Кіріспе
Папа Александр III (шамамен 1100/1105 – 30 тамыз 1181), туған аты Роланд, 1159 жылдың 7 қыркүйегінен 1181 жылы қайтыс болғанға дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Сиена қаласында туған Александр, даулы сайлау нәтижесінде папа болды, бірақ понтификатының көп бөлігін Римнен тыс өткізді, ал Киелі Рим императоры Фредерик I Барбароссаның қолдауымен бірнеше қарсыластары папалыққа таластады. Александр Византия императоры Мануил I Комненнің Шығыс пен Батыс арасындағы алауыздықты тоқтату туралы ұсынысын қабылдамады, Солтүстік крест жорықтарын санкциялады және Латеранның үшінші соборына төрағалық етті. Пьемонттағы Александрия қаласы оның құрметіне аталған.
Pope Alexander III (c. 1100/1105 – 30 August 1181), born Roland , was head of the Catholic Church and ruler of the Papal States from 7 September 1159 until his death in 1181. A native of Siena, Alexander became pope after a contested election, but had to spend much of his pontificate outside Rome while several rivals, supported by Holy Roman Emperor Frederick I Barbarossa, claimed the papacy. Alexander rejected Byzantine Emperor Manuel I Komnenos' offer to end the East–West Schism, sanctioned the Northern Crusades, and held the Third Council of the Lateran. The city of Alessandria in Piedmont is named after him.
Ерте өмір және мансап
Роландо Сиена қаласында дүниеге келген. 14 ғасырдан бастап ол Бандинелли аристократиялық отбасының мүшесі ретінде танылды, бірақ бұл әлі дәлелденбеген. Ұзақ уақыт бойы ол 12 ғасырдың канондық құқықтанушысы және теологы, Болоньялық Мастер Ролан деп есептелді, ол "Строма" немесе "Сумма Роланди" – Грацианның Декретіне жасалған ең алғашқы түсіндірмелердің бірі, және Пьер Абелярдың ықпалын көрсететін "Сентенция Роланди" сөйлемдер жинағын жазған, бірақ Джон Т. Нунан мен Рудольф Вайганд бұл басқа Роландус екенін көрсетті. Роландо, мүмкін, Болоньяда оқыған, онда Роберт Торинский оның теология сабақтарын бергенін айтады. 1150 жылдың қазан айында Папа Евгений III оны Санти Косма-э-Дамианоның кардинал-диаконы етіп тағайындады. Кейіннен ол Санкт-Марк шіркеуінің кардинал-пастығы болды. 1153 жылы ол папаның канцлері болды және император Фридрих I Барбароссаға қарсы болған кардиналдардың жетекшісі болды. 1156 жылы ол Рим мен Сицилия Корольдігі арасындағы бейбіт қарым-қатынасты қалпына келтірген Беневенто шартын жасады. 1157 жылдың қазан айында Безансон сотында ол Сан-Клементелік кардинал Бернардпен бірге Фридрих I-нің папаның вассалы екенін мәлімдеген папалық хабарламаны жеткізді, бұл ауыр дипломатиялық инцидентке әкелді.
Даулы сайлау
Папа Адриан IV 1159 жылдың 1 қыркүйегінде қайтыс болды. 1159 жылдың 7 қыркүйегінде Роландо Бандинелли папа болып сайланды және Александр III деген есімді алды. Дегенмен, кардиналдардың бір бөлігі Октавианды, кардинал-диаконды Виктор IV деп сайлады. 1160 жылға қарай, папалық расколға тап болған Александр мен Виктор император Фридрих тарапынан Павиядағы кеңеске шақырылды. Александр бас тартты, папаны тек Құдай ғана бағалай алатынын мәлімдеді. Павия кеңесі 5-11 ақпанда өтіп, Виктор IV-тің папа болып сайлануын мойындады. 13 ақпанда Виктор IV Александрды анафемаға ұшыратты. 1160 жылдың 24 наурызында Ананьиде болған Александр бұл жаңалықты естіп, Виктор мен Фридрикті де анафемаға ұшыратты. 1161 жылы Венгрия королі Геза II келісімге қол қойып, Александр III-ті толыққанды папа деп мойындады және инвеститура рәсімін жүзеге асыруға тек жоғарғы рухани басшы ғана құқылы екенін жариялады. Бұл Александрдың беделінің артып келе жатқанын көрсетті, оны Франция королі мен Англия королі Генрих II сияқты басқа монархтардың да мойындауы дәлелдеді. Италиядағы императорлық биліктің күшіне байланысты Александр понтификатының көп бөлігін Римнен тыс жерде өткізуге мәжбүр болды. Алайда, Александр III, Виктор IV және Виктордың ізбасары Паскаль III және Каликст III (неміс императорлық қолдауымен) арасындағы дау 1176 жылы Легнано шайқасында Фридрих Барбароссаның жеңіліске ұшырағанға дейін жалғасты. Содан кейін Барбаросса (1177 жылғы Венеция бейбіт шартында) Александр III-ті папа ретінде мойындады. Бұл, Дания королімен болған жанжалдан кейін Францияның Клерво қаласында жер аударылған Лунд архиепископы Эскилдің кеңесімен болды. Соңғысы Фульконы бенедиктин монахы ретінде Эстония епископы етіп тағайындады. 1171 жылы Александр Финляндиядағы шіркеудің жағдайына тоқталған алғашқы папа болды, себебі финдер дін қызметкерлерін мазалап, соғыс кезінде тек Құдайға сенген. 1171 немесе 1172 жылы жарияланған *Non parum animus noster* бұйрығында ол Солтүстік Еуропадағы мүшріктерге қарсы крест жорықтарына паптық кешірім берді, онда шайқасқандарға күнәлары кешірілетінін уәделеді. Осылайша ол Балтық аймағындағы соғыс жүргізушілердің мәжбүрлі түрлендіруді кеңінен қолдануын заңдастырды. 1166 жылы Александр Византия императоры Мануил I-ден елшілік қабылдады. Византия елшісі Себаст Иорданос Мануилдің Александр оны император деп мойындаса, Шығыс және Батыс шіркеулерінің Ұлы расколын аяқтайтынын жеткізді. Император ретінде Мануил папаға Италиядағы билігін қалпына келтіру үшін адамдар мен қаржымен көмектеседі. Александр жауапты жауап берді, бірақ 1168 жылы екінші византиялық елшіліктің ұсынысын толығымен қабылдамады. Оның айтуынша, бұл тым қиын болды. Рим папасы өзінің мәртебесін Византияның қолдауына қарыз болса, Византияның Италияны басып алуынан қорқыныш сезінген көрінеді. Барбароссаны жеңгеннен басқа, Александр 1170 жылы Томас Бекеттің өлтірілуіне кінәлі Англия королі Генрих II-ні де жазалады, оған ерекше жақын болды және кейіннен 1173 жылы Бекетті қасиетті деп жариялады. Бұл Александрдың қасиетті деп жариялаған екінші ағылшын әулиесі еді, алғашқысы 1161 жылы Эдуард Исповедник болды.
Реформаға бағытталған күш-жігер
Ескендір қашқын болған кезінен бастап, Францияның Людовик VII-нің құрметіне ие болып, оның қорғауында болды. 1163 жылы Александр Англия, Франция, Италия және Испаниядан келген дін қызметкерлері мен прелаттарды Тур кеңесіне шақырды. Онда басқа нәрселермен қатар, шіркеу иеліктерінің заңсыз бөлінуі, дін қызметкерлерінің қарызға алуы және миряндардың ондықтан ие болуы мәселелері талқыланды. 1996 жылы ережеге шағын өзгеріс енгізілді, бірақ 2007 жылы ол қайта жаңартылды. 1177 жылдан бастап император Фредерик және антипапа Калист III-тің бағынуы және осы синод/кеңес Александр III-нің билігінің ең жоғары нүктесін көрсетті. Бірақ синод аяқталғаннан кейін Рим Республикасы Александр III-ді қаладан кетуге мәжбүр етті, ол ешқашан оған қайта оралмады. 1179 жылдың 29 қыркүйегінде бірнеше ақсүйектер антипапа Иннокентий III-ті тағайындады. Алайда, Александр III ақшаны тиімді пайдаланып, оны өзіне бағындырып, 1180 жылдың қаңтарында оны қызметтен шеттетуге қол жеткізді. 1181 жылы Александр III Шотландия королі Вильгельм I-ді анафемаға ұшыратып, елге интердикт салды.
Дін қызметі
Александр III өзінің понтификаты барысында он бес консисторияда 68 кардиналды жоғарылатты, олардың арасында оның екі ізбасары – Урбан III және Климент III, сондай-ақ кейіннен қасиетті деп жариялайтын бір кардинал болды. Александр III папалығы кезінде ешкімді мақұлдаған жоқ, бірақ он қасиеттіні қанондап, олардың қатарында Бернард Клерво және Томас Беккет сияқты сол дәуірдің көрнекті тұлғалары болды.
Өлім
1181 жылдың 30 тамызында Чивита Кастелланада дүниеден озды. Оның сайлануынан бері екі жиырма жылға бір аптадай уақыт өткен еді, бұл 8 ғасырдағы Адриан І-ден бергі ең ұзақ папалық мерзім болды.