Чарльз Джон Стэнли: Англиялық композитор және органист

Кіріспе

Ағылшын композиторы және органшы (1712–1786)

Чарльз Джон Стэнли (17 қаңтар 1712, ескі стиль бойынша – 19 мамыр 1786) – ағылшын композиторы және органшы.

Өмірбаян

Джон Стэнли 1712 жылғы 17 қаңтарда Лондонда дүниеге келді. Екі жасында ол қолында қытай ыдысымен мәрмәр отқа құлап, көзі жартылай жойылды. Жеті жасында музыкалық білімін бастады. Пауыл соборындағы композитор және органшы Морис Гриннің жетекшілігімен ол "үлкен құлшыныспен және таң қалдырарлық жетістікпен" (Бурни) оқыды. Тоғыз жасында ол All Hallows, Bread Street шіркеуінде орган ойнады, мүмкін, уақытша органшы ретінде. Он бір жасында Стэнли шіркеудің органшысы болып тағайындалды. Он төрт жасында "көптеген үміткерлердің ішінде" (Бурни) ол Сент-Эндрю Холборн шіркеуінің органшысы болып таңдалды, ал он жеті жасында Оксфорд университетінде музыка бакалавры (B. Mus.) дәрежесін алған ең жас адам болды. 1734 жылы ол Ішкі ғибадатхана қоғамының органшысы болып тағайындалды, және 1786 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметін атқарды. Оның орган мен клавесинде шеберлігімен танымал болған ежелгі ғибадатхана шіркеуіне көптеген талантты музыканттар, соның ішінде Джордж Фридерик Гендель, оны тыңдау үшін үнемі келіп тұратын. Стэнли сонымен қатар көрнекті скрипкашы да болған. 1738 жылы Стэнли Сара Арлондқа (Ост-Индия компаниясының капитаны Эдвард Арлондтың қызы) үйленді, ол оған жылына 7000 фунт стерлингтен тұратын қорлық әкелді. Сараның қарындасы Энн, сол кезде олармен бірге тұрған, соқыр композитордың көшірмешісі болды. Көзі нашар көрісе де, Стэнлидің есі шамалы болды, бұл оған Гендельдің көптеген ораторияларын қоюға және көптеген достарымен музыка тыңдауға және карта ойнауға көмектесті. Егер оған жаңа ораторияны орындау тапсырылса, ол қайын сіңілісінен оны бір рет ойнауын сұрар еді – оны жадына сіңдіру үшін жеткілікті. Ол жиі Воксхолл бақшаларында орган ойнайтын, сондай-ақ қайырымдылық шараларында және жаңа салынған шіркеулердегі органдардың ашылуында ойнауға бірінші болып шақырылар еді. Ол тіпті оқытумен де айналысты. Оның "Ефта" ораториясы алғаш рет 1757 жылы орындалды. 1759 жылы Гендель қайтыс болғаннан кейін, 1760 жылы Стэнли композитор Джон Кристофер Смитпен, кейіннен Томас Линлимен серіктестік құрды, Ковент-Гарденде ораториялар сериясын жалғастыру үшін. Бірінші маусымда Стэнли "Зимри" шығармасын жазды. Стэнли барлық ораторияларды сүйемелдеді және әр үзілісте концерттік пьеса орындайтын. Сондай-ақ 1760 жылы ол Джордж II-ні еске алу және Джордж III-ге құрмет көрсету үшін ода жазды, ол алғаш рет Дрюри Лейн театрында орындалды. 1762 жылы корольдің үйлену тойына орай ол "Аркадия" атты драмалық пасторальдық оратория жазды. Гендель Лондондағы Табылған балалар ауруханасының басқарушысы болған. Аурухананың шіркеуіндегі орган Гендельдің сыйы болды, ал Гендель өзі он бір рет "Мессия" ораториясын орындады, соның арқасында қайырымдылыққа 7000 фунт стерлинг жиналды. Гендельдің ізімен жалғастыра отырып, Стэнли 1770 жылы аурухананың басқарушысы болып сайланды, ал 1775 жылдан 1777 жылға дейін ол аурухананың қаражатын көбейту үшін Гендельдің "Мессия" ораториясын жыл сайын қоюды басқарды. 1779 жылы Стэнли Уильям Бойстен Корольдің музыканттар тобының шебері лауазымын мұрагерлік етті. Осы қызметінде ол корольге арналған көптеген жаңа жылдық және туған күнге арналған одалар жазды, бірақ бұл музыка сақталмаған. Стэнлидің соңғы шығармасы, әдетте, корольдің туған күніне (4 маусым 1786 жыл) жазылған ода болды. Стэнли 1786 жылғы 19 мамырда 74 жасында Хаттон-Гардендегі үйінде қайтыс болды, сондықтан оның орындалуын естімеді. Стэнлидің шығармаларына "Тераминта" операсы, "Геркулестің таңдауы" драмалық кантатасы, Джон Хокинстің мәтінімен жазылған он екі басқа кантата, "Ефта", "Мысырдың құлауы" және "Зимри" ораториялары, сондай-ақ органға арналған үш томдық ерікті пьесалар жинағы (1748, 1752 және 1754) кіреді. Көптеген ерікті пьесалардың басында қысқа, баяу кіріспеден кейін сололық аяқтау немесе фуга болады. Кейбір пьесалар қазіргі заманда аспаптар оркестрі мен труба үшін қайта жазылған.

John Stanley was born in London on 17 January 1712. At about the age of two, he fell on a marble hearth with a china basin in his hand, an accident which left him almost blind. He began studying music at the age of seven. Under the guidance of Maurice Greene, composer and organist at St. Paul's Cathedral, he studied "with great diligence, and a success that was astonishing" (Burney). At the age of nine he played the organ, probably as an occasional deputy, at All Hallows, Bread Street. When he was eleven years old, Stanley was appointed organist to the church at a salary of £20 per annum. When he was fourteen "in preference to a great number of candidates" (Burney) he was chosen as organist at St Andrew Holborn, and at the age of seventeen became the youngest person ever to obtain the Bachelor of Music degree (B. Mus.) from the University of Oxford. In 1734 he was appointed organist to the Society of the Inner Temple, a position which he held until his death in 1786. It was at the ancient Temple Church that his brilliant playing upon the organ and harpsichord attracted the attention of many fine musicians including George Frideric Handel, who regularly visited the church to hear him. Stanley was also an outstanding violinist. In 1738 Stanley married Sarah Arlond (daughter of Captain Edward Arlond of the East India Company), who brought him a dowry of £7,000 per annum. Sarah's sister Ann, who at this time lived with them, became the blind composer's copyist. Though virtually blind, Stanley had a remarkable memory, which helped him direct many of Handel's oratorios and to enjoy music making and card games with his many friends. If he had to accompany a new oratorio he would ask his sister in law to play it through just once – enough to commit it to memory. He frequently played the organ at the Vauxhall Gardens and was first choice to play at charity events and at the launch of any newly built church organs. He even found time to teach. His oratorio Jephthah was first performed in 1757. After Handel's death in 1759, in 1760 Stanley began a partnership with the composer John Christopher Smith and later with Thomas Linley, in order to continue with the series of oratorio performances at Covent Garden. For the first season Stanley composed Zimri. Stanley accompanied all oratorios, and played a concerto during each interval. Also in 1760 he composed an ode in memory of George II and as homage to George III; it was first performed at the Drury Lane Theatre. On the occasion of the King's wedding in 1762 he composed a dramatic pastoral oratorio, Arcadia. Handel had been a governor of the Foundling Hospital, London. The hospital's chapel organ was Handel's gift, and Handel himself directed eleven performances of Messiah there, so raising £7,000 for the charity. Continuing yet again in Handel's footsteps, Stanley was elected a governor of the Hospital in 1770, and from 1775 until 1777 he directed the annual performance of Handel's Messiah in aid of the hospital funds. In 1779 Stanley succeeded William Boyce as Master of the King's Band of musicians. In this capacity he composed many New Year and birthday odes to the king but this music has not survived. Stanley's last work was probably an ode written for the king's birthday (4 June 1786). Stanley never heard its performance as he died at his home in Hatton Garden on 19 May 1786, aged 74. Stanley's works include the opera Teraminta, the dramatic cantata The Choice of Hercules, twelve other cantatas with texts by John Hawkins, the oratorios Jephtha, The Fall of Egypt and Zimri, and instrumental music, notably three volumes of voluntaries for organ (1748, 1752, and 1754). Nearly all of the voluntaries feature a short, slow introduction followed by either a solo stop movement (such as the so called trumpet voluntaries) or a fugue. Some of the former have been arranged in modern times for string chamber orchestra and trumpet.