Кіріспе

Линдли Армстронг "Спайк" Джонс (14 желтоқсан 1911 – 1 мамыр 1965) – американдық актер, комик, музыкант, топ жетекшісі және дирижер. Ол танымал әндер мен классикалық музыканың пародилік аранжировкаларына маманданған. Джонстың өңдеуінен өткен балладалар оқ ату, сыбызғы, сиыр қоңырауы, ішек қырысу, қақпақ және эксцентриктік әрі комедиялық вокалмен толы болды. Джонс және оның тобы 1940 жылдардың басынан 1950 жылдардың ортасына дейін "Спайк Джонс және оның қалалық слайкерлері" деген атпен жазбалар жасады және "Музыкалық құнсыздану шоуы" атымен АҚШ және Канада бойынша гастрольдік сапарлар жасады.

Алғашқы жылдар

Линдли Армстронг Джонс Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында дүниеге келді. Жас Линдли Джонсқа өте жіңішке болғандықтан, оны теміржол қазығына (spike) теңеп, «Спайк» деген лақап есім берілді. 11 жасында ол алғашқы барабан жиынтығын алды. Жасөспірім шағында ол өзі құрған топтарда ойнады; Джонс көбінесе театрлардың оркестрлерінде өнер көрсетті. 1930 жылдары Виктор Янг оркестріне қосылып, Эл Джолсонның «Lifebuoy» бағдарламасы, Бернс пен Аллен, және Бинг Кросбидің «Kraft Music Hall» сияқты радио бағдарламаларында өнер көрсетуге көптеген шақырулар алды. Бинг Кросбидің «Ақ Рождество» әнінің алғашқы жазбасында осы оркестр орындаған. Ол Decca Records және Standard Transcriptions компанияларында ән жазушы Синди Уокердің мансабының басында оның тобында ойнады. Оның «We're Gonna Stomp Them City Slickers Down» әні Джонстың болашақ тобының атына идея берді. «The City Slickers» тобы «Feather Merchants» тобынан өркендеді, оның алғашқы жылдарында вокалист-кларнетші Дел Портер Джонсқа екінші орын берді. Олар Cinematone Corporation үшін тәжірибелік жазбалар жасап, Лос-Анджелесте көпшілік алдында өнер көрсетіп, шағын жанкүйерлер қатарын құрды. Топтың алғашқы мүшелеріне скрипкашы Карл Грейсон, банджошы Перри Боткин, тромбоншы Кинг Джексон және пианист Стэн Райтсман кірді. Топтың алғашқы жазбалары RCA Victor-дің бюджеттік «Bluebird» лейблінде шығарылды, бірақ жақын арада беделді «Victor» лейбліне көшірілді. Олар 1955 жылға дейін компания үшін көптеген жазбалар жасады. Сондай-ақ, олар 1945-1949 жылдар аралығында әртүрлі радио бағдарламаларында, ал 1954-1961 жылдар аралығында NBC және CBS телешоуларында өнер көрсетті.

"Анни трейлері"

1940 жылдары Спайк "Трейлер Энни" деген комедиялық ән жазды, ол АҚШ әскерінде жұмыс табуға тырысқан әйел туралы айтады.

"Қырсыққа деген тілегім"

Джонстың "All I Want for Christmas Is My Two Front Teeth" атты жазбасы, Джордж Роктың жоғары дауысымен орындалған, 1948 жылы бірінші орынға шықты. (Дора Брайан 1963 жылы "Менің Рождествоға қалағаным - Битлз" деген нұсқасын жазды.)

Классикалық шығармаларды өлтіру

1940 жылдары Спайк Джонс және оның City Slickers тобы жазған әндердің ішінде классикалық музыканы әзілге айналдырған көптеген туындылар болды, мысалы, Листтің Liebestraum No. 3 шығармасы ерекше аспаптарда өте жылдам темпте орындалды. Одан кейін Россинидің Уильям Телл увертюрасы ас үй құралдарында, ат жарысының фонында орындалды. «Жарыстағы» «аттардың» бірі 1940 жылдардың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Blue Angels әуе акробатикалық командасының шоуларында ұшқан жалғыз хром-сары түсті SNJ ұшағына «Бейіт бомбасы» деген лақап атты берді. Тікелей эфирде Спайк қол соққандарға толыққанды салтанатты түрде: «Рақмет, музыканы жақсы көретіндер» деп ризашылық білдіретін. 1971 жылы RCA (өзінің беделді Red Seal лейблінде) осы «қырқындардың» он екіін қамтитын LP жинағын – Spike Jones Is Murdering the Classics деп шығарды. Олардың ішінде Hillbilly юмористтері Гомер мен Джетро орындаған Pal Yat Chee (Pagliacci), Понкиеллидің «Сағаттар биі», Чайковскийдің «Жалғыз жүректер ғана», Штраустың «Көк Дунай вальсі» және Бизенің «Кармен» сияқты шедеврлер бар. 1944 жылы RCA Victor компаниясы Чайковскийдің «Бұлақшақ» сюитасының «Spike Jones presents for the Kiddies» нұсқасын үш 10 дюймдік 78 айналымдық пластинкада (P 143) шығарды, аранжировкасы Джо «Кантри» Уошбернге, ал сөзі Фостер Карлингке тиесілі болды. Бұл жинақ 1949 жылы RCA Victor компаниясы тарапынан 45 айналымдық 7 дюймдік винил пластинкада WP 143 ретінде және 1952 жылы EPA 143 деп аталған 45 айналымдық «ұзартылған ойнату» пластинкасында қайта шығарылды. Жазбаның қысқартылған және қайта реттелген нұсқасы жоғарыда аталған RCA Red Seal ‘classics’ альбомына енгізілген, ал толық түпнұсқа нұсқасы Spiked: The Music of Spike Jones CD жинағында қолжетімді.

Радио

"The Bob Burns Show" шоуының үй тобы ретінде танылғаннан кейін, Спайк 1945 жылы Эдгар Бергеннің жазғы демалысында "The Chase and Sanborn Program" радиошоуына ие болды. Франсис Лэнгфорд қосымша жүргізуші болды, ал Граучо Маркс қонақтардың арасында болды. Джоунстың 1947–49 жылдардағы Coca-Cola үшін CBS бағдарламасының (бастапқыда "The Spotlight Revue", соңғы маусымда "The Spike Jones Show" деп аталды) қонақтарына Франки Лэйн, Мел Торме, Питер Лорре, Дон Амече және Бурл Айвс кірді. Фрэнк Синатра 1948 жылдың 1 қазаны мен 3 желтоқсанында екі рет, ал Ласси 1949 жылдың мамырында шоуда пайда болды. Осы кезеңде Джоунстың тұрақты "әнші қызы" Дороти Шей, "Парк-авеню Хиллбилли" атанды. Джоунстың CBS шоуының дикторларының бірі жас Майк Уоллес болды. Жазушылар құрамында Эдди Максвелл, Эдди Брандт және Джей Сомерс болды. Серияның соңғы бағдарламасы 1949 жылдың 25 маусымында эфирге шықты.

Спайк Джонс және оның басқа оркестрі

Джонс атақ пен байлықты сезінгенмен, ешкімнің де оның әзіл-қалжыңдарының артындағын көре алмағанына ашуланды. Әлемге өзінің нағыз "әдемі" музыка жасай алатынын көрсетуге бекінген ол 1946 жылы екінші топ құрды. Спайк Джонс және оның Басқа Оркестрі би хиттерінің әсем аранжировкаларын орындады. Бұл баламалы топ түнгі клубтарда өнер көрсетіп, көркемдік жетістікке жетті, бірақ көрермендер City Slickers-ті көбірек ұнатып, олардан қашықтап жүрді. Нәтижесінде Джонс топтың кейбір шығындарын өз қаражатынан төлеуге мәжбүр болды. Кейбір City Slickers тобының мүшелері Басқа Оркестрмен бірге өнер көрсетіп, жазбалар жасады, бірақ Басқа Оркестрдің көп бөлігі Лос-Анджелес аймағынан шыққан "кәсіби", тәжірибелі студиялық музыканттардан тұрды. Басқа Оркестрдің ең керемет жазбасы – "Лора", оның бірінші бөлігі (Басқа Оркестрдің тамаша орындауы) және екінші бөлігі (City Slickers-тің күлкілі орындауы) бар. Джонстың ұлы, Спайк Джонс кіші, әкесінің ең керемет музыкалық аранжировкаларының дәлдігіне назар салды: "Әкемнің музыкасы туралы адамдар көбінесе түсінбейтін нәрсе – егер сіз C-диез дыбысын оқ атысымен алмастырсаңыз, ол міндетті түрде C-диез дыбысы болуы керек, әйтпесе ол жаман естіледі".

Фильмдер

1940 жылы Джонс «Dead End Kids» фильмінде төрт секундқа ғана түскен, есімдері титрде көрсетілмеген оркестр жетекшісі рөлін орындады. Топтың даңқы арта түскенде, Голливуд продюсерлері «The Slickers» тобын «Thank Your Lucky Stars» (1943), «Meet the People» (1944), «Bring on the Girls» (1945), «Breakfast in Hollywood» (1946) және «Variety Girl» (1947) сияқты фильмдерге арнайы шақырып алды. Джонс 1954 жылы «Universal Pictures» студиясымен Эбботт пен Костелломен бірге комедиялық фильмде түсуге келісім шарт жасасты, бірақ Лу Костеллоның денсаулығына байланысты бас тартуынан кейін «Universal» олардың орнына Хью О'Брайан мен Бадди Хакеттты тартып, Джонсты басты рөлге ие етті. «Өрт сөндіруші, баламды құтқарып ал!» деген аталған фильм Спайк Джонстың кинотеатрлардағы ең танымал фильмі болды.

Саудылық

1942 жылы Джонс тобы көптеген саундтиктерде жұмыс істеді, олар кейінірек музыкалық видеоларға ұқсас, музыкалық қысқа фильмдер болды. Бұл фильмдер шағын түнгі клубтарда, ойын залдарында, дәмханаларда және таверналарда монетамен жұмыс істейтін проекторларда көрсетілді. Топ төрт саундтикте ("Clink! Клинк! Another Drink", "Pass the Biscuits, Mirandy", "The Sheik of Araby" және "Blacksmith Song") өз атымен түсті, ал музыкатанушы Марк Кантордың сөзіне сүйенсек, кем дегенде он үш фильмнің қосымша музыкасын орындады. Багс Банни және басқа Warner Brothers мультфильмдерінің кейіпкерлеріне дауыс берген Мел Бланк 1942 жылғы "Clink! Клинк! Another Drink" (1949 жылы "The Clink! Clink! Polka" деп қайта шығарылған) фильмінде мас күйде, ішек тартқандай ән шырқады.

Теледидар

Джонс теледидардың мүмкіндігін байқап, 1950 жылдың жазында екі жарты сағаттық пилоттық фильм – "Шетелдік легион" және "Жабайы Билл Хиккуп" түсірді. Тәжірибелі комедия режиссері Эдди Клайн екеуінде де жұмыс істеді, бірақ екеуі де сәтті болмады. Топ тікелей эфирде жақсырақ танылды, онда олардың сергектік әрекеттері мен көрермендерге керемет көңіл күй сыйлайтын көңілді көріністері жоғары бағаланды. Спайк көбінесе ірі клеткалы костюм киіп, жуу тақтасымен, сиыр қоңырауларымен, клаксон мен тұман сигналдарының жиынтығымен, содан кейін ксилофонмен, одан кейін тапанша атып секіріп ойнайтын. Топ түрлі шоуларда өнер көрсетті, мысалы, "The Colgate Comedy Hour" (1951, 1955) және "All Star Revue" (1952). Кейін NBC телеарнасы оларға жеке эфир уақыты берді – 1954 жылдың басында "The Spike Jones Show" және 1958 жылдың жазында "Club Oasis" бағдарламалары эфирға шықты. Ал CBS телеарнасында "The Spike Jones Show" 1957, 1960 және 1961 жылдардың жазында көрсетілді. Джонс және оның "City Slickers" тобы NBC-нің "The Ford Show, Starring Tennessee Ernie Ford" бағдарламасында да пайда болды, оның 1956 жылғы 15 қарашадағы эпизоды эфирға шықты. 1990 жылы BBC2 осы хабарлардан құралған алты жинақ шоу көрсетті, кейіннен олар PBS телеарналарында да көрсетілді.

Кейінгі жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін үлкен топтардың дерлік жоғалуы және 1950 жылдардың басында рок-н-роллдың өркендеуі Спайк Джонстың репертуарына едәуір әсер етті. Алғашқы рок-н-ролл әндері жаңалық саналды, сондықтан Джонс оларды "Cocktails for Two", "Laura" немесе "Chloe" әндерін пародизациялағандай ойнай алмады. Ол рок музыкасын күлкі үшін орындады, мысалы, "Теледидарда алғаш рет Элвис Преслидің төменгі жартысы!" деп таныстырғанда. Бұл сәтте, биік емес актер Билли Барти киген шалбар жұп сахнаны кесіп өтті. Джонс әрқашан өзгеріп отыратын талғамдарға бейімделуге дайын болды. 1950 жылы, Америка 1920 жылдарды сағынышпен еске алғанда, Джонс Чарльстон аранжировкаларынан тұратын альбом жазды. 1953 жылы ол балаларға арналған әндер нарығының өсуіне жауап ретінде, тікелей балаларға арналған әндерді ("Socko, the Smallest Snowball" сияқты) жазды. Жылдар өте келе Джонс RCA Victor компаниясындағы менеджмент оның жазбаларын цензуралағандықтан және басқа да мәселелерге байланысты көңілі толықпады, сондықтан ол 1955 жылы лейблден кетіп қалды. Оның кейінгі жазбалары Verve, Liberty және Warner Bros. компанияларынан шықты. 1956 жылы Джонс Рождество әндерінен тұратын альбомды бақылады, олардың көпшілігі тұжырымды түрде орындалды. 1957 жылы Лоуренс Велк пен оның би тобының теледидардағы табысын байқағаннан кейін, ол теледидарға арналған өзінің өнерін жаңартты. Ескі "City Slickers" хаосы жойылды, оның орнына көңілді уақыттармен араластырылған қарапайым биг-бенд дыбысы келді. Жаңа топ "Спайк Джонс және көңіл үшін ойнайтын топ" деп аталды. "City Slickers" тобының соңғы альбомы "Ас тағамдары, әлдеқашан аш емес адамдарға арналған" болды. Сөздік комедия (Боб Ньюхарт, Морт Саль, Стэн Фриберг, Шелли Берман) комедиялық жазбалардың соңғы тренді болды. Спайк Джонс осыған да бейімделді; оның кейінгі альбомдарының көпшілігі сөздік комедиядан тұрады, соның ішінде қорқыныш жанрының пародизациясы "Спайк Джонс Стереода" (1959) және сол кезеңдегі теледидар бағдарламаларының пародизациясы "Omnibust" (1960). Джонс соңғы күндеріне дейін өзекті болды: оның соңғы тобы, "Спайк Джонстың жаңа тобы", 1960 жылдардың поп-фолк әндерінің төрт альбомын жазды ("Вашингтон сквері" және "Дед Клампеттің балладасы" сияқты). 1964 жылы оның "New Band" тобының бір трегі "Dominique" әнінің кавер-версиясы болды, бұл "The Singing Nun" тобының соңғы хиті, онда ол әуеннің бір бөлігін банджода орындап қана қоймай, оны "When the Saints Go Marching In" әнімен сәтті үйлестірді.

Жеке өмір

Джонстың төрт баласы болды: Линда (алғашқы әйелі Патрициядан), Спайк-күлкі, Лесли Энн және Джина, Хелен Грейкодан. Спайк-күлкі тікелей эфирлер мен теледидар бағдарламаларын шығарады. Лесли Энн – Джордж Лукастың Марин округіндегі Скайуокер ранчосындағы музыка мен фильмдерге арналған музыкалық атаулар директоры. Джонс өмір бойы темекі шегуші болды, күніне 4-5 пачка темекі тартқан, соңында тыныс алуда қиындықтар туды, оның ішінде эмфизема да болды. Денсаулығына аса мән бермеген ол, эмфиземасының салдарынан сахнада да, сахнадан тыс жерде де оттегі баллондарына тәуелді болды және өнер көрсету кезінде барабан артындағы орындыққа мөлшерлі болды. Ауруына қарамастан, ол 1965 жылдың 1 мамырында 53 жасында қайтыс болғанша темекі шегуін тоқтатпады. Ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы Holy Cross Cemetery зиратына жерленген. Спайк Джонс американдық телесериал M*A*S*H-те бірнеше рет еске алынады. 2-ші маусымның 5-ші бөлімі, "Доктор Пирс және Мистер Хайд" эпизодында шаршаған Хоуки, Екінші дүниежүзілік соғыстан шыққан ұлы әндерге сілтеме жасай отырып, "Фюрердің беті" әнінен бір шумақ айтады. 8-ші маусымның "Қош бол, Радар: 1-бөлім" эпизодында Радар Токиодан демалыстан оралғанда, 4077-ші госпитальде генератор болмайды, ол Спаркиге жаңа генератор алу үшін түрлі заттармен сөйкестеуге тырысады, соның ішінде Спайк Джонстың пластинкалары да бар еді. 1974 жылы Тони Левин (Кинг Кримсон тобының болашақ бас-гитарисі), The Clams есімімен жазған, The Carpenters тобының "Close to You" және Роберта Флакктің "The First Time Ever I Saw Your Face" әндерін Спайк Джонстың стилінде орындап, оған құрмет көрсеткен ән шығарды. 1986 жылы бельгиялық синт-поп тобы Telex өзінің Looney Tunes альбомында оның есімімен аталатын ән арқылы Спайк Джонсқа құрмет көрсетті. Әннің кіріспесі "Camptown Races" әнінің кіріспесінен алынған. 1997 жылы әншілер Арти Шрок және Линда Ноябрь Атлантик-Ситиде "The New City Slickers Presents a Tribute to Spike Jones" атты қойылымды қойды, бұл топ Джонстың музыкасының стилін және юморын қайта жаңартуға тырысты. Спайк Миллиган мен Спайк Джонз есімдері Джонсқа құрмет көрсету үшін берілген.