Кіріспе

Франция президенті 1873-1879 жылдар аралығында Мари Эдме Патрис Морис де Макмахон, маркиз де Макмахон, герцог де Маджента (patʁis də makma.ɔ̃; 13 маусым 1808 – 17 қазан 1893), француз генералы және саясаткері, Франция маршалы атағын алған. Ол 1873 жылдан 1875 жылға дейін Франция мемлекетінің басшысы, ал 1875 жылдан 1879 жылға дейін Франция президенті болды. Макмахон 1870 жылы немістерге қарсы соғыста француз армиясын басқарды. 1870 жылдың қыркүйегінде Седан шайқасында тұтқындалып, жарақат алды, бұл оның шатасқан және шешімсіз стратегиялық жоспарлауының салдары болды. Макмахон мен император Наполеон III-ті қоса алған әскер немістерге берілді. Осылайша Франция соғысты жеңіліске ұшырады, ал император елден кетуге мәжбүр болды. Сауыққаннан кейін Макмахон Версаль армиясының басшысы болып тағайындалды, ол 1871 жылдың мамырында Париж Коммунасының көтерілісін басып, оның саяси мансабына жол ашты. Дэвид Беллдің сөзінше, 1873 жылдың мамырында Тьерс отставкаға кеткеннен кейін Ұлттық Ассамблеядағы роялистік көпшілік Макмахонды жаңа басшы ретінде қарастырды, оның Бурбон әулетінің мұрагері таққа отыруға дайын болғанша билікті ұстап тұратынына үміттенеді. Алайда, Шамбор графының радикальды легитимистік ұстанымы қалпына келтіруді саяси жағынан мүмкінсіз етті. Макмахон Ассамблеяны күштеп әрекет етуге мәжбүрлеу әрекеттерін қолдамады. Оның толық қолдауы болмағандықтан монархияны парламенттен тыс жолмен орнатуға ешқандай мүмкіндік болмады. Оңшылдардың Макмахонды билікте ұстап, уақытты ұзартудан, солшылдарға кедергі келтіру, радикалды агитацияны басу және елде "әдепкі тәртіпті" қалпына келтіру саясатын жүргізуден басқа амалы қалмады. 1873 жылдың қараша айында ол жеті жылдық мерзімге сайланды. Бірақ роялистер арасындағы келіспеушіліктер Макмахонды оған дайын болмаған саяси қиын жағдайға түсірді, республикашыларды нақты биліксіз немесе заңдылықтың анық көзісіз, парламентте немесе елде нақты көпшіліксіз және күш қолданбай, тыйып ұстауға тырысты. 1874 жылы Бонапартизмнің талаптарына байланысты Макмахон конституциялық реформа талап етті. Тыныштықты сақтау үшін президент пен сенаттың тікелей емес сайлану жүйесі енгізілді. 1876 жылы Макмахон орташа республикашылардың үкіметін қабылдауға мәжбүр болды. Алайда, 1877 жылы Макмахон Саймонды қызметтен босатып, де Брогли герцогін шақырды. Жаңа үкімет сенімсіздік дауысымен таратылды. Консерваторлар өздерінің ықпалды баспасөздерін, кең қамқорлықтарын және әскери жағдайларын пайдаланып сайлаушыларды мәжбүрлеуді үміттенеді. Бірақ 1877 жылдың қазан айындағы жалпы сайлауда олар жеңіліске ұшырады, өйткені оңшылдардың қарсылығына қарамастан республикашылар көпшілікті жеңіп алды. 1879 жылдың қаңтарында республикашылар Макмахонды отставкаға кетуге мәжбүр етті. Ол 1893 жылы қайтыс болды, республикашылар оны Республикаға қауіп төндіретін тұлға деп қарады, ал монархистер оны қалпына келтіру арманын дұрыс пайдалана алмаған мүкіс деп санады. Макмахон діншіл консервативті католик және социализмді жек көретін, көбінесе зайырлы республикашылдарға күдікпен қараған дәстүршіл адам болды. Ол Конституцияның бейтарап сақтаушысы ретінде өз міндетін орындады және монархиялық төңкеріс жасау туралы ұсыныстарды қабылдамады, бірақ республикашылардың басшысы Гамбеттамен кездесуден бас тартты. Ол үшінші республикадағы билік ететін үкіметті ассамблея таңдайтын парламенттік жүйеге көшуді ұсынды, бірақ жоғары палатаның болуын да қатыстырып өтті. Кейіннен ол депутаттар палатасын таратып, халықтың наразылығын тудырып, республикалық сайлауда жеңіске жетті. Одан кейін Макмахон отставкаға келіп, жеке өмірге шықты.

Отбасылық шығу тегі

МакМахон отбасы ирландтық текті. Олар Ирландиядағы Корку Байсиндтің иелері болды және Ирландияның жоғары патшасы Мюрчертах Уа Брианның ұлы Махоннан таратылған. 1652 жылы Кромвельдің тартып алуларынан кейін көптеген жерлерін жоғалтқаннан соң, олардың бір тармағы біраз уақытқа Лимерикке көшті. Олар 1688 жылғы Даңқты революция кезінде тақтан түсірілген король Джеймс II-ді қолдады және король Уильям III билікке келгеннен кейін Францияға қоныстанды. 1749 жылы олар француз азаматтығына өтініш берді; отбасы Францияда толыққандай орналасқаннан кейін, олардың дворяндық атағы Франция королі Людовик XV-нің жарлығымен мойындалды. Әскери отбасы (де Мак Махон әулетінен 14 мүше армияда болды), олар Бургундиядағы Аутун қаласында, Шато де Суллиде қоныстанды, онда Патрис де Мак Махон 1808 жылғы 13 маусымда дүниеге келді, ол Барон фр (1754–1831), Сулли бароны, граф де Мак Махон және де Шарнай, сондай-ақ Пелаги де Рике де Караманның (1769–1819), Пьер Пол Рикеден тараған ұлы болды. Патрис де Макмахон (өз құқығымен герцог атағын алғанға дейін осылай танылған) Саон және Луара департаментіне жақын Суллиде, Аутун қаласының жанында туды. Ол француз дворяндарынан шыққан 17 баланың 16-сы болды; оның әкесінің әкесі, Жан Баптист де Мак Махон рыцарь және лорд, король Людовик XV оны Мак Махон маркуысы және Эгийидің 1-маркуысы (әйелі Шарлотта Ле Белинден, Эгийидің ханымы) етіп тағайындады, ал Франциядағы отбасының саясаты анық түрде роялистік болды.

Алғашқы әскери мансабы және Алжирдегі қызметі

1820 жылы Макмахон Аутон қаласындағы Petit Séminaire des Marbres семинариясына түсті, содан кейін білімін Париждегі Люи-ле-Гран лицейінде аяқтады. 1825 жылдың 23 қазанында Сент-Сирдегі Арнайы әскери мектепке қабылданды. 1827 жылдың 1 қазанында екі жылға Бас штабтың оқу мектебіне оқуға түсті. Сент-Сирді бітіргеннен кейін 1827 жылы француз армиясына қадам басқан Макмахон 1830 жылы 4-ші гусар полкіне тағайындалды. Кейіннен ол 20-шы жеңіл пехота полкінің лейтенанты ретінде француздың Алжирді жаулап алуына қатысты. Алжирді басып алу кезіндегі қабілеті мен батылдығы үшін жоғары бағаланды. 1830 жылдың 24 қарашасында Макмахон полкімен бірге "Медия экспедициясы" (1830) және "Музая жотасы шайқасы" (1830) кезінде өзін ерекше көзге түсірді. Осы үшін "Құрмет легионы" орденімен марапатталды. Францияға қайта шақырылып, 1832 жылы "Он күндік науқанға" қатысты, онда Антверпенді қоршау кезінде тағы да назар аударды. 1833 жылы капитан болды және 1836 жылы Алжирге қайта оралды, онда генерал Бертран Клаузельдің, кейін генерал Шарль Мари Денис де Дамремонның басшылығында қызмет етті. Ол тайпалық аймақтардағы жазықтарда бірнеше қаһарлы кавалерия шабуылдарын жүргізіп, 1837 жылы Константин қоршауында көзге түсті, онда жеңіл жарақат алды. 1840 жылы Африкадан (Алжир) қайтып келген соң, ол ат әскері эскадрильясының бастығы (chef d'escadron) шеніне көтерілгенін білді. 1841 жылдың мамырында 10-шы жеңіл пехота батальонының басшысы ретінде Алжирге қайта оралды, сәуір айында Баб-эль-Таза шайқасында және 25 мамырда Әмір Абделькадердің әскерлеріне қарсы ерекше көзге түсті. 1842 жылдың 31 желтоқсанында француз шетелдік легионының 2-ші полкінің подполковнигі болып тағайындалды. 1843 жылы ауруға шалдыққан полк командирінің орнына полк командирі міндетін атқарды, ол 1845 жылға дейін осы лауазымда қалды. Макмахон 1844 жылдың 14 және 17 қазанында Шааб-эль-Гитта және Айн-Кебира шайқастарында тағы да көзге түсті. 1845 жылдың желтоқсанында полковник болып тағайындалып, Марнияда гарнизонталған 41-ші жеңіл пехота полкіне қолбасшылық етті. 1848 жылдан бастап Макмахон Тлемсеннің бөлімшесінің басшысы болып тағайындалды, сол жылдың 12 маусымында бригада генералы болып жоғарылатылды. 1849 жылы Ардагерлік легионының командирі болып тағайындалды және Оран провинциясының бас штабының бастығы генерал Аймабль Пелиссиерге қызмет етті. 1852 жылы Макмахон Алжирда 1851 жылғы француз төңкерісін бекіту мақсатындағы, жалпыға бірдей сайлау құқығымен өткен плебисцитті ұйымдастырды. Сол жылдың наурыз айында Константин дивизиясының командирі болып тағайындалды, ал шілдеде дивизия генералы болып жоғарылатылды.

Қырым соғысы, Севастополь

Қырым соғысы кезінде оған 2-ші Шығыс армия корпусының 1-ші жаяу әскер дивизиясының басшылығы тапсырылды және 1855 жылдың қыркүйегінде Севастополь қамалында Малаков шайқасында жеңіс одіс етті. Шайқас барысында ол: "Міне, мен осындамын; мен осында тұрамын!" - деген екен.

Сенатор және Алжирдегі қызмет

Францияға оралғаннан кейін ол бірнеше құрметті наградалар алды және сенатор болып тағайындалды. Көбірек белсенді өмір сүруге ниеттенген ол француз метрополиялық армиясындағы жоғары лауазымнан бас тартып, Алжирге қайта оралды. Алжирде ол кабил халқына қарсы науқанда қызмет етті. Францияға оралған соң, ол император Наполеон III-ге қарсы Феличе Орсини жасаған сәтсіз қастандықтан кейін ұсынылған жалпы қауіпсіздік туралы жаңа заңға қарсы сенатор ретінде дауыс берді; бұл заң (қабылданды) "Империяның жауларына" және саяси қылмыстарға күдіктілерге қарсы үкіметтің әрекеттерін жеңілдетіп, Наполеон III-ке адалдық серт бермеген кез келген адамды заң шығарушы органға мүше болудан шеттетуге мүмкіндік берді.

Маджент: Франция маршалы

Макмахон 1859 жылғы Италия кампаниясында өзгеше көзге түсті. Маджента шайқасының шешуші сәтінде бұйрық күтпестен әскерін алға жылжытып, француз әскерінің жеңісіне қол жеткізді. Әскери қызметтері үшін император Наполеон III оны Франция маршалы қылып тағайындады және Маджента графы атағын берді.

Алжир генерал-губернаторы

1861 жылы Макмахон Франция атынан Вильгельм I-нің Пруссия королі болып таққа отыру салтанатына қатысты. 1864 жылы ол Алжирдің генерал-губернаторы болып тағайындалды. Макмахон бұл қызметте өзін ерекше көзге шығарған жоқ. Ол бірнеше реформа бастағанмен, оған көптеген шағым түсті. 1870 жылдың бірінші жартысында ол Наполеон III-ке отставкаға кететінін мәлімдеді. Оливье кабинеті құрылғанда император алжирлік жобаларынан бас тартып, Макмахонды Алжирден қайтарды.

Соғыс және Париж коммунасы

МакМахон Франко-Прус соғысында француз армиясының бас күштерін басқарды, онда ол Эльзаста бірнеше жеңіліске ұшырады. Седан шайқасында ауыр жарақат алды. 1871 жылы француз армиясы капитуляциялады, және немістер соғыстың жеңімпаздары болды. Оның стратегиялық жоспарлауы дұрыс емес және шешім қабылдауда ұзақ уақыт алатын еді. Ол, император сияқты, әскердің қалған бөлігімен бірге 1 қыркүйекте Седан капитуляциясы кезінде тұтқынға алынды. 1871 жылы президент Адольф Тьер басшылығымен француздық Үшінші Республикасының армиясына жетекші болды, және мамыр айында Париж Коммунасын жеңген, қаланы Үшінші Республиканың билігіне қайтару үшін қанды, бір апталық әскери науқанды басқарды. Оны репрессия үшін кінәлаған жоқ, керісінше, оңшылдардың батыры атанды.

Республика Президенті

1873 жылдың мамыр айында МакМахон Ұлттық Ассамблеядағы роялист және консервативті көпшілікпен француздық Үшінші Республикасының президенті болып сайланды. Оған қарсы бір ғана дауыс берілді. Өзінің танымалдығымен белгілі болған МакМахон 1873 жылдың 24 мамырында Адольф Тьердің сәтсіз сайлауынан кейін сайланды. Ол премьер-министр Жюль Арман Дюфорені монархист герцог Альберт де Бролимен алмастырды. Де Броли премьер-министр болған кезде ол консервативті жаңа "әдептік тәртіпті" орнату үшін бірқатар шаралар қабылдады. МакМахон монархияны қалпына келтіруді жақтады, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталған соң, Ассамблея оған 1873 жылдың 9 қарашасында берген жеті жылдық мандатты қабылдады. МакМахон өзін парламентке емес, елге жауапты деп санады, бұл оны депутаттар палатасымен қақтығысқа әкелді. Әлі жарияланбаған естеліктерінде МакМахон өзінің саяси нанымын былай сипаттады: "Отбасылық дәстүр бойынша және менің ерте білімімнен бері маған сіңген патша үйіне деген сезімдер бойынша мен легитимисттен басқа ештеңе бола алмадым". Дегенмен, 1873 жылдың қарашасында ол Бурбонның таққа талапкері Генри, Шамбор графымен кездесуден бас тартты, өйткені ол мұны Республика Президенті ретіндегі міндеттеріне сәйкес келмейді деп ойлады. 1874 жылдың 4 ақпанында МакМахон қалыптасқан құқықтық тәртіпті құрметтеймін деп мәлімдеді. Ол "au dessus des partis" (партиялардан жоғары) болуды жөн көрді, ол 1875 жылдың қаңтар және ақпан айларында француздық Үшінші Республикасын Франция үкіметі ретінде құрған 1875 жылғы француз конституциялық заңдарына әкелген процедураларды байқап, қатыспады. 1875 жылдың 23-24 маусым түнінде Гаронна аймағы қатты су тасқынына ұшырады. Су басудан зардап шеккен қалалар мен ауылдарды аралап жүріп ол "que d'eau que d'eau!" деп айтты. (судан басқа ештеңе жоқ!). Департамент префекті оған: "Енді, мырза Президент, сіз тек бетін ғана көріп тұрсыз!" - деп жауап берді. 1875 жылдың қыркүйегінде ол үшінші армияның әскери маневрлерін дайындау үшін бірнеше күн Вернон қаласында болды. 1876 жылғы француздық заң шығарушы сайлаудан кейін республикашылдар көпшілікке ие болды, ол республикашылдар үстемдік еткен премьер-министрлер Жюль Дюфоре мен Жюль Симон басшылығымен үкімет құруға үлкен қарсылықпен келісті. Францияны оқшаулау және тұрақсыз ету үшін Германия канцлері Отто фон Бисмарк МакМахонның монархистік қолдаушыларын стратегиялық және идеологиялық тұрғыдан оқшаулап, Францияда республикашылдықты насихаттауға тырысты. Бисмарктың оқшаулау саясаты 1875 жылы "Соғысқа қауіпті жағдай" дағдарысы кезінде бақылаудан шығып кетті. Германия мен Францияда соғыс қаупі туды, өйткені неміс баспасөздері 1871 жылы жеңілген Францияның тез қалпына келуінен және қайта қарулану бағдарламасынан алаңдаған ықпалды немістер Францияға алдын ала шабуыл жасау туралы әңгімелесіп жатқандарын хабарлады. Ұлыбритания мен Ресей мұндай агрессияға төзбейтіндерін анық білдірді. Бисмарк соғыс іздеген жоқ, бірақ күтпеген дағдарыс оны өзінің агрессивті саясатының, сондай-ақ Германияның тез өсіп келе жатқан күші көрші елдер арасында қорқыныш тудырғанын ескеруге мәжбүр етті. 1877 жылдың 16 мамырындағы дағдарыс МакМахонның депутаттар палатасымен қақтығысын күшейтті. Пуатье, Ним және Невер епископтары Рим мәселесінде француз үкіметінің қолдауын Пьос IX-қа жеткізгеннен кейін, палата үкіметтен "ультрамонтанизм көріністерін басуды" сұраған қаулы қабылдады. Он екі күннен кейін ол премьер-министр Жюль Симонды қызметінен босатып, қайтадан Альберт де Брольді тағайындады. Консервативті жеңіске үміттене отырып, МакМахон Сенатты депутаттар палатасын таратуға көндірді және республиканы құлату ниеті жоқ деп мәлімдеп, бүкіл ел бойынша науқан жүргізді. 1877 жылдың 15 тамызында Леон Гамбетта: "Президенттің таңдау мүмкіндігі жоқ: ол мойынсұнуы немесе орнынан кетуі керек" деді. 14 қазандағы сайлауда республикашылдар 120 орынға ие болды, ал премьер-министр Брогли 19 қарашада отставкаға кетті. МакМахон алдымен генерал Гаетан де Рошбуэ басшылығымен үкімет құруға тырысты, бірақ палата онымен ынтымақтастық жасаудан бас тартты. Рошбуэ келесі күні отставкаға кетті, ал президент Дуфорені республикалық үкімет құруға шақырды. 1879 жылдың 5 қаңтарында Сенатқа өткізілген сайлауда республикашылдар көпшілікке ие болды, бұл МакМахонды соңғы парламенттік қолдауынан айырды. Кейбір әскери...

Соңғы жылдар

1887 жылдан 1893 жылға дейін ол 1940 жылы Францияның Қызыл Крестіне айналған Société de secours aux blessés militaires (S. S. B. M.—Әскери жаралыларға көмек қоғамы) ұйымын басқарды. Патрис де МакМахон 1893 жылғы 17 қазанда Монкрессондағы үйінде, өмірбаянын жазғаннан кейін қайтыс болды. Ол 22 қазанда Hôtel des Invalides-те мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімінен және Ла Мадлендегі діни қызметтен кейін жерленді. Жерлеу көлігінің бес кордоны (әшекейлі баулары) Легионның бас канцлері, генерал фр; Әскери-теңіз министрлігінің адмиралы Анри Рюнье; Соғыс министрі, генерал фр; Сенаттың Чарльз Мерлин; және Депутаттар палатасының М. Мальви ұстады.

Қарулар

Макмахон үйінің қару-жарағы: "Күміс фонға үш қызыл барыс (өткенде қарап тұрған арыстан). Макмахон әулетінің гербі, үстінде "граф тәжі" (Ескі тәртіп графтарының тәжі). Маджента герцогының гербі (күміс фонға үш қызыл барыс, алдыңғы бөлігінде біріншісінен себілген жұлдыздар) үстінде "герцог тәжі" (Ескі тәртіп герцогының тәжі).

Жауынгерлік марапаттар

Төрт рет жараланды: 1837 жылы Константин қамалында бір оқ киімін тесіп өтті; 1840 жылы тағы бір оқ қабырға арқылы семсерін тесіп өтті; 1857 жылы Ичериден шайқасында; және соңында 1870 жылдың 1 қыркүйегінде Седан шайқасында ауыр жарақат алды.