Даррил Фрэнсис Занук: Голливудтық продюсер және студия басшысы

Кіріспе

Darryl Francis Zanuck (1902 жылдың 5 қыркүйегі – 1979 жылдың 22 желтоқсаны) – американдық кино продюсері және студия басшысы. Ол үнсіз кино дәуірінен бастап фильмдерге сюжеттер жазуға да үлес қосты. Голливуд студиялық жүйесінде ең ұзақ қызмет еткендердің бірі болды (оның мансабының ұзақтығымен Адольф Цукор ғана теңесе алатын). 20th Century Fox студиясында жұмыс істеген кезінде «Үздік фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алған үш фильмді продюсерлікке ішке алды.

Ерте өмір

Занук Небраска штатының Ваху қаласында Сара Луизаның (құрметті әкесі Торпин), кейін Чарльз Нортонға үйленген, және Вахуда қонақ үйін иеленген және басқарған Франк Харви Зануктың ұлы болып дүниеге келді. Оның Дональд атты үлкен ағасы болған (1893–1903), ол 9 жасында қайғылы оқиғада қаза тапты. Занук жартылай швейцариялық тегінен шыққан және протестант дінінде тәрбиеленген. Алты жасында Занук анасымен Лос-Анджелеске көшіп келді, себебі жақсы климат оның нашар денсаулығын жақсартуға көмектеседі деп ойланды. Сегіз жасында ол алғашқы кино жұмысын эпизодтық рөлде тапты, бірақ оның әкесі оны мақұлдамай, Небраскаға қайта шақырды. 1917 жылы, 15 жасқа толмағанмен, ол рекрутерді алдап, АҚШ армиясына қосылды және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Небраска Ұлттық гвардиясының құрамында Францияда қызмет етті. АҚШ-қа оралғаннан кейін, ол жазушылық қызмет іздеп, көптеген уақытша жұмыстар істеді. Ол кино сюжеттерін жасаумен айналысты және 1922 жылы алғашқы әңгімесін Уильям Расселге, ал екіншісін Ирвинг Тальбергке сатты. Сценарист Фредерика Сагор Маас, Universal Pictures Нью-Йорк кеңсесінің сюжет редакторы, Занук сол кезде киностудияларға жіберген әңгімелерінің бірі басқа автордың еңбегінен толығымен көшірілгенін мәлімдеді. Содан кейін Занук Мак Сеннет пен FBO-да жұмыс істеді (онда ол «Телефон қызы» және «Жырын шабушылар» сериалдарын жазды) және осы тәжірибесін Warner Bros. студиясына әкелді, онда ол «Рин Тин Тин» үшін әңгімелер жазды және көптеген псевдонимдермен 1924 жылдан 1929 жылға дейін 40-тан астам сценарий жазды, соның ішінде «Қызыл ыстық шиналар» (1925) және «Ескі Сан-Франциско» (1927) фильмдері үшін. 1929 жылы ол басқару қызметіне ауысты, ал 1931 жылы өндіріс жетекшісі болды.

Студия басшысы

1933 жылғы сәуірде Занук Warner Bros. компаниясынан кетіп қалды, себебі студия басшысы Джек Л. Уорнер Кино өнер және ғылым академиясының жалақыны қысқартуды тоқтату туралы шешімін орындаудан бас тартты. Бірнеше күннен кейін ол Джозеф Шенкпен бірігіп, Джозефтің інісі Николас Шенк пен Луис Б. Майердің қаржылық көмегімен 20th Century Pictures, Inc. компаниясын құрды. Луис Б. Майер Loew's, Inc. компаниясының және оның еншілес компаниясы Metro Goldwyn Mayer студиясының президенті және басшысы болды, сонымен қатар Уильям Гоэтц пен Реймонд Гриффит те қатысты. 20th Century өз фильмдерін United Artists арқылы көрсетті. Осы қысқа мерзім ішінде (1933–1935) 20th Century заманының ең сәтті тәуелсіз киностудиясына айналды, оның 19 фильмінің 18-і кассалық рекордтарды жаңартты, барлығының қозғалысы табысты болды, оның ішінде «Үндістанның Кливі», «Мизерабельдер» және «Ротшильдтер үйі» кірді. United Artists компаниясымен акцияларға қатысты даудан кейін Шенк пен Занук келіссөздер жүргізіп, өз студиясын банкрот болған Fox студиясын 1935 жылы сатып алуға пайдаланды, осылайша Twentieth Century Fox Film Corporation құрылды. Занук осы жаңа студияның өндіріс жөніндегі вице-президенті болды және сценарийлерге, фильмдерді монтаждауға және өндіріске тікелей араласты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылдың соңында АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда, ол АҚШ Армиясының Сигнал корпусының полковнигі болып тағайындалды, бірақ көңілі қалып, Нью-Йорк штатының Куинс аймағындағы Астория студиясына жіберілді, тіпті одан да жаманы – Универсалдың негізін қалаушы Карл Лэммл-младшийдің ерке баласымен бірге қызмет етуге тура келді, ол әр таңда Манхэттендегі сәнді қонақүйден лимузинмен студияға жеткізілетін. Мұндай жеңілтекке наразы болған Занук Вашингтонға барып, Соғыс министрлігіне шағымданып, Штаб бастығы генерал Джордж Маршалдан қауіпті тапсырма беруді талап етті. Американдық әскерлер әлі ешқандай жерде шайқасқан жоқ болғандықтан, Маршал Занукты Лондонға британдық армияның кино бөліміне АҚШ байланыс офицері ретінде жіберді, онда ол нацистердің Гитлердің Люфтваффесінің бомбалауы астында армиялық оқу фильмдерін зерттейтін болды. Ол тіпті Лорд Маунтбеттенді Францияның оккупацияланған аймағына арналған құпия жағалаулық шабуылға бірге қатысуға көндірді. Неміс радарлық станциясына жасалған батыл түнгі шабуыл сәтті аяқталды. Әрқашан шоумен болған Занук Санта-Моникадағы әйеліне "нацистер басып алған құм" пакетін жіберіп, "Мен жау жағасында жүзіп жүрмін" деп хат жазды – әрине, ол қайда барғанын айтуға рұқсат алған жоқ, тіпті олар нацистердің атысына ұшырап, жараланғандарды кемеге қайтаруға көмектескенін де айта алмады. Занук қызмет еткен кезде, 20th Century Fox, басқа студиялар сияқты, көптеген ерлер жұлдыздарын шетелге, ал әйел жұлдыздарын USO және соғыс облигацияларының концерттеріне жіберіп, соғысқа үлес қосты, сонымен қатар соғысқа қатысты фильмдерді жаңа ғана құрылған Соғыс ақпараттық бюросының кейде келіспеушілік тудыратын бақылауымен жасады. Джек Л. Уорнердің студиясы Локхид зауытының қасында орналасқандықтан, ол студиядан шықпастан, тіпті форма киместен, Әскери әуе корпусының полковнигі болды. Ал Занук, американдық әскерлер Солтүстік Африкадағы шайқасқа жіберілгеннен кейін, Соғыс министрлігінен осы шайқасты Сигнал корпусы үшін жариялауға рұқсат сұрады. Джон Форд, Занукқа қарсы ұзақ жылдар бойы наразы болған, тіпті Занук Фордтың "Жүзімдердің ашуы" (1940) фильмін цензуралық Хейс кеңсесінен өндіріске жібергеніне қарамастан, АҚШ соғысқа қатысқанға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде командир болып фильмдер түсіріп жүрді, және ол Занук Африкалық тобына шақырылғанын білгенде қорқынышқа ұшырады. "Мен сенен ешқашан құтыла алмаймын ба?" – деп реңкілдеді ол. "Егер мен өлсем және жұмаққа барсам, сен мені "Даррил Ф. Занук" деп жазылған тақтаның астында күтіп отырасың деп ойлаймын". Фордтың ашуы үш айдан кейін Занук Тунис шайқасынан алынған барлық түсірілген материалды, олардың көп бөлігін Форд түсірген, алып, Фордтың аты ешқайда жазылмаған фильмді американдық кинотеатрларда көрсеткенде шын ашуға айналды. "Майданнан хабар" деген атпен шыққан фильм АҚШ-та жақсы қабылданылмады, оны әуесқой, жалықтыратын және тіпті реалистік емес деп айтты, бұл Занукты The New York Times газетінде қарсы пікір білдіруге итермеледі. Алайда, бұл дау Занукты сенатор Гарри С. Трумэн басқаратын Сенаттың кіші комитетіне шақырды, ол "бірден пайда болған" полковниктерді, әсіресе Голливудтың танымал есімдерін тергеп отырды. Полковник Уорнерден өзге, студиялық жүйеден шыққан көптеген полковниктер – Фрэнк Капра, Анатоль Литвак, Хэл Роуч – өздерінің кино саласындағы жұмыстарын жасайтын, көбінесе Занук сияқты, жаудың оғы астында жұмыс істейтін. Дегенмен, 1944 жылы бұл тергеу барысында полковник Занук есімі аталып, әдеттегідей қарсылық білдіретін магнат өзінің шұғыл түрде отставкаға кететін және армиядан кететін. Биограф Леонард Мосли бұл Занук Голливуд әлемінен танысы бар бір офицерге "гольф добы" сияқты кішкентай, бірақ өте күшті жаңа бомба туралы айтқан кездегі қауіпсіздік бұзушылығынан болды деп болжайды. Себебі қандай болса да, ол өзінің соғыс кезіндегі оқиғаларын баяндаған кітабын жариялағаннан кейін (The New York Times сыншысы Босли Кроутер бұл кітапты фильмнен жақсы көреді), ол отставкаға кетті.

When the U. S. entered World War II at the end of 1941, he was commissioned as a colonel in the U. S. Army Signal Corps, but was frustrated to find himself posted to the Astoria studios in Queens, New York, and even worse, serving alongside the spoiled son of Universal's founder, Carl Laemmle Jr., who was chauffeured by limousine to the facility each morning from a luxury Manhattan hotel. Appalled by such privileged cosseting, Zanuck stormed down to Washington, DC, and into the War Department, demanding a riskier assignment from Chief of Staff, General George C. Marshall. Since American forces were not yet fighting anywhere, Marshall had Zanuck posted to London as chief U. S. liaison officer to the British Army film unit, where at least he would be studying army training films while under Nazi bombardment by Hitler's Luftwaffe. He even persuaded Lord Mountbatten to allow him along on a secret coastal raid across the Channel to occupied France. The daring nighttime attack on a German radar site was a success. Zanuck, ever the showman, sent his wife in Santa Monica a package of "Nazi occupied sand", writing her "I've just been swimming on an enemy beach" – not allowed, of course, to tell her where he had been, let alone that they had been under Nazi gunfire and helped the wounded back to the ship. While Zanuck was on duty, 20th Century Fox, like the other studios, contributed to the war effort by releasing a large number of their male stars for overseas service and many of their female stars for USO and war bond tours — while creating patriotic films under the often contentious supervision of a fledgling Office of War Information. Jack L. Warner, whose studio lot happened to be next door to a Lockheed factory, was made a colonel in the Army Air Corps without ever actually having to leave the studio, let alone put on a uniform. Not so Zanuck, who pleaded with the War Department, as soon as American troops were posted for action in North Africa, and was rewarded with the assignment of covering the invasion for the Signal Corps. Director John Ford, a longtime adversary of Zanuck despite the latter's having shepherded Ford's The Grapes of Wrath (1940) past the censorious Hays office into production, had been making films as a commander in the U. S. Navy even before the U. S. entered the war, and he was horrified to discover himself drafted into Zanuck's Africa unit. "Can't I ever get away from you?" he growled. "I bet if I die and go to heaven, you'll be waiting for me under a sign reading 'Produced by Darryl F. Zanuck'." Ford's chagrin turned to real outrage when Zanuck, after three months, took all their footage from battles in Tunisia, most of which Ford had shot, and hastily assembled it into a picture that went into American theaters without Ford's name appearing anywhere. The movie, released as At The Front with Zanuck credited as producer, was poorly received in the States, called amateurish, dull, and even lacking in realism, prompting the affronted Zanuck to counter in The New York Times that he had resisted the temptation to stage events for a more convincing film. Unfortunately, this controversy landed Zanuck into a Senate subcommittee headed by Senator Harry S. Truman, investigating "instant" colonels who were popping up and concentrating on famous Hollywood names. Unlike Col. Warner, most colonels from the studio system — Col. Frank Capra, Col. Anatole Litvak, Col. Hal Roach—were actually doing their cinematic jobs, often, like Zanuck, under enemy fire. Nonetheless, when Col. Zanuck was named in this investigation in 1944, the usually combative mogul uncharacteristically and abruptly resigned his commission and left the Army. Biographer Leonard Mosley suggests this to be because of an inadvertent security leak when Zanuck had mentioned a top secret, brand new, massively powerful bomb the size of a "golf ball" to a fellow officer from his Hollywood world. Whatever the reason, despite having published his own first person account of his wartime adventures (The New York Times critic Bosley Crowther actually liked this book better than the film), he resigned.

Студия меңгерушісі (19441956)

1944 жылы Занук 20th Century Fox студиясына өзгеше адам ретінде оралды. Ол студияға бармай, үйінде кітап оқыды, өсіп келе жатқан отбасының арасында болды, сондай-ақ шетелде жүргенде көрмеген фильмдерін жеке кинотеатрында тамашалады. Ол Уильям Гёц, Занук соғысқа кеткенде студияны басқарған адам, Universal жұмысына кеткенге дейін, қайтадан басшылыққа келмеді. 1940-50 жылдардағы Зануктың жұмысы оның салмақты шешімдерімен сабақтасты. Ол алғашқыда "Бернадеттің әні" (1943) фильмінің қиын монтаждалған нұсқасын жаңартты, нәтижесінде фильм күтпеген сәттіге айналып, жаңа келген актриса Женифер Джонстың жұлдызға айналуына және ол "Оскар" сыйлығын жеңіп алуына себеп болды. Ол актер Отто Премингердің "Лора" (1944) атты қарапайым триллерді түсіру тілегіне келісіп, Клифтон Уэббті Джин Тирнидің бақылаушысы рөлінде ойнатты, бұл рөл үшін актер "Оскарға" ұсынылған болатын. Дэвид Раксиннің әуелі музыкалық қосымшасы фильмнің әсерін күшейтті. Алдыңғы қатардағы театр режиссері Элия Казан өзінің алғашқы фильмі "Бруклинде ағаш өседі" (1945), бұл фильм танымал роман негізінде түсірілді, арқылы дамыды. Фильм сәтті болғандықтан, ол Казанды антисемитизм тақырыбындағы студияның алғашқы фильмі "Джентлмен келісімі" (1947) фильмін режиссерлік етуге таңдады, онда Грегори Пек бейтарап тілші рөлін ойнады, оның өмірі антисемитизмге байланысты құлай бастайды, себебі ол әңгіме үшін еврей екенін мойындады. Казан Теннесси Уильямстың Бродвейдегі хиті "Жұмбақ есімді трамвай" фильмінде жеңіске жеткеннен кейін, ол Казанды "Пинки" (1949) фильмін түсіруге шақырды, бұл фильм нәсілдік дискриминация туралы. Бетт Дэвистің "Барлығы Хауа туралы" (1950) фильміндегі қартайған актрисаның қатал театр әлемі "Оскар" сыйлығының алты номинациясын жеңіп алды; ал "12 сағат биіктікте" (1949) фильміндегі бомбалаушылар эскадрильясының басшысы Грегори Пек қойған алаңдатарлық сұрақтар соғыс уақытындағы патриотизмге күдік тудырды. Екі фильм де Зануктың қатал және иерархиялық әлемді терең зерттейтін керемет фильмдер арқылы кассалық табысқа қол жеткізу қабілетін көрсетті. Занук басқа студиялардың қасаңдық танытқан әлеуметтік мәселелерін көтеруге тырысты, бірақ ол идеалистік жобаларында сүрегіп қалды. "Уилсон" (1944) фильмі, құны жоғары болғанына қарамастан, кассада сәтті болмады, ал саяхатшы саяхатшы Уэнделл Уилкиенің соғыс зардаптарына ұшыраған Еуропаға сапары туралы "Бір әлем" атты мемуарынан фильм жасау әрекеті түсірілім басталғанға дейін тоқтатылды.

Zanuck returned to 20th Century Fox in 1944 a changed man. He avoided the studio and instead read books at home, surrounded by his growing family, and caught up on all the films he had missed while overseas in his private screening room. He did not return to take the reins until William Goetz, the man Zanuck had left in charge when he went off to war, left for a job at Universal. Zanuck's tenure in the 1940s and '50s resonated with his astute choices. He first personally rescued a cumbersome cut of The Song of Bernadette (1943), recutting the completed film into a surprise hit that made a star of newcomer Jennifer Jones, who won the Oscar. He relented to actor Otto Preminger's fervent wish to direct a modest thriller called Laura (1944), casting Clifton Webb in his Oscar nominated role as Gene Tierney's controlling mentor, with David Raksin's haunting score. Leading theater director Elia Kazan was carefully nurtured through his first film, A Tree Grows in Brooklyn (1945), based on a popular novel. It did so well, he chose Kazan to direct the first studio film on antisemitism, Gentleman's Agreement (1947), with Gregory Peck playing a Gentile reporter whose life falls apart due to implacable antisemitism emerging from friends and family when he pretends to be Jewish for an exposé. After Kazan triumphed in Tennessee Williams' Broadway hit, A Streetcar Named Desire, he brought Kazan back to direct Pinky (1949), another film about prejudice, this time racial. The scathing theater world of Bette Davis's aging actress in All About Eve (1950) went on to win six Oscars at the Academy Awards; the disturbing questions of a bomber squadron leader Gregory Peck in Twelve O'Clock High (1949) challenged wartime patriotism. Both showed Zanuck's ability to create box office hits via brilliant films with unflinching examinations of demanding, hierarchical worlds. Zanuck continued to tackle social issues other studios would not touch, but he stumbled with idealistic projects. Wilson (1944), an expensive picture that was unsuccessful at the box office, and an attempt to make a film of One World, a memoir by politician Wendell Willkie of his tour of war damaged Europe, a project that was aborted before shooting began.

CinemaScope-тың атауы

1950 жылдардың басында теледидар Голливудтың көрермендерін ығыстыра бастағанда, кең экранды көрсету мүмкін шешім деп есептелді. 1950 жылғы теледидар жиынтығы барлық фильмдер түсірілген 35 мм форматтың дерлік шаршы пішінін қайталады – және бұл жай ғана оқиға емес. Фильмнің мөлшерін стандартизациялау барлық кинотеатрлардың барлық фильмдерді көрсетуіне мүмкіндік берді. Тіпті фильм форматтарын көрсету, яғни 35 мм форматтан шығуға жасалған кез келген әрекеттер Хейс кеңсесінің бақылауында болды, ол кең экрандық эксперименттерді Американың 10 ірі қаласына ғана шектеді. Бұл кез келген кең экранды форматтың болашағын күрт шектеді. Занук кең экранды проекцияның ерте жақтасы болды. 1944 жылы Fox-қа оралғаннан кейін Занук жасаған алғашқы қадамдардың бірі – 1930 жылдардың басында шығындарды қысқарту мақсатымен тоқтатылған 50 мм фильм туралы зерттеуді қайта бастау болды (проектордағы үлкен фильмнің көшірмесі жоғары сапаны білдірді). 1952 жылы көрсетілген Cinerama, үш проекторлы кең экранды жүйе, көрерменді айналдыратын бейнеге орап алуға уәде берді. Занук жаңа форматтарды, теледидар сияқты жай ғана пассивті ойын-сауық емес, «қатысушы» демалыс түрі ретінде қарастырып, кең экранның артықшылықтарын мадақтаған эссе жазды. Дегенмен, Cinerama қиын болды және бір уақытта үш (бейне) проекторды (сонымен қатар дыбыс үшін төртінші проекторды) қолданды, бұл өте қымбат инвестиция болуы мүмкін еді. Fox, басқа студиялар сияқты, инновациялық жаңа жүйе оларға инвестиция ретінде ұсынылған кезде Cinerama-дан бас тартты. Кері қарап қарағанда, бұл қателік сияқты көрінді, бірақ енді ештеңе істеуге болмайтын. Cinerama енді сатылмайтын. Занук студияны осы қағиданы сақтауға шақырды, бірақ одан да тиімді тәсіл табуға көмектесті. Ол CinemaScope деп аталатын жүйеге алғашқы жылы 10 миллион доллар көлемінде инвестиция құюға келісім берді. Бұл мәселе жеделдетілді, өйткені белгілі бір техникалық құралдардың магнаты және акционер Чарльз Грин, ағымдағы Fox басшылығы акционерлердің ақшасын ысыраптап жатыр деп мәлімдеп, компанияны өкілдік арқылы иеленуге әрекеттенді. Ол 1942 жылдан бері Нью-Йоркте орналасқан Fox президенті, грек-американдық Спирос Скоурасты қызметтен шеттету үшін Занукпен бірігіп әрекеттенді. Занук бас тартты; оның орнына Скоурас пен ол CinemaScope-қа ставка жасап, жұмыстарын және, мүмкін, студияларын сақтап қалуға шешім қабылдады. Скоурас ақпанда батыл хабарлама жасады: Fox жаңа және әлдеқайда үнемді әрі тиімді кең экранды жүйеге ие, сонымен қатар барлық Fox фильмдері CinemaScope-та шығарылатын болады – әлі жетілдірілмеген формат. «Кепіл» (1953) атты Киелі кітаптағы эпостық фильм – оның алғашқы толық метражды фильмі. Скоурас енді шығыс жағалауда орналасқан және ҒЗТ-ны ақшаның ысырабы деп санайтын Голливуд басшыларына дағдыланған Fox ғылыми зерттеушілерін қадағалай бастады. Содан кейін Скоурас француз өнертапқышы Анри Кретьенмен кездесу үшін Парижге ұшып барды, ол жаңа линза жасады, ол сәйкес келуі мүмкін еді. Fox акциялары бірден өссе де, Грин мұны Занук пен Скоурас басшылығының одан да анық белгісі деп санады және мамыр айындағы акционерлер жиналысына өзінің өкілдік күресін дайындауға кірісті. Бұл CinemaScope процесін индустрияның студияларына, кинотеатр иелеріне, өндірушілерге, акционерлерге және баспасөзге наурыздың ортасына дейін көрсету қажеттігін білдірді, оларға жаңа өнімдерімен акционерлерін таң қалдыруға және осылайша өкілдік күресін жеңуге жеткілікті уақыт беру керек еді. Кретьеннің жаңа линзаларымен Fox инженерлері оны біріктірді – кең экранды, Cinerama сияқты суретті үш емес, бір проекторды пайдаланып көрсетуге мүмкіндік берді. Сәуір айында Занук бүкіл елдегі қалаларда прессаға CinemaScope презентацияларын өткізді, ал Скоурас пен ол өкілдік күресі үшін күштерін жинады. «Осы көрсетілімдерге қатысқандардың ынтасы және сауда баспасөзіндегі CinemaScope мақтаулары», - деп жазады Джон Белтон өзінің «Widescreen» (1992) кітабында, «Гриннің мамырдың 5-індегі жиналыста жеңіліске ұшырауына үлкен үлес қосты». CinemaScope-тың кең экранға қажеттілігі фильм түсіру кезінде суретті сызатын камераға бекітілген анаморфты линзаның және проектордағы басқа линзаның процесін кері қайтарып, түсіру кезінде суретті кеңейтуіне байланысты болды. Бұл оңай шаруа емес еді. Режиссерлер, операторлар және өндіріс дизайнері бұл кеңістікті қалай пайдалану керектігін білмей, қиналып қалды. Занук оларды жаңа пропорцияларды толық пайдалану үшін экранға іс-әрекетті таратуға шақырды. Барлық кең экранға арналған Fox CinemaScope-қа жарамсыз деп саналған бірнеше жобаны тастауға мәжбүр болды, олардың бірі – Элия Казанның «Водопроводшылар» (1954) фильмі, Занук оны түсті және кең экранда көре алмады. (Казан жобаны Columbia-ға алып кетті, ол кең экрандық пікірталас шетінде тұрды.) Көктемде өткен қоғамдық демонстрациялар «Кепіл» және «Миллионерге қалай үйленуге болады» (1953) фильмдерінен алынған фрагменттерді қамтыды, бұл Марлин Монро мен Лорен Бэколл жұлдыздары бар жарқыраған фильм. Басқа студиялардың арасында MGM өзінің әрекеттерін дереу тоқтатты және CinemaScope-қа бекінді, ал United Artists және Walt Disney Productions да осы кең экранды жүйеде фильмдер түсіретінін жариялады, бірақ басқа студиялар тартынды және кейбіреулері өздерінің қарсы жүйелерін жариялады: Paramount-тың VistaVision, бұл лайықты қарсылас болар еді, және Warner Bros.-тың WarnerScope, ол бір түнде жойылды. «Кепіл» фильмінің 1953 жылғы 3 қарашадағы премьерасы Warner Bros. пен Columbia-ны ынталандырды, бірақ Warner 1954 жылға толық 3D фильмдерінен тұратын жоспар құрды. Занук келісімге келуге басталды және ақырында бас иді. Кіші кинотеатрлар студияның фильмдерінің дәстүрлі нұсқаларын жалға алды; стерео оларға мүлдем қажет емес еді. Todd AO 1955 жылы пайда болды, ал оның әзірлеушісі Майк Тодд 1958 жылы қайтыс болғаннан кейін Занук Fox-тың ең эксклюзивті көрсетілімдері үшін осы жүйеге инвестиция жасады. CinemaScope 1967 жылға дейін түсірілгеніне қарамастан, ирониялық түрде Fox-тың дәстүрлі шығарылымдарына жіберілді. Дегенмен, «Экрандар шайқасы» Занукты эмоционалдық тұрғыдан шаршатып жіберді. Ол әйелінің қонағы болған жас поляк әйелімен махаббатқа түсті, оның есімін Белла Дарви деп өзгертті. Оны «Мысырлық» (1954) фильміне таңдағанда, ол өте нашар болды және сценарий осылай қалды, сондықтан жұлдыз Марлон Брандо алғашқы оқылымнан кейін фильмтен бас тартты. Ол Fox-қа тағы екі фильм жасауға келісті. Оның түсініксіз акценті фильмді ғана емес, сонымен қатар оның ұзақ жылдарға созылған некесін және тіпті студиядағы өмірін де құлатты.

As television began to erode Hollywood's audiences in the early 1950s, widescreen presentation was thought to be a potential solution. The 1950 television set duplicated the near square shape of the 35 mm format in which all movies were shot—and this was no accident. Standardization of film size meant all theaters everywhere could play all films. Even the projection of film formats—i. e. any attempt to break out of the 35 mm format were under the control of the Hays Office, which limited any wide screen experiments to the 10 largest cities in America. This severely limited the future of any widescreen format. Zanuck was an early advocate of widescreen projection. One of the first things Zanuck did when he returned to Fox in 1944 was to restart the research on a 50 mm film, shelved in the early 1930s as a cost cutting measure (a larger sized film print in the projector meant higher resolution). Impressed by a screening in Cinerama, a three projector widescreen process, unveiled in 1952 that promised to envelop the viewer in a wrap around image, Zanuck wrote an essay extolling widescreen's virtues, seeing the new formats as a "participatory" form of recreation, rather than mere passive entertainment, such as television. Cinerama was cumbersome, though, and used three (image) projectors simultaneously (plus a 4th projector for sound), potentially a hugely expensive investment. Fox, like every other studio, had rejected Cinerama when the innovative new process was pitched to them for investment. In retrospect, this looked like a mistake, but nothing could be done. Cinerama was no longer for sale. Zanuck now urged the studio to keep the same principle, but find a more feasible approach. He approved a massive investment into a system that would be called CinemaScope—$10 million in its first year alone. The urgency was increased when an aggressive appliance tycoon and shareholder, Charles Green, began threatening a proxy takeover, claiming the current Fox administration was wasting stockholders' money. He attempted to conspire with Zanuck to oust the New York based president of Fox since 1942, Greek American Spyros Skouras. Zanuck refused; instead, Skouras and he decided to gamble on CinemaScope to save their jobs, and perhaps, their studio. Skouras made a bold announcement in February; Fox not only had a new and vastly more economical and efficient wide screen process, but all Fox films would be released in CinemaScope—a format which had yet to be perfected. The Robe (1953), a Biblical epic, would be its first released feature film. Skouras now began to oversee Fox's somewhat startled research scientists, based on the East Coast and accustomed to Hollywood executives who thought R&D was a waste of money. Then Skouras flew to Paris to meet with a French inventor, Henri Chretien, who had created a new lens that just might be suitable. Though Fox shares immediately went up, Green found this an even more damning indication of Zanuck and Skouras's leadership and began readying his proxy fight for the May shareholder meeting. This meant that a CinemaScope process had to be publicly demonstrated to the industry's studios, theater owners, manufacturers, to stockholders and the press—by mid March, to give them enough time to impress their shareholders with their new product and thus win the proxy fight. With Chretien's new lens, the Fox engineers pulled it together—a widescreen, Cinerama like picture projected using merely one projector, not three. Zanuck carried out presentations of CinemaScope to the press in cities across the country throughout April, as Skouras and he gathered their forces for the proxy fight. "The enthusiastic response of those who attended these screenings and the laudatory reviews of CinemaScope in the trade press," writes John Belton in his book, Widescreen (1992), "undoubtedly played a major role in Green's defeat" at the May 5 meeting. CinemaScope's need for a wider screen was because of an anamorphic lens attached to the camera which squeezed the image while filming, and another lens on the projector which reverted the process, widening the image during screening. Implementing this was no easy matter. Directors, cameramen, and production designers were baffled by what to do with all that space. Zanuck encouraged them to spread the action across the screen, to take full advantage of the new proportions. Committed to its all widescreen slate, Fox had to drop several projects that were deemed unsuitable for CinemaScope—one of them being Elia Kazan's On the Waterfront (1954), which Zanuck could not visualize being in color and widescreen. (Kazan took the project to Columbia, which had thus far stayed on the sidelines of the widescreen debate.) The public demonstrations that spring had already included excerpts from The Robe and How to Marry a Millionaire (also 1953), a glossy star package with Marilyn Monroe and Lauren Bacall. Of the other studios, MGM had immediately abandoned its own attempts and committed to CinemaScope and United Artists and Walt Disney Productions announced they would make films in the same widescreen process, but the other studios hesitated, and some announced their own rival systems: Paramount's VistaVision, which would prove a worthy rival, and Warner Bros.'s WarnerScope which vanished overnight. The November 3, 1953, premiere of The Robe brought Warner Bros. and Columbia around, though Warner's plan was a full slate of 3 D features for 1954, instead. Zanuck began to make compromises, and eventually capitulated. Smaller theaters rented conventional versions of the studio's films; stereo they could live without altogether. Todd AO came out in 1955, and after its developer, Mike Todd, died in 1958, Zanuck invested in the process for Fox's most exclusive roadshows. Although pictures continued to be shot in CinemaScope until 1967, it ironically became relegated to Fox's conventional releases. Nonetheless, the Battle of the Screens seemed to leave Zanuck emotionally exhausted. He began an affair with a young Polish woman, who was actually a guest of his wife, changing her name to Bella Darvi. When he cast Darvi in The Egyptian (1954), she was so mediocre and the script so unsatisfactory, that star Marlon Brando walked off the picture after the first read through. He agreed to give Fox two other pictures rather than return. Her unintelligible accent helped sink not only the ponderous film, but also his long enduring marriage, and indeed his life at the studio itself.

Тәуелсіздік алу

1956 жылы Занук студиядан шығып, әйелі Вирджиния Фоксты тастап, Еуропаға көшіп, Fox компаниясымен жасасқан үлкен келісімшарт арқасында Fox қаржыландырған кез келген жобаны режиссуралау және актерлерді таңдау құқығына ие болды. Бірақ ол кеткен соң, «Клеопатраның» (1963) бюджетінің тым көтерілуіне байланысты Fox компаниясы қиын жағдайға түсті. Pinewood Studios-та салынған декорациялардың бәрі түсірілімдерге кіріспей тұрып, бұзылып тасталды. Осы уақытта Занук Корнелиус Райанның «Ең ұзақ күн» атты кітабына тап болды, ол оның «Д-Дэй» фильмін түсіру арманын орындауға мүмкіндік беретіндей болды. АҚШ-қа қайтып келген ол, әлі де аяқталмаған «Клеопатраның» 15 миллион долларлық құнына байланысты қиналған Fox компаниясының басқармасын, бұл фильм кассада сәтті болады деп сендіріп, қаржыландыруға көндірді. Оның болжамы расталды, тіпті оның ұлы Ричард сияқты күмәнданғандар да мойын бұйды. Оған 8 миллион долларлық шектеу қойылғанына ашуланып, фильмді аяқтау үшін жеке қаражатын жұмсауға дайын болды, және осылай да жасады. Ол барлық ерлерден тұратын актерлік құрамға қарсылық көрсетуші рөліне белгілі емес француз әдемілігі Ирина Демикті қосты. Ол фильмдегі жалғыз әйел рөліне кастингтен кейін оның сүйіктісіне айналды. Одан кейін Женевье Жилль және француз әншісі Джульет Греко келді. Греконың өзінің жеке дискографиясы болған, ол француз баспасөзінде өмірінен сыр шертетін естеліктерді жариялады, бірақ Занук оны тоқтатуға үкілеп берді. Мүмкін, осындай жағдайлардың салдарынан, ол бірнеше жыл Еуропада тұрса да, әйелі Вирджиниядан ажыраспады, ол да одан ажыраспады. Ол Санта-Моникада шыдамдылықпен күтіп отырды, бұл оның бәсекелестерінің талаптарына қарсы тиімді, бірақ көзге түспейтін «Мажино желісі» болды. Бұл кейіннен қымбатқа түсті.

Түлкіге қайта оралу

Студияның ысырапшылдығы оның сүйікті "Ең ұзақ күнін" (1962) түсіруге дайындық кезінде құлдыратып жібереді деп қорқып, Занук Фокс басқаруын қайта қолға алды. Ол президенттікке Спайрос Скоурасты алмастырды, ол әлі аяқталмаған "Клеопатра" фильмінің қауіпті шығындарын бақылауға тырысқан жоқ және негізгі түсірілімдер басталғаннан кейін Мэрилин Монроның соңғы жобасы "Бірдеңе болуы керек" фильмін 2 миллион долларлық зиянмен тоқтатуға мәжбүр болды. Занук дереу ұлын Ричард Д. Занукты өндіріс жетекшісі етіп тағайындады. Ричард, өзіне сенетін продюсер Дэвид Браунның көмегімен, жаңа хиттерді таңдаудағы өзінің шеберлігін тез көрсетті. Ол Роджерс пен Хаммерштейннің Бродвейдегі ең сәтті емес қойылымын қараңғылықтан алып, оны аса сәтті "Музыканың дыбысы" (1965) фильміне айналдырды, ғылыми-фантастикалық "Апилар планетасы" (1968) фильміне бел буды, соғысқа қарсы комедиясын жасау үшін эксцентрикті режиссер Роберт Альтманды жіберді және жақсы танылмаған Фрэнсис Копполаға Джордж С. Скотт үшін "Паттон" (1970) жобасын жазуды тапсырды. Алайда, Занук ағаның келесі жұлдызды Екінші дүниежүзілік соғыс туралы "Тора! Тора! Тора!" (1970) фильмі басталысынан-ақ өндіріс мәселелерімен күресті. Біріншіден, режиссер Дэвид Лин "Перл-Харбор" оқиғасын қайта түсіруден бас тартып, оны асыққан түрде Ричард Флейшермен алмастыруға тура келді; дауылдар қымбат тұратын декорацияларды қиратты, оларды қайта жаңарту кезінде өндіріс тоқтатылды; содан кейін жапондық қорежиссер Акира Куросава, оның алғашқы монтаждарына сын айтылғаннан кейін, актерлер мен түсірілім тобының алдында нағыз немесе жалған жүйкелік бұзылуды жасады және ауруханаға жатқызылды, бұл өндірісті қайтадан тоқтатты. Соңында аяқталған фильм, өте шынайы болғанына қарамастан, Американың жеңілісі туралы хроника ретіндегі көңіл көншітпейтін сипатын жасыра алмады, бұл Вьетнам соғысының қызу шағында сыншылар мен көрермендердің қайта қарағысы келмейтін соңғы нәрсе еді. Ұласқан онжылдыққа қарай Ричард та қымбат костюмді мюзиклдермен сәтсіздікке ұшырады: "Доктор Дулиттл" (1967) фильмінде жануарлармен сөйлей алатын Рекс Харрисон, "Жұлдыз!" (1968) кезеңдік фильміндегі Джули Эндрюс және "Сау болыңыз, Долли" (1969) фильміндегі Барбра Стрейзанд.

Fearing the studio's profligacy would sink his cherished The Longest Day (1962) as it readied for release, Zanuck returned to control Fox. He replaced Spyros Skouras as president, who had failed to control perilous cost overruns on the still unfinished Cleopatra and had been forced to shelve Marilyn Monroe's last vehicle, Something's Got to Give after principal photography had started, at a loss of $2 million. Zanuck promptly made his son, Richard D. Zanuck, head of production. Richard quickly displayed his own flair for picking fresh, new hits, helped by his trusted fellow producer, David Brown. He plucked Rodgers and Hammerstein's least successful Broadway show from obscurity and turned it into the highly successful The Sound of Music (1965), committed to the science fiction hit Planet of the Apes (1968), unleashed maverick director Robert Altman to create his antiwar comedy MASH (1970) and hired the little known Francis Coppola to write Patton (1970) into a project for George C. Scott. However, Zanuck Sr's next all star World War II film Tora! Tora! Tora! (1970) was plagued with production problems from the start. First, director David Lean pulled out of the Pearl Harbor retelling, and had to be hastily replaced by Richard Fleischer; storms destroyed expensive exteriors, closing down production while they were rebuilt; then the Japanese co director Akira Kurosawa, miffed by criticism of his early rushes, either really had or merely faked a nervous breakdown before his cast and crew and had to be hospitalized, shutting down production again. When finally finished, the relentlessly authentic film could not disguise its downbeat nature as a chronicle of American defeat, the last thing critics and audiences wanted to revisit at the height of the Vietnam War in Asia. As the tumultuous decade wore on, Richard also began to falter with lavish costume musicals that expensively tanked: Rex Harrison as the man who could talk to the animals in Doctor Dolittle (1967), Julie Andrews in the period film Star! (1968), and Barbra Streisand in Hello Dolly (1969).

Құлдырау

Онжылдықтың соңында Занук аға Еуропадағы жаңа сүйіктісі Женевье Гиллске қымбат көліктерге миллиондаған доллар жұмсады. Жасы жиырмаға келмейтін ол, Занук фильмдерін өндіруге және оларда ойнауға келісімшарт жасаған еді. Оның актерлік дебюті, "Hello Goodbye" (1970) фильмі, экранға шыққанда сәтсіздікке ұшырады. Студия 4 миллион доллар зиян шекті. Гиллс Париждегі пәтерінен өзі жазған келесі сценарийі үшін режиссерлермен әңгімелесті. Занук студияда сирек болды, тіпті Америкада да көрінбейтін. Оның Гиллске арналған жобалардан басқа ештеңесі жоқ сияқты. Қарыздың өтелуі қиын болатын мөлшерін көріп, алаңдаған басқарма мүшелері Ричардты президенттікке тағайындап, әкесін төраға етіп, шындығында, оны жоғары лауазымға көшірді – Занук осылай сезінді. Гиллстің келісімшарты жаңару кезеңіне жеткенде, Ричард алғаш рет оны бұзуға құқылы болды және ол солай істеді. 1970 жылдың соңында Занук жаңа жыл қарсаңында басқарманы шақырып алды. Занук ұлының қабілетсіздігін бүкіл басқарма алдында айыптады және оны жұмыстан босатты. Ричард, ойран қалған күйде, Жаңа жыл күні Лос-Анджелеске қайтып ұшты. Студия күзетшісі оның кеңсесінде күтіп тұрды, ал оған кеңседен кешкі сағат 6:00-ға дейін кету керектігін хатшысы жеткізді. Занук төраға қызметін сақтап, ұлының орнына президенттікке өзінің адал қызметкерлерін тағайындады. Ашуға буырқанған Вирджиния Занук 100 000 акциясын ұлына қолдау көрсету үшін әкелді. Сатқын күйеуінің сыйлықтары оны Fox компаниясының ірі акционерлерінің біріне айналдырған еді. Ол оларды көктемгі жылдық жиналыста наразылық білдірген акционерлер тобына берді. Занук өзі құрған және ұзақ жылдар бойы басқарған студиясынан қуылды. Ол Голливудтың соңғы магнаты болды. Ричард Warner Brothers компаниясында жұмыс істеп, әкесіне кешірім берді. Олар телефон арқылы сөйлесті. Вирджиния қатаң шешім қабылдады және Гиллс студиядан кетті. Қан төгілгеннен кейін, Даррил Занук өзінің алғашқы отбасына оралды. Денсаулығы нашарлап, инсульт алғаннан кейін Занук Калифорнияға оралып, Вирджиниямен бірге тұрды. Олар қайтадан бірге өмір сүрді және 50 жылдық тойларын тойлады. Ричард өзінің серігі Дэвид Браунмен бірге Universal Pictures компаниясына көшті. Олар 26 жасар Стивен Спилбергке алғашқы толық метражды фильмін жасауға мүмкіндік берді, ал олардың екінші фильмі "Стинг" болды. Даррил оның "Оскар" сыйлығын жеңедінін болжады, және олай болды.

By the decade's end, Zanuck Sr. was spending millions on expensive vehicles in Europe for his new girlfriend, Genevieve Gilles. Barely 20 years old, she had her own contract to produce and star in Zanuck's films. Her first acting effort, Hello Goodbye (1970), died on release. The studio lost $4 million. From her Paris apartment, Gilles interviewed directors for her next script, which she had written herself. Zanuck was never at the studio, seldom even in America. He seemed to have nothing on but more projects for Gilles. Quietly, eyeing a debt level whose interest they could hardly afford to pay, the nervous board members moved Richard to president and promoted his father to chairman, or more accurately, kicked the older man upstairs, which is how Zanuck began to perceive it. When Gilles' contract came up for renewal, Richard, for the first time, had the power to cancel it and he did. At the end of 1970, Zanuck hurriedly assembled the board the day before New Year's. Zanuck denounced his son's incompetence in front of the entire board and summarily fired him. Richard, stunned and humiliated, flew back to Los Angeles on New Year's Day; a studio guard stood watch at his office; it was left to his secretary to tell him he had until 6:00 pm to be off the lot. Zanuck remained chairman and appointed underlings to replace his son as president; an outraged Virginia Zanuck rushed to her son's side with her 100,000 shares of stock. Guilty gifts of stock from her faithless husband had made her one of Fox's major shareholders. She signed them over to a group of disgusted shareholders who staged a rebellion at the annual spring meeting that May. Zanuck was ousted from the studio he had founded and commanded for so long. He was the last Hollywood tycoon to fall. Richard went to work for Warner Brothers and forgave his father. They spoke on the phone. Virginia put her foot down and Gilles was gone. After so much blood on the floor, Darryl Zanuck was now back in the fold of his original family. When his health failed and he suffered a stroke, Zanuck returned to California and moved in with Virginia. They lived together again and celebrated their 50th wedding anniversary. Richard moved to Universal Pictures with his producing partner, David Brown. They gave 26 year old Steven Spielberg his first feature; their second movie was The Sting. Darryl predicted it would win the Oscar, and it did.

Жеке өмір

1924 жылдың 12 қаңтарында, болашақты сценарист болып үміттене бастаған шағында, ол актриса Вирджиния Фоксқа үйленді, олардан Даррилин, Сьюзан Мари және Ричард Даррил деген үш бала дүниеге келді.

Жыныстық зорлық-зомбылық туралы мәлімдемелер

2017 жылдың қазан айында The Daily Beast басылымы Харви Вайнштейнге қатысты бірнеше сексуалдық зорлық-зомбылық жағдайларынан кейін "Осы жамандықтың бастауына тоқталу үшін, Даррил Ф. Занукқа жүгіну керек, ол Warner Bros. компаниясының өндіріс жетекшісі қызметінен бастап, Twentieth Century Fox компаниясын басқарған алып есім. Соңғы қызметінде ол қазіргі заманғы «кастинг диваны» құрған деп есептеледі, ол әр күн сайын сағат 16:00-ден 16:30-ға дейін кеңсесінде түрлі актрисалармен кездесетін болған" делінген.

2020 жылдың ақпан айында New York Times газеті Вайнштейннің сотталуынан кейін Занук туралы ұқсас мәлімдемелерді қайталап, ол сонымен қатар "әйелдерге жынысын көрсету әдетіне ие болған" деп хабарлады.

Өлім

Ұзақ жылдар бойы темекі шелген ол 1979 жылы 77 жасында пневмониядан қайтыс болды. Ол әйелі Вирджиния Фоксқа жақын, Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласындағы Вествуд Вилладж мемориалдық паркіне жерленген.

Мұра

Занук Голливудтың ең маңызды және даулы фильмдерін жасау арқылы жаңа белестерге жетті. Бұл әдетке айналмас бұрын, Занук расизм ("Пинки"), антисемитизм ("Жігіттер келісімі"), кедейлік ("Қарсықтың жүзімдері", "Темекі жолы"), әділетсіз еңбек қанау және қоршаған ортаның жойылғандығы ("Менің аңғарым қалай жасыл болды"), сондай-ақ психикалық ауруларға қатысты институционалды түрдегі қатыгездік ("Жылан ордасы") сияқты мәселелерді көтерді. "Жылан ордасы" (1948) көрсетілгеннен кейін 13 штат өз заңдарын өзгертті. Киноиндустриясына қосқан үлесі үшін Занук Кино өнері мен ғылымы академиясынан үш Ирвинг Г. Тальберг сыйлығын алды (соның ішінде алғашқы табысталған сыйлық); Занук үшінші рет жеңгеннен кейін, ереже өзгертіліп, бір адамға бір Тальберг сыйлығымен шектелді. Ол көп жылдар бойы сәтті басқарған 20th Century Fox студиясы Даррил Ф. Занук театрында фильмдер көрсетеді. 1960 жылдың 8 ақпанында Занук киноиндустриясына қосқан үлесі үшін Голливуд Даңқы аллеясында 6336 Голливуд бульвары мекенжайында жұлдызға ие болды. 2022 жылғы Netflix фильмінде Зануктың рөлін Дэвид Варшофский сомдады.

Академиялық сыйлықтар

Даррил Ф. Зануктың фильмдері үшін «Оскар» номинациялары
Жыл Нәтиже Санат Фильм
1929–30 Үміткер Көрнекті өндіріс Дисраэли
1932–33 Үміткер Көрнекті өндіріс 42-ші көше
1934 Үміткер Көрнекті өндіріс Ротшильдтер үйі
1935 Үміткер Көрнекті өндіріс Лес Мизерабель
1937 Үміткер Көрнекті өндіріс Ескі Чикаго
1938 Үміткер Көрнекті өндіріс Александрдың рагтайм тобы
1940 Үміткер Көрнекті өндіріс Ашудың жүзімдері
1941 Жеңімпаз Көрнекті фильм Менің аңғарым қаншалықты жасыл болды
1944 Үміткер Ең жақсы фильм
1946 Үміткер Ең жақсы фильм Уилсон
1947 Жеңімпаз Ең жақсы фильм Тұлпардың шеті
1949 Үміткер Ең жақсы фильм 12 сағат
1950 Жеңімпаз Ең жақсы фильм Барлығы Ева туралы
1956 Үміткер Ең жақсы фильм Патша мен мен ("Даррил Ф. Занук ұсынады" деген жазба ашылу титрлерінде көрінеді)
1962 Үміткер Ең жақсы фильм Ұзақ күн