Кіріспе

Чиапас штатының қаласы және муниципалитеті, Мексика станциясы. Тапачула-де-Кордова-и-Ордонес, қарапайым тілде Тапачула деп аталады, Мексиканың Чиапас штатының оңтүстік-шығысында, Гватемала шекарасына және Тынық мұхитына жақын орналасқан қала және муниципалитет. Экономикалық тұрғыдан, бұл Чиапас штатының ең маңызды қалаларының бірі; ауыл шаруашылығына бай Соконуско аймағының астанасы ретінде Тапачула сонымен қатар Мексика мен Орталық Америка арасындағы сауда үшін маңызды порты болып табылады. Бұл аймақты бастапқыда Мам халқы мекендеген, ол Хелажу Мам мемлекетінің бақылауында болған, бірақ алғаш рет 13 ғасырда Ацтектер қала ретінде құрған. Оның экономикалық маңызы 19 ғасырдың соңынан бастап, кофе плантацияларының құрылуымен байланысты. Бұл практика аймаққа үздіксіз көші-қон мен иммиграция ағынын бастады, ол бүгінге дейін жалғасуда, және қалаға елеулі Азия және неміс мәдениетін сыйлады. Ірі Майя және Науа халқы да бар.

Өмірбаян

Тапачула қаласы – Чиапас штатының Соконуско аймағының астанасы, көбінесе «Соконусконың маржаны» деп аталады. «Тапачула» атауы науатль тілінен шыққан және аймақтың жиі су тасуына байланысты «сулар арасында» дегенді білдіреді. Тапачула – Мексиканың Тынық мұхиты жағалауындағы Гватемаламен шекаралас маңызды қаласы, тіпті шекарадан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан болса да. Басты сауда өткізу пункты Сиудад-Идальгода, шамамен 40 км (24 миль) қашықтықта орналасқан. Дегенмен, ол Мексика мен Орталық Американың қалған бөлігі арасындағы тауарлар мен адамдар тасымалы үшін маңызды порт болып табылады, бұл оны экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан АҚШ-тың оңтүстік шекарасындағы Ларедо (Техас штаты) немесе Сан-Диего (Калифорния штаты) сияқты қалаларға ұқсас етеді. Қала 1900 жылдан бері қытай халқының күшті ықпалында, сол кезде елден келген көптеген адамдар аймақтың кофе бизнесі үшін жұмыс істеді. Осы алғашқы иммигранттардың көптеген ұрпақтары Соконуско аймағына таралып кеткенімен, бүгінгі күнге дейін Тапачулаға азиялық иммигранттар келіп тұрады. Көбінесе қазіргі иммигранттар ауыл шаруашылығымен немесе қажырлы еңбекпен айналыспай, саудамен шұғылданады. Азиялықтардың болуының ең айқын белгісі – қаладағы, әсіресе орталық аудандағы көптеген қытай және басқа азиялық мейрамханалар. Тапачула 2011 жылы Қытайдың Донгйин қаласымен бауырлас қалалық келісімге қол қойды. Қаланың тарихи орталығындағы монументалды құрылыстардың көпшілігі 20 ғасырдың басында салынған, бірақ осы аумаққа жақын жерде 1960 жылдары Ар-деко стилінде салынған көптеген әсем үйлер де бар, мысалы Ла Портавиандас ғимараты. Соконуско археологиялық мұражайы Парк Идальгоға қарап тұрады. Бұл ғимаратта аймақтың әртүрлі археологиялық орындарынан табылған көптеген жәдігерлер сақталған, әсіресе Изапа және бірнеше жағалаулық орындарынан. Олардың арасында алтынмен қапталған және түркізбен әшекейленген бас сүйек ерекше көзге түседі. Тағы бір маңызды жәдігер – өте әдемі өрнектермен безендірілгендігі үшін 25-ші нөмірлі стела. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, муниципалитетте 320 451 адам тұрады. Муниципалитетте 574 елді мекен бар, олардың ішіндегі ең ірілері (2010 жылғы халық саны жақшада): Тапачула (Тапачула де Кордова и Ордонес) (202 672), Пуэрто Мадеро (Сан-Бенито) (9 557), Вида Меджор I (6 460), Альваро Обрегон (5 717), Лос Кафеталес (3 054), Раймундо Энрикес (3 049), Каррильо Пуэрто (2 676) – қалалық елді мекендер, ал Вейнте де Новиембре (2 184), Эль Энканто (1 726), Хосе Мария Морелос (1 717), Вива Мексика (1 691), Льяно де ла Лима (1 579), Ньюэво Пумпуапа (Цересо) (1 431), Себилья 1-ші бөлімі (1 384), Лос Паласиос (1 217), Реформа ауылы (1 132), Октавио Пас (1 124), Акаксман (1 099), Сан Николас Лагатеро (1 071), Тинахас 1-ші бөлімі (1 055), Кантон Виллафлор (1 046), Павенкуль (1 039) және Себадилья 2-ші бөлімі (1 000) – ауылдық елді мекендер. Бұл аймаққа алғаш қоныстанған адамдар Орталық Американың оңтүстігінен көшіп келген және қазіргі мам халқының ата-бабалары болуы мүмкін. Олмектер бұл аймақты бағындырып, көптеген мамдарды оңтүстікке қайта көшуге мәжбүр еткен. Содан кейін толтектер келді, бірақ жергілікті халықтарды толық бағындыра алмады. Алайда, осы жаулап алулардың нәтижесінде мам халқы ірі өркениет құра алмады. Тапачула қаласы 1486 жылы ацтектердің Соконусконы жаулап алуы үшін Ахуицотль жіберген әскери басшы Тилтототль құрған, ол алым-салық жинау орталығы болды. 1809 жылы Мексиканың тәуелсіздік соғысы басталар алдында Тапачула испан билігіне жоғары салық мөлшерлемесіне наразылық білдірді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 2019 жылдың қыркүйек айында Чиапас штатындағы жетінші күндік адвентистер шіркеуі Лос-Серритос паркінде Киелі кітапты еске алу мақсатында ескерткіштің ашылу салтанатын өткізді. Салтанатқа жергілікті билік өкілдері, діни басшылар және шіркеу мүшелері қатысты. Жоба мен ескерткіш қоғамдық жетістік және діни еркіндіктің тарихи сәті ретінде мақұлданды. Шіркеудің жобасының мақсаты – Киелі кітапты қоғамның басшысы ретінде мойындау және халықтың Киелі кітапты оқуына ынталандыру. Бұл ескерткіш Чиапас штатында жетінші күндік адвентистер шіркеуі салған сегізінші ескерткіш болды. 2018 жылдан бері ескерткіштер келесі қалаларда ашылды: Паленке, Хьюкстла, Малпасо, Пичукалько, Синтапалапа және Усумасинта. Тапачула Мексика мен Гватемала арасындағы маңызды шекаралық пункт болғандықтан, онда өз елдеріндегі зорлық-зомбылықтан немесе жұмыссыздықтан қашып келген Орталық Американың Солтүстік үшбұрышынан келген көптеген құжатсыз көшіп-қонушылар тұрады. Бұл осал халықтың болуы Тапачуланы адам саудасының, соның ішінде жыныстық және еңбек саудасының орталығына айналдырды.

Спорт

2015 жылдан бері «Кафеталерос де Тапачула» клубы мексикалық футболдың екінші дивизионы – Ascenso MX-те қаланың намысын қорғайды.

География

Муниципалитет Сьерра-Мадре-де-Чиапас тауларының бір бөлігін қамтиды және батысқа қарай Тынық мұхитындағы жағалау жазығына дейін созылады, орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары.

Экономика

Қалалық округте әлеуметтік-экономикалық жағынан орташа деңгейдегі шеттеулік жағдай саналады. 2000 жылы 61 444 тұрғын үй тіркелді, оның 72% астамы тұрғындардың меншігінде болды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 4,36 адамды құрады. Үйлердің шамамен төрттен бірі топырақ еденмен, он үш пайызы ағаш еденмен, ал қалған алпыс екісі цемент немесе тас еденмен жабдықталған. Қабырғалар көбінесе цемент блоктан жасалған, оның шамамен он төрт пайызы ағаштан. Шатырлардың шамамен 60% металл/асбест ламинатымен жабылған. Еңбекке қабілетті халықтың 18% ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы салаларында жұмыс істейді. Олардың 23 пайызы жалақы алмайды. Шамамен он алты жарым пайызы кен өндіру және өңдеу өнеркәсібінде еңбек етеді. Муниципалитет еңбек күшінің 63% сауда және қызмет көрсету саласында жұмыс істейді, бұл көрсеткіш аймақ және штат бойынша орташа деңгейден едәуір жоғары.

Қалалық әкімдер

Қалалық президентТерминСаяси партияЕскертулерАртуро Гутьеррес Паласиос1915Педро Ф. Альварес1916–1917Исаак Кордова1918Рафаэль Гарсиа1919–1920Бернардо Парланже1921Хосе Доминго Перес1922Рафаэль Ортага1923Паскуаль Кордова1924Исабель Ноласко1925Умберто Элорса1926–1927Энрике Родас1927–1928Энрике Элорса1929Глустейн Крус1930PNR Бибиано Крус1931–1932PNR Состенс Руис Кордова1933–1934PNR Хуан Мальдонадо1935–1936PNR Вирхилио Лопес Вильерс1937–1938PNR Эфраин Ласос1939–1940PRM Агустин Фуэнтевилья1941–1942PRM Белисарио Вилла Константино1943–1944PRM Ромео Гаут1945–1946PRM Луис Гисар Осегера, Карлос Элорса, Паскуаль Лосано Монтес1947–1948PRI Альфредо де Ларбре С.1949–1950PRI Гамалиэль Бекерра Очоа1951–1952PRI Роландо Гутьеррес Домингес1953–1955PRI Герман Товар Корсо1956–1958PRI Рафаэль Вильчес Морга1959–1961PRI Эззио дель Пино Трухильо1962–1964PRI Хесус Кальканьо Бельтран1965–1967PRI Франсиско Рамос Бежарано1968–1970PRI Альфонсо Диас Буллард1971–1973PRI Фернандо Акоста Руис1974–1976PRI Антонио Мелгар Аранда, Роберто Москосо Домингес1977–1979PRI Хорхе Агуэда С., Антонио Куэто, Альфредо Сердио Санчес1980–1982PRI Хоакин дель Пино Трухильо1983–1985PRI Дидье Крус Фуэнтевилья1986–1988PRI Хайме Альтамирано Риос, Хосе Антонио Агилар, Хосе Руперто де ла Крус1989–1991PRI Норберто Антонио де Гивес Кордова1992–1995PRI Луис Агилар Куэто, Адольфо Самора Крус1996–1998PRI Антонио де Хесус Диас Атие1999–2001PRI Мануэль де Хесус Пано Бекерра01 01 2002–31 12 2004PRI Анхель Барриос Зеа01 01 2005–31 12 2007PAN PRD PT Эсекьель Саул Ордунья Морган01 01 2008–31 12 2010PRI Эмануэль Нивон Гонсалес01 01 2011–2012PRD PAN Convergence Panal Unity for ChiapasСамуэль Алексис Чакон Моралес2012–2015PRI Нефтали дель Торо Гусман 2015–2018PRI PVEM Panal Оскар Гуррия Пенагос01 10 2018 20 02 2020PT Morena PES Коалициясы "Бірге біз тарих жасаймыз". Қызмет барысында қайтыс болдыРоза Ирене Урбина Кастаньеда01 03 2020–10 03 2021PT Morena PES Коалициясы "Бірге біз тарих жасаймыз". Ауыстыру. Уақытша демалысқа өтініш бердіЖозе Альберто де Санкристобаль Моралес11 03 2021–10 06 2021PT Morena PES Коалициясы "Бірге біз тарих жасаймыз". Қалалық президент міндетін атқарушыРоза Ирене Урбина Кастаньеда11 06 2021–30 09 2021PT Morena PES Коалициясы "Бірге біз тарих жасаймыз". Мерзімді аяқтау үшін қайта қызметке келдіРоза Ирене Урбина Кастаньеда01 10 2021–Morena