Кіріспе
Гуманистік білім беру (адамға бағытталған білім беру деп те аталады) – гуманистік психологтардың, әсіресе Абрахам Маслоу мен Карл Роджерстің еңбектеріне негізделген білім беру тәсілі. Роджерс гуманистік психологияның негізін қалаушы ретінде танылады және психологиялық зерттеулерінің нәтижелерін тұлғаға бағытталған оқытуға қолдануға көп күш жұмсады, онда эмпатия, оқушыларға деген қамқорлық және оқытушының шынайылығы ең тиімді мұғалімдердің маңызды қасиеттері болып табылды. Ол өзінің "Адамды зерттеу сериясында" гуманистік білім беруге арналған кітаптар жинағын редакциялады, соның ішінде Харольд К. Лионның "Бостандықпен үйрену және сезіну арқылы үйрену – толыққанды адамға гуманистік білім беру" кітабы да бар. 1970 жылдары консервативті топтар оны "дінсіз гуманизммен" теңестіріп, Харольд Лионның жазбаларын христиандыққа қарсы деп сынағаннан кейін "гуманистік білім беру" терминінің танымал болуы азайды. Содан кейін Аспи, Лион, Роджерс және басқалар оны "тұлғаға бағытталған оқыту" деп атауға ұмтылысты, "гуманистік білім беру" терминін алмастырды. Көбірек жалпы мағынада бұл термин Рудольф Штайнер және Мария Монтессори сияқты басқа гуманистік педагогтардың еңбектерін де қамтиды. Бұл тәсілдердің барлығы "адамның барлық жағын" қамтуға тырысады: интеллект, сезімдер, әлеуметтік қабілеттер, көркемдік және қолданбалы дағдылар – осылардың барлығы өсу мен дамудың маңызды салалары. Балалардың өзін-өзі бағалауын, тиісті мақсаттар қою және оларды іске асыру қабілетін, сондай-ақ толық дербестікке жетуіне көмектесу маңызды міндеттер болып табылады.
Humanistic education (also called person centered education) is an approach to education based on the work of humanistic psychologists, most notably Abraham Maslow and Carl Rogers. Rogers is regarded as the founder of humanistic psychology and devoted much of his efforts toward applying the results of his psychological research to person centered teaching where empathy, caring about students, and genuineness on the part of the learning facilitator were found to be the key traits of the most effective teachers. He edited a series of books dealing with humanistic education in his "Studies of the Person Series," which included his book, Freedom to Learn and Learning to Feel Feeling to Learn Humanistic Education for the Whole Man, by Harold C. Lyon, Jr. In the 1970s the term "humanistic education" became less popular after conservative groups equated it with "Secular Humanism" and attacked the writings of Harold Lyon as being anti Christian. That began a successful effort by Aspy, Lyon, Rogers, and others to re label it "person centered teaching", replacing the term "humanistic education." In a more general sense the term includes the work of other humanistic pedagogues, such as Rudolf Steiner, and Maria Montessori. All of these approaches seek to engage the "whole person": the intellect, feeling life, social capacities, and artistic and practical skills are all important focuses for growth and development. Important objectives include developing children's self esteem, their ability to set and achieve appropriate goals, and their development toward full autonomy.
Тарих
Гуманистік білім берудің тамыры Ренессанс дәуірінің философтарында, олар гуманитарлық ғылымдарды – грамматиканы, риториканы, тарихты, поэзияны және моральдық философияны зерттеуге ерекше мән берді; бұлардың өзі классикалық білім беру үлгілеріне сүйенген. Шотландияда гуманистік идеялардың білім беруге ықпалы артып, 1496 жылғы Білім беру туралы заңның қабылдануымен жемісті аяқталды.
Таңдау және бақылау
Гуманистік көзқарас студенттердің білім алу барысындағы таңдауына және оны бақылауға ерекше мән береді. Студенттер күнделікті іс-әрекеттерден бастап, уақыт-уақыт болашақ өмірлік мақсаттарды қоюға дейін өздеріне қажетті шешімдерді қабылдауға ынталандырылады. Бұл студенттерге қызығушылық тудыратын кез келген тақырыпты, белгілі бір шектеулерді ескере отырып, қалаған уақытқа дейін тереңдетіп оқуға мүмкіндік береді. Гуманистік педагогтар студенттердің оқып жатқан материалға деген мотивациясы мен қызығушылығының маңызды екеніне сенеді, және бұл оқушыларға қажетті және білуге құштар болған тақырыптарда орын алады.
Қауіпті жағдайлар
Гуманистік білім беру студенттердің жеке сезімдері мен қызығушылықтарын, оларды интеллектуалдық дамумен байланыстыруға бейім. Студенттердің жалпы көңіл-күйі мен сезімі оқу процесіне кедеріл келтіруі немесе оны ынталандыруы мүмкін деп саналады.
Бүкіл адам
Гуманистік педагогтар білім алу процесінде сезімдер де, білім де маңызды деп санайды. Дәстүрлі педагогтардан өзгеше, гуманистік мұғалімдер танымдық және эмоционалдық салаларды ажыратпайды. Бұл ерекшелік оқу бағдарламасына да қатысты, себебі сабақтар мен іс-шаралар студенттің түрлі жақтарына назар аударады, жазбалар мен лекциялар арқылы ғана жаттап алуға емес.
Өзін-өзі бағалау
Гуманистік педагогтар бағалардың маңызсыз екенін және тек өзін-өзі бағалаудың ғана мағынасы бар екенін сендіреді. Баға қою оқушыларды ішкі қанағат алудың орнына, тек баға үшін жұмыс істеуге ынталандырады. Гуманистік педагогтар оқушыларды мағыналы оқуға емес, жатқа айтуға үйрететін реттеліп отыратын сынақтармен келіспейді. Олар сондай-ақ, сынақтар мұғалімге жеткілікті оқулық кері байланыс бермейді деп есептейді.
Мұғалім - үйретуші
Тютор немесе оқытушы сынға қарағанда көбірек қолдау көрсетеді, қатаң бағалаудан гөрі көбірек түсіністік танытады, жасандылықтан гөрі шынайы болады. Олардың міндеті – студенттер үшін тартымды ортаны құру және мағыналы оқуға бағытталған, ойландыратын сұрақтар қою.
Гуманистік білім беру бойынша іс-шаралар
Дэвид Аспи мен Флора Роубок 1970 және 80-жылдары Ұлттық психикалық денсаулық институтының қаржыландыруымен 12 жылдық ірігі зерттеуді 42 штат пен 7 елде жүргізді. Зерттеудің мақсаты жетістікке, шығармашылыққа, оқушылардың ойлау және өзара әрекеттесу қабілеттерін дамытуға, зорлық-зомбылықты азайтуға, сондай-ақ мұғалімдер мен оқушылардың қанағаттану деңгейін арттыруға не ықпал ететінін анықтау болды. Олардың қорытындылары Карл Роджерстің бұрынғы тұжырымдарын растады: тиімді мұғалімдер оқушыларына эмпатиямен қарап, оларды бағалап, сыныпта шынайы болады. 2010 жылы Джеффри Корнелиус Уайт пен Адам Харбоу 1948 жылдан бергі тұлғаға бағытталған немесе гуманистік білім беру туралы жоғары сапалы зерттеулерді қамтиған, оқушыға бағытталған оқыту бойынша кең ауқымды мета-талдау жариялады. 2013 жылы Роджерс, Лион және Тауш «Жас адамды ортаға салу, психология, философия және Карл Р. Роджерс пен Гарольд Лионмен диалогтар» атты кітап жариялады. Кітапта Роджерстің оқыту саласындағы жарияланбаған еңбектері және білім берудегі тұлғаға бағытталған теорияны тексеруге арналған деректерді қамтитын төрт өте байланысты, тәуелсіз зерттеудің нәтижелері келтірілген.
Қоршаған ортада
Гуманистік білім беруді негіз ететін мектептің атмосферасы дәстүрлі мектептен өте ерекше болады. Ол ішкі және сыртқы ортаны қамтиды, бірақ көп бөлігі сыртта өтеді. Ішкі ортада бірнеше үстел-орындықтар, тыныш оқу мен демалыс үшін жұмсақ орындықтар, кітап сөрелері, жасырыну орындары, ас үйлер, қабырғаларда көптеген суреттер мен түсті бейнелер болуы мүмкін. Сыртқы орта оқушылар үшін қызығушылық тудырады. Мұнда ағаш үйлер, сыртқы ас үйлер, құм салынған орындар, ойын алаңдары, табиғи материалдар, спорттық жаттығулар сияқты мүмкіндіктер кездеседі. Оқушыларға өздеріне қызықты нәрсені таңдауға мүмкіндік беретін көптеген іс-шаралар ұсынылады.
Қатынасты қозғалыстар
Қазіргі заманғы бірқатар мектеп бағыттары гуманистік көзқарастарды кеңірек, толыққанды контекстке енгізеді: оларға Уолдорф, Монтессори, Реджио Эмилия және неогуманистік мектептер жатады. Бұл бағыттар гуманистік психология қозғалысынан тәуелсіз туындады, және олардың кем дегенде бірінде дәстүрлі гуманистік көзқарастарда жоқ рухани перспективалар бар.