Ури Геллер: Иллюзионист және өз-өзін психолог деп жариялаған адам

Кіріспе

Израильдік британдық иллюзионист және өзін-өзі психик деп жариялаған (1946 жылы туған)

Ури Геллер ( /ʊər//i// /'/g//ɛ//l//ər/ OORee GHELər; 20 желтоқсан 1946 жылы туған) – израильдік британдық иллюзионист, әдемі әйбені шебер орындаушы, тележүргізуші және өзін-өзі психик деп жариялаған адам. Ол қасық бүгізу және басқа да иллюзияларды телеарнада көрсетуімен әйгілі. Геллер психокинез және телепатия эффектін имитациялау үшін әдемі әйбенің амалдарын пайдаланады. Геллердің артист ретіндегі мансабы төрттен астам онжылдыққа созылды, ол көптеген елдерде телешоуларға қатысты және көріністер көрсетті. Әдемі әйбені шебер орындаушылар Геллерді психикалық күші бар деп мәлімдегендігі үшін алаяқ деп айыптайды.

Ерте өмір

Геллер 1946 жылғы 20 желтоқсанда Тель-Авивте дүниеге келді, ол кезде Тель-Авив Ұлыбританияның Палестинамандатының (қазір Израиль) құрамында болған. Оның анасы австриялық еврей, әкесі венгр еврейі болған. Геллер – отставкадағы әскери сержант-майоры Ицхаак Геллердің (Геллер Ицзак) және Маргарет "Манзи" Фрейдтің (Фрейд Манси) ұлы. Геллер анасының тарапынан Зигмунд Фрейдтің алыс туысы екенін айтады. 11 жасында Геллер отбасымен бірге сол кездегі британдық үкімдігі астындағы Кипрдегі Никосияға көшіп келді, онда Terra Santa колледжінде орта мектепті бітіріп, ағылшын тілін үйренді. 18 жасында Израиль армиясының парашютшілер бригадасына қосылып, 1967 жылғы Алты күндік соғыста қызмет етті және жараланды. 1968 және 1969 жылдары фотомодель болып жұмыс істеді, сол кезде ол түнгі клубтарда шағын көрермендерге өнер көрсетіп, Израильде танымал болды. Геллер алғаш рет Израильдегі театрларда, қоғамдық залдарда, аудиторияларда, әскери базаларда және университеттерде өнер көрсете бастады. Парапсихолог Андрия Пухарич 1971 жылы Геллермен танысып, оған АҚШ-қа баруға көмектесті.

Теледидар және кинодағы мансабы

Геллер теледидарда психокинез, жұлдыздық күштер мен телепатияны көрсеткендіктен танымал болды. Оның өнерінде қасық иілу, жасырын суреттерді сипаттау және сағаттарды тоқтату немесе жылдамдату сияқты әрекеттер болды. Геллер бұл жетістіктерді ерік күшімен және ой-қиялының қуатымен жасағанын айтады. Оның теледидардағы көрсетілімдерінде металл заттарды иілу қабілеті "Геллер эффектісі" деп аталды және оны әйгілі етті. Сиқыршы және зерттеуші Джеймс Рэндидің жұмысы Геллердің нақты әдістері сахналық фокус-трюктар екенін ашудың басты факторы болды. 1973 жылы Геллер Джонни Карсонның "Tonight Show" бағдарламасында пайда болды, бұл оқиға Рэндидің "Ури Геллер туралы шындық" кітабында және Рэндидің PBS телеарнасындағы "Психикалардың құпиялары" атты Nova деректік фильмінде баяндалған. Деректік фильмде Рэнди: "Джонни өзі де сиқыршы болған және Геллердің паранормальдық қабілеттеріне күмәнмен қараған" дейді, сондықтан түсіру күнінен бұрын Рэндиден "алдаудың алдын алуға көмектесуді" сұрады. Сәйкесінше, бағдарлама Геллерге хабарламай өз реквизиттерін дайындады және Геллер мен оның командасына "оларға жақын сүрінбейтіндей" жағдай жасады. Геллер Карсонмен сахнада бірге болғанда, ол сұхбат емес, ұсынылған заттарды пайдаланып өз қабілеттерін көрсетуді күткеніне таңғалды. Геллер: "Мен қорқамын", "Сіздің адамдарыңызға не әкелу керектігін мен бұрын айтқанмын", "Мен таңғалдым, өйткені бұл бағдарламадан бұрын сіздің продюсеріңіз келіп, маған қоятын 40 сұрақтан оқып берді" деді. Геллер ешқандай паранормальдық қабілеттерін көрсетпеді, "Мен өзімді күшті сезінбеймін" деді және Карсонның өнер көрсетуге "құғырлап жатқанына" наразылық білдірді. Адам Хиггинботамның айтуынша: нәтижесі – бұл тарихи сәтсіздік болды, онда Геллер өзінің қожайынына қабілеттері тағы да сәтсіз аяқталғандықтан, шаршаған сылтаулар келтірді. "Мен 22 минут бойы сол жерде отырдым, ұялдым", - деді Геллер қыркүйекте сөйлескенде. "Мен қатты күйзеліп, қонақ үйге қайттым. Мен келесі күні Тель-Авивке қайтуға дайындалып едім. Мен: "Бәс тігем, мен құлап қалдым" деп ойладым." Карсон мен Рэнди Геллердің қабілеттерін жоққа шығару үшін ұйымдастырған "Tonight Show" бағдарламасына қатысуы кері нәтиже берді. Хиггинботамның айтуынша, Геллер бірден "Мерв Гриффин шоуына" шақырылды. Ол паранормальды жұлдызға айналу жолында еді. "Джонни Карсонның шоуы Ури Геллерді жасады", - деді Геллер. Оның сәтсіздігі оған сенім артып отырған көпшілік үшін оның сыйлықтары одан да шынайы болып көрінді: егер ол фокус-трюктерді орындаса, олар әрқашан жұмыс істейтін болар еді. 1986 жылдың маусым айында Australian Skeptic газеті Геллерге 350 000 австралиялық доллар төленгенін және 1987 жылдың 5 маусымына дейін әрқайсысы 0,20 австралиялық доллар бағамен 1 250 000 акцияны сатып алу опциясы берілгенін хабарлады. Британдық тележүргізуші Ноэль Эдмондс өзінің "Ноэльдің үйіндегі қонақ" телеарнасында танымал адамдарды жасырын камерамен түсіру үшін жиі қолданды. 1996 жылы Эдмондс бөлме қабырғаларынан сөрелер құлап түсетін трюк жоспарлады, ал Геллер осында болды. Камералар Геллердің күтпеген бұрыштардан түсірген бейнелерін түсірді және олар Геллердің қолын екі қолына қасықпен қатты ұстағанын көрсетті, ол оның иілгенін көрсету үшін тұрды. Геллер Иоганнес Робертс пен Джеймс Ивз режиссерлік еткен қорқынышты фильмде (2001) Sanitarium-да ойнады. 2002 жылдың мамырында ол I'm a Celebrity Get Me Out of Here! реалити-шоуының бірінші сериясында байқаушы ретінде пайда болды, онда ол бірінші болып шығарылды және соңғы орынға ие болды. 2005 жылы Геллер Уридің "Haunted Cities: Venice" фильмінде ойнады, бұл Sky One телеарнасының XI Pictures / Lion тележүргізуі, бұл 2008 жылдың басында "Cursed" атты сахна артында жарық көрген фильмге әкелді; екі фильмнің де режиссері Джейсон Фиггис болды. 2007 жылдың басында Геллер Израильде "Мұрагер" (היורש) деп аталатын реалити-шоу өткізді, онда қатысушылар табиғаттан тыс күш-қуаттарды көрсетті; Израильдік сиқыршылар бағдарламаны сынға алып, оның бәрі сиқыршылық трюктар деп айтты. Геллер өзінің "мистикалық аурасын" қуана қарсы алғанын айтты. 2007 жылдың шілдесінде NBC Geller және Criss Angel-мен Phenomenon үшін келесі үлкен менталист іздеу үшін келісімшартқа қол қойды; конкурсант Майк Супер бұл лауазымға ие болды. 2008 жылдың қаңтар айында Геллер Германияда Pro7 телеарнасында "The Next Uri Geller" телешоуын өткізе бастады. 2008 жылдың ақпан айында Геллер телешоудағы "The Next Uri Geller" (The Successor) телешоуында камераға көзі...

Geller became famous demonstrating on television what he claimed to be psychokinesis, dowsing and telepathy. His performance included spoon bending, describing hidden drawings and making watches stop or run faster. Geller said he performed those feats through willpower and the strength of his mind. His apparent ability to bend metal objects during his television appearances came to be known as the "Geller effect" and made him a celebrity. The work of magician and investigator James Randi was the main factor in revealing that Geller's actual methods were stage magic tricks. In 1973, Geller appeared on The Tonight Show Starring Johnny Carson, an appearance recounted in both Randi's book The Truth About Uri Geller and in the Nova documentary episode "Secrets of the Psychics" hosted by Randi on PBS. In the documentary, Randi says that "Johnny had been a magician himself and was skeptical" of Geller's claimed paranormal powers, so prior to the date of taping, Randi was asked "to help prevent any trickery"; accordingly, the show prepared their own props without informing Geller, and did not let Geller or his staff "anywhere near them". When Geller joined Carson on stage, he appeared surprised that he was not going to be interviewed, but instead was expected to display his abilities using the provided articles. Geller said, "This scares me", and, "As you know, I told your people what to bring", and "I'm surprised because before this program your producer came and he read me at least 40 questions you were going to ask me". Geller was unable to display any paranormal abilities, saying, "I don't feel strong", and expressed his displeasure at feeling he was being "pressed" to perform by Carson. According to Adam Higginbotham:

text=The result was a legendary immolation, in which Geller offered up flustered excuses to his host as his abilities failed him again and again. "I sat there for 22 minutes, humiliated," Geller told me, when I spoke to him in September. "I went back to my hotel, devastated. I was about to pack up the next day and go back to Tel Aviv. I thought, That's it—I'm destroyed." This appearance on The Tonight Show, which Carson and Randi had orchestrated to debunk Geller's claimed abilities, backfired. According to Higginbotham,

Blockquote |text=To Geller's astonishment, he was immediately booked on The Merv Griffin Show. He was on his way to becoming a paranormal superstar. "That Johnny Carson show made Uri Geller," Geller said. To an enthusiastically trusting public, his failure only made his gifts seem more real: If he were performing magic tricks, they would surely work every time. In June 1986, the Australian Skeptic reported that Geller had been paid A$350,000 and granted an option of 1,250,000 Zanec shares at A$0.20 each until 5 June 1987. British television presenter Noel Edmonds often used hidden cameras to record celebrities in Candid Camera–like situations for his television programme, Noel's House Party. In 1996 Edmonds planned a stunt in which shelves would fall from the walls of a room while Geller was in it. The cameras recorded footage of Geller from angles he was not expecting and they showed Geller grasping a spoon firmly with both hands as he stood up to display a bend in it. Geller starred in the horror film Sanitarium (2001), directed by Johannes Roberts and James Eaves. In May 2002 he appeared as a contestant on the first series of the reality TV show I'm a Celebrity Get Me Out of Here!, where he was the first to be eliminated and finished in last place. In 2005, Geller starred in Uri's Haunted Cities: Venice, a XI Pictures/Lion TV production for Sky One, which led to a behind the scenes release in early 2008 called Cursed; both productions were directed by Jason Figgis. In early 2007, Geller hosted a reality show in Israel called The Successor (היורש), where the contestants supposedly displayed supernatural powers; Israeli magicians criticised the program, saying that it was all magic tricks. Geller said he welcomed the "mystical aura" that the publicity gave him. In July 2007, NBC signed Geller and Criss Angel for Phenomenon, to search for the next great mentalist; contestant Mike Super won the position. In January 2008, Geller began hosting the TV show The Next Uri Geller, broadcast by Pro7 in Germany. In February 2008, Geller stated in the TV show The Next Uri Geller (a German version of The Successor) that he did not have any supernatural powers, before winking to the camera. He also appeared on the Dutch television program De Nieuwe Uri Geller, which shares a similar TV format to its German counterpart. The goal of the programme was to find the best mentalist in the Netherlands. In March 2008, he started the same show in Hungary (A kiválasztott in Hungarian). During the show, Geller speaks in both Hungarian and English. Geller also performs his standard routines of making stopped watches start, spoons jump from televisions, and tables move. Geller co produced the TV show Book of Knowledge, released in April 2008. In October 2009, a similar show, called The Successor of Uri Geller, aired on Greek television. In 2013, a BBC documentary, The Secret Life of Uri Geller – Psychic Spy?, featured Uri Geller, Benjamin Netanyahu, Christopher "Kit" Green, Paul H. Smith, Harold Puthoff and Russell Targ. The documentary claimed Geller became a "psychic spy" for the CIA, was recruited by Mossad, and worked as an "official secret agent" in Mexico, being a frequent guest of President José López Portillo. In the film, Geller claims to have erased floppy discs carried by KGB agents by repeatedly chanting the word "erase".

Паранормальды мәлімдемелер

Геллер өзінің қабілеттері паранормальді күштердің нәтижесі екенін мәлімдеді. Паранормальді құбылыстарды ғылыми тұрғыдан зерттеу комитеті (CSICOP) Геллердің ерте сыншыларының бірі болды. Джеймс Рэнди сияқты күмәнданушылар Геллердің әдістерін сахналық фокус арқылы қайта жасауға болатынын көрсетті. Андрия Пухарич 1971 жылы Геллермен кездесіп, оны нағыз экстрасенс деп мойындады. Гипноз астында Геллер 53 000 жарық жылы қашықтықтағы ғарыш кемесінен Жерге жіберілгенін айтты. Кейін Геллер ғарыш фантазиясы туралы мәлімдемелерден бас тарды, бірақ "кейбір энергияларымның ғарышпен байланысы болуы мүмкін" деп мәлімдеді. Пухарич сондай-ақ Геллер үйінің қабырғалары арқылы итті телепорттағанын айтты. Ғылыми жазушы Мартин Гарднер "алаяқтыққа қатысты сарапшы бақылаушы ретінде болмағандықтан, ешкім бұл мәлімдемені қабылдамауы керек" деп жазды. Геллердің өмірбаянында, «Ури: Ури Геллердің құпиясының журналы» (1974) Пухарич Геллермен бірге ғарыштан келген жоғары интеллектілі компьютерлермен байланысқа түскенін мәлімдеді. Пухаричтің сөзіне қарағанда, компьютерлер адамзатты ескерту үшін хабар жіберді, егер адамдар өздерінің жолын өзгертпесе, апатқа ұшырауы мүмкін. New Scientist журналында бұл кітапты қарастырған психолог Кристофер Эванс Пухарич кітаптағы әр сөзді сеніммен жазғанын, бірақ кітаптың сенімсіздікке толы екенін және «Геллердің жанкүйерлері, осы кітапты күмәнданушыларды таң қалдыру үшін пайдалануға үміттене алатын болса, ең көңілі қалғандары осылар болады» деп жазды. Геллер Брюс Бёрсфордтың досы болды және 1990-шы жылдары велосипед спортында жылдамдық рекордтарын орнату кезінде оның «ойын жаттықтыруына» көмектесті. 1997 жылы Геллер «энергиямен тотыққан» кристалдарды Эксетер Сити футбол клубының стадионындағы қақпалардың артына орналастырып, клубтың маусым соңындағы маңызды ойында жеңіске жетуіне көмектесуге тырысты. (Эксетер ойынды 5:1 есебімен ұтылды.) 2002 жылы клубтың тең төрағасы болып тағайындалды. 2003 жылдың мамырында клуб Футбол конференциясына түсіп, бес жыл бойы сол лигада қалды. Кейін ол клубпен байланысын үзіп қойды. Ол сондай-ақ Рединг ФК клубымен де байланыста болды және 2002 жылы клубтың жанкүйерлеріне көздеріне қарап «жеңіс, Рединг, жеңіс» деп айту арқылы клубтың құлдыраудан сақталуына көмектескенін мәлімдеді. Редингтің бас жаттықтырушысы Алан Пардью Геллердің клубтың аман қалуына қатысы жоқ екенін айтты, ол маңызды матчта теңдікке қол жеткізді. «Біздің қызметкерлеріміз бен ойыншыларымыздың тың еңбегінің арқасында біраз қуанышқа ие болғанымызбен, ол кенеттен көкіден шығып, назар аударуға тырысады» деді ол. 2008 жылы берген сұхбатында Геллер «Телеполис» газетіне «Мен неміс журналына, есімде болса, кейіпкерімді өзгерттім дедім, енді табиғаттан тыс нәрселер жасаймын деп айтпаймын. Бұл менде күш жоқ дегенді білдірмейді. Бұл мен «бұл табиғаттан тыс нәрсе» демеймін, мен «Мен - жұмбақпын!» деймін. Міне, мен де солай дедім. Ал күмәнданушылар оны бұрып, «Ури Геллер өзінің фокусшы екенін айтты!» деді. Мен ешқашан олай айтқан емеспін» деді. Сол сұхбатта Геллер өзінің трюктерін қалай жасайтыны туралы сұраққа балаларға «паранормальді ұмытып кетіңіздер» деу керектігін айтты. «Қасық иіруді ұмытыңыз! Оның орнына, мектепте оқыңыз! Оң көзқарасқа ие болыңыз! Өзіңізге сеніңіз және мақсат қойыңыз! Университетке түсіңіз! Ешқашан темекі тартпаңыз! Ешқашан есірткіге қол тигізбеңіз! Және сәттілік туралы ойлаңыз!» Ұлыбритания 2020 жылдың 31 қаңтарында Мейдің орнына келген Борис Джонсонның басшылығымен Еуропалық Одақтан шықты.

Geller has claimed his feats are the result of paranormal powers The Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal (CSICOP) was a prominent early critic of Geller. Skeptics such as James Randi have shown that Geller's tricks can be replicated with stage magic techniques. Andrija Puharich met Geller in 1971 and endorsed him as a genuine psychic. Under hypnosis, Geller claimed he was sent to Earth by extraterrestrials from a spaceship 53,000 light years away. Geller later denied the space fantasy claims, but affirmed there "is a slight possibility that some of my energies do have extraterrestrial connection." Puharich also stated that Geller teleported a dog through the walls of his house. Science writer Martin Gardner wrote that since "no expert on fraud was there as an observer” nobody should take the claim seriously. In his biography of Geller, Uri: A Journal of the Mystery of Uri Geller (1974), Puharich claimed that with Geller he had communicated with super intelligent computers from outer space. According to Puharich the computers sent messages to warn humanity that a disaster was likely to occur if humans did not change their ways. The psychologist Christopher Evans, who reviewed the book in New Scientist, wrote that although Puharich believed every word he had written the book was credulous and "those fans of Geller's who might have hoped to have used the book as ammunition to impress the sceptics [ ] will be the most disappointed of all." Geller was a friend of Bruce Bursford and helped him "train his mind" during some cycling speed record breaking bids in the 1990s. In 1997, Geller was involved with Second Division football club Exeter City by placing ‘energy infused’ crystals behind the goals at Exeter's ground to help the club win a crucial end of season game. (Exeter lost the game 5–1.) He was appointed co chairman of the club in 2002. The club was relegated to the Football Conference in May 2003, where it remained for five years. He has since severed ties with the club. He had also been involved with Reading F. C. and claimed in 2002 that he had helped them to avoid relegation by getting the club's supporters to look into his eyes and say "win, Reading, win". Reading manager, Alan Pardew, dismissed Geller's role in the club's survival – which was achieved thanks to a draw in the critical match – stating "as soon as we get a bit of joy, thanks to all the hard work and efforts of my staff and players, he suddenly comes out of the blue and tries to claim the limelight." In a 2008 interview, Geller told Telepolis, "I said to this German magazine, so what I did say, that I changed my character, to the best of my recollection, and I no longer say that I do supernatural things. It doesn't mean that I don't have powers. It means that I don't say ‘it's supernatural’, I say 'I'm a mystifier!' That's what I said. And the sceptics turned it around and said, ‘Uri Geller said he's a magician!' I never said that." In that interview Geller further explained that when he is asked how he does his stunts he tells children to "forget the paranormal. Forget spoon bending! Instead of that, focus on school! Become a positive thinker! Believe in yourself and create a target! Go to university! Never smoke! And never touch drugs! And think of success!" The United Kingdom left the European Union on 31st January 2020 under the leadership of May's successor, Boris Johnson.

Сахналық сиқырлылық параллельдері

Көптеген ғалымдар, әуескерлер және күмәнданушылар Геллердің кілттер мен қасықтар сияқты заттарды қолмен бүгіп, көрермендерін жаңылыстыру арқылы қалай алдағанын болжады. Бүгілген қасықты табиғаттан тыс күштермен өңделгендей көрсетудің көптеген жолдары бар. Бір жолы – көрерменнің назарын қысқа уақытқа аудару арқылы, сиқыршы қасықты немесе басқа да затты көрермендердің көзіне түспей бүгіп, содан кейін біртіндеп бүгілуін көрсетеді, соның нәтижесінде қасық көрермендердің алдында бүгіліп жатқандай сезім тудырады. Тағы бір тәсіл – қасықты алдын ала бүгіп, оны толық бүгу үшін қажет күшті азайту. Сыншылар Геллердің көрсетулерін ойын-сауық индустриясынан тыс жерлерде алаяқтықпен пайдаланғанын айыптайды. Геллердің ең белгілі сыншыларының бірі Джеймс Рэнди, "Ури Геллер туралы шындық" атты кітабында Геллердің қасық бүгу және телекинез сияқты түрлі табиғаттан тыс қабілеттерін кез келген әуескердің қол шеберлігі арқылы оңай қайталауға болатынын түсіндірді. Геллер өзінің алғашқы автобиографиясында, "Менің хикаямда", мансабының басында менеджерінің оны өнерін ұзаққа созу үшін бір сиқыр трюгін қосуға көндіргенін мойындады. Бұл трюк Геллердің көрермендердің көлік нөмірін болжағандай көрінуіне себеп болды, бірақ шындығында менеджер оған оларды бұрыннан берген еді. 1978 жылы Геллердің Ұлыбританиядағы менеджері болған Яша Кац Геллердің барлық қойылымдары жай ғана сахналық трюктер екенін және олардың қалай жасалғанын түсіндірді. Геллердің қасық бүгуіне қатысты жетістіктері Чарльз Панати редакциялаған "The Geller Papers" (1976) кітабында талқыланды. Кітап жарық көрген кезде қызу пікірталас туды. Көптеген белгілі әуескерлер Геллердің паранормальдық қабілеттерін сахналық сиқыр арқылы қайта жасауға болатынын көрсету үшін алға шықты. Мартин Гарднер Панати Геллердің алдауына сеніп қалғанын және "The Geller Papers" – "ұятты антология" екенін жазды. Телепатиялық сурет салу көрсетілімдері кезінде Геллер сурет салатын адамдардың ойын оқи аламын деп мәлімдеді. Бұл көрсетілімдерде ол суретті көре алмаса да, кейде бөлмеде болады және сол кезде сурет салатын адамдарды көре алады. Сыншылар бұл Геллерге қарындаш қозғалысы мен дыбыс арқылы жалпы пішіндерді анықтауға мүмкіндік береді деп санайды, ал қалғанын ұсыныс күші істейді. Ол өзінің қасық бүгуін трюктар арқылы қайталауға болатынын мойындаса да, нәтижеге жету үшін паранормальдық күштерін қолданатынын айтады. Рэнди Геллер егер шынымен ақыл күшімен осы жетістіктерді жасаса, "ол оны қиын жолмен істеп жатыр" деді. 2012 жылдың қазан айында Геллер АҚШ-та Genii журналының 75 жылдығына арналған кеште әуескерлерге лекция оқыды.

Many scientists, magicians, and skeptics have suggested possible ways in which Geller could have tricked his audience by using misdirection while bending objects such as keys and spoons manually. There are many ways in which a bent spoon can be presented to an audience so as to give the appearance it was manipulated using supernatural powers. One way is through brief moments of distraction in which a magician can physically bend a spoon or other object unseen by the audience, before gradually revealing the bend to create the illusion that the spoon is bending before the viewers' eyes. Another way is to pre bend the spoon, reducing the amount of force that needs to be applied to bend it. Critics have accused Geller of using his demonstrations fraudulently outside the entertainment business. James Randi, one of Geller's most prominent critics, wrote The Truth About Uri Geller explaining how Geller's various alleged supernatural abilities, such as spoon bending and telekinesis, can be easily reproduced by any magician using sleight of hand. In Geller's first autobiography, My Story, he acknowledged that, in his early career, his manager talked him into adding a magic trick to make his performances last longer. This trick involved Geller appearing to guess audience members' car registration numbers, when his manager had given them to him ahead of time. Yasha Katz, who had been Geller's manager in Britain, said in 1978 that all performances by Geller were simply stage tricks and he explained how they were really done. Geller's spoon bending feats are discussed in The Geller Papers (1976), edited by Charles Panati. There was controversy when it was published. Several prominent magicians came forward to demonstrate that Geller's psychic feats could be duplicated by stage magic. Martin Gardner wrote that Panati had been fooled by Geller's trickery and The Geller Papers were an "embarrassing anthology". During telepathic drawing demonstrations, Geller claimed the ability to read the minds of subjects as they drew a picture. Although in these demonstrations he cannot see the picture being drawn, he is sometimes present in the room, and on these occasions can see the subjects as they draw. Critics argue this may allow Geller to infer common shapes from pencil movement and sound, with the power of suggestion doing the rest. He has claimed that even though his spoon bending can be repeated using trickery, he uses psychic powers to achieve his results. Randi has stated that if Geller is truly using his mind to perform these feats, "He is doing it the hard way." In October 2012, Geller gave a lecture for magicians in the United States at the Genii Magazine 75th Birthday Bash.

Ғылыми сынақтар

Геллердің сурет салу, көшіру және металл иіру сияқты өнерлері көбінесе теледидардағы сұхбаттар сияқты бейресми жағдайларда орындалады. Карьерасының басында ол кейбір ғалымдарға өзінің қабілеттерін зерттеуге мүмкіндік берді. 1973 жылы АҚШ Орталық барлау агенттігі Геллердің болжамдаған қабілеттерін сынағанда, тәжірибешілер Геллердің "паранормальды қабылдау қабілетін сенімді және күмәндіз түрде көрсеткенін" мәлімдеді. АҚШ Қорғаныс барлау агенттігі "Жұлдыздық қақпа" жобасы аясында зерттеу тапсырды, ол 1973 жылдың тамызында Стэнфорд зерттеу институтында (қазір SRI International деп аталады) парапсихологтар Гарольд Э. Путхофф және Рассел Тарг жүргізді. Геллер оқшауланып, басқа бөлмеде дайындалған қарапайым суреттерді қайта жасау тапсырылды. 1974 жылы Nature журналында жарияланған мақаласында олар оның жетістіктері одан әрі зерттеуді қажет ететінін айтты. "Оккульттік және табиғаттан тыс құбылыстар туралы мәлімдемелер, алдаулар мен жалғандықтар энциклопедиясында" Рэнди былай деп жазды: "Стенфорд зерттеу институтында Геллерді зерттеген Хэл Путхофф және Рассел Тарг, кем дегенде бір жағдайда, Геллер оларға фокусниктердің айла-шарғысын көрсеткенін білген. Геллердің қабілеттері туралы "жайлы" зерттеудің хаттамаларын Қорғаныс министрлігінің Жоғары ғылыми-зерттеу жобалары агенттігінің атынан жобаны зерттеген Рей Хайман "жалаң және жеткіліксіз" деп сипаттады. Сыншылар Путхофф пен Таргтың екеуі де паранормальді күштерге сенетінін және эксперименттерге дейін Геллердің толық тексерілмегенін атап өтті. Психолог К.Э.М. Хансель және скептик Пол Курц эксперименттердің нашар жоспарланғанын және алдауға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Эксперименттерді сынға алғандардың арасында психологтар Дэвид Маркс пен Ричард Камманн болды, олар 1977 жылы Геллердің өзінің психикалық қабілеттерін сынауда қалай алдауы мүмкін екенін сипаттады. Олардың 1978 жылғы Nature журналындағы мақаласы және 1980 жылғы "Психика психологиясы" кітабы (2-ші басылымы, 2000 ж.) Геллердің айтылған психикалық қабілеттерін түсіндіруге болатындығын көрсетті. Маркс пен Камманн SRI-да Геллердің суреттерден бөліп тұрған лаборатория қабырғасындағы тесіктен қарауына рұқсат етілгенін анықтады. Бұл суреттер тергеушілер Тарг пен Путхофф мақтамен тығыздығы бар көру тесігіне қарама-қарсы қабырғаға орналастырылды. Бұдан басқа, тергеушілер Геллерге екі жақты интеркомға қол жеткізуге рұқсат берді, бұл оған тергеушілердің суреттерді таңдағанда немесе көрсеткенде әңгімелерін тыңдауға мүмкіндік берді. Бұл қателер психологтардың, фокусниктердің немесе сезімталдық сигналдарын жобалау әдістерінде оқытылған, қабылдау туралы терең білімі бар адамдардың психологтарды сынау кезінде қатысуының маңыздылығын көрсетеді.

Geller's performances of drawing duplication and cutlery bending usually take place under informal conditions such as television interviews. During his early career, he allowed some scientists to investigate his claims. When Geller's supposed abilities were tested by the US Central Intelligence Agency in 1973, the experimenters concluded that Geller had "demonstrated his paranormal perceptual ability in a convincing and unambiguous manner". A study was commissioned by the United States Defense Intelligence Agency as part of the Stargate Project and conducted during August 1973 at Stanford Research Institute (now known as SRI International) by parapsychologists Harold E. Puthoff and Russell Targ. Geller was isolated and asked to reproduce simple drawings prepared in another room. Writing about the same study in a 1974 article published in the journal Nature, they concluded that he had performed successfully enough to warrant further serious study. In An Encyclopedia of Claims, Frauds, and Hoaxes of the Occult and Supernatural, Randi wrote, "Hal Puthoff and Russell Targ, who studied Mr. Geller at the Stanford Research Institute, were aware, in one instance at least, that they were being shown a magician's trick by Geller [ ] Their protocols for this 'serious' investigation of the powers claimed by Geller were described by Ray Hyman, who investigated the project on behalf of the Department of Defense's Advanced Research Projects Agency, as 'sloppy and inadequate. Critics have pointed out that both Puthoff and Targ were already believers in paranormal powers and Geller was not adequately searched before the experiments. The psychologist C. E. M. Hansel and skeptic Paul Kurtz have noted that the experiments were poorly designed and open to trickery. Critics of the experiments include psychologists David Marks and Richard Kammann, who published a description of how Geller could have cheated in an informal test of his so called psychic powers in 1977. Their 1978 article in Nature and 1980 book The Psychology of the Psychic (2nd ed. 2000) described how a normal explanation was possible for Geller's alleged psychic powers. Marks and Kammann found evidence that while at SRI, Geller was allowed to peek through a hole in the laboratory wall separating him from the drawings he was being invited to reproduce. These drawings were placed on a wall opposite the peephole which the investigators Targ and Puthoff had stuffed with cotton gauze. In addition to this error, the investigators had also allowed Geller access to a two way intercom, enabling him to listen to the investigators' conversation during the times when they were choosing and/or displaying the target drawings. These basic errors indicate the great importance of ensuring that psychologists, magicians, or other people with an in depth knowledge of perception, who are trained in methods for blocking sensory cues, be present during the testing of psychics.

Сот ісі

Геллер өзінің кейбір сыншыларына қарсы сотқа жүгінген немесе сот шараларын қолдануға әрекеттенген, бірақ нәтижелері әртүрлі болды. Олардың ішінде Джеймс Рэнди мен иллюзионист Жерар Маяксқа қатысты қорлау шаралары да болды. 1971 жылы механикалық инженерлік студенті Ури Голдштейн Геллердің шоуларының біріне қатысып, кейіннен шоудың ұйымдастырушыларын келісімшартты бұзғаны үшін сотқа берді. Ол Геллер бірнеше паранормальдық қабілеттерін көрсетуге уәде бергенімен, тек қолдарымен жасалған тәсілдер мен сахналық трюктарды ғана көрсеткеніне шағымданып айтты. Бұл мәселе Бер-Шебадағы азаматтық сотта қарастырылды. Геллер қатыспады, себебі сотқа шақыру қағазы ұйымдастырушы Мики Пеледтің кеңсесіне жіберілген, ол оны маңызды емес деп санап, назарға алмады. Голдштейн келісімшартты бұзғаны үшін 27,5 ИЛС (шамамен 5 доллар) өтемақы алды. Кейін Голдштейн шоуға ақшасын қайтару мақсатымен сотқа жүгінуге ниеттенгенін және өнер көрсетіліміне қатысудан бұрын өзін қорғау үшін адвокат тауып алғанын мойындады. 1989 жылы жапон газетімен сұхбатта Джеймс Рэнди Геллердің бір ғалымды Геллер оны алдағанын білгеннен кейін "басына оқ атқанға" себепкер болғанын айтты. Кейіннен Рэнди бұл сөздің аударма кезінде мағынасын жоғалтқан метафора екенін мәлімдеді. Бұл оқиға Канада газетінде де қайталанды, онда Рэнди шамамен осыған ұқсас мәлімдеме жасады: "Бір ғалым, металлург, Геллердің металды иілдіре алатынына қатысты мақала жазды. Ғалым мен оған кілтті қалай иілдіруге болатынын көрсеткеннен кейін өзіне-өзі оқ атты". 1990 жылы Геллер жапон газетінде жарияланған мәлімдемелерге байланысты Рэндиді жапон сотына шақырып сотқа берді. Рэнди өзін қорғауға қаржысы жетпегендіктен, істі ұтылып қалғанын мәлімдеді. Сот Рэндидің мәлімдемесін қорлау деп таныды, жала жабу деп санамады және оған қарсы номиналды сот шешімі шығарды, Геллерге ол талап еткен соманың үштен бірін ғана төледі. 1995 жылы Геллер жапондық айыппұлды талап етуден бас тартты. 1995 жылы Геллер мен Рэнди бұл олардың және CSICOP арасындағы "соңғы сот процестерін" аяқтағанын хабарлады. Бұл жарнамаға қатысты болды, онда адам бұрандаларды және басқа да заттарды иілдіріп, бірақ Timex сағатын тоқтатуға тырысып, сәтті болмайды. Геллер негіссіз сотқа жүгінгені үшін 149 000 доллар айыппұл төледі. 1999 жылы Геллер "Ури" деп аталған иілген аяқтары бар жиһаз топтамасы үшін IKEA-ға қарсы сотқа жүгінуді қарастырды.

Geller has litigated or threatened legal action against some of his critics with mixed results. These included libel allegations against James Randi and illusionist Gérard Majax. In 1971, mechanical engineering student Uri Goldstein attended one of Geller's shows, and subsequently sued the show's promoters for breach of contract. He complained that Geller had promised a demonstration of several psychic powers but had delivered only sleight of hand and stage tricks. The case came before the civil court in Beersheba. Geller was not present as the summons had been sent to the office of the promoter Miki Peled, who had ignored it as being trivial. Goldstein was awarded IL27.5 (around $5) for breach of contract. Later, Goldstein admitted that he went to the show specifically with the intention of suing to get his money back, and he had already found a lawyer to represent him prior to attending the performance. In a 1989 interview with a Japanese newspaper, James Randi was quoted as saying that Geller had driven a scientist to "shoot himself in the head" after finding out that Geller had fooled him. Randi afterwards claimed it was a metaphor lost in translation. The story was also repeated in a Canadian newspaper, which quoted Randi as saying essentially the same thing: "One scientist, a metallurgist, wrote a paper backing Geller's claims that he could bend metal. The scientist shot himself after I showed him how the key bending trick was done." In 1990, Geller sued Randi in a Japanese court over the statements published in the Japanese newspaper. Randi claims that he could not afford to defend himself; therefore, he lost the case by default. The court declared Randi's statement an "insult" as opposed to libel, and awarded a token judgement against him, paying Geller only "one third of one percent of what he'd demanded". Later in 1995, Geller agreed not to pursue payment of the Japanese fine. In 1995, Geller and Randi announced that this settled "the last remaining suits" between him and the CSICOP. over an ad showing a person bending forks and other items, but failing to stop a Timex watch. Geller was sanctioned $149,000 for filing a frivolous lawsuit. In 1999, Geller considered a suit against IKEA over a furniture line featuring bent legs that was called the "Uri" line.

Авторлық құқық талаптары

2000 жылдың қарашасында Геллер видео ойын компаниясы Nintendo-ға "Yungerer" покемонының түрі үшін 60 миллион фунт стерлинг талап етті, ол ағылшын тілінде "Kadabra" деп аталады, және ол өзінің жеке басын рұқсатсыз пайдаланғанын мәлімдеді. Бұл покемонның психикалық қабілеттері бар және қасық ұстайды. Геллер сондай-ақ "Kadabra"ның маңдайындағы жұлдыз бен ішкі жағындағы найзағай бейнелері нацистік Германияның Ваффен-СС ұйымында кең таралған символдар екенін айтты. 2007 жылы Геллер YouTube-қа "Рационалды жауап отрядынан" Брайан Сапиент жүктеген видеоны жою туралы DMCA хабарламасын жіберді, ол "Психиктердің құпиялары" атты Nova телесериалының бір бөлімінен алынған еді. Видеода Геллердің өнер көрсетуде сәтсіздікке ұшырағаны көрсетілген. Жауап ретінде Сапиент Electronic Frontier Foundation ұйымымен байланысып, DMCA-ға қарсы хабарлама жіберді және Геллерге DMCA-ны дұрыс пайдаланбағаны үшін сотқа шағымданып берді. Геллердің "Explorologist" компаниясы да қарсы талап айтты. Екі жағдай да соттан тыс келісіммен аяқталды; ақшалай төлем жасалды (бірақ Сапиент Геллерге төледі ме, әлде Геллер Сапиентке төледі ме екені белгісіз), ал "Explorologist" компаниясына тиесілі сегіз секундтық видеоматериал коммерциялық емес Creative Commons лицензиясымен берілді.

Жеке өмір

2001 жылы Геллер үйлену антын жаңартқанда Майкл Джексон күйеу жігіт болды. Геллер сонымен қатар Джексонның журналист Мартин Баширмен «Майкл Джексонмен өмір сүру» телеинтервьюын ұйымдастырды. Бірақ кейін Джексон Геллердің, раввин Шмули Ботечтің, адвокат Глория Оллредтің, музыка директоры Томми Моттоланың, прокурор Том Снеддонның және Джексонды айыптаған әйелдің анасы Джанет Арвизоның бар болған «жау тізіміне» енгені хабарланды. Джексонның қайтысынан кейін ITV 2009 жылдың шілде айында Геллермен Джексонмен байланысы туралы сұхбат берді. 2009 жылдың 11 ақпанында Геллер Шотландияның шығыс жағалауындағы 100 метрлік 50 метрлік Лэмб аралын сатып алды, бұл арал бұрын сот процестерімен және Роберт Луис Стивенсонның «Қазына аралы» романында сипатталған жағажайларымен танымал болған. Геллер аралда 3500 жыл бұрын мифологиялық Тутанхаменнің жартылай қарындасы Скота әкелген египеттік қазына жасырылғанын мәлімдеді. Ол қазынаны жұлдызша көмегімен таба алатынын айтты. Геллер сондай-ақ, бір кезде Альберт Эйнштейнге тиесілі болған кристалл шарды жерлеу арқылы аралдың мистикалық күшін арттырғанын мәлімдеді. 2022 жылы Геллер Лэмбті Лэмб Республикасы деп жариялауға тырысты, бұл микроұлт. 2014 жылы Кент герцогы Геллердің Беркшир бағында шамамен 40 000 металл қасықтан жасалған 12 фут биіктіктегі горилла мүсінін ашты, оны Грейт Ормонд көшесіндегі ауруханаға орналастыру жоспары болған. Мүсінді мүсінші Альфи Брэдли дәнекерледі, ал қаржыландыруды Озвестридегі Британдық темір өңдеу орталығы жүзеге асырды. Брэдлидің сөзіне сүйенсек, қасықтардың көп бөлігі әлемнің түкпір-түкпірінен келген мектеп оқушыларынан сыйлық ретінде алынған. Ашылу салтанатында Геллер: «Бұл қайырымдылыққа ақша жинамайды. Ол одан да жақсы нәрсе істейді. Ол ауру балаларды таң қалдырады» деді. Геллер 2015 жылдан бері Израильдің Тель-Авив қаласында тұрады. Бұрын Англияның Беркшир графтығындағы Темза бойындағы Соннинг ауылында тұрған. Ол үш тілді біледі: еврей, венгр және ағылшын тілдерін еркін меңгерген. 1996 жылы Эстер Ранценнің телешоуында Геллер бірнеше жыл бойы нервтік анорексия мен булимиядан зардап шеккенін айтты. Ол 16 көркем және ғылыми-популярлық кітап жазды. Геллер – Маген Давид Адомның халықаралық достарының президенті, бұл ұйым Қызыл Крест халықаралық комитетіне Маген Давид Адомды («Давидтың қызыл жұлдызы») гуманитарлық көмек ұйымы ретінде мойындауға шақыру үшін лобби жасады. 2021 жылы Геллер Тель-Авивтегі Ескі Яффадағы Мазал Арие көшесі, 7 мекенжайында Ури Геллер мұражайын ашты. Мұражай Геллердің мансабында жинаған жеке өнер және заттар коллекциясын көрсетеді. Сондай-ақ, мұражайды жөндеу кезінде табылған ежелгі сабын фабрикасының археологиялық экспонаттары да бар.

Michael Jackson was best man when Geller renewed his wedding vows in 2001. Geller also negotiated the TV interview between Jackson with the journalist Martin Bashir, Living with Michael Jackson. Later, however, Jackson reportedly kept an "enemy list" on which Geller appeared, along with Rabbi Shmuley Boteach, attorney Gloria Allred, music executive Tommy Mottola, DA Tom Sneddon, and Janet Arvizo, mother of a Jackson accuser. Following Jackson's death, ITV broadcast an interview with Geller about his association with Jackson, titled My Friend Michael Jackson: Uri's Story, in July 2009. On 11 February 2009, Geller purchased the uninhabited 100 metre by 50 metre Lamb Island off the eastern coast of Scotland, previously known for its witch trials, and beaches that Robert Louis Stevenson is said to have described in his novel Treasure Island. Geller claims that buried on the island is Egyptian treasure, brought there by Scota, the mythological half sister of Tutankhamen in Irish mythology, 3,500 years ago. He claimed that he will find the treasure through dowsing. Geller also claimed to have strengthened the mystical powers of the island by burying there a crystal orb once belonging to Albert Einstein. In 2022, Geller sought to declare Lamb as Republic of Lamb, a micronation. In 2014, a 12 foot tall statue of a gorilla made from approximately 40,000 metal spoons was unveiled in Geller's Berkshire garden by the Duke of Kent, with the intention of possibly relocating it to Great Ormond Street Hospital. The statue was welded by sculptor Alfie Bradley, and funded by the British Ironworks Centre of Oswestry. According to Bradley, many of the spoons were donated by schoolchildren from around the world. Speaking at the unveiling, Geller said "This will not raise money for charity. It will do something better. It will amaze sick children." Geller has lived in Tel Aviv in Israel since 2015. He previously lived in the village of Sonning on Thames, Berkshire, in England. He is trilingual, speaking fluent Hebrew, Hungarian and English. In an appearance on Esther Rantzen's 1996 television talk show Esther, Geller declared that he had suffered from anorexia nervosa and bulimia for several years. He has written 16 fiction and non fiction books. Geller is president of International Friends of Magen David Adom, a group that lobbied the International Committee of the Red Cross to recognise Magen David Adom ("Red Star of David") as a humanitarian relief organisation. In 2021 Geller opened the Uri Geller Museum located at 7 Mazal Arieh Street in Old Jaffa in Tel Aviv. The museum exhibits the personal collection of art and objects that Geller has collected throughout his career. It also features an archaeological display of the ancient soap factory that was discovered during the museum's renovation.

Көркем әдебиет

Элла. Мартинес Рока, 1999 жыл. Шон. Goodyer Associates Ltd. Пампини. Әлем авторлары, 1980 жыл. Мұздай суық.

Шығармашылық емес

Менің өмірім. Henry Holt & Company, Inc. (1975)
Ури Геллер және Гай Лайон Плейфэр. Геллер эффектісі. Grafton, Jonathan Cape, Hunter Publishing, (1988)
Ури Геллер және раввин Шмулей Ботеах. Психик пен раввиннің жасырын сырлары. (Дипак Чопраның алғы сөзі) Element Books Ltd (2000)
Ури Геллер және Лулу Эпплтон. Ақыл-ой медицинасы. Element Books Ltd (1999)
Ури Геллердің ақыл-ой күшінің кішкентай кітабы. Robson Books (1999)
Ури Геллердің ақыл-ой күші жинағы. Penguin US (1996)
Ури Геллердің Fortune Secrets. (Саймон Тернбуллмен бірге өңделген) Psychic Hotline Pty Limited (1987)
Белгісіз кездесулер. Chrysalis Books (2001)

Мұрағаттық материалдар

Колин Уилсонның құжаттары (2 құжат қорабы) Калифорния университетінің Риверсайд кітапханасындағы Итон ғылыми фантастика және фантастика жинағында сақтаулы. Бұл жинаққа Уилсонның Ури Геллер туралы жазған және жинаған түпнұсқа қолжазбалары мен басқа материалдар кіреді.