Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1417 жылдан 1431 жылға дейін. Папа Мартин V (Мартин V; 1369 жылғы қаңтар/ақпан – 1431 жылғы 20 ақпан), туған аты Отто (немесе Оддон) Колонна, 1417 жылғы 11 қарашадан өліміне дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Оның сайлануы 1378–1417 жылдардағы Батыс айырығын тиімді аяқтады. Ол "Мартин" деген понтификалық есімді қабылдаған соңғы папа.

Өмірбаян

Одон Колонна 1369 жылғы 26 қаңтар мен 20 ақпан аралығында Геньяццанода Агапито Колонна мен Катерина Контидің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Римнің ең көне және ең беделді отбасыларының біріне жататын. Оның ағасы Джордано Салерноның князі және Венезаның герцогы болды, ал оның қарындасы Паола 1441 және 1445 жылдар аралығында Пьомбиноның ханымы болды. Одон Павия университетінде құқық білімін оқыды. Ол Папа Урбан VI (1378–1389) тұсында апостолдық протонотарий болды және 1405 жылы Папа Иннокентий VII оны Сан-Джорджо-ин-Велаброда кардинал-диаконы қылып тағайындады. 1409 жылы ол Пиза кеңесіне қатысып, Антипапа Александр V-тің қолдаушыларының бірі болды. Кейін ол Александрдың ізбасары Иоанн XXIII-ке адалдығын растады, оның отбасы бірнеше жеңілдіктер алды, ал Одон өзі үшін Тоди, Орвието, Перуджа және Умбрия викариаттарын иеленді. Бұл үшін Папа Григорий XII оны 1411 жылы анафемаға ұшыратты. Одон Иоанн XXIII-нің сүйемелдемесінде Констанц кеңесіне қатысты және 1415 жылғы 21 наурызда Шаффхаузенге қашқанда оны ілесіп кетті. Кейін ол Констанцқа оралып, Иоанн XXIII-ні қызметтен шеттету процесіне қатысты.

Сайлау

1415 жылы Иоанн XXIII антипапасын құлатудан кейін Констанс кеңесі Рим папасы Григорий XII (1406–15) және антипапа Бенедикт XIII (1394–1423) арасындағы қайшылықтарға байланысты ұзақ уақытқа бөлінді. Мартин 48 жасында 1417 жылғы 11 қарашада, Сент-Мартин күні Констанс кеңесінде папа болып сайланды. Конклавқа 23 кардинал және 30 кеңес делегаты қатысты. 13 қарашада ол дін қызметкері болып тағайындалды, ал келесі күні – епископ. 1419 жылы патша Венцеслав IV өзінің мемлекетіне араласу деп есептеген әрекеттерге қарсылық көрсетіп, барлық қуылған католиктерді қызметтеріне және кірістеріне қайта орналастыруға бұйрық берді. Прага қарулы қарсылыққа дайындалды. Праганың радикалды католикке қарсы уағызшысы Ян Желивский қала әкімшілігіне шеру ұйымдастырды, онда Оңтүстік Богемия ақсұлуы Ян Жижка басшылығымен ғимаратқа шабуыл жасалды. Ішіндегі адамдар терезеден лақтырылып, шерушілердің найзалары мен қылыштарына түсті және тіке-тіке кесіліп өлітілді. Куттенбергте жүздеген тұтқын гуситтерді кеншілер пайдасыз күміс кендерінің шахталарына тастады. Патша Венцеслав бүлікшілердің барлығына өлім жазасын берді, бірақ 1419 жылдың тамызында инсульттан қайтыс болды. Келесі айларда зорлық-зомбылық оқиғалары жиі болды, көптеген азаматтар, әсіресе немістер қашуға мәжбүр болды. Ануитеттердің заңдылығы бекітілгеннен кейін, олар саудада кеңінен қолданыла бастады; көрінеді, қала-мемлекеттер оларды азаматтарынан міндетті қарыз алу үшін пайдаланды.

Кезекті экуменикалық кеңестер

Констанция (Фреквенс) соборының жарлығымен соборлар әр бес жылда бір рет өткізілуі тиіс деп белгіленді. 1423 жылы Мартин V собор шақырды, ол алдымен Павияда, кейіннен Сиенада ("Сиена соборы") өтті. Оған қатысушылар өте аз болды, бұл Папаға оны таратуға сылтау берді, себебі собор "ішкі шіркеу бірлігі реформа арқылы сыртқы бірліктен басым болуы керек" деген қаулыға келді. Собор жеті жылға кейінге шегерілді. Он жетінші собор 1431 жылдың ақпан айында Мартиннің қайтысынан аз бұрын "Базель соборы" ретінде жиналды.

Лувен университетінің құрылуы

1425 жылдың 9 желтоқсанында Мартин Лювен қаласында (ағылшын және француз тілдерінде де "Лувен" деп аталады), сол кезде Брабант Герцогтығының, қазіргі Бельгияның аумағында, Лувен университетін немесе Universitas Lovaniensis-ті негіздеді.

Өлім

Мартин V 1431 жылдың 20 ақпанында Римде 62 жасында инсульттан қайтыс болды. Ол Латеран соборында жерленген.

Құлдыққа қатысты ұстаным

Орта ғасырларда құлдық Еуропада қолданыстан шықты. Шіркеу христиандарды құлдыққа түсіруді айыптады. Алайда, саяхаттар мен жаңа ашылымдар құлдық әлі де бар басқа континенттерді еуропалықтардың назарына әкелді, бұл сенбегендердің құлдығы және Еуропа шегінен тыс жерде оның рұқсат етілуі туралы сұрақтар тудырды. Бертонның сөзінше, 1418 жылы Мартин Африкаға қарсы крест жорығын санкциялады, ал кейінірек, 1441 жылы Папа Евгений IV-нің бұйрығы португалиялықтардың африкалық құлдар саудасын заңдастырды. 1425 жылдың наурыз айында христиан құлдарын сатушыларды анафемаға салу туралы бұйрық шығарылды. 1425 жылдың маусымында Мартин христиан құлдарын мұсылмандарға сатқандарды қарғысқа тоғытты. Христиан құлдарын саудалауға тыйым салынбады, тек оларды христиан емес иелеріне сатуға ғана тыйым салынды. Папаның Каффадағы генуэздік саудагерлерге қатысты экскоммуникация бұйрығы христиандарды сатып алу мен сатуға байланысты болды, бірақ бұл Венаға қарсы бұрынғы тыйымдар, соның ішінде Газария заңдары христиан және мұсылман құлдарын сатуға рұқсат бергендіктен тиімсіз деп есептелді. Португалияның ханзадасы Генрих Мартинге он қара африкалық құлды сыйға берді. Кошоркеге сәйкес, Мартин колониялық кеңеюді қолдады. Дэвидсон (1961) Мартиннің құлдыққа қарсы бұйрығы құлдықтың өзін айыптау емес, "сенімсіз күштен" туындаған қорқынышпен шақырылғанын айтады. Норман Хауслидің пікірінше, "папа патшаның талаптарына келіскен деген қорытындыдан қашу қиын. Саяси әлсіздік Ренессанс Папалығын осы жобаларға артықшылықтар сұраған кезде келісімді және сынсыз ұстанымды қабылдауға мәжбүр етті."

Тұрғын үйлер

Римде болған уақытында Мартин өзінің резиденциясын Латераннан Санта-Мария-Маджореге, ал 1424 жылдан бастап Палаццо-Колоннаның жанындағы Санти-Апостоли базиликасына көшірді. Ол сондай-ақ Лациумдағы (Тиволи, Виковаро, Марино, Галликано және тағы да басқалары) өзінің отбасының иелігіндегі қалаларда жиі тұрып өткен.

Нөмірлеу

1281 жылы Мартин есімін алған екінші папа сайланғанда, бұрын қанша папа осы есімді алғаны туралы шатасу туды. Ол кезде үш папа болды деп есептелді, сондықтан 1281 жылғы жаңа папа Мартин IV аталды. Бірақ шындығында, Мартин II және Мартин III деп саналғандар іс жүзінде Марин I және Марин II есімдерімен белгілі болған, дегенмен кейде оларды "Мартин II" және "Мартин III" деп те атайды. Осының салдарынан, кейінгі Мартин есімді папалардың нөмірі екі санға артық болды. Яғни, Мартин IV және V аталған папалар шын мәнінде осы есіммен екінші және үшінші папалар еді.