Кіріспе
Британдық саясаткер (1946 жылы туған)
Клэр Шорт (15 ақпан 1946 жылы туған) – британдық саясаткер, 1997 жылдан 2003 жылға дейін Халықаралық даму жөніндегі мемлекеттік хатшы қызметін атқарған. Шорт мансабын мемлекеттік қызметкер ретінде бастады. 2006 жылға дейін Еңбек партиясының мүшесі болды және 1983 жылдан 2010 жылға дейін Бирмингем Ледивуд округінен парламент депутаты болып сайланды. Осы кезеңнің көп бөлігінде ол Еңбек партиясының депутаты болды. 1997 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлаудан кейін Шорт Халықаралық даму жөніндегі алғашқы кабинет деңгейіндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. Ол Ирак соғысы салдарынан министрлік лауазымынан кетті. 2006 жылы партиялық тәртіптен бас тартып, мерзімінің қалған бөлігін тәуелсіз саясаткер ретінде аяқтады және 2010 жылғы жалпы сайлауда парламенттен шықты.
Ерте және жеке өмір
Шорт 1946 жылы Бірмингем қаласында Солтүстік Ирландияның Армах графтығынан шыққан ирландтық католик ата-анасының отбасында дүниеге келді. Ол Бирмингемдегі қыздар мектебінде оқыды. Кейіннен ол бейбіт Шинн Фэйн бастамаларын қолдады, бірақ ИРА зорлық-зомбылығын ешқашан қолдамады, оның ең қорқыныштысы 1974 жылы туған қаласы Бирмингемде болған бомбалау шабуылы болды. Лидс университетінде саяси ғылымдар бойынша бітірген соң, ол Ішкі істер министрлігінде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді. Консервативті министр Марк Карлайлдың жеке хатшысы болып жұмыс істеу оған өзімен жұмыс істеген көптеген депутаттардан "жақсырақ ете аламын" деген ой келді. 1983 жылғы жалпы сайлауда ол өзі өскен Бирмингем Ледивуд сайлау округінің депутаты болып сайланды. Шорт – канадалық актер Мартин Шорттың әкесі тарапынан туысы.
Парламент мүшесі
Карьерасының басында ол Лейборист партиясының сол қанатында тұрды. 1983 жылы сайлаудан кейін ол бірден көзге түсті, Үкіметтегі жұмыспен қамту министрі Алан Кларктың отырыс кезінде мас екенін айтты. Кларктың үкіметтегі әріптестері Шортты парламенттік ережелерге қайшы тіл қолданғаны үшін айыптады, ал вице-спикер Эрнест Армстронг оны айыптауын қайтарып алуға шақырды. Кейін Кларк күнделігінде Шорттың бағасы дұрыс болғанын мойындады. 1986 жылы Шорт Парламентке жеке мүшелер ұсынған заң жобасын енгізді, онда The Sun және басқа британдық таблоидтарында жарияланған, ашық денелі модельдердің 3-беттік суреттерін тыйым салу ұсынылды. Өтініші талқылансын үшін ол Парламентте түні бойы қалды. Осы жеке мүшелер ұсынған заң жобасы үшін The Sun оны «көңіл көшірмеуші Клэр» және «есі дұрыс емес Клэр» деп атады. Бір газет оның бұрынғы күйеуінен түнгі көйлекті киген суреттерін сатып алып, жариялады. Ол бұл суреттерде оның беті басқа біреудің денесіне қосылғанын мәлімдеді. The Sun сондай-ақ оның қарт анасымен бірге тұратын үйіне 3-беттік модельдермен толтырылған автобус жіберді. 1988 жылы ол Лейборист партиясының басшылығына үміткер Джон Прескотті қолдады (Эрик Хеффер мен қазіргі Рой Хаттерслиге қарсы), ал Тони Бенннің партия басшылығы үшін Нил Киннокқа қарсы шығуының нәтижесінде Маргарет Бекеттпен бірге Социалистік науқан тобынан шықты. 1994 жылы ол Тони Блэр мен Джон Прескоттқа қарсы Лейборист партиясының басшылығына Маргарет Бекетті қолдады. Ол сондай-ақ Солтүстік Ирландиядан британдық әскерлерді шығаруды талап етті. 1989 жылы ол Батыс Мидлендс ауыр қылмыстар тобындағы полиция тәртібінің бұзылуы және дәлелдерді жасау мәселесін көтерді, Бирмингемдік адвокаттардың көптеген әділетсіздік орын алғаны туралы алаңдаушылықтарын жеткізді. Ол 1988 жылы Терроризмге қарсы заңға және 1990 жылы Перс шығанағындағы соғысқа байланысты екі рет отставкаға шықса да, Лейборист партиясының алдыңғы қатарында жоғарылады. Ол 1993–1995 жылдары Әйелдер жөніндегі көлеңкелік министр, 1995–1996 жылдары Көлік жөніндегі көлеңкелік хатшы және 1996–1997 жылдары Шетелдегі даму жөніндегі оппозиция өкілі болды. Клэр 1988 жылдан 1997 жылға дейін Лейборист партиясының Ұлттық атқару комитетінің (ҰАК) мүшесі және 1993–1996 жылдары ҰАК Әйелдер комитетінің төрағасы болды. Алайда, 1996 жылы Шорт Шетелдегі даму портфеліне ауыстырылды, ол бұл қадамды өрескелдету деп қарады. Шорт сондай-ақ марихуананы заңдастыруды талап етті.
Халықаралық даму жөніндегі мемлекеттік хатшы
1997 жылғы жалпы сайлаудан кейін Шетелдегі даму басқармасына Халықаралық даму департаменті мәртебесі толық берілді, ал Шорт – халықаралық даму жөніндегі бірінші министрлік деңгейіндегі мемлекеттік хатшы болды. Бірнеше ай өткен соң, Монтсеррат аралы (Ұлыбританияның қалған небары бірнеше шетелдік аумақтарының бірі) жанартаудың атқылауынан қирады, бұл аралдың жартысын тұруға жарамсыз етті. 4500 арал тұрғыны DfID-ден қосымша көмек сұрағанда, Шорттың "кейін алтын пілдерді де сұрайтын шығар" деген сөзі айтылды және ол аралға барудан бас тартты. Бұл пікір монсерраттықтарды және басқаларды қатты назарына алды; Лейборист партиясының депутаты Берни Грант: "Ол ескі, он тоғызыншы ғасырдың отаршылдық және консервативтік үкіметінің сөзін қайталағандай" деді.
Зимбабведегі жер реформасы
1997 жылдың 6 қарашасында Шорт Зимбабве Ауыл шаруашылығы министрі Кумбирай Кангайға хат жолдады, онда ол "Біз Британияның Зимбабведегі жерді сатып алуға кеткен шығындарды өтеуге арнайы жауапкершілігі бар екенін қабылдамаймыз" деді. Ол одан әрі былай деп жазды: "Біз – бұрынғы отаршылдық мүдделермен байланысы жоқ, түрлі түкпірден келген жаңа үкіметпіз. Менің түбім ирландтық, және сіздер білесіздер, біз отарлаушылар емес, отарланған елміз". Дегенмен, сол хатта ол жер реформасына шартты қолдау көрсетті: "Біз сіздердің жер реформасы бойынша туындаған нақты мәселелерді мойындаймыз. Біз кедейлікті жою стратегиясының бір бөлігі болған жер реформасы бағдарламасын қолдауға дайынбыз, бірақ басқа ешқандай негізде емес". Бұл хат Зимбабве үкіметімен араздасуға себеп болды, ол 1979 жылғы Ланкастер Хаус келісімінде Ұлыбритания үкіметі жер реформасына көмектесуге уәде бергенін мәлімдеді.
Қару саудасына қатысты ұстаным
1997 жылдың желтоқсанында Short Ұлыбританияны Оттава конвенциясына қосты, ол персоналға қарсы миналардың өндірілуіне, қолданылуына және пайдаланылуына тыйым салады. 2001 жылы ол "шағын қарудың оңай қолжетімділігі дамушы елдердегі қылмыс және қақтығыс деңгейіне тікелей және теріс әсер етеді. Біз (DFID) түрлі бейбітшілік құру және қарусыздану бастамаларын қолдаймыз" деп жазды. Келесі жылы ол Британияның "шағын қарудың таралуымен және оның дұрыс емес пайдаланылуымен күресуге міндетті" екенін мәлімдеді.
Косоводағы бомбалау
Шорт НАТО-ның Сербия мемлекеттік теледидарының штаб-пәтерін бомбалауын мақұлдады, нәтижесінде 16 медиа қызметкері қаза болып, тағы 16-сы жарақаттанды, себебі ол станса, оның айтуынша, "пропаганда көзі" еді.
Отставка
2003 жылғы 9 наурызда Шорт Бі-Би-Си радиосына берген сұхбатында Тони Блэрді бірнеше рет "бейхабар" деп атады және Ұлыбритания үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымының нақты мандатысыз Иракпен соғысқа барса, министрлік қызметінен кететінін мәлімдеді. Бұл 1991 жылғы Перс шығанағы соғысы кезінде Еңбек партиясының ұстанымына наразылық білдіріп, партияның өкілі лауазымынан бұрынғы отставкасын қайталау сияқты болды, бірақ 1999 жылы ол НАТО-ның Сербияға жасаған шабуылын қолдаған еді. Дегенмен, 18 наурызда ол министрлікте қалатынын және үкіметтің қарарын Парламентте қолдайтынын жариялады. Шорт 2003 жылғы Ирак соғысын қолдағаннан кейін екі ай бойы министрлікте қызмет етті. Ол 12 мамырда отставкаға кетті. Келесі күні Парламенттегі отставка туралы мәлімдемесінде ол былай деді: "Соғысқа дейін де, қазір де Ұлыбритания АҚШ-тың қателіктерін жасырып, ескі досына көмектесудің орнына, өте қателік жасап жатыр деп ойлаймын. Американдық күш жалғыз АҚШ-ты қауіпсіз ете алмайды. Бірақ халықаралық құқық пен БҰҰ-ның беделін әлсірету тұрақсыздық, ашу және өсіп келе жатқан терроризм қаупін тудырады, бұл бәріміздің болашағымызға қауіп төндіреді." Оның кейіннен консерватор, орнын басып алған Эндрю Митчелл оны "тамаша даму министрі" деп сипаттады.
БҰҰ тыңдау құрылғысы
26 ақпан 2004 жылы Short BBC Today радио бағдарламасында британдық тыңшылар БҰҰ-ның, соның ішінде сол кездегі Бас хатшы Кофи Аннанның байланыстарын үнемі тыңдайтынын мәлімдеді. Бұл мәлімдеме бұрынғы GCHQ аудармашысы Кэтрин Гунға қарсы қозғалған қылмыстық істің себепсіз тоқтатылуынан кейін жасалды. Тони Блэр Шорттың мәлімдемесіне жауап ретінде: «Мен Клэр Шорттың бүгін таңертең айтқандарын мүлдем жауапкершіліктен тыс деп санаймын және бұл оның мінез-құлқына толық сәйкес келеді» деді. Блэр сондай-ақ Шорттың британдық қауіпсіздікті, әсіресе тыңшыларының қауіпсіздігін қауіпке ұшыратқанын айтты. Сол күні BBC Newsnight бағдарламасында Шорт Блэрдің жауабын «мақтанғаныш» деп атап, Британияның Кофи Аннанды тыңдау қажеті жоқ екенін мәлімдеді. Блэр бұл мәлімдемені жоққа шығармады, бірақ бұрынғы Сыртқы істер министрі Робин Кук өзінің тәжірибесіне сүйене отырып, егер бұл мәлімдемелер шындыққа жақын болса, таңғалар еді деп жазды. Бірнеше күннен кейін, 29 ақпанда Шорт ITV-нің Джонатан Димблби бағдарламасына қатысып, Ұлыбританияның ең жоғары лауазымды мемлекеттік қызметшісі, Кабинет хатшысы Эндрю Тернбуллдан хат алғанын айтты. Тернбуллдің құпия хатында (Шорт Димблбиге көрсеткен және бағдарламада жарияланған) ол бұқаралық ақпарат құралдарында барлау мәселелерін талқылағаны үшін ресми түрде ескертіліп, егер ол бұл мәселе бойынша сұхбат беруді тоқтатпаса, «әрі қарай шаралар» қолданылатыны туралы ескертілді. Тернбулл оның «Ұлыбританияның мүдделеріне зиян келтіретін» мәлімдеме жасағанын және «өте көңілі қалғанын» жазды. Хатта айтылған «әрі қарай шаралар» Шорттың Құпия кеңестен шығарылуы немесе Ресми құпиялар туралы заң бойынша сотқа берілуі мүмкін деген болжамдарға орын берді. Мұндай шаралар соңғы уақыттарда бұрын-соңды болған емес; сол кезде Сер Эдгар Спейер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістермен ынтымақтастық жасады деген айыптаудан кейін Құпия кеңестен шығарылған соңғы адам болды. 2004 жылдың 1 наурызында Даунинг-стрит өкілі мұндай қадамды жоққа шығарудан бас тартты. Алайда, Джонатан Димблбимен сұхбатта Шорт британдық агенттер Аннанды тыңдады деген мәлімдемесінен бас тарды. Ол Аннанның жеке әңгімелерінің көшірмелері Иракқа емес, Африкаға қатысты болуы мүмкін екенін мойындады. Көшірмелердің Иракқа қатысты екенін растай ала ма деген сұраққа ол: «Білмеймін, бірақ болуы мүмкін, бірақ нақты бір көшірме есімде жоқ, дегенмен ол болмаған дегенді білдірмейді» деді. Сондай-ақ, ол «Today» бағдарламасында Британия Аннанның әңгімелерін тыңдады деген алғашқы тұжырымының дұрыс емес болуі мүмкін екенін мойындады. Материал американдықтардан британдықтарға берілген болуы мүмкін бе деген сұраққа ол: «Мүмкін. Бірақ әдетте осы туралы белгілер болады. Бірақ мен оны есімде сақтай алмаймын» деді.
Кітап
Клэр Шорттың "Абыройлы алдау ма?" : New Labour, Ирак және биліктің теріс пайдалануы атты кітабы 2004 жылдың қараша айында Free Press баспасынан жарық көрді. Кітап оның New Labour партиясындағы мансабын, ең әсерлісі премьер-министр Тони Блэрмен арақатынасын, Блэр мен Гордон Браун арасындағы қарым-қатынасты және 2003 жылғы Иракқа басып кіруге дейінгі жағдайды баяндады. Кітап 2004 жылы Channel 4 телеарнасының "Жылдың саяси кітабы" сыйлығына ие болды. 2004 жылдың желтоқсан айында Шорт Үнді мұхитындағы зор жер сілкінісінен туған цунамиден қираған елдерге көмек көрсетудегі АҚШ-тың әрекеттерін сынады. Ол, АҚШ жетекшілік ететін елдер тобының құрылуының Біріккен Ұлттар Ұйымының рөліне қарама-қарсы келетінін, ал БҰҰ осы міндетті атқаруға ең лайықты екенін айтты.
Израиль туралы мәлімдемелер
Шорт Израильді "жерді қанды, қатыгез және жүйелі түрде қосып алу, үйлерді бұзу және апартеид жүйесін қасақана құру" үшін кінәлі деп айыптады. Ол сондай-ақ "Еуроодақ пен Ұлыбритания осы операцияға қатысып, жаңа апартеид режимін құруға көмектесуде" деп мәлімдеді, себебі олар Израильге саудада ерекше жеңілдіктер береді. Шорт Израильді бойкоттауды қолдайтынын білдіріп, 2007 жылы Израиль-Палестина бейбітшілігін қолдау жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымының азаматтық қоғамның халықаралық конференциясында "Бойкот Оңтүстік Африка үшін тиімді болды, оны қайтадан қолдану қажет" деді. Ол сондай-ақ конференцияда Израильдің "алғашқы апартеидтік мемлекеттен де нашар" екенін және Израильдің "халықаралық қауымдастықтың жаһандық жылынуға қарсы күресіне кедері келтіретінін" айтты.
"Al-Manar Television" телеарнасымен қарым-қатынасы
The Guardian басылымының мәліметінше, Шорт 2008 жылы Ливандағы «Аль-Манар» телеарнасынан 1,580 фунт стерлинг сомасындағы билеттер, қонақүй қызметі, тамақ және жол шығындарын қабылдаған. АҚШ үкіметі «Аль-Манарды» «Хезболла террористік ұйымының медиа бөлімі» деп сипаттайды және 2006 жылы оны АҚШ арнайы белгіленген террористік ұйым деп таныды. Шорт өзінің сапары парламенттік органдарда тіркелгенін және бұл сапар оған 2006 жылы Ливан мен Израиль арасындағы қақтығыстан кейін Ливанның оңтүстігіндегі қайта құру жұмыстарының қалай жүріп жатқанын көруге мүмкіндік бергенін айтты.
Жасалған зейнетке шығу
2006 жылдың 12 қыркүйегінде Шорт келесі жалпы сайлауда сайлауға түспейтінін хабарлады. Ұқыпты мәлімдемесінде Шорт Тони Блэр үкіметінің әрекеттерінен "ұялып отырғанын" және пропорционалды өкілдікті қолдайтынын, оның парламенттегі дауысқа түсу нәтижесінде іске асырылуы мүмкін деген үмітте екенін айтты. Еңбек партиясының бас қамшысы бұл мәселені тәртіптік шаралар қолдану үшін Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетіне жіберді. 20 қазанда Шорт Еңбек партиясының қамшысынан бас тартты және тәуелсіз Еңбек партиясының депутаты ретінде отыратынын мәлімдеді. Шорт партиядан бас тарту туралы жарияланғанға дейін, Еңбек партиясының бас қамшысынан жазбаша ескерту алды. Гордон Браун Тони Блэрден кейін Премьер-министр болғаннан кейін, Шорт бұл өзгерістің "жаңа бастама" екенін айтты және егер Браун оның партиядан кетуіне себеп болған саясатты өзгертсе, парламенттік Еңбек партиясына қайта қосылуы мүмкін екенін жеткізді.
Чилкоттық тергеу
2010 жылдың 2 ақпанында Шорт Ирак соғысы жөніндегі Чилкот комиссиясының отырысына қатысты. Ол бұл кезде Тони Блэрді, Бас прокурор Питер Голдсмитті және Ұлыбритания үкіметіндегі басқа да адамдарды Иракқа басып кіруге келісім алу мақсатымен өзін және басқа депутаттарды адас соққандары үшін бірнеше рет сынады.
EITI төрағасы
2011 жылдың 1 наурызында ол Парижде өткен EITI Global конференциясында EITI (Экстракциялық өнеркәсіптердің ашықтығы туралы бастама) төрағасы болып сайланды.
Қалалар Альянсымен саясат жұмысы
2006 жылдан бері Шорт Қалалар альянсының саясат жөніндегі кеңесшілер кеңесінің мүшесі болып келді, содан кейін қалалық кедейлік және қалалардың рөлі туралы қоғамдық талқылау, пікір алмасу және біліммен бөлісу платформасы ретінде сипатталған саясат жөніндегі кеңесшілер форумын төрағалық етті.
Бірмингем қала әкімінің кандидаты
2011 жылдың қаңтар айында Шорт қалада тікелей сайланатын мэрлік лауазымын құру туралы референдумның нәтижесіне байланысты, Бирмингем қаласының мэріне үміткер болуға ниеттенгенін білдірді. Нәтижесінде, бұл ұсыныс 2012 жылдың мамыр айында өткен халықтың дауыс беруі кезінде қабылданбады.
Эбор лекциялары
2008 жылдың 21 мамырында Шорт «Апокалипсис қазір – жаһандық теңдік және тұрақты өмір салты, адам баласының өмір сүруіне қажетті шарттар» атты Ebor Lectures 2008 сериясы аясында лекция оқыды. Ол «пайдаланып тастау қоғамын» тоқтату қажеттігін айтты. Ол 1960 жылдардан бері әлемге деген көзқарастың қалай өзгеретінін қарастырып, бүгінгі экологиялық мәселелердің болашақ ұрпақтарға тигізер салдары туралы ойлану қажеттігін баса көрсетті.
Мәдени ынтымақтастық
2018 жылдан бері Шорт қоғамдық суретші Мартин Фиреллмен ынтымақтастықта жұмыс істеп келеді. Фирелл Ұлыбритания бойынша жарнама тақталарында Шорттың сөздерін пайдаланды. Суретшінің «Билік және гендер» (2019) сериясы үшін Шорт «Бұрмаланған билік және зор теңсіздік – жамандық» деген мәтінді ұсынды. «Union City» (2019) сериясына Шорттың «Социализм – моральдық идея» деген пікірі енді. Шорт түсіндірді: «Адамдар социализмді Кеңес Одағы сияқты нәрселермен байланыстыруға тырысады, бірақ ол 1945 жылы Клемент Атлидің Ұлыбритания премьер-министрі болуын және соғыстан кейін Еуропа бойынша әл-ауқат мемлекетінің қалыптасуын да білдіреді: біз бастан кешкен ең жақсы және өркениетті кезеңді осы шаралар тудырды. Ал капитализм нені білдірді? Чили диктаторы Пиночет, құлдық, ашаршылық! Менің ойымша, социализм – бәрінен бұрын экономикалық жүйе емес, моральдық идея».
Жеке өмір
Шорт 18 жасында Кил университетінің студентімен қысқа уақытқа үйленді, содан кейін 17 жасында бала дүниеге келді. Жұбайлардың ұлын асырап беруге берді, және ол 1996 жылға дейін анасымен байланысқа шықпады. Ол кейіннен ұлы Тобидің консерваторлық көзқарастас екенін, Лондон қаласында заңгер болып жұмыс істейтінін және үш баласы бар екенін білді. 1981 жылы Шорт Алекс Лионға үйленді, ол Лейборист партиясының депутаты және бірге жұмыс істеген министр болды. Екі жыл өткен соң, ол Лион өзінің мандатын жоғалтқан күні Бірмингем Ледивудта сайланды. 1993 жылы Шорт Лейборист партиясының конференциясынан күйеуінің ауыр сырқатқа шалдыққандығын және қайтыс болуы мүмкін екенін есту үшін шақырылды. "Ар-намысқа қиянат" атты кітабында ол былай деп жазады: "Парламенттік орынды жоғалтқаннан кейін ол аға Лейборист депутатынан менің сайлау округі кеңсесін басқаруға көшті, онда ол маған зор қолдау көрсетті және бұл жұмысқа мол тәжірибе әкелді. Кейін ол адвокаттық практикаға оралуға шешім қабылдады, бірақ біраз уақыттан кейін түрлі қиындықтарға тап болды және оның терең депрессияға немесе психикалық денсаулығының нашарлауына шалдыққан болуы мүмкін деген күдікке іліктім. Келесі бірнеше жыл өте қиын болды, өйткені ол түсініксіз, ерекше мінез-құлық көрсетті. Ол біртіндеп отбасы мен достарынан суынып, Фред есімді Сент-Бернар итімізбен бірге үйде отырды және Фред пен меннен басқа ешкіммен сөйлеспеді". Лион сол жылы Милтон-Кейнсте Альцгеймер ауруынан 61 жасында қайтыс болды. Оның бұрынғы некеден екі ұлы, Маркус пен Адриан, және қызы Ребекка бар. Шорт актер Мартин Шорттың әке жағынан туысы болып табылады.
Марапаттар
2009 жылдың маусым айында Шорт халықаралық даму саласына қосқан үлесі үшін Ольстер университетінен құрметті заң докторы дәрежесін алды. 2013 жылы ол BBC-нің «100 әйел» тізіміне енді.