Кіріспе
Педагогикалық қозғалыс
Прогрессивті білім беру, немесе білім беру прогрессивизмі – XIX ғасырдың соңында басталып, қазірге дейін түрлі формаларда сақталып келе жатқан педагогикалық қозғалыс. Еуропада прогрессивті білім беру «Жаңа білім беру қозғалысы» түрінде дамыды. «Прогрессивті» термині осы білім беруді XIX ғасырдың дәстүрлі оқу бағдарламаларынан ажырату үшін қолданылды, ол ерте өнеркәсіптік университеттерге классикалық дайындыққа негізделген және әлеуметтік жағдайлар бойынша күрт ерекшеленген. Керісінше, прогрессивті білім берудің бастаулары заманауи, өнеркәсіптен кейінгі тәжірибеде жатыр. Көптеген прогрессивті білім беру бағдарламаларында мынадай ортақ қасиеттер бар:
Іс-әрекет арқылы оқытуға баса назар аудару – қолмен жасалатын жобалар, экспедициялық оқыту, тәжірибелік оқыту
Тақырыптық бірліктерге бағытталған біріктірілген оқу бағдарламасы
Проблемаларды шешуге және сыни ойлауға күшті назар аудару
Топтық жұмыс және әлеуметтік дағдыларды дамыту
Жаттау біліміне қарағанда түсіну және іс-қимыл жасау – оқудың мақсаты
Ынтымақтастық және өзара көмекке негізделген оқу жобалары
Әлеуметтік жауапкершілік пен демократияға баулу
Қоғамдық қызмет және қоғамдыққа қызмет ету жобаларын күнделікті оқу бағдарламасына енгізу
Болашақ қоғамда қандай дағдылар қажет болатынын анықтау арқылы оқу мазмұнын таңдау
Түрлі оқу ресурстарын пайдалануға баса назар аудару, оқулықтарға қарағанда
Өмір бойы оқыту және әлеуметтік дағдыларды дамытуға назар аудару
Балалардың жобалары мен нәтижелерін бағалау арқылы оқу үлгерімін бағалау.
Integrated curriculum focused on thematic units
Strong emphasis on problem solving and critical thinking
Group work and development of social skills
Understanding and action as the goals of learning as opposed to rote knowledge
Collaborative and cooperative learning projects
Education for social responsibility and democracy
Integration of community service and service learning projects into the daily curriculum
Selection of subject content by looking forward to ask what skills will be needed in future society
De emphasis on textbooks in favor of varied learning resources
Emphasis on lifelong learning and social skills
Assessment by evaluation of child's projects and productions
Білім беру теориясы
Прогрессивті білім берудің бастауын Джон Локк пен Жан Жак Руссоның еңбектерінен іздеуге болады, екеуі де Джон Дьюи сияқты теоретиктер дамытатын ойлардың алға басушылары ретінде танымал. Британдық эмпирицистердің біріншілерінің қатарында саналатын Локк, «ақиқат пен білім қабылданған немесе берілген идеяларды өзгертуден емес, байқау мен тәжірибеден туындайды» деп сенді. Ол балалардың оқуы үшін нақты тәжірибелердің қажеттігін де атап өтті. Руссо бұл ойды «Эмиль, немесе білім туралы» еңбегінде одан әрі дамытты, онда ол оқушылардың мұғалімдерге бағынуы мен фактілерді жаттап алуы білім беруге жеткізбейді деп аргументтеді.
Иоганн Бернхард Баседов
Германияда Иоганн Бернхард Базедоу (1724–1790) 1774 жылы Дессауда Филантропинумды құрды. Ол баламен әңгімелесу мен ойынға негізделген жаңа оқыту әдістерін, сондай-ақ дене даму бағдарламасын әзірледі. Оның жетістігі соншалықты болды ki, ол өзінің әдістері туралы "Ақсүйектер балаларын оқытудың ең жақсы және бұрын белгісіз болған әдісі туралы" трактат жазды.
Кристиан Готтхильф Салцман
Кристиан Готтильф Салцманн (1744–1811) – Жаңа білім беру үлгілеріне (Жан-Жак Руссоның идеяларына көп қарызды) арналған Шнепфенталь мекемесінің негізін қалаушы. Ол "Балаларға арналған мораль элементтері" атты кітабын жазды, бұл кітап Мэри Уолстонкрафт ағылшын тіліне аударған алғашқы кітаптардың бірі болды.
Иоганн Генрих Песталоцци
Иоганн Генрих Песталоцци (1746–1827) – швейцариялық педагог және білім беру реформаторы, оның тәсілі романтизмнің жарқын үлгісі болды. Ол Швейцарияның неміс және француз тілдерінде сөйлейтін аймақтарында бірнеше білім беру мекемелерін құрды және өзінің революциялық, заманауи білім беру принциптерін түсіндіретін көптеген еңбектер жазды. Оның ұраны – "Ақылмен, қолмен және жүрекпен үйрену". Оның зерттеулері мен теориялары Руссоның "Эмиль" еңбегінде баяндалғандарымен тығыз байланысты. Көптеген адамдар оны "заманауи білім беру ғылымының әкесі" деп есептейді.
Фридрих Фребель
Фридрих Вильгельм Август Фребель (1782–1852) – балалардың ерекше қажеттіліктері мен қабілеттері бар екенін мойындауға негізделген, қазіргі заманғы білім берудің негізін салған Песталоццидің шәкірті. Ол «өздік белсенділік» пен ойынды бала тәрбиесіндегі аса маңызды факторлар деп санады. Мұғалімнің міндеті – балаларды догмаға салу емес, ойын арқылы жеке және топтық іс-әрекеттерде өзін-өзі еркін жетілдіруге ынталандыру. Ол балабақша ұғымын қалыптастырды.
Иоганн Фридрих Гербарт
Иоганн Фридрих Гербарт (1776–1841) жеке даму мен оның қоғамға тигізетін әсері арасындағы байланысты баса көрсетті. Оның жеке жетілу тұжырымын құрайтын бес маңызды идея: ішкі еркіндік, қамілдік, мейірімділік, әділеттілік және теңдік немесе сыйлық. Гербарттың пікірінше, қабілеттер туа біткен емес, оларды тәрбиелеу арқылы дамытуға болады, сондықтан жан-жақты білім адамгерлік және интеллектуалдық дамуға негіз бола алады. Баланың қоғамдық жауапкершілікке сезімтал болуын дамыту үшін Гербарт мұғалімдердің бес сатыдан тұратын әдістеме қолдануын ұсынды: "Осы құрылымды пайдаланып, мұғалім балаларға қызығушылық тудыратын тақырыпты дайындап, оны ұсынып, олардан индуктивті сұрақтар қойып, осылайша олар бұрынғы білімдеріне сүйене отырып жаңа білімге жетеді, алдындағы материалды қайта қарап, сабақтың нәтижелерін дедуктивті түрде қорытындылап, содан кейін оларды күнделікті өмірдегі моральдық қағидалармен байланыстырады".
Джон Мелхиор Боско
Джон Мелхиор Боско (1815–1888) Италияның қарқынды индустрияланған Турин қаласында жұмыс іздеу үшін ауылдарын тастап келген көше балаларының біліміне қатты алаңдады. Арзан жұмыс күші ретінде пайдаланылған немесе тәртіпсіз мінез-құлқы үшін түрмеге қамалған балаларды көріп, Боско оларға өз үйі сияқты сезінуге мүмкіндік беретін орын қажеттігін түсінді. Ол оны «Оратория» деп атады, онда олар ойнай алатын, білім алатын, достық қарым-қатынас құратын, өздерін еркін білдіретін, шығармашылық қабілеттерін дамытатын және табыс табуға жетек жететін дағдыларды үйренетін. Жұмыс тапқандармен бірге ол жинақ сақтаудың және өзін-өзі қамтамасыз етудің маңыздылығын үйрету үшін өзара көмек қоры қоғамын (Грамин банкінің алғашқы үлгісі) құрды. Оның білім беру әдісінің негізгі қағидалары, мыңдаған жастың жүрегін жеңіп, оның ораториясына құлшынып келгендері: «Ақылға келтір», «Мейірімді бол», «Сенімді бол» және «Қызметте жомарт бол». Бүгінде оның білім беру әдісі 1873 жылы оның құрған Салезиан қоғамының мүшелері құрған әлем бойынша шамамен 3000 мекемеде қолданылады.
Сесил Редди
1882-1883 жылдары Геттингенде докторлық диссертациясын оқып жүргенде Сесил Редди сол жерде қолданылып жатқан прогрессивті білім беру теорияларымен қатты әсерленді. Редди 1889 жылы Англияның Дербишир графтығында Абботсхолм мектебін құрды. Оның оқу бағдарламасы прогрессивті білім беру идеяларын іске асырды. Редди жатқа жаттауды, классикалық тілдерді және дене жазалауды қабылдамады. Ол қазіргі заманғы тілдерді, ғылымдар мен өнерді дене шынықтыру, қол еңбегі, демалыс, қолөнер және өнер бағдарламасымен үйлестірді. Абботсхолм үлгісіндегі мектептер Еуропаның түкпір-түкпірінде ашылды, бұл модель Германияда ерекше ықпалды болды. Редди жиі шетелдік мұғалімдерді жұмысқа тартатын, олар Абботсхолм тәжірибесін үйреніп, өз елдеріне оралып, өз мектептерін ашатын. Герман Лиц, Абботсхолм мұғалімі, Абботсхолм қағидалары негізінде бес мектеп (Landerziehungsheime für Jungen) құрды. Оның ықпалына түскендердің арасында Курт Хан, Адольф Ферриер және Эдмонд Демолинс болды. Оның идеялары Жапонияға да жетіп, «Тайшо дәуіріндегі еркін білім беру қозғалысына» (Taisho Jiyu Kyoiku Undo) айналды.
Джон Дьюи
Джон Дьюидің пікірінше, білім беру – "жеке тұлғаның ұлттың әлеуметтік санасына қатысуы" (Дьюи, 1897, параграф 1). Сондықтан, білім беру оқушының әлеуметтік мәлім екенін ескеруі керек. Бұл процесс баланың дүниеге келген сәтінен басталады, ол түсініксіз білім алып, одан әрі білімін дамытып, қоғаммен бөлісуге және оған қатысуға дайындалады. Дьюи үшін "әлеуметтік санаға қатысу процесін реттейтін" білім беру – әлеуметтік прогресс пен реформаны қамтамасыз етудің "бірден-бір сенімді" жолы (Дьюи, 1897, параграф 60). Осы тұрғыдан алғанда, Дьюи әлеуметтік қайта құрушылдықты болжады, онда мектептер қоғамды қайта құру құралы болып табылады. Мектептер әлеуметтік қайта құру құралы болғандықтан, оларға осы міндетті орындау үшін тиісті мүмкіндіктер берілуі керек және оқушыларға дұрыс бағыт-бағдар көрсетілуі керек.
Хелен Паркхерст
Америкалық мұғалім Хелен Паркхерст (1886–1973) ХХ ғасырдың басында сол кездегі педагогика мен сыныпты басқаруды реформалау мақсатында Дальтон жоспарын әзірледі. Ол мұғалім орталықтандырылған, бірыңғай оқыту жүйесін бұзуды қалады. 1904 жылы жас мұғалім ретінде шағын бастауыш мектепте алғашқы тәжірибесін жүзеге асырғанда, оқушыларға өздігінен бағыт беруге, өздерінің қарқынымен оқуға және бір-біріне көмектесуге мүмкіндік берілгенде олардың ынтасы күрт артатынын және көбірек білім алатынын байқады. 1911 және 1912 жылдары Паркхерст тоғыз бен он төрт жас аралығындағы балаларға арналған үлкен мектепте білім беруді қайта ұйымдастырды. Әр сыныптың орнына, әр пәнге жеке мұғалім мен жеке сынып бөлмесі бекітілді. Пән мұғалімдері тапсырмалар берді: олар әр сынып деңгейіне сәйкес пән мазмұнын оқу тапсырмаларына айналдырды. Осылайша оқу оқушылардың жеке жұмысына айналды; олар өз жұмыстарын тәуелсіз түрде орындай алатын, өз қарқында жұмыс істей алатын және өз жұмыстарын өздері жоспарлай алатын болды. Сынып бөлмесі зертханаға айналды, оқушылар жұмыс істейтін, арнайы пәндердің талаптарына сай жабдықталған және жарақталған орынға айналды. Оқушылардың қолжетімділігінде пайдалы және тартымды оқу материалдары, құралдар мен анықтамалық кітаптар болды. Ынтымақтастық пен топтық оқытуды жеңілдету үшін парталар үлкен үстелдерге алмастырылды. Бұл екінші тәжірибе 1919 жылдан бастап Дальтон және Нью-Йорктегі келесі тәжірибелердің негізін қалады. Қосымша ретінде студенттерге әр пән бойынша өздерінің үлгерімін қадағалауға мүмкіндік беретін графиктер мен кестелер пайдаланылды. 1920-1930 жылдары Дальтон білім беру жүйесі бүкіл әлемге тарады. Дальтон мектептерінің нақты саны туралы мәлімет жоқ, бірақ Дальтон білімі Америка, Австралия, Англия, Германия, Нидерланды, Кеңес Одағы, Үндістан, Қытай және Жапонияда қолданылды.
Рудольф Штайнер
Рудольф Штайнер (1861–1925) 1907 жылы болашақта Вальдорф білім беру деп аталатын ұғымның принциптерін алғаш рет сипаттады. 1919 жылдан бастап ол осы принциптерге негізделген бірқатар мектептер ашты. Білім берудің негізгі мақсаты – практикалық, көркемдік, әлеуметтік және академиялық тәжірибені толықтай үйлестіретін, жас ерекшеліктерін ескеретін оқу бағдарламасын жасау болып табылады. Бүкіл әлемде мыңнан астам мектеп және одан да көп балалар бағдарламасы бар; сонымен қатар, бұл үйде оқытудың танымал түріне айналды.
Мария Монтессори
Мария Монтессори (1870–1952) өзінің философиясы мен әдістерін 1897 жылы дамыта бастады. Ол өз жұмысын балаларды байқау, оларға қолжетімді ортаны, материалдарды және сабақтарды тәжірибелік зерттеулерге негіздеді. Ол өз жұмысын «ғылыми педагогика» деп атап, студенттерді бақылау мен өлшеуден асып, оларды өзгертуге бағытталған жаңа әдістерді әзірлеу қажеттігін жиі айтты. Монтессори білім беруі 1911 жылы АҚШ-қа тарады, бірақ американдық білім беру жүйесімен келіспеушіліктер туды және Уильям Хёрд Килпатрик бұл әдіске қарсы болды. Дегенмен, Монтессори білім беруі 1960 жылы АҚШ-қа қайта оралды және содан бері онда мыңдаған мектептерде қолданылып келеді. 1914 жылы Монтессори қоғамы Англияда алғашқы конференциясын ұйымдастырды. Конференцияны Реверенд Бертрам Хокер жүргізді, ол Норфолк жағалауындағы Ист-Рунтон ауылындағы жергілікті бастауыш мектебімен бірлесіп, Англиядағы алғашқы Монтессори мектебін құрған болатын. Осы мектептің және оның оқушыларының суреттері «Монтессоридің өзінің нұсқаулығында» (1914) жарияланды. Хокер Монтессоридің Римдегі «Балалар үйіне» (Casa dei Bambini) жасаған сапарынан қатты әсер алды, 1912 жылдан кейін Монтессоридің жұмысы туралы көптеген дәрістер оқыды және оның еңбегіне ұлттық қызығушылықты арттыруға көмектесті. Ол Монтессори туралы үкіметтік баяндама жазған мектептердің бұрынғы бас инспекторы Эдмонд Холмспен бірлесіп, 1914 жылы Монтессори конференциясын ұйымдастырды. Конференция өзінің мақсатының «мектепте баланың бостандығын қамтамасыз ету» екенін шешті және Монтессоридің идеяларына сүйене отырып, өздерінің мектептері мен әдістері арқылы осы мақсатқа жетуге тырысқан мұғалімдер мен педагогтарды қолдауға, көтермелеуге және олардың арасында байланыс орнатуға міндеттенді. Келесі жылы олар өздерінің атауын «Білім берудегі жаңа идеялар» деп өзгертті. Әрбір келесі конференция Монтессори конференциясы ретіндегі тарихы мен бастауын еске алумен ашылды, баяндамаларда Монтессори қоғамының мүшелерінің тізімі көрсетілді, ал көптеген іс-шараларда Монтессори әдістері мен жағдайларды зерттеулер талқыланды. Монтессори «Білім берудегі жаңа идеялар» арқылы, оның комитеті мен мүшелері, іс-шаралары мен жарияланымдары Англиядағы прогрессивті мемлекеттік білім беруге зор ықпал етті. (Дереккөздер қосылады).
Роберт Баден-Пауэлл
1906 жылдың шілдесінде Эрнест Томпсон Сетон Роберт Баден-Пауэллге өзінің "Ормандағы үндістердің қайың қабығынан жасалған жазбалары" атты кітабының көшірмесін жіберді. Сетон – АҚШ-та тұратын, Ұлыбританияда туған канадалық-американдық. Олар жастарды тәрбиелеу бағдарламалары туралы идеялармен бөлісті. 1907 жылы Баден-Пауэлл "Ұлдар патрулі" деген жоба жазды. Сол жылы ол өз идеяларын сынап көру үшін әртүрлі әлеуметтік топтардан 21 ұлды жинап, Англиядағы Браунси аралында тамыз айында бір апталық лагерь ұйымдастырды. Оның ұйымдастыру әдісі, қазір Патрульдік жүйе деп аталады және скауттық дайындықтың маңызды бөлігі болып табылады, ұлдарға өздерін сайланған патруль жетекшісі бар шағын топтарға біріктіруге мүмкіндік берді. Баден-Пауэлл кейін "Ұлдарға арналған скаутинг" (Лондон, 1908) кітабын жазды. Браунси лагері және "Ұлдарға арналған скаутинг" кітабының жарық көргені бүкіл әлемге тараған скауттық қозғалыстың бастауы ретінде қарастырылады. Баден-Пауэлл және оның әпкесі Агнес Баден-Пауэлл 1910 жылы Қыз-скауттарды ұсынды.
Дәстүрлі білім берумен салыстыру
Дәстүрлі білім беруде бағалар мен сыйлықтар сияқты сыртқы ынталандыру қолданылады. Прогрессивті білім беру баланың қызығушылықтарына негізделген іс-әрекеттер арқылы ішкі ынталандыруды пайдалануға бейім. Ынталандырушы ретінде мақтауға көңіл бөлмеуі мүмкін. Прогрессивті білім беру – дәстүрлі оқыту әдістеріне жауап ретінде пайда болған. Ол формалды оқудан гөрі тәжірибеге басымдық беретін білім беру қозғалысы ретінде анықталады. Ол баланың қабілеттерін дамытуға бағытталған тәжірибелік оқуға негізделген.
Германия
Герман Лиц 1904 жылы Реддидің әртүрлі жастағы ұлдарға арналған үлгісіне негізделген үш Landerziehungsheime (елдік мектеп-интернаттар) құрды. Лиц ақырында тағы бес Landerziehungsheime құруға жетістікке қол жеткізді. Эдит пен Пол Гехиб 1910 жылы Оденвальдтағы Хеппенхайм қаласында Оденвальд мектебін құрды, олар бас және қол еңбегін біріктіретін прогрессивті білім беру концепциясын пайдаланды.
Польша
Януш Корчак – Песталоцци идеяларының көрнекті жақтасы және дамытушысы болды. Ол былай деп жазды: «Песталоцци, Фрёбель және Спенсер есімдері жиырмасыншы ғасырдың ең ұлы өнертапқыштардың есімдерінен кем түспей жарқырайды. Олар табиғаттың жасырын күштерін ғана емес, адамзаттың жасырын жартысын – балаларды ашты». Оның Варшавадағы жетімдер үйі үлгілі мекемеге айналып, осы сияқты басқа да жетімдер үйлеріндегі білім беру процесіне әсер етті.
The names of Pestalozzi, Froebel and Spencer shine with no less brilliance than the names of the greatest inventors of the twentieth century. For they discovered more than the unknown forces of nature; they discovered the unknown half of humanity: children. His Orphan's Home in Warsaw became a model institution and exerted influence on the educational process in other orphanages of the same type.
Ирландия
18 ғасырда Баллиторде, Ко Кильдарде жұмыс істейтін квакерлік мектепке Бордо (онда көптеген ирланд эмигранттары тұрды), Кариб теңізі және Норвегия сияқты алыс елдерден студенттер келді. Оның көрнекті оқушылары Эдмунд Берк және Неппер Тэнди болды. Sgoil Éanna, немесе ағылшын тілінде St Enda's, 1908 жылы Пэдрейг Пирс Монтессори қағидалары негізінде құрды. Оның бұрынғы оқу ісі жөніндегі орынбасары Томас Макдонаг және басқа да мұғалімдер, соның ішінде Пирс; спорт шебері Кон Колберт; Пирстің інісі, сурет салу мұғалімі Вилли, және Джозеф Планкетт, сондай-ақ ағылшын тілінен лекция оқитын адам 1916 жылғы көтерілістен кейін британдықтар тарапынан жазаланды. Пирс және Макдонаг Ирландия Тәуелсіздік Декларациясына қол қойған жеті жетекшінің қатарында болды. Пирстің "Қырғын машинасы" атты кітабы сол кездегі ағылшын мектеп жүйесін сынап, оның жеке білім беру принциптерін жариялады.
Швеция
Швецияда прогрессивті білім беруді ерте қолдаушылардың бірі Альва Мырдал болды, ол күйеуі Гуннармен бірге «Kris i befolkningsfrågan» (1934) еңбегін жазды. Бұл еңбек 1932–1976 жылдар аралығындағы әлеуметтік-демократиялық үстемдікке ең ықпалды бағдарлама болып табылды және «Фолкхеммет» деп белгілі болды. Мектеп реформалары 1940 жылдардағы үкіметтік баяндамалар мен 1950 жылдардағы тәжірибелер арқылы жүзеге асырылды, нәтижесінде 1962 жылы бұрынғы теориялық және практикалық білім беруге арналған жеке мектептердің орнына мемлекеттік жалпы білім беретін мектептер («grundskola») енгізілді.
Ұлыбритания
Реддидің Эбботсхолмдегі идеялары Бедальс мектебі (1893), Лондондағы Король Альфред мектебі (1898) және Летчворттағы Сент-Кристофер мектебі (1915) сияқты мектептерге, сондай-ақ Достар мектептерінің барлығына, Штайнер Вальдорф мектептеріне және Round Square Конференциясына қатысты мектептерге тарады. Король Альфред мектебі өз заманы үшін радикалды болды, себебі онда діни білім берілмей, ұлдар мен қыздар бірге оқытылды. Александр Сазерленд Нилл балалардың өзін-өзі анықтауға қол жеткізуі керек екеніне және жалтақтаумен бағынудың орнына, сыни тұрғысынан ойлауға ынталандырылуы керек деп сенді. Ол 1921 жылы Саммерхилл мектебін құру арқылы өз идеяларын іске асырды. Нилл балалар сабаққа мәжбүрленбегенде жақсы оқитынына сенді. Мектептің басқаруы да демократиялық принциптерге негізделді, мектеп ережелерін анықтау үшін үнемі отырыстар өткізілді. Оқушылар мен мектеп қызметкерлерінің дауыс беру құқығы бірдей болды.
Үндістан
Рабиндранат Тагор (1861–1941) прогрессивті білім беру ұғымының ең тиімді қолданушыларының бірі болды. Ол Үндістанның Батыс Бенгалия штатындағы Бирбхум ауданындағы Болпур қаласының жанындағы Сантиникетанды кеңейтті, ол шамамен Колкатадан 160 км солтүстікте орналасқан. Ол оқулықтармен оқуды азайтып, оның орнына табиғаттан алуға болатын әртүрлі оқу ресурстарын пайдалануға басымдық берді. Мұнда тәртіпке емес, өзіндік мотивацияға, бәсекелестікке емес, зияткерлік құштарлықты дамытуға көңіл бөлінді. Әртүрлі мәдениеттерді зерттейтін курстар, сондай-ақ Қытай, Жапония және Таяу Шығысқа арналған оқу бағдарламалары ұсынылды. Ол білім берудің "мінез-құлықты қалыптастыруға көмектесетін, шығармашылық және құрылысшыл энергиямызды қуанышпен пайдалану" екеніне сенді.
Халықаралық
Блоссинг, Ульф, Ганн Имсен және Лейф Моос. "Дания, Норвегия және Швециядағы прогрессивті білім беру және жаңа басқару". "Скандинавиялық білім беру моделі" (Springer Netherlands, 2014) 133–154 беттер. Кристоу, Теодор Майкл. Прогрессивті білім беру: Онтарионың мемлекеттік мектептерін қайта қарау және жаңарту, 1919–1942 (2013). Хьюз, Джон Патрик. "Австралиялық прогрессивті білім беруде теорияны іс жүзіне асыру: Энмор белсенділік мектебі". Білім беру тарихы шолуы 44#1 (2015). Кескин, Юсуф. "Түркиядағы прогрессивті білім беру: Джон Дьюи және оның ізбасарларының есептері". Прогрессивті білім берудің халықаралық журналы 10#3 (2014). Кнолл, Майкл. "Жобалық әдіс – оның пайда болуы және халықаралық ықпалы". "Континенттердегі прогрессивті білім беру". Оқулық, ред. Герман Рёрс және Волкер Ленхарт. Нью-Йорк: Лэнг, 1995. 307–318 беттер.
Hughes, John Patrick. "Theory into practice in Australian progressive education: the Enmore Activity School." History of Education Review 44#1 (2015). Keskin, Yusuf. "Progressive Education in Turkey: Reports of John Dewey and his Successors." International Journal of Progressive Education 10#3 (2014). Knoll, Michael. "The Project Method – Its Origin and International Influence". In: Progressive Education Across the Continents. A Handbook, ed. Hermann Röhrs and Volker Lenhart. New York: Lang 1995. pp. 307–318.
Тарихнама
Грэхам, Патрисия Альбьерг. Прогрессивті білім беру Аркадиядан академияға дейін: Прогрессивті білім беру қауымдастығының тарихы, 1919–1955 (1967)
Риз, Уильям Дж. "Прогрессивті білім берудің пайда болуы." Білім беру тарихы журналы 41(1) (2001): 1–24.
Врага, Уильям Г. "Жақсылыққа қарап кемсіту және сыни жанашырлық: АҚШ және Англиядағы прогрессивті білім беру туралы білім беру тарихшылары." Paedagogica Historica 50(1–2) (2014): 59–75.
Reese, William J. "The origins of progressive education." History of Education Quarterly 41#1 (2001): 1 24. Wraga, William G. "Condescension and critical sympathy: Historians of education on progressive education in the United States and England." Paedagogica Historica 50#1 2 (2014): 59 75.