Лондонның Тасталаған Балалар Үйінің Тарихы

Кіріспе

Лондон, Блумсбери, аурухана

Лондондағы балалар үйі.

Табылған балалар ауруханасы (ресми түрде Табылған балаларға күтім мен білім беруге арналған аурухана) – 1739 жылы қайырымды теңіз капитаны Томас Корам құрған, Англияның Лондонындағы балалар үйі. Ол "қоршауда қалған және тастап кетілген кішкентай балаларды тәрбиелеу және күтімі үшін" құрылған. "Аурухана" сөзі 21 ғасырдағыдай тар мағынада емес, жай ғана мекеменің бақытсыз жандарға "қонақжайлылығын" білдірген. Дегенмен, Табылған балалар ауруханасы комитетінің басты басымдығы балалар денсаулығы болды, олар шешек, қызба, туберкулез, дизентерия және тіпті тіс шығару сияқты күнделікті іс-әрекеттерден туындаған инфекциялармен күресті, бұл өлім-жітімді жоғарылатып, эпидемия қаупін тудырды. Дезинфекцияланған ортаны сақтауға, қарапайым киім мен тамақпен қамтамасыз етуге күш салып, комитет балалар білімін дамытуға аз көңіл бөлді және аз қаржы жұмсады. Нәтижесінде, аурухана сияқты қайырымдылық ұйымдарының "көріктілікке" ие болуына қарамастан, қаржылық қиындықтар жылдар бойы мекемені мазалады.

Қор

Томас Корам 1735 жылы король Георг II-ге Табылған балалар ауруханасын құру туралы алғашқы өтінішін ұсынды. Бұл өтінішті аристократиялық отбасылардан шыққан 21 белгілі әйел қол қойды, олардың есімдері оның жобасына бедел берумен қатар, Корамның ісін «сол кездегі ең сәнді қайырымдылық шараларының біріне» айналдырды. 1737 жылы ақсүйектер, кәсіби топтар, помещиктер және сот өкілдерінен еркектер қол қойған тағы екі өтініш ұсынылды. Король Георг II қол қойған құрылтайшы корольдік жарғыны Корам 1739 жылы «Ескі» Сомерсет үйінде өткен салтанатты жиынға Бедфорд герцогына табыс етті. Онда аурухананың мақсаттары мен ережелері, сондай-ақ құрылтайшы губернаторлар мен қамқоршылардың толық тізімі бар: оның ішінде 17 герцог, 29 граф, 6 виконт, 20 барон, 20 баронет, 7 жеке кеңесші, лорд-мэр және Лондон қаласының 8 альдермені; және тағы да басқалары. Ғимарат 1742 және 1752 жылдар аралығында корольдің бас сәулетшісі Джон Девал салған. Алғашқы балалар 1741 жылдың 25 наурызында Хэттон Гардендегі уақытша үйге қабылданды. Бастапқыда бала мен ата-анасы туралы ешқандай сұрақ қойылмады, бірақ кейіннен баланы анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін кез келген «ерекше жазу немесе басқа да ерекше белгілер немесе таңбалар» тіркелді. Бұл монеталар, әшекейлер, мата немесе лента, ойын карталары, сондай-ақ қағаздың кішкене бөліктеріне жазылған өлеңдер мен жазбалар болатын. 1758 жылдың 16 желтоқсанында аурухана басшылары баланы тастап кеткендерге түбіртек беру туралы шешім қабылдады, бұл сәйкестендіру таңбаларын қажетсіз етеді. Дегенмен, қабылдау тізімдері таңбалардың әлі де қалдырыла беретінін көрсетті. Баланың киім-кешегі де оның кім екенін анықтаудың тағы бір құралы ретінде мұқият тіркелді. Бір жазбада: «Кеудесіне қағаз, басына мата». Өтініштердің саны артып, қызыл, ақ және қара шарларды пайдалану арқылы іріктеу жүйесі енгізілді. Тізімдерге сәйкес, 1750 жылдың 1 қаңтарынан 1755 жылдың желтоқсанына дейін 2523 бала қабылдауға әкелінген, бірақ олардың тек 783-і ғана қабылданды. Жеке қаржыландыру халықтың қажеттілігін қанағаттандыруға жеткіліксіз болды. 1756 жылдың 1 маусымы мен 1760 жылдың 25 наурызы аралығында парламенттен қаржылық қолдаумен ауруханаға кіру шектеусіз болды. Қабылдау көрсеткіші жылына 4000-қа дейін өсті. 1763 жылдан бастап қабылдау өтініш арқылы жүзеге асырылды, өтініш берушілер өздерінің аты-жөнін және жағдайын көрсетуі керек болды. Соғыс жесірлерін қоспағанда, 12 айдан асқан балалар сирек қабылданды. Балаларды қабылдаған кезде оларды ауылдағы баланы күтушілерге жіберіп, олар төрт-бес жасқа дейін сонда қалады. Осы баланы күтушілердің көпшілігі Лондоннан тыс жерде тұрғандықтан, аурухананың өкілдері болған ерікті инспекторлар желісін тарту қажет болды. Аурухана басшыларының бұл инспекторлардың кім болуы керек екендігі туралы нақты жоспары болмаса да, іс жүзінде бұл рөлді жергілікті дін қызметкерлері немесе помещиктер атқарды. 16 жасқа толған қыздар әдетте төрт жылға қызметші болып жұмысқа орналастырылды, ал 14 жасқа толған ұлдар әдетте жеті жылға түрлі мамандықтарға шәкірт болып оқытылды. Ересектерге арналған шағын қайырымдылық қор да болды. Лондондық ауруханадан бұрын 1704 жылы құрылған Дублин Foundling Hospital және 1737 жылы құрылған Корк Foundling Hospital құрылды, екеуі де үкіметтен қаржыландырылды.

Thomas Coram presented his first petition for the establishment of a Foundling Hospital to King George II in 1735. The petition was signed by 21 prominent women from aristocratic families, whose names not only lent respectability to his project, but made Coram's cause "one of the most fashionable charities of the day". Two further petitions, with male signatories from the nobility, professional classes, gentry, and judiciary, were presented in 1737. The founding royal charter, signed by King George II, was presented by Coram at a distinguished gathering at 'Old' Somerset House to the Duke of Bedford in 1739. It contains the aims and rules of the hospital and the long list of founding governors and guardians: this includes 17 dukes, 29 earls, 6 viscounts, 20 barons, 20 baronets, 7 Privy Councillors, the Lord Mayor and 8 aldermen of the City of London; and many more besides. The building was constructed between 1742 and 1752 by John Deval, the King's Master Mason. The first children were admitted to the Foundling Hospital on 25 March 1741, into a temporary house located in Hatton Garden. At first, no questions were asked about child or parent, but a note was made of any 'particular writing, or other distinguishing mark or token' which might later be used to identify a child if reclaimed. These were often marked coins, trinkets, pieces of fabric or ribbon, playing cards, as well as verses and notes written on scraps of paper. On 16 December 1758, the hospital governors decided to provide receipts to anyone leaving a child making the identifying tokens unnecessary. Despite this, the admission records show that tokens continued to be left. Clothes were carefully recorded as another means to identify a claimed child. One entry in the record reads, "Paper on the breast, clout on the head." The applications became too numerous, and a system of balloting with red, white and black balls was adopted. Records show that between 1 January 1750 and December 1755, 2523 children were brought for admission, but only 783 taken in. Private funding was insufficient to meet public demand. Between 1 June 1756 and 25 March 1760, and with financial support from parliament, the Hospital adopted a period of unrestricted entry. Admission rates soared to highs of 4000 per year. By 1763 admission was by petition, requiring applicants to provide their name and circumstances. Children were seldom taken after they were 12 months old, except for war orphans. On reception, children were sent to wet nurses in the countryside, where they stayed until they were about four or five years old. Due to the fact that many of these nurses lived outside of London it was necessary to involve a network of voluntary inspectors, who were the hospital's representatives. Although the hospital governors had no specific plan for who these inspectors were, in practice it was often local clergy or gentry who performed this role. At the age of 16, girls were generally apprenticed as servants for four years; at 14, boys were apprenticed into a variety of occupations, typically for seven years. There was a small benevolent fund for adults. The London hospital was preceded by the Foundling Hospital, Dublin, founded 1704, and the Foundling Hospital, Cork, founded 1737, both funded by government.

Жаңа аурухана

1742 жылдың қыркүйегінде жаңа аурухананың іргетасы Блумсберидегі Лэмбс Кондуйт Филдте, Солсбери графынан сатып алынған жерге, Грей Инн Лэйннің батысында және Грейт Ормонд көшесінің солтүстігінде орналасқан дамылмаған аймақта қаланды. Аурухананың жобасын Теодор Якобсен жасаған. Бұл екі қанатты және шағын ғибадатханасы бар қарапайым кірпіштен салынған ғимарат, оның ауласы ашық болатын. Батыс қанаты 1745 жылдың қазан айында аяқталды. 1752 жылы "қыз балаларды ұл балалардан бөлек ұстау мақсатында" шығыс қанаты қосылды. Жаңа аурухана "18 ғасырдағы қайырымдылықтың ең әсерлі ескерткіші" деп сипатталды. 1756 жылы Халық үйі барлық ұсынылған балаларды қабылдау керектігін, ел бойынша жергілікті қабылдау орындары тағайындалу керектігін және қаражат мемлекеттік кепілдікпен қамтамасыз етілу керектігін қабылдады. Сәйкесінше, аурухананың сыртында себет ілінді, қабылдауға жарамды балалардың ең жоғары жас шегі екі айдан 12 жасқа дейін көтерілді, соның салдарынан елдегі жұмыс үйлерінен балалар лебізіп келді. Төрт жылдың ішінде 14 934 бала ұсынылды, сондай-ақ, балаларды елден ауруханаға жеткізуге уәде берген, кейде "Корам адамы" деп аталған саяхатшылардың арасында жаман әдет пайда болды, олар көбінесе уәделерін орындамады немесе оларды қатыгездікпен орындады. Осы 15 000 баланың тек 4 400-і оқуға жіберіліп, аман қалды. Жалпы шығын шамамен 500 000 фунт стерлингті құрады, бұл Халық үйін алаңдатты. Қажетті қаражатты жалпы епархиялық тіркеу жүйесінен алымдар арқылы жинауды ұсынған заң жобасын қабылдамағаннан кейін, олар шексіз қабылдауды тоқтату керек деген шешімге келді. Аурухана өз қаражатымен қамтамасыз етілгендіктен, балаларды тек айтарлық сомамен (мысалы, 100 фунт стерлинг) қабылдау жүйесін қабылдады, бұл кейде балаларды ата-анасының қайтарып алуына себеп болды. Бұл практика 1801 жылы тоқтатылды және одан әрі ақша қабылдау ережесі болмады. Тергеу комиссиясы ананың бұрынғы жақсы мінез-құлқы мен қазіргі қажеттілігіне көз жеткізуі керек болды, сондай-ақ баланың әкесі ана мен баланы тастап кеткенін, ал баланың қабылдануы ананы ізгілік пен адал еңбек жолына қайтаруы мүмкін екенін растауы керек еді. Сол кезде заңды емес балаларға қатысты айып өте ауыр болды, әсіресе ана үшін, сонымен қатар бала үшін де. Табылған балалар ауруханасындағы барлық балалар үйленбеген әйелдердің балалары болды және олардың барлығы аналарының тұңғыш балалары еді. Бұл принципті Генри Филдинг "Том Джонстың тарихы, Табылған бала" еңбегінде былай түсіндірді: "Қалай болса да, көптеген әйелдер тасталып, алғашқы қателіктерін түзетуге келмей, өмірдің ең төменгі деңгейіне түсіп кеткені шындық сияқты". Кейбір өкінішті оқиғалар болды, мысалы, Элизабет Браунригг (1720–1767) – Феттер Лэйндегі қатыгез акушер, ол өзінің жасөспірім қызметшілерін аяусыз қамшылап, басқа да жамандықтарға ұшыратты, соның салдарынан Мэри Клиффорд жарақаттарынан, күтімсіздіктен және жұққан жаралардан қайтыс болды. Табылған балалар ауруханасының қызметкерлері Браунриггтің ісін тергегеннен кейін, ол кісі өлтіргені үшін айыпты деп танылып, Тибернде асылуға сотталды. Осыдан кейін Табылған балалар ауруханасы болашақ оқушыларын және олардың күтушілерін мұқият тексеруді енгізді.

In September 1742, the stone of the new Hospital was laid on land acquired from the Earl of Salisbury on Lamb's Conduit Field in Bloomsbury, an undeveloped area lying north of Great Ormond Street and west of Gray's Inn Lane. The hospital was designed by Theodore Jacobsen as a plain brick building with two wings and a chapel, built around an open courtyard. The western wing was finished in October 1745. An eastern wing was added in 1752 "in order that the girls might be kept separate from the boys". The new Hospital was described as "the most imposing single monument erected by eighteenth century benevolence". In 1756, the House of Commons resolved that all children offered should be received, that local receiving places should be appointed all over the country, and that the funds should be publicly guaranteed. A basket was accordingly hung outside the hospital; the maximum age for admission was raised from two months to 12, and a flood of children poured in from country workhouses. In less than four years 14,934 children were presented, and a vile trade grew up among vagrants, who sometimes became known as "Coram Men", of promising to carry children from the country to the hospital, an undertaking which they often did not perform or performed with great cruelty. Of these 15,000, only 4,400 survived to be apprenticed out. The total expense was about £500,000, which alarmed the House of Commons. After throwing out a bill which proposed to raise the necessary funds by fees from a general system of parochial registration, they came to the conclusion that the indiscriminate admission should be discontinued. The hospital, being thus thrown on its own resources, adopted a system of receiving children only with considerable sums (e. g., £100), which sometimes led to the children being reclaimed by the parent. This practice was finally stopped in 1801; and it henceforth became a fundamental rule that no money was to be received. The committee of inquiry had to be satisfied of the previous good character and present necessity of the mother, and that the father of the child had deserted both mother and child, and that the reception of the child would probably replace the mother in the course of virtue and in the way of an honest livelihood. At that time, illegitimacy carried deep stigma, especially for the mother but also for the child. All the children at the Foundling Hospital were those of unmarried women, and they were all first children of their mothers. The principle was in fact that laid down by Henry Fielding in The History of Tom Jones, a Foundling: "Too true I am afraid it is that many women have become abandoned and have sunk to the last degree of vice [i. e. prostitution] by being unable to retrieve the first slip." There were some unfortunate incidents, such as the case of Elizabeth Brownrigg (1720–1767), a severely abusive Fetter Lane midwife who mercilessly whipped and otherwise maltreated her adolescent female apprentice domestic servants, leading to the death of one, Mary Clifford, from her injuries, neglect and infected wounds. After the Foundling Hospital authorities investigated, Brownrigg was convicted of murder and sentenced to hang at Tyburn. Thereafter, the Foundling Hospital instituted more thorough investigation of its prospective apprentice masters and mistresses.

Музыка және өнер

Foundling Hospital өте танымал қайырымдылық ұйымға айналды және сол заманғы жоғары қоғам мен өнер әлемінің көптеген белгілі тұлғаларымен қолдауға ие болды. Оның демеушілерінің қатарында бірқатар әйгілі суретшілер де болды, бұл оның ең беделді мүшелерінің бірі, портретші және карикатурист Уильям Хогарттың арқасынан мүмкін болды.

Өнер

Баласы жоқ Хогарт ауруханамен ұзақ байланыста болды және оның негізін қалаушы губернаторы болды. Ол балалардың формасын және елтаңбасын жасады, ал әйелі Джейнмен бірге тастанды балаларды асырап алды. Хогарт жаңа ғимараттарда тұрақты сурет көрмесін ашуды шешті, сондай-ақ басқа суретшілерді аурухана үшін жұмыс жасауға шақырды. Хогарт аурухананы көпшілікке қызықты орынға айналдырып, Лондонның ең танымал қайырымдылық ұйымдарының біріне айналдырды, себебі келушілер суреттерді көруге және қайырымдылық жасауға ағылып келді. Осы кезде Ұлыбританияда сурет галереялары белгісіз болғандықтан, Хогарттың қаржы жинау жобасы Ұлыбританиядағы алғашқы қоғамдық сурет галереясын құрған деп есептеледі. Аурухана қабырғаларын қазіргі заманғы ағылшын суретшілерінің туындыларымен безендірді, олардың ішінде сэр Джошуа Рейнольдс, Томас Гейнсборо, Ричард Уилсон және Фрэнсис Хейман болды. Хогарт өзі аурухана үшін Томас Корамның портретін салды, сонымен қатар «Фараонның қызының алдына әкелінген Мұса» суретін де сыйлады. Оның «Гвардияның Финчлиге жорығы» картинасы да Хогарт өзінің туындыларын сату үшін лотерея билеттерін сыйға тартқаннан кейін ауруханаға келді, және аурухана оны жеңіп алды. Тағы бір ерекше туынды – Рубиляктың Генделдің бюсті. Аурухананың әкімшісінің қызы Эмма Браунлоудың мекемедегі өмірді бейнелейтін бірнеше суреттері де болды. Капелладағы алтарь бастапқыда Касалидің «Патшалардың табынуы» суреті болды, бірақ аурухананың англикандық басшылары оны тым католиктік деп санады және оны Бенджамин Уэсттің кішкентай баланы ұсынған Иса Мәсіх суретімен ауыстырды. Ақсүйектерге жиһаз жасайтын шебер Уильям Халлетт сот залы үшін әсем ою-өрнектермен безендірілген ағаш панельдерін жасады. Табылған балалар ауруханасындағы сурет көрмелері, оларды Дилетанттар қоғамы ұйымдастырды, 1768 жылы Корольдік академияның құрылуына әкелді. Бүгінде Табылған балалар ауруханасының өнер жинағын Табылған балалар мұражайында көруге болады.

Музыка

1749 жылы мамыр айында композитор Георг Фридрих Гендель аурухананың шіркеуінде қайырымдылық қорын қолдау үшін арнайы концерт берді, онда ол жаңадан шығарған "Табылған балалар әнұраны" хоралдық шығармасын орындады. Бұл шығармаға 1742 жылы Дублинде тұңғыш рет қойылған "Мессия" ораториясының "Аллилуйя" хоры енді. 1750 жылы 1 мамырда Гендель шіркеуге сыйланған органның табысталғандығын атап өту үшін "Мессияны" қойды. Алғашқы қойылым үлкен сәттілікке ие болды және Гендель ертесі күні аурухананың басқарушысы болып сайланды. Кейін Гендель жыл сайын "Мессияны" сол жерде орындап тұрды, бұл шығарманың британдық тыңшылар арасында танымалдылығын арттыруға көмектесті. Ол ауруханаға осы шығарманың толық ноталық көшірмесін мұра етіп қалдырды. Ал "Табылған балалар ауруханасы" атын "Томас Корам балалар қоры" деп өзгертіп, қазіргі уақытта "Корам" деген жұмыс атауын пайдаланады.

Бүгін

Табылған балалар ауруханасының мұрасы бастапқы орнында әлі де сақталып тұр. Газет иесі лорд Роттермирдің қаржылық қолдауымен оның жеті акр (28 000 м²) жері балаларға арналған ойын алаңы ретінде сатып алынды. Бұл аймақ қазір Корам даласы деп аталады және тәуелсіз қайырымдылық ұйымы – Корам даласы мен Хармсворт еске алу ойын алаңына тиесілі. 1937 жылы Табылған балалар ауруханасы 2,5 акр (10 000 м²) жерді қайта сатып алып, жаңа бас кеңсесі мен балалар орталығын салды. Ғимарат кішкентай болғанымен, бастапқы Табылған балалар ауруханасының стиліне ұқсас, ал ішкі архитектураның маңызды элементтері қайта жаңартылды. Қазір онда өнер жинағын көруге болатын тәуелсіз қайырымдылық ұйымы – Табылған балалар мұражайы орналасқан. Алғашқы қайырымдылық ұйымы әлі де "Томас Корам балалар қоры" деген атпен тіркелген және Coram деп белгілі.

Көркем шығармаларда

1840 жылдары Чарльз Диккенс Доути көшесінде, Табылған балалар ауруханасының жанында тұрды және шіркеуде орын жалдады. Ауруханада табылған балалар оның романдарының кейіпкерлеріне шабыт берді, оның ішінде «Кішкентай Доррит» романындағы шәкірт Татикорам мен «Ешқандай жол жоқ» романындағы табылған бала Уолтер Уайлинг. Диккенс 1853 жылғы наурыз айында «Household Words» журналында жарияланған «Бос бала алды» деген мақаласында 20 563 және 20 564 нөмірлі екі табылған бала туралы жазады. Мақаланың атауы ауруханаға қабылданған кезде толтырылған нысандағы «[бос] баланы алды» деген сөздерге сілтеме жасайды. Табылған балалар ауруханасы Жамила Гавиннің 2000 жылғы «Корам баласы» романының оқиға орыны болып табылады. Оқиға жоғарыда айтылған мәселелердің кейбір жайттарын баяндайды, яғни «Корам адамы» балаларын жоғалтқан адамдарды іздеп жүрген кездерді. Бұл тақырып Жаклин Уилсонның үш кітабында кездеседі: «Хетти Федер», «Сапфир Баттерси» және «Зүмрәт жұлдызы». «Хетти Федер» романында Хетти өзінің асырап алушы отбасымен өткізген уақытынан кейін ауруханаға келген кездегі оқиғалар баяндалады. Бұл кітап оның Табылған балалар ауруханасындағы жаңа өмірі туралы айтады. «Сапфир Баттерси» романында Хетти ауруханадан кеткеннен кейін оны жаман жайттармен еске алады. «Зүмрәт жұлдызы» романында Табылған балалар ауруханасы туралы айтылғанмен, ол негізінен Хеттидің өсіп келе жатқан кезеңіне арналған. 2020 жылы жарық көрген Стейси Холлдың «Табылған бала» (немесе АҚШ-та «Жоғалған жетім») кітабында басты кейіпкер Бесс Брайт өзінің заңды емес қызы Клараны Лондонның Табылған балалар ауруханасында қалдырады. Кітап Sunday Times бестселлер тізіміне енді.