Кіріспе

Француз өнертапқышы және инженері (1841–1925)

Клемент Адер (2 сәуір 1841 – 3 мамыр 1925) – француз өнертапқышы және инженері. Ол Тулуза маңындағы Муре қаласында, Жоғарғы Гаронна департаментінде дүниеге келген және Тулузада қайтыс болған. Ол әуе тасымалы саласындағы пионерлік еңбектерімен танымал. 1870 жылы Францияда велосипед спортының дамуына үлес қосып, осы спорттың алғашқы қадамдарын жасағандардың бірі болды.

Электрлік және механикалық өнертабыстар

Адер электр және механика саласындағы жаңашыл болды. Ол бастапқыда электр техникасын оқыды және 1878 жылы Александр Грэм Белл ойлап тапқан телефонды жетілдірді. Содан кейін 1880 жылы Парижде телефон желісін құрды. 1881 жылы ол «театрофонды» ойлап тапты – бұл телефон арқылы хабар тарату жүйесі, онда тыңдаушылар әр құлаққа жеке арна алатын, сахнадағы актерлерді стереофоникалық түрде қабылдауға мүмкіндік беретін құрылғы; осы өнертабысы 1881 жылы 3 километрге дейінгі қашықтықта опера спектакльдерінің алғашқы стерео хабарларын таратуға мүмкіндік берді. 1903 жылы ол Париж-Мадрид жарысына арналған V8 қозғалтқышын жасады, бірақ үш немесе төрт данасы жасалса да, ешқайсысы сатылмады.

Ұшақ үлгілері

V8 қозғалтқыштарымен жұмыс істегеннен кейін Адер механикалық ұшу мәселесіне көшті және өмірінің соңына дейін оған көп уақыт пен ақша жұмсады. Луи Пьер Муйярдың (1834–1897) құстардың ұшуына қатысты зерттеулерін пайдаланып, ол 1886 жылы өзінің алғашқы ұшу аппаратын – Адер Эоль құрастырды. Бұл, оның жеке өнертабысы болған жеңіл бу машинасымен жұмыс істейтін, 4 цилиндрлі, қуаты белгіленбеген, төрт қанатты бұрандалы винті бар, жартас құбыршасы тәрізді конструкция еді. Қозғалтқыштың салмағы белгіленбеген. Қанаттарының ені белгіленбеген. Жалпы салмағы белгіленбеген. 1890 жылдың 9 қазанында Адер Эоль ұшағымен ұшуға тырысты. Авиация тарихшылары бұл әрекетті қуатты ұшыру және жер бетіне жақын бақылаусыз ұшу ретінде бағалайды, ол шамамен белгіленбеген биіктікте ұшқан. Адер Эольде жерден көтерілгенін де мәлімдеді. Адер екінші ұшақтың құрылысын бастады, оны Авион II деп атады, сондай-ақ оны Zephyr немесе Éole II деп те атады. Көптеген дереккөздер осы ұшақ бойынша жұмыстың ешқашан аяқталмағанын және Avion III пайдасына тоқтатылғанын көрсетеді. Адердің 1892 жылдың тамыз айында Париждің жанындағы Саториде Авион II ұшағымен белгіленбеген қашықтыққа ұшқандығы туралы мәлімдемесі кеңінен қабылданбады.

Әуе қатынасы туралы кітап

Клемент Адер авиацияны дамытудың белсенді жақтаушысы болды. 1909 жылы ол «Әскери авиация» атты өте танымал кітап жариялады, ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі бес жылда 10 рет қайта басылды. Ол әуе соғысының болашағын және қазіргі заманғы ұшақ тасымалдаушының түрін – жалпақ ұшу палубасы, аралдық үстін құрылысы, палубалық лифттер және ангар бөлімімен – болжағандығымен ерекшеленеді. Оның ұшақ тасымалдаушы кемесі туралы идеясы АҚШ-тың Париждегі әскери-теңіз атташесі арқылы жеткізілді және 1910 жылдың қараша айында АҚШ-та алғашқы сынақтар жүргізілді. Ұшақ тасымалдайтын кемелер қажет. Бұл кемелер қазіргі қолданылып жүрген жобадан мүлдем өзгеше жоба бойынша салынады. Бірінші кезекте, палубаның үстінен барлық кедергілер алынып тасталады. Ол мүмкіндігінше кең және тегіс болады, корпустың теңіздік сызықтарына зиян келтірмей, қону алаңына ұқсайды.

Ықпал

Адер әлі де ертедегі қозғалтқышты ұшу әрекеттері үшін құрметпен еске алынады, ал оның ұшағы француз тіліне ауыррақ ауадан ұшатын аппаратты білдіретін "avion" деген сөзді сыйлады. 1938 жылы Франция оның құрметіне пошта маркасын шығарды. Airbus компаниясы Тулузадағы ұшақ құрастыру орталықтарының бірін оның атымен атады. Клемент Адерді "авиацияның әкесі" деп атайды.