Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оахака-де-Хуарес (waˈxaka ðe ˈxwaɾes), немесе жай ғана Оахака (Долиналық сапотек: Ndua) – Мексиканың Оахака штатының астанасы және ең ірі қаласы. Бұл Оахака муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Қала штаттың Орталық аңғарлар аймағындағы Centro ауданында, Сьерра-Мадре тауларының етегінде, Серро-дель-Фортин төбесінде және Атояк өзенінің жағалауына дейін созылып жатыр. Мұралық туризм қала экономикасының маңызды бөлігін құрайды, онда көптеген колониялық кезеңдегі құрылыстар, сондай-ақ маңызды археологиялық орындар мен сапотек және микстек мәдениеттерінің жалғасып келе жатқан элементтері бар. Қала бұрынғы испандық атауынан (Ньюэва Антекера) және жергілікті жасыл тастан салынған көптеген құрылыстардан туындаған «Ла Верде Антекера» (жасыл Антекера) деп те аталады. Оахака атауы осы жердің науатль тіліндегі Хуаксиякак атауынан шыққан, ол кейіннен Гуахакаға, содан кейін Оахакаға айналды. 1872 жылы осы штаттың тумасы, 1852-1872 жылдар аралығында президент болған және Францияның басқындығы сияқты қиындықтарды бастан өткерген Бенито Хуарес құрметіне «де Хуарес» қосылды. Қаланың сапотек тіліндегі аты – Ндуа, ол әлі де сапотек тілінде (Тлаколула сапотек) қолданылады. Муниципалитеттің гербінде Донахинің суреті бейнеленген, ол жаулап алудан кейін Микстектермен болған қақтығыста тұтқынға алынып, басы кесілген сапотек әйелі.
Oaxaca de Juárez (waˈxaka ðe ˈxwaɾes), or simply Oaxaca (Valley Zapotec: Ndua), is the capital and largest city of the eponymous Mexican state of Oaxaca. It is the municipal seat for the surrounding municipality of Oaxaca. It is in the Centro District in the Central Valleys region of the state, in the foothills of the Sierra Madre at the base of the Cerro del Fortín, extending to the banks of the Atoyac River. Heritage tourism makes up an important part of the city's economy, and it has numerous colonial era structures as well as significant archeological sites and elements of the continuing native Zapotec and Mixtec cultures. The city is also known as la Verde Antequera (the green Antequera) due to its prior Spanish name (Nueva Antequera) and the variety of structures built from a native green stone. The name Oaxaca is derived from the Nahuatl name for the place, Huaxyacac, which was Hispanicized to Guajaca, later spelled Oaxaca. In 1872, "de Juárez" was added in honor of Benito Juárez, a native of this state who became president, serving from 1852 to 1872, and leading the country through challenges, including an invasion by France. The Zapotec name of the city, Ndua, is still used in the Zapotec language (Tlacolula Zapotec). The coat of arms for the municipality bears the image of Donají, a Zapotec woman hostage killed and beheaded by the Mixtec in conflict immediately after the Conquest.
Ертедегі қоныстар
Сапотектер мен микстектер мыңдаған жылдар бойы Оахака алқабында қоныстанды, әсіресе Монте-Альбан мен Митланың маңызды ежелгі орталықтарымен байланыста. Қазіргі Оахака қаласы оларға салыстырмалы түрде жақын жерде дамыды. 1521 жылы испандықтар келген кезде, сапотектер мен микстектер көптеген соғыстарының біріне қатысып жатты. Испан жаулауы бұл шайқастарды тоқтатып, аймаққа белгілі бір империялық бейбітшілікті орнатты. Сонымен қатар, испан католик миссионерлері жергілікті халықты дінге өтуге шақырып, оларға уағыз айтуды бастады.
The Zapotec and Mixtec peoples had settlements in the valley of Oaxaca for thousands of years, especially in connection with the important ancient centers of Monte Albán and Mitla. The modern city of Oaxaca developed relatively near them. When the Spanish arrived in 1521, the Zapotec and the Mixtec were involved in one of their many wars. The Spanish conquest ended this fighting, imposing a kind of imperial peace on the area. At the same time, Spanish Catholic missionaries began evangelizing the indigenous peoples, urging them to conversion.
Колониялық кезең
1521 жылдың соңында Оахакаға алғашқы испан экспедициясы келді, оны 400 ацтек жауынгерлерімен бірге капитан Франсиско де Ороско басқарды. 2006 жылдың қазан айында президент Висенте Фокс қаланы қайта бақылауға алу үшін 10 000-нан астам жарымәскери күштерді жіберді. Қарулы қақтығыстар салдарынан көптеген адам қаза тапты, оның ішінде Indymedia журналистері Брэдли Роланд Уилл, Роберто Лопес Эрнандес және Хорхе Альберто Белтран да бар еді. Желтоқсанның соңында мұғалімдердің кәсіподақтары ереуілді тоқтату туралы жариялады. АППО-ның бірнеше басшылары тұтқындалды. Бұл халықтық ұйымдар жергілікті және облыстық билікпен қақтығыстарын жалғастырды, бірақ ақырында барлық кедергілер алынып тасталды және олар қаланың басқаруын қайтарды.
The first Spanish expedition to Oaxaca arrived late in 1521, headed by Captain Francisco de Orozco who was accompanied by 400 Aztec warriors. In October 2006 president Vicente Fox sent in more than 10,000 paramilitaries to take back control of the city. Armed confrontations resulted in many deaths, including that of Indymedia journalists Bradley Roland Will, Roberto López Hernández, and Jorge Alberto Beltrán. In late December, teachers' union leaders announced an end to their strike. Several leaders of the APPO were arrested. These grassroots groups continued to clash with local and state government, but finally all the barricades were removed and they turned over control of the city.
Экономика және туризм
Қала мемлекеттің басты тартымдылығы болып табылады, сонымен қатар экономикалық тұрғыдан туризмге тәуелді. 1984 жылдан 2009 жылға дейін туризм Оахака экономикасының басым факторына айналды. Оахака алқабының көгалды ландшафты мен қаланың сәулет және мәдени ерекшеліктері көрермендерге ұнатуда. Экономиканың ең ірі салаларының бірі – жұмыс күшінің 20 пайызын жұмыспен қамтитын кен өндіру және өңдеу өнеркәсібі. Туристік белсенділік үш маусымда ең жоғары деңгейге жетеді: Қасиетті апта, жаз (әсіресе Гвелагуэца кезінде) және Жаңа жыл. Қасиетті апта мен Жаңа жылда келетін туристердің көп бөлігі Мексиканың басқа аймақтарынан келеді, сондай-ақ жұмыстан Оахакаға демалысқа келген жергілікті тұрғындар да бар. Халықаралық саяхатшылардың көпшілігі жаз айларында келеді. Алаңның төңірегінде әртүрлі аркадалар орналасқан. Алаңның оңтүстік жағында 2005 жылы үкімет тарапынан босатылып, кейін "Museo del Palacio 'Espacio de Diversidad'" мұражайы ретінде қайта ашылған Portales de Ex Palacio de Gobierno орналасқан. Басқа аркадалардың ішінде шығыс жағында "Portal de Mercadores", солтүстік жағында "Portal de Claverias" және батыс жағында "Portal del Señor" бар. Санто-Доминго де Гусман шіркеуі мен бұрынғы монастыры собордан солтүстікке қарай 4 блок қашықтықта орналасқан. Ол 1555 және 1666 жылдар аралығында салынған. Ол екі бөлікке бөлінеді: шіркеу және бұрынғы монахтардың тұрған және жұмыс істеген жерлері. Ғимараттың фасады Ренессанс стилінде салынған, ал орталық рельефінде Әулие Доминик және Римнің Әулие Гипполит шіркеуді қолдап тұрған бейнесі бейнеленген. 1860 жылғы Реформадан кейін шіркеу тұраққа айналдырылып, ғимараттың күйреуіне себеп болды. 19 ғасырдың соңында ол қайтадан діни мақсатта пайдаланыла бастады. Тұрғын үйлер мен жұмыс орындары казармалар мен офицерлердің пәтерлеріне айналдырылды. 1994 жылы бұл аумақты Санто-Доминго мәдени орталығына айналдыру жұмыстары басталды. Дель Кармен Альто шіркеуі мен бұрынғы монастыры 1696 жылы осы жерге қоныстанған кармелиттерге тиесілі болды. Кешен Хуаксиякактың теокаллиінің үстіне салынған шағын ғибадатхана ретінде басталды. Жобаны Мануэль Фернандес Фиалло қаржыландырды. Мұнда Монте-Альбаннан алынған маңызды артефакттар қойылған. Мәдени орталықтың ортасында фонтаны және үлкен баспалдағы бар аула орналасқан. Ауладағы өткелдердің жоғарғы жағы күмбезді төбелермен, дөңгелектермен және күрделі дәліздермен безендірілген. Мәдени орталықтың көп бөлігін Оахака мәдениеттері мұражайы (Museo de las Culturas de Oaxaca) алып жатыр, оның кіреберісі паломниктердің кешеннің шіркеу аумағына кіру үшін бұрын пайдаланған есігі болып табылады.
The city is the primary attraction of the state, which also relies economically on tourism. From 1984 to 2009, tourism grew to become the dominant factor in Oaxaca's economy. The attractions are the verdant landscapes of the Oaxaca Valley, and the architectural and cultural charms of the city itself. The next largest economic sectors are mining and manufacturing, which employ 20% of the work force. Tourist activity peaks in three seasons: Holy Week, summer (especially during Guelaguetza) and New Year. Many of the tourists who come during Holy Week and for New Year come from other parts of Mexico and include native Oaxacans returning to visit from their places of work. Most international visitors come during the summer. The plaza is surrounded by various arcades. On the south side of the plaza are the Portales de Ex Palacio de Gobierno, which was vacated by the government in 2005 and then reopened as a museum called "Museo del Palacio 'Espacio de Diversidad'" Other arcades include the "Portal de Mercadores" on the eastern side, "Portal de Claverias" on the north side and the "Portal del Señor" on the west side. The church and former monastery of Santo Domingo de Guzmán is located 4 blocks north of the cathedral. It was constructed between 1555 and 1666. It is divided into two parts: the church and the former living/working areas of the monks. The front of the church is Renaissance style, in the central relief, Saint Dominic and Hippolytus of Rome are holding up the church. After La Reforma around 1860, the church was converted into a stable, which caused serious deterioration of the building. It was returned to devotional use at the end of the 19th century. The living and working areas were converted into barracks and officers' quarters. In 1994, work began to convert this area as the Centro Cultural Santo Domingo. The Church and ex monastery of Del Carmen Alto belonged to the Carmelites, who established themselves here in 1696. The complex began as a hermitage built over the teocalli of Huaxyacac. The project was financed by Manuel Fernandez Fiallo. Some important artifacts from Monte Albán are displayed here. In the center of the Centro Cultural, there is a courtyard with a fountain and a very large staircase. The passages along the courtyard have vaulted ceilings, cupolas and intricate corridors. Much of the Centro Cultural is occupied by the Museo de las Culturas de Oaxaca (Museum of Oaxacan Cultures), whose entrance is the one pilgrims used to use to enter the church area of the complex.