Функционализм: Ақыл-ес күйлерінің философиялық негізі

Кіріспе

Философиялық ұстаным

Ақыл философиясында функционализм – әрбір психикалық күйдің (мысалы, сенімге ие болу, қалауға ие болу немесе ауырсыну сезіну) тек оның функционалдық рөлімен анықталатындығы туралы тезис, яғни оның басқа психикалық күйлерге, сенсорлық кірістерге және мінез-құлықтық реакцияларға себеп-салдарлық байланысы. Функционализм көбінесе ақыл-ойдың тождестік теориясы мен бихевиоризмге балама ретінде дамыды. Функционализм – физикалық іске асыру мен мінез-құлықтық нәтиже арасындағы теориялық деңгей. Сондықтан ол өзінің алдыңғылары – картезиандық дуализмнен (психикалық және физикалық субстанциялардың тәуелсіздігін жақтаған) және скинерлік бихевиоризм мен физикализмнен (тек физикалық субстанциялар бар деп мәлімдеген) ерекшеленеді, себебі ол мидың ұйымы немесе оның «бағдарламалық құралдары» арқылы мидың тиімді функцияларына ғана қатысты. Психикалық күй функционалдық рөлмен анықталғандықтан, ол көп деңгейде іске асырылуы мүмкін деп айтылады; яғни, егер жүйе тиісті функцияларды орындаса, ол әртүрлі жүйелерде, тіпті компьютерлерде де көрініс табуы мүмкін. Компьютерлік бағдарлама кірістер бойынша есептеулер арқылы функцияларды орындайды және оларды электрондық база арқылы іске асырылған нәтижелерге айналдырса, ми функцияларды биологиялық операциялар және стимулға реакциялар арқылы орындайды.

Көп резюмелеу мүмкіндігі

Функционализмнің кейбір аргументтерінің маңызды бөлігі – көптүрлі іске асырылу идеясы. Стандартты функционалистік теорияларға сәйкес, психикалық күй функционалдық рөлге сәйкес келеді. Ол клапанға ұқсас: клапан дұрыс функциясын орындағанша (сұйық немесе газ ағынын бақылау) пластиктен, металдан немесе басқа материалдан жасалуы мүмкін. Сол сияқты, функционалистердің пікірінше, психикалық күйді оны іске асыратын негізгі физикалық ортаның (мысалы, мидың) күйін ескермей түсіндіруге болады; тек жоғары деңгейдегі функцияларды немесе функцияларды қарастыру жеткілікті. Психикалық күй белгілі бір ортамен шектелмегендіктен, оны көптеген жолдармен іске асыруға болады, соның ішінде теориялық тұрғыдан биологиялық емес жүйелермен, мысалы, компьютерлермен. Кремнийге негізделген машина, егер оның құрылымы тиісті функционалдық рөлдерді іске асырса, адам сияқты ақыл-ой өміріне ие болуы мүмкін. Дегенмен, көптүрлі іске асырылуды жоққа шығаратын, ақыл-ойдың сәйкестік теориясымен үйлесетін функционалистік теориялар да бар. Мұндай Функционалдық Спецификация Теориялары (ФСТ) (Левин, § 3.4) есімдерімен белгілі, оларды ең бастысы Дэвид Льюис және Дэвид Малет Армстронг әзірледі. ФСТ бойынша, психикалық күйлер функционалдық рөлдің өзі емес, функционалдық рөлдің нақты "іске асырушылары” болып табылады. Мысалы, сенудің психикалық күйі – дұрыс сену функциясын іске асыратын ми немесе неврологиялық процесс. Осылайша, функционализмнің стандартты нұсқаларынан (көбінесе Функционалдық Күй Сәйкестік Теориялары деп аталады) айырмашылығы, ФСТ психикалық күйлердің көптүрлі іске асырылуына мүмкіндік бермейді, себебі психикалық күйлердің ми күйлерімен іске асырылуы маңызды. Бұл көзқарас көбінесе мынаған байланысты: егер біз адамнан едәуір өзгеше материалдан (мысалы, кремнийге негізделген) құралған, бірақ адамның психикалық күйлерімен бірдей функцияларды орындайтын (мысалы, өткір заттармен шағылысқанда "Ау!" деп айқайлайтын) шетелдік цивилизациямен кездессек, олардың психикалық күйі біздің күйімізге ұқсас болуы мүмкін, бірақ бірдей емес дейміз. Кейбіреулер үшін бұл ФСТ үшін кемшілік болуы мүмкін. Шындығында, Хилари Путнамның функционализмнің өзінің нұсқасын қолдау үшін келтірген аргументтерінің бірі, мұндай шетелдік жаратылыстардың адамдар сияқты психикалық күйге ие болатыны туралы болды, және стандартты функционализмнің көптүрлі іске асырылуы оны ақыл-ой туралы жақсы теорияға айналдырады.

An important part of some arguments for functionalism is the idea of multiple realizability. According to standard functionalist theories, a mental state corresponds to a functional role. It is like a valve; a valve can be made of plastic or metal or other material, as long as it performs the proper function (controlling the flow of a liquid or gas). Similarly, functionalists argue, a mental state can be explained without considering the state of the underlying physical medium (such as the brain) that realizes it; one need only consider higher level function or functions. Because a mental state is not limited to a particular medium, it can be realized in multiple ways, including, theoretically, with non biological systems, such as computers. A silicon based machine could have the same sort of mental life that a human being has, provided that its structure realized the proper functional roles. However, there have been some functionalist theories that combine with the identity theory of mind, which deny multiple realizability. Such Functional Specification Theories (FSTs) (Levin, § 3.4), as they are called, were most notably developed by David Lewis and David Malet Armstrong. According to FSTs, mental states are the particular "realizers" of the functional role, not the functional role itself. The mental state of belief, for example, just is whatever brain or neurological process that realizes the appropriate belief function. Thus, unlike standard versions of functionalism (often called Functional State Identity Theories), FSTs do not allow for the multiple realizability of mental states, because the fact that mental states are realized by brain states is essential. What often drives this view is the belief that if we were to encounter an alien race with a cognitive system composed of significantly different material from humans' (e. g., silicon based) but performed the same functions as human mental states (for example, they tend to yell "Ouch!" when poked with sharp objects), we would say that their type of mental state might be similar to ours but it is not the same. For some, this may be a disadvantage to FSTs. Indeed, one of Hilary Putnam's arguments for his version of functionalism relied on the intuition that such alien creatures would have the same mental states as humans do, and that the multiple realizability of standard functionalism makes it a better theory of mind.

Машиналық-мемлекеттік функционализм

"Функционализмнің" кең көзқарасы көптеген әртүрлі нұсқаларда айтылуы мүмкін. Ақылдың функционалдық теориясының алғашқы тұжырымын Хилари Путнам жасады, себебі биологиялық организмдер "уақыт өте келе күйлердің тізбесінен өтеді", сондықтан мұндай кез келген организмдер Тьюринг машинасына балама болуы мүмкін. Машиналық күй функционализмі бойынша, психикалық күйдің мәні жоғарыда сипатталған Тьюринг машинасы күйлерінің мәнімен бірдей. Егер осы машиналардың рационалды жұмыс істеу және есептеу дағдыларын адамдардың рационалды жұмыс істеу және есептеу дағдыларымен салыстыруға болатын болса, онда Тьюринг машинасының мінез-құлқы адамның мінез-құлқына жақын болады. Демек, нақты машинаның немесе психикалық күйдің себебі нақты физикалық-химиялық құрамында емес, оның әсерін тудыратын бағдарламалық ережелерде жатыр. Басқаша айтқанда, кез келген рационалды таңдау агенттің нақты материалдық құрамына емес, орындалған ережелерге байланысты.

Психофункционализм

Функционализмнің екінші түрі психологиядағы мінезшілдік теорияларды қабылдамауға және оларды мидың эмпирикалық когнитивтік модельдерімен алмастыруға негізделген. Бұл көзқарас Джерри Фодор мен Зенон Пылышинмен ең тығыз байланысты және психофункционализм деп аталады. Психофункционализмнің негізгі идеясы – психология бұл өте күрделі ғылым және біздің ең жақсы психологиялық теорияларымыздағы сананың объектілерін және қасиеттерін сипаттау үшін қолданатын терминдерді қарапайым мінезшілдік бейімділіктер тұрғысынан қайта анықтау мүмкін емес, сонымен қатар, егер мұндай қайта анықтауға қол жеткізілсе де, ол қалаулы немесе маңызды болмас еді. Психофункционалистер психологияны биологиялық ғылымдар сияқты қайталанбайтын телеологиялық немесе мақсаттық түсіндірмелерді қолданатын ғылым деп қарастырады. Мысалы, жүректің функциясы немесе рөлі – қанды сору, бүйректің функциясы – оны сүзгілеу және белгілі бір химиялық тепе-теңдікті сақтау және т.б. – осылар ғылыми түсіндірмелер мен таксономияның мақсаттарын анықтайды. Барлық механизмдер үшін физикалық іске асырудың шексіз көптеген түрлері болуы мүмкін, бірақ маңыздысы – олардың жалпы биологиялық теориядағы рөлі. Сол сияқты, сенім және ниет сияқты саналық күйлердің рөлі біздің ең жақсы ғылыми психологиялық теориямызда оларға тағайындалған функционалдық немесе себептік рөлмен анықталады. Егер халықтық психологияда (мысалы, истерия) болжанатын қандай да бір саналық күйдің когнитивтік психологиялық түсіндірмелерде ешқандай негізгі рөлі жоқ деп анықталса, онда бұл күйдің жоқ деп есептелуі мүмкін. Ал егер теориялық когнитивтік психология адамның мінез-құлқын түсіндіру үшін қажет деп санайтын, бірақ қарапайым халықтық психологиялық тілде көзделмеген күйлер бар екені анықталса, онда бұл объектілер немесе күйлер бар болады.

Аналитикалық функционализм

Функционализмнің үшінші түрі теориялық терминдердің жалпы мағынасын қарастырады. Бұл көзқарас ең жақын Дэвид Льюис есімімен байланысты және көбінесе аналитикалық функционализм немесе тұжырымдық функционализм деп аталады. Аналитикалық функционализмнің негізгі идеясы – теориялық терминдер оларды құрайтын дыбыстық элементтердің ішкі қасиеттерімен емес, олар қолданылатын теориялармен ашық түрде анықталады. «Сенім», «тілек» немесе «аштық» сияқты күнделікті тілдегі терминдерге келетін болсақ, мұндай терминдер өз мағыналарын біздің жалпы ақыл-ойымыздағы «халық психологиясы» деп аталатын теориялардан алады, бірақ мұндай тұжырымдамалар шындық пен себеп-салдарлық байланыс туралы материалистік теориялардың қатаң талаптарына төтеп беруге жеткіліксіз. Мұндай терминдер мынадай пішіндегі тұжырымдық талдауларға түседі: Психикалық күй М – бұл P-мен алдын ала болжалатын және Q-ға себеп болатын күй. Мысалы, ауырсыну күйі тікпаққа отырудан туындайды және дауыспен жылауға себеп болады, сондай-ақ тікпақтың абайсыз қалдыруына байланысты ашу мен наразылық сияқты жоғары деңгейдегі психикалық күйлерге де себеп болады. Мұндай себептік рөлдермен берілген функционалдық анықтамалар субментальді күйлер мен олар сипаттайтын (көбінесе ойдан туған) ұсыныстар туралы аналитикалық және априорлық шындықтар деп саналады. Сондықтан оның қолдаушылары аналитикалық немесе тұжырымдық функционалистер деп танылады. Аналитикалық және психофункционализм арасындағы ең маңызды айырмашылық – соңғысы психикалық күй терминдері мен ұғымдарының нақты екенін анықтауда зертханалық байқаулар мен тәжірибелердің маңыздылығын баса көрсетеді, ал қандай функционалдық сәйкестіктерді нақты контингентті және а posteriori сәйкестіктер деп қарастыруға болатынын анықтайды. Алғашқысы, керісінше, мұндай сәйкестіктер қажетті және эмпирикалық ғылыми зерттеулерге жатпайды деп мәлімдейді.

Гомункулярлық функционализм

Гомункулярлы функционализмді негізінен Дэниел Деннет дамытты және Уильям Ликан қолдады. Ол Нед Блоктың «Қытай миы» (ә.к.а. «Қытай ұлты») және Джон Сэрлдің «қытай бөлмесі» ой-эксперименттері функционализмнің дәстүрлі формаларына келтірген қиындықтарға жауап ретінде пайда болды («Сын» бөлімін төменде қараңыз). Қытай халқының бір-бірімен байланысқан, әрбір адамы жеке мидың функционалдық психикалық күйлерін біртұтас жүйе ретінде құру үшін бір нейрон ретінде жұмыс істейтін ұлт идеясынан туындаған түсініксіздіктерді жоюға тырысқан көптеген функционалистер, белгілі бір деңгейде мойын бұрып, мұндай қытай ұлтының міне, мидың барлық сапалық және мақсаттық қасиеттеріне ие болатынын айтты; яғни, ол ұғымдық көзқарастар мен басқа да психикалық ерекшеліктері бар жүйелік немесе ұжымдық миға айналады. Бұл соңғы гипотезаның құндылығы қандай болса да, ол бірден қабылдамайтын нәрсеге алып келді – ақыл-ойдың қабылдамас супервенциясына: жоғары деңгейде пайда болған жүйелік ми, Блоктың тұжырымына сәйкес, Қытай ұлтының әрбір мүшесінің жеке миына сөзсіз бағынуы керек. Бірақ бұл, егер тікелей қайшы болмаса, супервенция тезисінің негізгі идеясын күмәнден тудырады: негізгі физикалық субстраттағы өзгеріссіз психикалық салаға ешқандай өзгеріс енгізілмейді. Бұл жоғары деңгейдегі саналық фактілер жиынтығын M1 және төменгі деңгейдегі саналық фактілер жиынтығын M2 деп белгілесек, оңай көрінеді. M1 және M2 екеуі де физикалық фактілерге бағынады, бірақ M1-ден M2-ге (мысалы) өтетін өзгеріс осы фактілерде ешқандай өзгеріссіз болуы мүмкін. Ақыл-ойдың супервенциясы функционалистік ортада қабылдауға лайық болғандықтан, кейбір адамдарға осы жұмбақты шешудің жалғыз жолы – гомункулдерге ұқсас, ми деңгейлерінің толық иерархиялық тізбегінің бар екенін жорамалдау болды, ол физикалық-механикалық нейрон немесе нейрондар тобының деңгейіне дейін функционалдық ұйымдастыру және физикалық құрам жағынан күрделілігі азая береді. Бұл көзқарас бойынша, әрбір деңгейдегі гомункулдер шынайы психикалық қасиеттерге ие, бірақ иерархия бойынша төмен қарай жылған сайын олар қарапайымданып, ақыл-ойы кеміп барады.

Homuncular functionalism was developed largely by Daniel Dennett and has been advocated by William Lycan. It arose in response to the challenges that Ned Block's China Brain (a. k. a. Chinese nation) and John Searle's Chinese room thought experiments presented for the more traditional forms of functionalism (see below under "Criticism"). In attempting to overcome the conceptual difficulties that arose from the idea of a nation full of Chinese people wired together, each person working as a single neuron to produce in the wired together whole the functional mental states of an individual mind, many functionalists simply bit the bullet, so to speak, and argued that such a Chinese nation would indeed possess all of the qualitative and intentional properties of a mind; i. e. it would become a sort of systemic or collective mind with propositional attitudes and other mental characteristics. Whatever the worth of this latter hypothesis, it was immediately objected that it entailed an unacceptable sort of mind mind supervenience: the systemic mind which somehow emerged at the higher level must necessarily supervene on the individual minds of each individual member of the Chinese nation, to stick to Block's formulation. But this would seem to put into serious doubt, if not directly contradict, the fundamental idea of the supervenience thesis: there can be no change in the mental realm without some change in the underlying physical substratum. This can be easily seen if we label the set of mental facts that occur at the higher level M1 and the set of mental facts that occur at the lower level M2. Then M1 and M2 both supervene on the physical facts, but a change of M1 to M2 (say) could occur without any change in these facts. Since mind mind supervenience seemed to have become acceptable in functionalist circles, it seemed to some that the only way to resolve the puzzle was to postulate the existence of an entire hierarchical series of mind levels (analogous to homunculi) which became less and less sophisticated in terms of functional organization and physical composition all the way down to the level of the physico mechanical neuron or group of neurons. The homunculi at each level, on this view, have authentic mental properties but become simpler and less intelligent as one works one's way down the hierarchy.

Механикалық функционализм

Механистік функционализм, бастапқыда Гуальтеро Пичини мен Карл Гиллетт тәуелсіз түрде тұжырымдап, қорғаған, психикалық күйлер туралы бұрынғы функционалистік түсіндірмелерді кеңейтеді, олардың негізгі қағидасы – кез келген психологиялық түсіндірме механикалық терминдерде берілуі тиіс. Яғни, психикалық күйлер жоғарыда аталғандай, басқа психикалық күйлермен байланысы арқылы ғана функционалдық тұрғыдан түсіндірілмейді, функциялар тек бір бөлігін құрайды – ал қалған бөлігін құрылымдар ойнатады. Механистік түсіндірме берілген жүйені, осы жағдайда психикалық жүйені, оның құрамдас физикалық бөліктеріне, олардың іс-әрекеттеріне немесе функцияларына және олардың өзара ұйымдық байланыстарына бөлуді қамтиды, сондай-ақ телеологиялық тұрғыдан қарастыруға мүмкіндік береді. Егер функциялар телеологиялық тұрғыдан түсіндірілсе, онда оларды этиологиялық немесе этиологиялық емес тұрғысынан сипаттауға болады. Механистік функционализм функционализмді психологияның неврологиядан дәстүрлі функционалистік тәуелсіздігінен алшақтатса, психология мен неврологияны интеграциялауға бағытталған. Дәстүрлі психологиялық модельдерді неврологиялық деректермен үйлестіруге қолданылатын негізді ұсына отырып, механикалық функционализм ақыл-ойының функционалистік теориясын мидың жұмыс істеу механизмі туралы неврологиялық түсіндірмелермен келістірудің бір жолы ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл функцияның механикалық түсіндірмелері функционалдық күйлердің (психикалық күйлердің) неврологиялық механизмдер арқылы физикалық жағынан қалай іске асырылатынын түсіндіруге тырысады.

Физикализм

Функционализм мен физикализмнің жалпы тезисі арасында қандай қарым-қатынас бар (немесе жоқ) дегенде көптеген түсініксіздіктер туындайды. Функционализмнің физикализмді бір жолмен "нағыз емес" немесе жалған екенін айтатыны жиі кездеседі (яғни, одан әрі түсіндірме немесе сипаттамасыз). Екінші жағынан, функционалист сана философтарының көпшілігі өздерін физикалистер деп санайды, тіпті олардың кейбіреулері, мысалы Дэвид Льюис, қатаң редукционистік типтегі физикалистер екенін мәлімдейді. Функционализм, Нед Блок атап көрскендей, тар онтологиялық емес, кең метафизикалық тезис болып табылады. Яғни, функционализм қандай екенімен емес, ауырсыну сияқты белгілі бір психикалық күйді қандай күй түрі ретінде сипаттайтынымен айналысады. Ақыл-ой мәселесіне жауап беруге жасалған бұрынғы әрекеттердің барлығы екі сұраққа да жауап беру арқылы оны шешуге тырысты: дуализм екі зат бар екенін және психикалық күйлердің материалдық еместігімен сипатталатынын айтады; мінезшілдік бір зат бар екенін және психикалық күйлердің мінез-құлықтық бейімділік екенін мәлімдеді; физикализм тек бір зат бар екенін және психикалық күйлерді физикалық күйлер ретінде сипаттады (мысалы, "ауырсыну = C талшықтарының оқуы"). Осы тұрғыдан алғанда, типтік физикализм функционализммен қарама-қайшы келеді, себебі ол психикалық күйлерді (мысалы, ауырсынуды) сипаттау олардың табиғаты бойынша физикалық екенін алға тартады, ал функционализм ауырсынуды оның функционалдық/себептік рөлімен және "ау" деп айқайлаумен байланысымен сипаттайды. Дегенмен, барлық нәрсе физикалық материядан тұрады деген қарапайым онтологиялық талапты қоятын физикализмнің кез келген жұмсақ түрі функционализммен толық үйлесімді. Сонымен қатар, физикалист функционалистердің көпшілігі функционалдық анықтамалардағы сандық сипатталған қасиеттердің физикалық қасиеттер болуын талап етеді. Осылайша, олар физикалистер болып табылады, тіпті функционализмнің жалпы тезисі оларды солай болуға міндеттемейді. Дэвид Льюис жағдайында "ауырсыну сезіну" (барлық мүмкін әлемдерде бірдей нәрселерге қатысты қатаң белгі) және жай ғана "ауырсыну" (қатаң белгіленбеген) ұғымдары арасында айырмашылық бар. Льюис үшін ауырсыну – "себептік рөлге ие күй" сияқты нақты сипаттама. Адамдардағы сипаттаманың анықтамасы ғылым анықтауы тиіс мидың бір түрі. Кремнийге негізделген тіршілік формаларындағы анықтама басқа нәрсе. Періштелердегі сипаттаманың анықтамасы – материалдық емес, физикалық емес күй. Сондықтан Льюис үшін жергілікті типтік физикалық редукциялар мүмкін және тұжырымдамалық функционализммен үйлесімді. (Льюистің "ақылсыз ауруы" және "Марстың ауруы" туралы да қараңыз.) Функционалдық талдауда типтер мен белгілер арасындағы шатасуды жою қажет сияқты көрінеді.

There is much confusion about the sort of relationship that is claimed to exist (or not exist) between the general thesis of functionalism and physicalism. It has often been claimed that functionalism somehow "disproves" or falsifies physicalism tout court (i. e. without further explanation or description). On the other hand, most philosophers of mind who are functionalists claim to be physicalists—indeed, some of them, such as David Lewis, have claimed to be strict reductionist type physicalists. Functionalism is fundamentally what Ned Block has called a broadly metaphysical thesis as opposed to a narrowly ontological one. That is, functionalism is not so much concerned with what there is than with what it is that characterizes a certain type of mental state, e. g. pain, as the type of state that it is. Previous attempts to answer the mind body problem have all tried to resolve it by answering both questions: dualism says there are two substances and that mental states are characterized by their immateriality; behaviorism claimed that there was one substance and that mental states were behavioral disposition; physicalism asserted the existence of just one substance and characterized the mental states as physical states (as in "pain = C fiber firings"). On this understanding, type physicalism can be seen as incompatible with functionalism, since it claims that what characterizes mental states (e. g. pain) is that they are physical in nature, while functionalism says that what characterizes pain is its functional/causal role and its relationship with yelling "ouch", etc. However, any weaker sort of physicalism which makes the simple ontological claim that everything that exists is made up of physical matter is perfectly compatible with functionalism. Moreover, most functionalists who are physicalists require that the properties that are quantified over in functional definitions be physical properties. Hence, they are physicalists, even though the general thesis of functionalism itself does not commit them to being so. In the case of David Lewis, there is a distinction in the concepts of "having pain" (a rigid designator true of the same things in all possible worlds) and just "pain" (a non rigid designator). Pain, for Lewis, stands for something like the definite description "the state with the causal role x". The referent of the description in humans is a type of brain state to be determined by science. The referent among silicon based life forms is something else. The referent of the description among angels is some immaterial, non physical state. For Lewis, therefore, local type physical reductions are possible and compatible with conceptual functionalism. (See also Lewis's mad pain and Martian pain.) There seems to be some confusion between types and tokens that needs to be cleared up in the functionalist analysis.

Қытай миы

Нед Блок функционализмнің бірнеше іске асырылуы мүмкін деген ұсынысына қарсы тұрады, онда аппараттық жүзеге асыру маңызды емес, себебі маңыздысы – функционалдық деңгей ғана. "Қытай миы" немесе "Қытай ұлты" атты ой эксперименті Қытайдың бүкіл халқының ми сияқты жұмыс істеу үшін жүйелі түрде ұйымдасқанын қарастырады, мұнда әр адам нейрон рөлін атқарады. (Әрбір элементтің жұмыс жылдамдығындағы айтарлықтай айырмашылыққа назар аударылмайды.) Функционализм бойынша, егер адамдар дұрыс функционалдық рөлдерді атқарып, кіріс және шығыс арасында дұрыс себеп-салдарлық байланыстарды қамтамасыз етсе, онда жүйе нағыз сана болады, яғни ақыл-ой күйлеріне, санаға және т.б. ие болады. Алайда, Блок бұл тіпті абсурд екенін айтады, сондықтан функционализм тезисінде қателік болуы керек, өйткені ол мұны сананың заңды сипаттамасы ретінде қабылдауға мүмкіндік береді. Кейбір функционалистер Қытайда квалия болуы мүмкін деп есептейді, бірақ оның өлшеміне байланысты Қытайдың саналы екенін көзге елестету қиын. Шындығында, біздің сана туралы теориямыз бізді шектеуі мүмкін және қытай ұлтының санасының қандай екенін ешқашан толық түсіне алмаймыз. Демек, егер функционализм дұрыс болса, онда квалия барлық аппараттық құралдарда болады немесе мүлдем жоқ, тек иллюзия ғана.

Қытай бөлмесі

Джон Сёрлдің «қытай бөлмесі» туралы аргументі – ойды функциялар жиынтығы ретінде бейнелеу мүмкіндігіне жасалған тікелей шабуыл. Ой эксперименті, интеллектуалды әрекетті ешқандай түсіндіру немесе ұғынусыз, тек қана функционалдық жүйені қолдану арқылы имитациялауға болатынын көрсетеді. Қысқасы, Сёрл тек қана ағылшын тілінде сөйлейтін бір адамды, қытай символдарымен толтырылған және символдарды жылжыту ережелері ағылшын тілінде жазылған бөлмеге орналастырады. Бөлмеден тыс адамдар оған белгілі бір символдарды алғанда, оларға сәйкес символдарды бөлмеден шығару үшін ережелерді орындауды бұйырады. Сонымен қатар, бөлме сыртындағы адамдар қытай тілінде сөйлейтін болса және қытай символдары арқылы бөлмедегі адаммен қарым-қатынас жасайды делік. Сёрлдің пікірінше, ағылшын тілінде сөйлейтін адамның тек осы синтаксистік процестерге сүйене отырып, қытай тілін білетінін айту абсурд болар еді. Бұл ой эксперименті тек синтаксистік процестерде (кіріс және шығыс, алгоритмдерге негізделген) жұмыс істейтін жүйелер ешқандай семантиканы (мағынаны) немесе интенционалдықты (мазмұнды) жүзеге асыра алмайтынын көрсетуге тырысады. Осылайша, Сёрл ойды синтаксистік ережелер жиынтығын орындаумен теңестіру идеясына қарсы тұрады; яғни функционализм – сананың толыққанды теориясы емес. Блоктың «қытай ұлты» тұжырымымен байланысты, көптеген функционалистер Сёрлдің ой экспериментіне, қытай бөлмесіндегі адам түсіне алмайтын деңгейде ақыл-ой қызметінің бір түрі бар екенін жауап ретінде айтты («жүйелік жауап» деп аталады); яғни жүйе қытай тілін біледі. Сёрл бұған жауап ретінде бөлмедегі адамның ережелерді және символдар арасындағы байланыстарды жаттап алуы мүмкін екенін ұсынды. Ол, әрине, байланысты сәтті имитациялай алады, бірақ ол тек символдар мен ережелерді ғана біледі, олардың мәнін білмейді.

Кері бұрылған спектр

Функционализмге тағы бір маңызды сын – инверттік спектр немесе инверттік квалиа сценарийі, оны Нед Блок функционализмге қарсы пікір ретінде ұсынған. Бұл ой экспериментінде, оны Джейн деп атайық, жарықтың қалыпты түрде қабылданатын спектріне қарама-қарсы спектрді көруге мәжбүр ететін жағдаймен туған адам бар деп есептеу керек. Джейн қалыпты адамдардан өзгеше, қызғылт түсті сары, қызғылт сарыны көк және т.б. ретінде көреді. Сонымен, сіз бен Джейн бір апельсинге қарап тұрсыз делік. Сіз жемісті қызғылт сары деп қабылдасаңыз, Джейн оны көк деп көреді. Бірақ жемістің түсі қандай деп сұрағанда, сіз де, Джейн де «қызғылт сары» деп жауап бересіздер. Шындығында, сіздің мінез-құлқыңыз бен түстерге қатысты функционалдық байланыстарыңыздың бәрі бірдей болады. Мысалы, Джейн де кез келген адам сияқты жол белгілерін дұрыс орындайды, тіпті бұл түс қабылдауды қамтиды. Демек, аргумент бойынша, функционалдық жағынан бірдей болса да, әртүрлі психикалық күйлерге ие екі адам болуы мүмкін (олардың сапалық немесе феноменологиялық аспектілерінде айырмашылықтар бар). Сондықтан функционализм квалиадағы жеке айырмашылықтарды толыққанды түсіндіре алмайды. Дэвид Чалмерс ақыл-ой мазмұнын функционалдық тұрғыдан толыққанды түсіндіруге болмайтынын көрсетуге тырысады, бірақ осы әлемде ақыл-ой күйлері мен функционалдық күйлердің арасында номологиялық байланыс бар екенін дәлелдеуге ұмтылады. Мысалы, егер кремнийге негізделген роботтың функционалдық профилі біздікімен сәйкес келсе, онда ол толыққанды саналы болуы керек. Оның бұл пікірін дәлелдеуі редукцио ад абсурдум (қарсылыққа алып келу) түрінде жүзеге асырылады. Ол адам миын функционалдық эквивалентті схемамен бірте-бірте алмастыруды қарастырады. Басты идея – саналы адамның квалиасының өзгеруін мүлдем байқамайтын жағдайда, ақыл-ой мазмұны мен функционалдық профиль, кемінде, адам сияқты әрекет ететін субъектілер үшін ажырамас байланыста болып көрінеді. Егер субъектінің квалиасы өшсе, ол оны байқауға тиіс, сондықтан оның функционалдық профилі де сол сияқты өзгеруі керек. Осыған ұқсас аргумент «жоқ квалиа» тұжырымына да қолданылады. Бұл жағдайда Чалмерс субъектінің өзі байқамайтын және жауап бермейтін квалианың жоғалуын сезінуінің өте қиын екенін айтады. Бұл, саналы адамның функционалдық профилін оның тәжірибелік күйіне қарамастан сақтап тұруға болатындығы туралы тәуелсіз пікірмен бірге, осы эксперименттердің субъектісі толыққанды саналы болып қала береді деген қорытындыға әкеледі. Алайда, Брайан Г. Крэбб (2005) – *сенімсіз дереккөз: себебі мен мақаланы да, баспагерді де, осы атаумен академиялық жарияланымды да таба алмадым* – байқағандай, бұл аргументтің мәселесі мынада: саналы субъектіде квалианың өзгеруі немесе жоғалуы оның функционалдық профилінің өзгеруіне әкелуі мүмкін, бірақ бұл тұрақты түрде инверттік немесе санасыз робот туралы ештеңе айтпайды. Туғаннан-ақ инверттік квалиасы бар субъектінің байқауға немесе бейімделуге ештеңесі болмайды. Сол сияқты, біздің санасыз функционалдық көшірмеміз (зомби) байқауға немесе бейімделуге тәжірибелік өзгерістері болмайды. Осылайша, Крэбб Чалмерстің «өліп бара жатқан квалиа» және «билеп жүрген квалиа» аргументтері тұрақты түрде инверттік немесе жоқ квалианың номологиялық тұрғыдан мүмкін емес екенін дәлелдей алмайды деп санайды. Инверттік спектрлік аргументке қатысты тағы бір сын – ол психикалық күйлердің (олардың сапалық немесе феноменологиялық аспектілеріндегі айырмашылықтары) мидағы функционалдық байланыстардан тәуелсіз болуы мүмкін деп есептейді. Осылайша, ол функционалдық психикалық күйлер туралы сұрақ тудырады: оның болжамдары функционализмнің мүмкін еместігін жоққа шығарады, бұл үшін ешқандай тәуелсіз негіздеме ұсынбайды. (Функционализм психикалық күйлердің мидағы функционалдық байланыстар арқылы пайда болатынын айтады.) Бұл мәселенің дәл осы түрі – аргументтің негізінде қарама-қайшылық болжамдар ғана бар – қытай бөлмесі және қытай ұлты туралы да айтуға болады. Алайда, Крэббтің Чалмерске берген жауабында бұл қателік жоқ екеніне назар аударыңыз: оның пікірі – инверттік немесе жоқ квалиалар номологиялық тұрғыдан мүмкін емес болып шықса да, біз кейіннен осы фактіні басқа жолдармен анықтауымыз мүмкін, Чалмерстің аргументі олардың мүмкін еместігін көрсете алмайды.

Another main criticism of functionalism is the inverted spectrum or inverted qualia scenario, most specifically proposed as an objection to functionalism by Ned Block. This thought experiment involves supposing that there is a person, call her Jane, that is born with a condition which makes her see the opposite spectrum of light that is normally perceived. Unlike normal people, Jane sees the color violet as yellow, orange as blue, and so forth. So, suppose, for example, that you and Jane are looking at the same orange. While you perceive the fruit as colored orange, Jane sees it as colored blue. However, when asked what color the piece of fruit is, both you and Jane will report "orange". In fact, one can see that all of your behavioral as well as functional relations to colors will be the same. Jane will, for example, properly obey traffic signs just as any other person would, even though this involves the color perception. Therefore, the argument goes, since there can be two people who are functionally identical, yet have different mental states (differing in their qualitative or phenomenological aspects), functionalism is not robust enough to explain individual differences in qualia. David Chalmers tries to show that even though mental content cannot be fully accounted for in functional terms, there is nevertheless a nomological correlation between mental states and functional states in this world. A silicon based robot, for example, whose functional profile matched our own, would have to be fully conscious. His argument for this claim takes the form of a reductio ad absurdum. He considers gradually replacing a human brain by functionally equivalent circuitry; the general idea is that since it would be very unlikely for a conscious human being to experience a change in its qualia which it utterly fails to notice, mental content and functional profile appear to be inextricably bound together, at least for entities that behave like humans. If the subject's qualia were to change, we would expect the subject to notice, and therefore his functional profile to follow suit. A similar argument is applied to the notion of absent qualia. In this case, Chalmers argues that it would be very unlikely for a subject to experience a fading of his qualia which he fails to notice and respond to. This, coupled with the independent assertion that a conscious being's functional profile just could be maintained, irrespective of its experiential state, leads to the conclusion that the subject of these experiments would remain fully conscious. The problem with this argument, however, as Brian G. Crabb (2005)Unreliable source: reason=I found neither the article nor the publisher and no real academic publication with that name. has observed, is that, while changing or fading qualia in a conscious subject might force changes in its functional profile, this tells us nothing about the case of a permanently inverted or unconscious robot. A subject with inverted qualia from birth would have nothing to notice or adjust to. Similarly, an unconscious functional simulacrum of ourselves (a zombie) would have no experiential changes to notice or adjust to. Consequently, Crabb argues, Chalmers' "fading qualia" and "dancing qualia" arguments fail to establish that cases of permanently inverted or absent qualia are nomologically impossible. A related critique of the inverted spectrum argument is that it assumes that mental states (differing in their qualitative or phenomenological aspects) can be independent of the functional relations in the brain. Thus, it begs the question of functional mental states: its assumption denies the possibility of functionalism itself, without offering any independent justification for doing so. (Functionalism says that mental states are produced by the functional relations in the brain.) This same type of problem—that there is no argument, just an antithetical assumption at their base—can also be said of both the Chinese room and the Chinese nation arguments. Notice, however, that Crabb's response to Chalmers does not commit this fallacy: His point is the more restricted observation that even if inverted or absent qualia turn out to be nomologically impossible, and it is perfectly possible that we might subsequently discover this fact by other means, Chalmers' argument fails to demonstrate that they are impossible.

Егіз Жер

Хилари Путнам ұсынған Егіз Жер ой эксперименті функционализмге қарсы қолданылатын басты аргументтердің біріне жауап береді, бірақ бастапқыда ол семантикалық интернализмге қарсы аргумент ретінде ұсынылған. Ой эксперименті қарапайым және былай жүзеге асырылады. Егіз Жерді көзге елестетіп көріңіз, ол Жерден бір ғана нәрседе ерекшеленеді: судағы химиялық құрылым H2O емес, басқа құрылым, мысалы XYZ. Бірақ Егіз Жердегі XYZ әлі де "су" деп аталады және Жердегі H2O-ның барлық бірдей макро деңгейдегі қасиеттерін көрсетеді (яғни, XYZ де көлдерде, өзендерде және т.б. болатын айқын, ішуге жарамды сұйықтық). Осы әлемдер судың химиялық құрылымынан басқа барлық жағынан бірдей болғандықтан, сіз бен сіздің Егіз Жердегі өзіңіздің көшірмеңіз бірдей нәрселерді көресіз, бірдей адамдармен кездесесіз, бірдей жұмыста жұмыс істейсіз, бірдей әрекет етесіз және т.б. Басқаша айтқанда, сіздер бірдей кіріс, шығыс және басқа психикалық күйлер арасындағы қатынастармен бөлісетін болғандықтан, сіздер функционалдық тұрғыдан толықтай ұқсассыз. Мысалы, екеуіңіз де судың ылғал екенін ойлайсыз. Дегенмен, сіздің судың ылғалдығына сенуіңіздің мазмұны сіздің көшірмеңіздің сенуінен өзгеше, себебі сіздің сеніміңіз H2O-ға, ал сіздің көшірмеңіздің сенімі XYZ-ға қатысты. Осылайша, екі адам функционалдық тұрғыдан толықтай бірдей болғанымен, әртүрлі психикалық күйлерге ие болуы мүмкін, сондықтан функционализм барлық психикалық күйлерді толыққанды түсіндіре алмайды. Функционализмді қорғаушылардың көпшілігі бастапқыда осы аргументке жауап ретінде ішкі және сыртқы мазмұн арасында нақты шекара сақтауға тырысты. Мысалы, пропозициялық көзқарастардың ішкі мазмұны тек сыртқы әлеммен байланысы жоқ және басқа ішкі психикалық күйлермен қатынасқа мүмкіндік беретін қажетті функционалдық/себептік қасиеттерге ие аспектілерден ғана тұруы керек. Алайда, ешкім әлі ақыл-ой мазмұнында мұндай шекараның болуына нақты негіз немесе дәлел келтіре алмағандықтан, бұл идея көбінесе ақыл-ой мазмұнының сыртқы себептік теорияларына (сонымен қатар ақпараттық семантика деп те аталады) ұсынылған балама ретінде қарастырылады. Мұндай ұстанымды, мысалы, Джерри Фодордың ақыл-ой мазмұнының «асимметриялық себептік теориясы» туралы еңбегі көрсетеді. Бұл көзқарас функционализмді өзгертуді, оның аясына сыртқы әлемдегі ақыл-ой бейнелерінің себептері болып табылатын объектілерді қамту үшін кіріс пен шығыстың өте кең ауқымын енгізуді білдіреді. Егіз Жер аргументі судың имитациясымен алынған тәжірибе табиғи сумен алынған тәжірибеден өзгеше психикалық күйге әкеледі деген болжамға негізделген. Бірақ екі судың арасындағы айырмашылықты ешкім байқамайтындықтан, бұл болжамның дұрыс емеуі мүмкін. Бұдан әрі, бұл негізгі болжам функционализмге тікелей қайшы келеді, сондықтан Егіз Жер аргументі нағыз аргумент болып табылмайды, себебі бұл болжам функционализмнің өзін жоққа шығарады (яғни, екі су әртүрлі психикалық күйлерді тудырмайды, себебі функционалдық қатынастар өзгермейді).

The Twin Earth thought experiment, introduced by Hilary Putnam, is responsible for one of the main arguments used against functionalism, although it was originally intended as an argument against semantic internalism. The thought experiment is simple and runs as follows. Imagine a Twin Earth which is identical to Earth in every way but one: water does not have the chemical structure H2O, but rather some other structure, say XYZ. It is critical, however, to note that XYZ on Twin Earth is still called "water" and exhibits all the same macro level properties that H2O exhibits on Earth (i. e., XYZ is also a clear drinkable liquid that is in lakes, rivers, and so on). Since these worlds are identical in every way except in the underlying chemical structure of water, you and your Twin Earth doppelgänger see exactly the same things, meet exactly the same people, have exactly the same jobs, behave exactly the same way, and so on. In other words, since you share the same inputs, outputs, and relations between other mental states, you are functional duplicates. So, for example, you both believe that water is wet. However, the content of your mental state of believing that water is wet differs from your duplicate's because your belief is of H2O, while your duplicate's is of XYZ. Therefore, so the argument goes, since two people can be functionally identical, yet have different mental states, functionalism cannot sufficiently account for all mental states. Most defenders of functionalism initially responded to this argument by attempting to maintain a sharp distinction between internal and external content. The internal contents of propositional attitudes, for example, would consist exclusively in those aspects of them which have no relation with the external world and which bear the necessary functional/causal properties that allow for relations with other internal mental states. Since no one has yet been able to formulate a clear basis or justification for the existence of such a distinction in mental contents, however, this idea has generally been abandoned in favor of externalist causal theories of mental contents (also known as informational semantics). Such a position is represented, for example, by Jerry Fodor's account of an "asymmetric causal theory" of mental content. This view simply entails the modification of functionalism to include within its scope a very broad interpretation of inputs and outputs to include the objects that are the causes of mental representations in the external world. The twin earth argument hinges on the assumption that experience with an imitation water would cause a different mental state than experience with natural water. However, since no one would notice the difference between the two waters, this assumption is likely false. Further, this basic assumption is directly antithetical to functionalism; and, thereby, the twin earth argument does not constitute a genuine argument: as this assumption entails a flat denial of functionalism itself (which would say that the two waters would not produce different mental states, because the functional relationships would remain unchanged).

Мағыналы тұтастығы

Функционализмді тағы бір жиі кездесетін сын – бұл семантикалық холизмнің радикалды түрін білдіреді. Блок пен Фёдор, Джон Сёрл және басқалар функционализмнің тривиалды екенін, яғни функционализм талқылауға тырысатын ішкі құрылымдардың барлық жерде кездесетінін дәлелдеді. Осыдан функционализм мінез-құлыққа немесе толық тривиалдылыққа, демек панпсихолизмнің бір түріне дейін тоғысып қалады. Бұл аргументтер әдетте физиканың бірегей күйлердің тізбегіне алып келетіні және функционалистік іске асыру ұсынылған саналық күйлер жиынтығын жүйенің физикалық күйлерімен байланыстырғанда болатыны туралы болжамға негізделген. Физикалық жүйенің күйлері әрқашан кем дегенде сәл ерекше болғандықтан, мұндай байланыс әрқашан мүмкін, сондықтан кез келген жүйе – саналы. Сыртқы объектілермен өзара әрекеттесуге қатысты абсолютті талаптар қоятын функционализмнің формулировкалары (функционалдық есепке сыртқы, яғни функционалдық тұрғыдан анықталмаған) абсолютті тривиалдылық емес, мінез-құлыққа дейін тоғысады, себебі енгізу-шығару мінез-құлқы әлі де қажет. Питер Годфри Смит мұндай формулировкалар, егер олар сырттай қарағанда қарапайымдай көрінетін қосымша болжамды қабылдаса, тривиалдылыққа дейін тоғысуы мүмкін екенін айтты. Бұл болжам – объектіге түрлендіргіш қабатты, яғни кіріс-шығыс жүйесін қосу, объектінің саналық күйлеріне әсер етпеуі керек. Түрлендіргіш қабат кірістен жүйеге қатысты әрекеттерге және жүйенің күйінен шығыстарға дейін қарапайым байланысқа, мысалы, іздеу кестесіне сәйкес мінез-құлықты шығарумен шектеледі. Алайда, жүйе әр сәтте және әрбір мүмкін кірісте бірегей күйде болатынына байланысты, мұндай байланыс әрқашан болады, сондықтан кез келген физикалық мінез-құлықты шығаратын түрлендіргіш қабат табылады. Годфри Смит бұл мәселелерді себеп-салдарлық байланыс арқылы шешуге болады деп санайды, бірақ абсолютті айырмашылықтың орнына объектілердің саналы болуы мен болмауы арасындағы үздіксіздік болуы мүмкін. Сонымен қатар, байланыстарды шектеу мінез-құлық теориясындағы сыртқы мінез-құлықты немесе сәйкестік теориясындағы іске асырудың ішкі құрылымын талқылауды қажет етеді; және көптеген іске асыру мүмкіндігі жоғалмайтын сияқты болса да, жоғары деңгейдегі функционалдық сипаттамалардың автономиясы туралы функционалистік талап күмәнді болып қалады.

Another common criticism of functionalism is that it implies a radical form of semantic holism. Block and Fodor John Searle, and others have offered further arguments that functionalism is trivial, i. e. that the internal structures functionalism tries to discuss turn out to be present everywhere, so that either functionalism turns out to reduce to behaviorism, or to complete triviality and therefore a form of panpsychism. These arguments typically use the assumption that physics leads to a progression of unique states, and that functionalist realization is present whenever there is a mapping from the proposed set of mental states to physical states of the system. Given that the states of a physical system are always at least slightly unique, such a mapping will always exist, so any system is a mind. Formulations of functionalism which stipulate absolute requirements on interaction with external objects (external to the functional account, meaning not defined functionally) are reduced to behaviorism instead of absolute triviality, because the input output behavior is still required. Peter Godfrey Smith has argued further that such formulations can still be reduced to triviality if they accept a somewhat innocent seeming additional assumption. The assumption is that adding a transducer layer, that is, an input output system, to an object should not change whether that object has mental states. The transducer layer is restricted to producing behavior according to a simple mapping, such as a lookup table, from inputs to actions on the system, and from the state of the system to outputs. However, since the system will be in unique states at each moment and at each possible input, such a mapping will always exist so there will be a transducer layer which will produce whatever physical behavior is desired. Godfrey Smith believes that these problems can be addressed using causality, but that it may be necessary to posit a continuum between objects being minds and not being minds rather than an absolute distinction. Furthermore, constraining the mappings seems to require either consideration of the external behavior as in behaviorism, or discussion of the internal structure of the realization as in identity theory; and though multiple realizability does not seem to be lost, the functionalist claim of the autonomy of high level functional description becomes questionable.