға жуық құтқару операциясын жүзеге асырады, ал жағалаудағы құтқару қайығы да шамамен осыншама құтқару жұмысын атқарады. Кент герцогы 2008 жылдың 8 қыркүйегінде өткен салтанатты шарада қаланың жаңа құтқару қайығына «Лестер» деген ат қойды.

Көлік

Cromer темір жол станциясы Bittern Line желісіндегі аялдама болып табылады, ол әдетте сағат сайын қызмет көрсетеді. Қызметтер Greater Anglia компаниясымен жүзеге асырылады. Темір жол 1877 жылы Cromer қаласына келді, осы кезде Great Eastern Railway компаниясы Cromer High станциясын ашты. Он жыл өткен соң, Midland and Great Northern Joint Railway компаниясы екінші стансаны, Cromer Beach ашты, ол Шығыс Мидленд аймағынан келетін туристерді тасыды; қазір тек осы станса ғана сақталған және 1969 жылы Cromer High станциясы жабылғаннан кейін Cromer деп атауын өзгертті. Лондон, Манчестер, Лестер, Бирмингем, Лидс, Питерборо және Шеффилд қалаларынан тікелей рейстер жүргізілді. Қазір жабық Cromer туннелі Beach станциясын шығысқа қарай Mundesley желісімен байланыстырды; бұл Норфолк округінде салынған жалғыз темір жол туннелі болды. Автобус қызметтерін Sanders Coaches көрсетеді, олар қаланы Норвич, Sheringham, Holt, теңіз жағасындағы Wells-next-the-Sea және North Walsham сияқты жергілікті бағыттармен байланыстырады. A140 тас жолы Cromer қаласын Норвичпен, ал A148 (тікелей) және A149 (теңіз жағалауы жолы) King's Lynn қаласымен байланыстырады, A149 Norfolk Broads және Great Yarmouth қалаларына барады. B1159 – Mundesley бағытындағы жағалау жолы. Ең жақын әуежай – Norwich International Airport. Жеке әуежай, Northrepps Aerodrome, қаладан оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан.

Білім

Кромер академиясы – қаланың жалғыз орта мектебі. Онда 11-16 жас аралығындағы балалар білім алады. Жоғары сыныптарда оқуды жалғастыру үшін балалар Шерингхемге, Солтүстік Уолшемдегі Пастон колледжіне немесе Норвичке барады. Қалада сондай-ақ 5-11 жас аралығындағы балаларды оқытатын кіші мектеп, кішкентай балалар мектебі (Suffield Park infants) және оған тіркелген балабақша бар.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC East және ITV Anglia ұсынады. Теледидар сигналдары екі жергілікті ретрансляциялық таратушыдан (Оверстранд және Вест Рунстон) қабылданады. Жергілікті радиостанциялар: 95.6 FM-де BBC Radio Norfolk, 102.4 FM-де Heart East, 103.2 FM-де Greatest Hits Radio East (бұрынғы Солтүстік Норфолк радиосы) және қаладан хабар тарататын Poppyland Community Radio онлайн радиостанциясы. Қалаға жергілікті газеттер – North Norfolk News және Eastern Daily Press қызмет көрсетеді.

Спорт және демалыс

Кромерде спорттық клубтар мен демалыс орындары бар. Қала мен шығыстағы Оверстранд арасындағы жартастарда орналасқан Корольдік Кромер гольф клубы 1888 жылы құрылды және сол жылы құрылтайшы мүшелердің бірі, Уэльс принці, оған патшалық мәртебе берді. Гольф алаңы бастапқыда Олд Том Морриспен жобаланды және 1905 жылы Британдық әйелдер арасындағы әуесқойлар гольф чемпионатының өтуіне ұйымдастырылды, ал оған дейін британдық және американдық әйелдер арасында бірінші халықаралық гольф матчы өтті. Норфолк штатындағы екінші ескі клуб PGA жарыстарын қабылдаған. Cromer Cricket Club – ағылшын әуесқойлар крикет клубы, ол Overstrand Road көшесіндегі The Norton Warnes Cricket Ground стадионында орналасқан. Cromer CC құрамында Норфолк Крикет Альянсы Лигасында өнер көрсететін 2 сенбілік аға командасы, NCB әйелдер софтбол крикет лигасының әйелдер софтбол командасы және Норфолк Крикет Альянсы Лигасының жасөсперімдер тобында бәсекелес крикет ойнайтын жас бөлімше бар. Қаланың теннис және сквош корттары Norwich Road көшесінде орналасқан және жалпы қолданысқа ашық. Норфолк жағалау жолы қаладан өтеді және сонымен қатар Тоқымашылар жолының соңғы нүктесі болып табылады. 148 км (92 миль) ұзындығындағы Норфолк жағалау велосипед жолы жағалауға параллель жүреді және қаламен батыстағы Кингс-Линн және шығыстағы Ұлы Ярмутты байланыстыратын тыныш жолдар мен ауылдық жолдардан өтеді. Теңізде балық аулау танымал, қаланың жағажайларынан балық аулауға болады, оның ішінде треска да кездеседі. Пирс үлкен балық аулауға мүмкіндік береді. 2007 жылы құрылған Солтүстік Норфолк серфинг құтқару клубының (North Norfolk SLSC) үйі қаланың басты жағажайында орналасқан. Серфинг те қаланың жағажайларында, пиерге жақын жерде жүргізіледі. Маусым кезінде жабдықтарды жалдауға және сабақтар алуға болады.

Фильмдік құралдар

Монти Пайтонның 1970 жылы алғаш көрсетілген эпизодында (2-серия, 9-эпизод, Скит: Косметикалық хирургия), профессор сэр Адриан Фурроустың "үстеліндегі" аты кейіпкердің Кромерден басқа да көптеген орындармен бірге білім алғанын көрсетеді. "Үш дәрігер" (The Three Doctors) атты 1972–1973 жылдардағы ұзақ созылған BBC телесериалында "Доктор Ху" (Doctor Who) дәрігерінің серігі, бригадир Летбридж-Стюарт, шетелдік планетаның бетін қала деп жаңылысып, "Мен бұл Кромер екеніне көз жеткіземін" деген сөзді айтады. Актер Николас Кортни бұл сөзді өзі импровизациялап айтқан, актерлік және көмекші сахналық менеджер ретінде алғашқы жұмысын алған жерін еске түсірген. 2013 жылғы "Алан Партридж: Альфа Папа" (Alan Partridge: Alpha Papa) фильмінің соңғы сахналары Кромер пирсінде түсірілді. 2014 жылдың қараша айында BBC 1 арнасының "Қылмыстағы серіктестер" (Partners in Crime) сериалының түсірілімі осы қалада өтті. BBC-нің қысқа фантастикалық фильмі – "Wonderland", алғаш рет 2018 жылдың 1 желтоқсанында көрсетілді, түсірілімдер Кромердегі пирсте жүргізілді. Фильмде IT саласында жұмыс істейтін әйелдің қарбалас өмірі мен оның ұлының бейне ойындармен айналысатын өмірі арасындағы қарым-қатынас көрсетіледі. Олардың екеуінің экрандарында бір-бірінің мазмұнының бұрмаланған бөліктері пайда болып, қалғандардың уақыты тоқтап, ана мен ұлына ерекше сәттерді бірге өткізуге мүмкіндік береді. Музыкалық тақырыбы – Emmy the Great-тің "Lost in You" әні. 2018 жылғы "Ашулы құстар қашып барады" (Angry Birds on the Run) телесериалының бірнеше сахналары Кромерде түсірілді.

Музыка

Қала "The Divine Comedy" тобының "Norman and Norma" әнінде еске алынады. "Норман мен Норма 1983 жылдың сәуірінде Кромерде үйленді".

Қаланың бостандығы

Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Кромер қаласының құрметті азаматы атағын алды.

Жеке тұлғалар

Энтони "Тони" Шипп: 2022 жылдың 15 тамызы.