Кіріспе

SpongeBob SquarePants-тың есімді басты кейіпкері – SpongeBob SquarePants американдық анимациялық телесериалдың басты кейіпкері. Оны Том Кенни дауыстандырады және ол өзінің оң көзқарасымен және балаша мінезімен ерекшеленеді. SpongeBob көбінесе досы Патрик Стармен бірге уақыт өткізеді, Крусти Крабта жұмыс істейді және Миссис Паффтың жүзу мектебіне қатысады, сонымен қатар жол жүзінде әртүрлі оқиғаларға қатысады. SpongeBob-ты суретші және теңіз ғылымдарының оқытушысы Стивен Хилленбург жасаған. Кейіпкердің аты Хилленбургтің жарық көрмеген «The Intertidal Zone» атты оқу кітабының жүргізушісі «Боб Спанж» деген есімнен алынған. Ол кітапты 1980 жылдары Океан институтының келушілеріне теңіз биологиясын оқыта отырып салған. Хилленбург 1996 жылы «Рокконың қазіргі өмірі» тоқтатылғаннан кейін, өзі режиссерлік еткен осы идеяға негізделген телешоуды жасауды бастады. SpongeBob-тың алғашқы пайда болуы 1999 жылдың 1 мамырында көрсетілген «Жұмыс ізделеді» атты пилоттық сериясында болды. SpongeBob SquarePants балалар мен ересектер арасында кең танымал. Кейіпкерге медиа сыншылары жағымды баға берді және ол әрдайымғы ең ұлы мультфильм кейіпкерлерінің бірі деп жиі аталады.

Тұжырымдама

Стивен Хилленбург бала кезінде теңізге қызығушылық танытты. Ол өте ерте жасынан суретшілік қабілеттерін дамыта бастады. Колледжде ол теңіз биологиясын оқыды және сурет салу бойынша қосымша білім алды. Ол аспирантураға оралып, әрі қарай сурет өнерінде магистр дәрежесін алуды жоспарлаған. 1984 жылы Гумбольдт мемлекеттік университетін бітіргеннен кейін, ол Калифорния штатының Дана Пойнт қаласындағы Теңіз институтына қосылды, бұл ұйым теңіз ғылымы және теңіз тарихы туралы халықты біліммен қамтамасыз етуге арналған. Сол жерде жұмыс істеген кезде, ол "Спанч Боб" комиксінің тууына бастайтын алғашқы идеяға ие болды – "Ауызша аймақ" атты комикс. Комикстің жүргізушісі "Спондж Боб" болды, ол Спанч Бобтан айырмашылығы, нағыз теңіз шұңқырына көбірек ұқсады. Сериалда жұмыс істеп жатқанда, Хилленбург бұрынғы комиксін көрген сценарист Мартин Олсонмен танысты. Олсон идеяны ұнатып, Хилленбургке теңіз жануарларынан тұратын серия жасауды ұсынды, бұл оның Спанч Боб Квадратты шалбар жасау туралы шешімін нығайтты. Хилленбург сол кезде "Ауызша аймақ" комиксі негізінде сериал жасау туралы ойламады, кейін Томас Ф. Уилсонға берген сұхбатында: "Тіпті сериал жасау туралы ойламаған едім, және ол менің сериал емес" деді. Кейін Хилленбург оның "сериалға шабыт болғанын" мәлімдеді. "Рокконың қазіргі заманғы өмірі" 1996 жылы аяқталды. Содан кейін Хилленбург Спанч Боб Квадратты шалбар жұмысын бастады. Ол сурет салуды бастады және комиксіндегі теңіз жұлдызы, қабылдақ және губка сияқты кейіпкерлердің кейбіреулерін алды. Хилленбург кейіпкердің атын өзінің комиксінің жүргізушісі Спанж Бобтан алды, бірақ сауда белгісіне қатысты мәселелерге байланысты оны SpongeBoy-дан Спанч Бобқа өзгертті. Ол осы тұжырымдаманы Лорел мен Харди және Пи-ви-Германмен салыстырды.

Бастапқыда кейіпкерге SpongeBoy деп ат қою жоспарланған (ал сериалға SpongeBoy Ahoy! деп атау жоспарланған), бірақ бұл жеті минуттық пилоттық бөлімнің дауыстық жазбасынан кейін анықталды. Стивен Хилленбург 2012 жылы Nickelodeon өкілдерінің: "Біздің табысты формуламыз – мектептегі балалар туралы анимация. Біз Спанч Бобты мектепке жібергіміз" дегенін еске алды, бірақ сериалдың барысында оның жасы нақты айтылмады. Спанч Боб пішінін өзгерте алатынын көрсетті, мысалы, Техас штатының немесе достарының пішініне айналды.

Дауыс

Спандж Бобтың дауысын тәжірибелі актер Том Кенни орындайды, ол бұрын Хилленбургпен «Рокконың заманауи өмірі» жобасында жұмыс істеген. Хилленбург «Спанч Бобтың квадрат шалбары» сериалын жасаған кезде Кенниге осы кейіпкерді дауыстауды ұсынды. Хилленбург Спанч Бобты жасау кезінде Кеннидің және басқа адамдардың мінез-құлқын пайдаланды. Кенни бастапқыда Спанч Бобтың дауысын «Рокконың заманауи өмірі» сериалындағы маловаты кейіпкер үшін қолданған. Бірақ ол бұл дауысты ұмытып қалды, себебі оны бір рет қана қолданған еді. Дегенмен, Хилленбург Спанч Боб туралы ойланып жүргенде оны есіне түсірді және Кенниге дауысты еске түсіру үшін «Рокко» эпизодының видеосын көрсетті. Сериал барысында Спанч Бобтың дауысы «төмен тембрлі» болғаннан биік тембрліге дейін өзгерді. Кенни: «Мен бұл өзгерісті естіп тұрамын, бұл көбінесе дауыс ырғағына байланысты» деді. Ол сондай-ақ: «Бұл менің ішкі сезіміммен жасалған әрекет, себебі мен таңертең тұрып, "Бүгін Спанч Бобтың дауысын өзгертейін" деп ойламаймын» деді. Ол бұл процесті «эрозияға ұқсас: өте баяу процесс. Уақыт өте келе, сіз оны жаңа орындарға алып баруыңыз керек, қаншама көп оқиғалар мен сценарийлер жасайсыз, соншалықты көп өзгерістерге ұшырайды» деп сипаттады.

Спудж Бобтың ролі

Спандж Боб - жақсы мінезді, наивті, және құлшынысқа толы теңіз шұңқыры. "Спандж Боб" мюзиклінде оның нақты түрі анықталады: Aplysina fistularis, ашық суларда көп кездесетін сары түтікше шұңқыр. Ол Бикини түбіндегі су асты қаласында, басқа антропоморфты су жануарларымен бірге тұрады. Ол жергілікті жылдам тамақтандыру орнында, "Красти Крабта" повар болып жұмыс істейді, және оған қатты байланысты, басқа мейрамханалардан гөрі оған деген құштарлығын көрсетеді. Оның бастығы - Юджин Крабс, ашкөз краб, бірақ Спандж Бобты ұлындай жақсы көреді. Скидвард Тентаклс, сиырғақ және Спандж Бобтың ызалы, мақтанкеш көршісі, мейрамхананың кассирі болып жұмыс істейді. Спандж Бобтың хоббилері - медуза аулау, досы Сэнди Чикспен (Техастан келген үйрек) каратэмен жаттығу және көпіршіктер жасау. Спандж Боб көбінесе ең жақын досы, теңіз жұлдызы Патрик Стармен, көршісінің бірімен бірге көрінеді. Спандж Боб Төртбұрыш өзінің үй жануары - қарлығашы Гэримен бірге су асты ананаста тұрады. Оның шексіз оптимистік көңіл күйі оны көптеген істердің нәтижесін және айналасындағы адамдардың мінез-құлқын шынайыдан гөрі жақсырақ деп қабылдауына әкеледі. Мысалы, ол Скидвард Тентакл өзінің компаниясынан ләззат алады деп ойлайды, тіпті ол оған айқын жек көрініш білдірсе де (бірақ олар кейде жақсы тіл табысатындары белгілі). Спандж Бобтың өмірдегі ең үлкен мақсаты - Миссис Пуфтың қайық жүргізу мектебінен жүргізуші куәлігін алу, бірақ ол көбінесе қорқып, қайықпен жүргенде апатқа ұшырайды.

Сыни қабылдау

Спанч Бобтың алғашқы көрсетілімдері кезеңінде Спанч Боб кейіпкері балалар мен ересектер арасында дереу танымал болды. 2010 жылдың маусым айында Entertainment Weekly журналы оны "Соңғы 20 жылдың 100 ең ұлы кейіпкері" деп атады. TV Guide журналы Спанч Бобды "Барлық уақыттың 50 ең керемет мультфильм кейіпкері" тізімінде тоғызыншы орынға қойды. Time журналының Джеймс Пониевозик кейіпкерді "Барт Симпсонға антоним ретінде қарастырды – мінез бен дене бітімі жағынан: оның басы Барттің ренжігеніне қарағанда шаршырақ және таза, ал оның мінезі де соған сай – жауапкершілігі жоғары, оң көзқарасты және әлемдегі де, айналасындағылардың да кемшіліктеріне немқұрайлы". The New York Times газетінің сыншысы Джойс Миллман: "Оның талмайтын жақсы көңілі оның сүйкімділігі мен әлемінің ерекшелігі болмаса, жалықтырар еді. Пи-видің ойын үйі сияқты, Спанч Боб балалық шақ пен ересек жас арасындағы, әдемілік пен театрлық өнер арасындағы, бұрмаланған және тәтті арасындағы нәзік шекарада қуанышпен билейді". Сиракуза университетінің коммуникация профессоры және танымал теледидарды зерттеу орталығының директоры Роберт Томпсон The New York Times газетіне: "[Спанч Боб] туралы ерекше нәрсе бар. Ол ирониядан бұрынғы дәуірден соққан жаңа серпіліс секілді. Онда басқаларды сынап, әжуалауға ұмтылыс жоқ, бұл америкалық мәдениеттің қалған бөлігіне, тіпті балалар шоуларына да тән. Менің ойымша, оның ерекшелігі – оның өте наивтігі, тіпті әдейі жасалған. Өйткені онда сәнді болуға, салқын көрінуге немесе басқа да нәрсеге ұмтылыс жоқ, сондықтан сәнділік оған оңай сіңіп кетеді". 2007 жылы TV Guide журналына берген сұхбатында Барак Обама Спанч Бобты өзінің сүйікті телекейіпкері деп атады және оны қыздарымен бірге көретінін айтты.

Сын-пікірлер мен даулар

2005 жылы Губка Бобтың басқа балалар шоуларының кейіпкерлерімен бірге әртүрлілікті және төзімділікті насихаттау үшін бірге ән шырқағанын көрсеткен жарнамалық видео АҚШ-тағы христиандық фундаменталистер тобының сынына ұшырады, себебі олар Губка Боб кейіпкерінің гомосексуализмді қолдайтын тұлға ретінде пайдаланылғанын санады, бірақ видеода "жыныстық қатынас, жыныстық өмір салты немесе жыныстық идентификация туралы ешқандай сілтеме болған жоқ". Focus on the Family ұйымының өкілі Джеймс Добсон видео жасаушыларды гомосексуализмді насихаттауда айыптады, өйткені видеоға гей-құқықтар тобы демеушілік еткен. Губка Боб кейіпкері әр түрлі эпизодтарда дене мүшелерін жаңартып, нағыз губкалар сияқты "бүршіклену" арқылы көбейеді. Добсонның пікірінен кейін Хилленбург шоуды жасау кезінде сексуалдық бағыт ешқашан қарастырылмағанын мәлімдеді. Том Кенни және басқа да топ мүшелері мұндай мәселенің туындауына таң қалды. Осы даудан кейін, Біріккен шіркеудің бас діни қызметкері және президенті Джон Х. Томас Губка Бобты өз қауымдастығына қуана қарсы алатындарын айтты. Ол: "Иса ешкімді кері қайтарған жоқ. Біз де қайтармаймыз", - деді. "Телевизиондық мультфильмдердегі бір жынысты құштарлықты білдіру: Біздің әр түні жасайтынымыз" атты мақаланың авторы Джеффри П. Деннис Губка Боб пен Сэндидің романтикалық сезімде еместігін айтса да, Губка Боб пен Патриктің "күшті эротикалық байланыста" екеніне сенді. Деннис екеуінің "тұрақты түрде романтикалық серіктес ретінде бейнеленбейтінін" атап өтті, себебі олар бөлек үйлерде тұрады және әртүрлі достар тобына ие, бірақ сериалда "бір жынысты құштарлық мүмкіндігі ешқашан жоққа шығарылмағандығын" мәлімдеді. Animation World Magazine журналының редакторы Мартин Гудман Деннистің Губка Боб пен Патрик туралы пікірлерін "қызықты" деп сипаттады. 2009 жылдың сәуір айында Burger King және Nickelodeon компанияларының серіктестігі аясында Burger King Губка Боб пен Sir Mix-a-Lot-тың "Baby Got Back" әнін орындаған жарнамасын жариялады. Ата-аналар мен Commercial-Free Childhood (CCFC) науқаны жарнаманың сексистік және орынсыз жыныстық сипаттамаға ие екеніне наразылық білдірді, өйткені Губка Бобтың көрермендеріне мектепке дейінгі балалар да кіреді. CCFC директоры Сьюзан Линн Губка Бобты әйелдердің жыныстық бейнесін насихаттау үшін пайдаланудың "толыққанды айыпталарлық" екенін мәлімдеді. Burger King компаниясы жасаған ресми мәлімдемеде бұл акцияның ата-аналарға бағытталғаны айтылды. 2020 жылдың маусым айында Nickelodeon Губка Бобтың көк түсті галстук тағып тұрған суретін жариялап, Pride Month мерекесін тойлады. Бұл жазбаны көрген желідегі пайдаланушылар, бұл желінің кейіпкердің гомосексуалды екенін жасырын түрде жариялау әрекеті деп санайды. Жазбада "#Pride-ті ЛГБТҚ+ қауымдастығымен және олардың одақтастарымен осы айда және әр айда тойлаймыз" деп жазылған. Суретте Губка Бобтан басқа, Henry Danger сериалындағы Швоц Шварц рөлін ойнаған трансгендер актер Майкл Д. Коэн және Avatar сериалының қосалқы бөлімі Legend of Korra сериалының бір жынысты қатынаста жүрген кейіпкері Корра да бейнеленген. Бұл жазбаға ашуланған ата-аналар қатты наразылық білдірді.

Мәдени әсері мен мұрасы

Спанч Бобтың көрсетілімі бойына Спанч Боб кейіпкері барлық жастағы көрермендердің арасында кең танымал болды. Оның танымалдығы Nickelodeon арнасының бастапқы 2-11 жастағы аудиториясынан бастап, жасөспірімдерге және ересектерге дейін тарады, сондай-ақ колледжтерде және Сигурни Уивер мен Брюс Уиллис сияқты жұлдыздардың арасында да танымал болды. Salon.com сайтынан Стефани Захарек Спанч Бобтың таза әдемілігі оны осылай тартымды етеді деп санайды. Стивен Хилленбург сериалдағы ешбір кейіпкердің гомосексуал емес екенін мәлімдегеніне қарамастан, Спанч Боб гейлердің арасында да сүйікті болды, оның жарқын өмір салты мен жомарттығы оларды қызықтырды. 2009 жылдың шілдесінде Нью-Йорктегі Мадам Тюссо балауыз музейінде Спанч Бобтың балауыз мүсіні ашылды, бұл музейдегі алғашқы ойдан туған кейіпкер болды. Авторлар гимениумды сканерлік электронды микроскоп арқылы қарағанда, ол "Спанч Бобтың ойдан шығарылған үйіне ұқсас, түтікшелі шұңқырлармен жабылған теңіз түбін" еске түсіретінін айтады. 2004 жылдан бері Спанч Боб Мейсидің Алғыс айту күні шеруінде шар ретінде пайда болып келеді. Сондай-ақ, бұл кейіпкер сәнде де танымал болды. 2008 жылы американдық сәнгер Марк Джейкобс өзінің оң қолына Спанч Бобтың татуировкасын жасады. Ол былай түсіндірді: "Мен Ричард Принспен Louis Vuitton үшін бірлескен жобада жұмыс істедім, ал Ричард Спанч Бобтың суреттер сериясын жасады. Ол сұхбатымызда Спанч Бобты мультфильм ретінде көркемдік тұрғыдан бағалайтынын айтты, мен де оған қызығушылық таныттым, сондықтан осы татуировканы жасадым". Ол "Күлкілі" деп қосты. Сол жылы A Bathing Ape Спанч Боб дизайнында аяқ киімдер жинағын шығарды. Әнші Фарелл Уильямс ересектерге арналған Спанч Боб футболкалары мен аяқ киімдерін шығарды. 2011 жылғы Египет революциясынан кейін Египеттің Тахрир алаңында Спанч Боб сән құбылысына айналды, ол хиджабтан боксер шорттарына дейін түрлі тауарларда пайда болды. Бұл құбылыс американдық студенттер Эндрю Лебер мен Элизабет Жакеттің құрылған "Нилдегі Спанч Боб" атты Tumblr жобасын құруға әкелді, олардың мақсаты Египетте Спанч Бобтың кездесетін барлық жағдайларын тіркеу болды. Шериф Елкешта бұл құбылысты "Мидан Маср" тәуелсіз айлық газетінде Египеттегі саяси жағдайдың тұрақсыздығы туралы эссесінде келтірді. Ол: "Неге ол [Спанч Боб] кемінде бір Молотов коктейлін ұстамайды? Немесе білезін көтермейді?" деп сұрады. Бұл құбылыс Ливияға дейін жетті, онда Ливиялық көтерілісшілердің бірі Спанч Боб киімін киіп, революцияны тойлап тұрған суреті тартылды.

Тауарлар сату

Спанч Боб өнімдерінің сатылымына жақсы әсер етті. 2002 жылы Спанч Боб SquarePants қуыршақтары аптасына 75 000 данадан сатылды, бұл сол кездегі Tickle Me Elmo қуыршақтарынан да жылдам болды. Осы кейіпкер SpongeTech компаниясы шығарған сабынды губка өнімінің пайда болуына себепкер болды. 2009 жылдың басында Simmons Jewelry Co. компаниясы Спанч Боб коллекциясының бір бөлігі ретінде 75 000 долларлық алмас әшекейін таныстырды. 2013 жылдың 17 мамырында Build A Bear Workshop Солтүстік Америкадағы дүкендерде және онлайн режимінде жаңа Спанч Боб SquarePants коллекциясын ұсынды. Спанч Боб автомобиль дизайнына да шабыт берді. 2013 жылдың 13 шілдесінде Toyota Nickelodeon компаниясымен бірлесіп, Спанч Боб стиліндегі Toyota Highlander көлігін жасау жоспарларын жариялады. 2014 жылғы Toyota Highlander концепт-көлігі Сан-Диегодағы Giants және Padres командалары арасындағы ойын кезінде Спанч Боб күніне арналған акция аясында таныстырылды, содан кейін АҚШ-тың жеті қаласына, соның ішінде Флоридадағы Nickelodeon Suites Resort Orlando-ға сапар шекті.