Кіріспе

Оахака-де-Хуарес (waˈxaka ðe ˈxwaɾes), немесе жай ғана Оахака (Долиналық сапотек: Ndua) – Мексиканың Оахака штатының астанасы және ең ірі қаласы. Бұл Оахака муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Қала штаттың Орталық аңғарлар аймағындағы Centro ауданында, Сьерра-Мадре тауларының етегінде, Серро-дель-Фортин төбесінде және Атояк өзенінің жағалауына дейін созылып жатыр. Мұралық туризм қала экономикасының маңызды бөлігін құрайды, онда көптеген колониялық кезеңдегі құрылыстар, сондай-ақ маңызды археологиялық орындар мен сапотек және микстек мәдениеттерінің жалғасып келе жатқан элементтері бар. Қала бұрынғы испандық атауынан (Ньюэва Антекера) және жергілікті жасыл тастан салынған көптеген құрылыстардан туындаған «Ла Верде Антекера» (жасыл Антекера) деп те аталады. Оахака атауы осы жердің науатль тіліндегі Хуаксиякак атауынан шыққан, ол кейіннен Гуахакаға, содан кейін Оахакаға айналды. 1872 жылы осы штаттың тумасы, 1852-1872 жылдар аралығында президент болған және Францияның басқындығы сияқты қиындықтарды бастан өткерген Бенито Хуарес құрметіне «де Хуарес» қосылды. Қаланың сапотек тіліндегі аты – Ндуа, ол әлі де сапотек тілінде (Тлаколула сапотек) қолданылады. Муниципалитеттің гербінде Донахинің суреті бейнеленген, ол жаулап алудан кейін Микстектермен болған қақтығыста тұтқынға алынып, басы кесілген сапотек әйелі.

Ертедегі қоныстар

Сапотектер мен микстектер мыңдаған жылдар бойы Оахака алқабында қоныстанды, әсіресе Монте-Альбан мен Митланың маңызды ежелгі орталықтарымен байланыста. Қазіргі Оахака қаласы оларға салыстырмалы түрде жақын жерде дамыды. 1521 жылы испандықтар келген кезде, сапотектер мен микстектер көптеген соғыстарының біріне қатысып жатты. Испан жаулауы бұл шайқастарды тоқтатып, аймаққа белгілі бір империялық бейбітшілікті орнатты. Сонымен қатар, испан католик миссионерлері жергілікті халықты дінге өтуге шақырып, оларға уағыз айтуды бастады.

Колониялық кезең

1521 жылдың соңында Оахакаға алғашқы испан экспедициясы келді, оны 400 ацтек жауынгерлерімен бірге капитан Франсиско де Ороско басқарды. 2006 жылдың қазан айында президент Висенте Фокс қаланы қайта бақылауға алу үшін 10 000-нан астам жарымәскери күштерді жіберді. Қарулы қақтығыстар салдарынан көптеген адам қаза тапты, оның ішінде Indymedia журналистері Брэдли Роланд Уилл, Роберто Лопес Эрнандес және Хорхе Альберто Белтран да бар еді. Желтоқсанның соңында мұғалімдердің кәсіподақтары ереуілді тоқтату туралы жариялады. АППО-ның бірнеше басшылары тұтқындалды. Бұл халықтық ұйымдар жергілікті және облыстық билікпен қақтығыстарын жалғастырды, бірақ ақырында барлық кедергілер алынып тасталды және олар қаланың басқаруын қайтарды.

Экономика және туризм

Қала мемлекеттің басты тартымдылығы болып табылады, сонымен қатар экономикалық тұрғыдан туризмге тәуелді. 1984 жылдан 2009 жылға дейін туризм Оахака экономикасының басым факторына айналды. Оахака алқабының көгалды ландшафты мен қаланың сәулет және мәдени ерекшеліктері көрермендерге ұнатуда. Экономиканың ең ірі салаларының бірі – жұмыс күшінің 20 пайызын жұмыспен қамтитын кен өндіру және өңдеу өнеркәсібі. Туристік белсенділік үш маусымда ең жоғары деңгейге жетеді: Қасиетті апта, жаз (әсіресе Гвелагуэца кезінде) және Жаңа жыл. Қасиетті апта мен Жаңа жылда келетін туристердің көп бөлігі Мексиканың басқа аймақтарынан келеді, сондай-ақ жұмыстан Оахакаға демалысқа келген жергілікті тұрғындар да бар. Халықаралық саяхатшылардың көпшілігі жаз айларында келеді. Алаңның төңірегінде әртүрлі аркадалар орналасқан. Алаңның оңтүстік жағында 2005 жылы үкімет тарапынан босатылып, кейін "Museo del Palacio 'Espacio de Diversidad'" мұражайы ретінде қайта ашылған Portales de Ex Palacio de Gobierno орналасқан. Басқа аркадалардың ішінде шығыс жағында "Portal de Mercadores", солтүстік жағында "Portal de Claverias" және батыс жағында "Portal del Señor" бар. Санто-Доминго де Гусман шіркеуі мен бұрынғы монастыры собордан солтүстікке қарай 4 блок қашықтықта орналасқан. Ол 1555 және 1666 жылдар аралығында салынған. Ол екі бөлікке бөлінеді: шіркеу және бұрынғы монахтардың тұрған және жұмыс істеген жерлері. Ғимараттың фасады Ренессанс стилінде салынған, ал орталық рельефінде Әулие Доминик және Римнің Әулие Гипполит шіркеуді қолдап тұрған бейнесі бейнеленген. 1860 жылғы Реформадан кейін шіркеу тұраққа айналдырылып, ғимараттың күйреуіне себеп болды. 19 ғасырдың соңында ол қайтадан діни мақсатта пайдаланыла бастады. Тұрғын үйлер мен жұмыс орындары казармалар мен офицерлердің пәтерлеріне айналдырылды. 1994 жылы бұл аумақты Санто-Доминго мәдени орталығына айналдыру жұмыстары басталды. Дель Кармен Альто шіркеуі мен бұрынғы монастыры 1696 жылы осы жерге қоныстанған кармелиттерге тиесілі болды. Кешен Хуаксиякактың теокаллиінің үстіне салынған шағын ғибадатхана ретінде басталды. Жобаны Мануэль Фернандес Фиалло қаржыландырды. Мұнда Монте-Альбаннан алынған маңызды артефакттар қойылған. Мәдени орталықтың ортасында фонтаны және үлкен баспалдағы бар аула орналасқан. Ауладағы өткелдердің жоғарғы жағы күмбезді төбелермен, дөңгелектермен және күрделі дәліздермен безендірілген. Мәдени орталықтың көп бөлігін Оахака мәдениеттері мұражайы (Museo de las Culturas de Oaxaca) алып жатыр, оның кіреберісі паломниктердің кешеннің шіркеу аумағына кіру үшін бұрын пайдаланған есігі болып табылады.