Кіріспе

Филантропия – бұл "қоғамдық игілік үшін жеке бастамалардан тұратын, өмір сапасын арттыруға бағытталған" альтруизмнің бір түрі. Филантропия жеке пайдаға бағытталған бизнес бастамаларынан және мемлекеттік қызметтерді ұсынуға бағытталған, қоғамдық игілікке қызмет ететін мемлекеттік бастамалардан өзгеше. Плутарх ежелгі гректердің филантропия ұғымын жоғары адамдарды сипаттау үшін пайдаланған. Орта ғасырларда Еуропада филантропия христиандық қайырымдылықпен (лат. caritas) ысталды, ол құтқарылу және тазарудан құтылу үшін бағаланған, өзіне зерек сүйіспеншілікті білдіретін. Томас Аквинский былай деді: "Қайырымдылықтың дағдысы Құдайға ғана емес, сонымен қатар жақындарымызға деген сүйіспеншілікке де қатысты". Фрэнсис Бэкон филантропияны "жақсылық" сөзімен синоним деп есептеді, бұл Аристотельдің ізгілік туралы түсінігімен байланысты, ол жақсы мінез-құлықты саналы түрде қалыптасқан әдет ретінде қарастырады. Сэмюэл Джонсон филантропияны "адамзатқа деген сүйіспеншілік; мейірімділік" деп түсіндірді. Бұл анықтама бүгінге дейін сақталып келеді және көбінесе гендерлік бейтараптығын сақтай отырып, "адамзатты сүйіспеншілік" деп аталады.

Ұлыбритания

Лондонда 18 ғасырға дейін, шіркеулік және азаматтық қайырымдылық қоғамдары көбінесе мұрагерлік арқылы құрылып, жергілікті шіркеу приходтары (мысалы, St Dionis Backchurch) немесе гильдиялар (мысалы, Ағаш шеберлерінің компаниясы) басқаратын. Бірақ 18 ғасырда "өмір бойы тікелей қайырымдылықпен айналысудың белсенді және нақты протестанттық дәстүрі" қалыптасты, оны Христиандық білімді насихаттау қоғамы мен Әдеп-құлықты реформалау қоғамдарының құрылуы көрсетеді. 1739 жылы Томас Корам Лондон көшелерінде тасталған балалардың көп санына қатты қайғырып, Блумсберидегі Лэмбс Кондуйт Филдс аймағында осы қажетсіз жетім балаларға күтім беру үшін Табылған балалар ауруханасын құруға патшалық жарлық алды. Бұл "елдегі алғашқы балалар қайырымдылық қоғамы болды және жалпы алғанда, 'қоғамдық қайырымдылық ұйымдарының үлгісін белгіледі'". 1763 жылға қарай, қоғам 10 000-нан астам адамды қабылдады және 1772 жылы тіркелді. Ханвей де жезөкшелерді оңалту үшін Магдалена ауруханасын құруға зор үлес қосты. Бұл ұйымдар жарналар арқылы қаржыландырылып, ерікті бірлестіктер ретінде жұмыс істеді. Олар өз қызметтері туралы ақпаратты жаңадан пайда болған халықтық баспасөз арқылы жұртшылыққа жеткізіп, көбінесе жоғары әлеуметтік құрметке ие болды – кейбір қайырымдылық қоғамдары Корольдік жарлық нысанында мемлекеттік мойындау алды.

19 ғасыр

Құлдыққа қарсы күрескер Уильям Уилберфорс сияқты қайырымдастықшылар белсенді науқандар жүргізуге кірісті, олар белгілі бір мәселені қолдап, заңнамалық өзгерістер үшін үкіметке лобби жасады. Бұл жануарлар мен балаларға жасалған қатыгездікке қарсы ұйымдастырылған науқандарды және 1807 жылдан бастап Империяның барлық аймақтарында құл саудасын тоқтатуға қол жеткізген күресті қамтыды. Британияда құлдыққа рұқсат берілмегенімен, көптеген бай адамдар Батыс Индиядағы қант плантацияларына иелік етті және 1833 жылы сәттілікке жеткенше оларды сатып алуға қарсылық көрсетті. 19 ғасырда орта тап арасында ұйымдастырылған қайырымдастық қорына қаржылай көмек көрсету әдетке айналды. 1869 жылы Лондонның 200-ден астам қайырымдастық қоры болды, олардың жылдық кірісі шамамен алғанда, ал 1885 жылы 1000-нан астам Лондондық қайырымдастық қоры пайда болды, олардың кірісі шамамен . Олар діни және әлеуметтік мақсаттардың кең ауқымын қамтыды, соның ішінде американдық YMCA ең ірілерінің бірі болды, және көптеген шағын ұйымдар, мысалы, Метрополитен ішу суіні қауымдастығы. Жылдық сыйлықтардан өзге, еңбекке жарамды өнеркәсіпшілер мен қаржыгерлер өсиеттерінде үлкен сомада ақша қалдырды. 1890 жылдардағы 466 өсиеттің үлгісінде жалпы байлық көрсетілді, оның ішінде қайырымдастық қорына мұра қалдырылды. 1900 жылы Лондондық қайырымдастық қорының жылдық кірісі шамамен құрады. Энергиясы зор лорд Шафтсберидің (1801–1885) басшылығымен қайырымдастықшылар ұйымдасты. 1869 жылы олар Қайырымдастық ұйымын құрды. Бұл 42 Кедейлер заңының бөлімдері бойынша құрылған аудандық комитеттердің федерациясы болды. Оның орталық кеңсесінде үйлестіру және басшылық жөніндегі мамандар жұмыс істеді, осы арқылы кедейлерге қайырымдылық көмегінің тиімділігін арттырды. Көптеген қайырымдастық қорының мақсаты қаңғыбастардың ауыр тұрмыс жағдайын жеңілдету болды, мысалы, 1830 жылы құрылған "Жұмысшыларға көмек қоры". Бұл жұмысшыларға "шағын шаруашылық" үшін жер бөлуді, кейіннен жер бөлу қозғалысына айналдыруды қамтыды. 1844 жылы ол жұмысшы табының тұрғын үй жағдайын жақсартуға бағытталған, олар үшін жаңа үйлер салуға және сонымен бірге инвестициядан бәсекеге қабілетті табыс алуға тырысқан алғашқы Ұлгілік тұрғын үй компаниясы болды. Бұл алғашқы тұрғын үй қауымдастықтарының бірі, 19 ғасырдың екінші жартысында орта таптың өсуіне байланысты дамыған қайырымдастық жоба. Кейінгі қауымдастықтарға Пибоди қоры және Гиннес қоры кірді. Капиталистік табыспен қайырымдастық ниет қағидасы "бес пайыздық қайырымдастық" деп аталды.

Швейцария

1863 жылы швейцариялық кәсіпкер Генри Дюнан өзінің қорларын Женева қоғамдық игілігін қамтамасыз ету қоғамын қаржыландыруға жұмсады, ол Халықаралық Қызыл Крест комитетіне айналды. 1870 жылғы франко-пруссия соғысы кезінде Дюнан жеке басымен Қызыл Крест делегацияларын басқарып, жауынгерлерге көмек көрсетті. Ол осы еңбегі үшін 1901 жылы алғашқы Нобель бейбіт сыйлығын бөлісті. Халықаралық Қызыл Крест комитеті (ХҚКК) Екінші дүниежүзілік соғыста барлық тараптардағы соғыс тұтқындарымен жұмыс істеуде маңызды рөл атқарды. 1939 жылы соғыс басталғанда ол қаржы тапшылығына тап болды, бірақ жылдам түрде ұлттық кеңселерiн жұмылдырып, Орталық соғыс тұтқындары агенттiгiн құрды. Мысалы, ол 365 000 британдық және Ұлт Достастығының әскерлері мен тұтқынға алынған азаматтарға азық-түлік, хат және көмек берді. Әсіресе Лондонның ХҚКК-ге тым кешірімді немесе тіпті нацистік Германиямен байланысы бар деген күдігі, 1945 жылдан кейін БҰҰ-ның көмек және қайта құру басқармасы (UNRRA) негізгі гуманитарлық агенттік ретінде таңдалуына себеп болды.

Франция

Француз Қызыл Кресті Германиямен соғыста (1870–71) шағын рөл атқарды. Содан кейін ол діни емес гуманитарлық ұйым ретінде француз азаматтық қоғамын қалыптастыруда маңызды факторға айналды. Ол әскердің Денсаулық сақтау қызметімен тығыз байланыста болды. 1914 жылға қарай 164 000 мүшесі, 21 500 даярланған медбикесі және белгілі бір қаржылық ресурстары бар мың жергілікті комитет құрылды. Пастер институты мамандандырылған микробиологиялық білімге монополиялық құқыққа ие болды, бұл оған жеке және мемлекеттік көздерден сарысу өндіру үшін қаражат жинауға мүмкіндік берді, коммерциялық фармацевтикалық кәсіпорын мен қайырымдылық жобасы арасындағы шекараны сақтай отырып. 1933 жылы, Ұлы депрессияның ең қиын кезеңінде, француздар халқының ауыр жағдайын жеңілдету үшін әлеуметтік мемлекет құруды қалады, бірақ жаңа салықтар енгізуге қарсы болды. Соғыс ардагерлері шешім тапты: жаңа ұлттық лотерея құмар ойыншылардың арасында үлкен сұранысқа ие болды, сонымен бірге салықтарды көтермей қажетті қаражатты қамтамасыз етті. Америкалық қаржының құндылығы жоғары болды. Рокфеллер қоры Парижде кеңсе ашып, Ұлттық гигиена институты арқылы Францияның қазіргі заманғы қоғамдық денсаулық сақтау жүйесін жобалауға және қаржыландыруға көмектесті. Одан бөлек, дәрігерлер мен медбикелерді оқыту үшін мектептер ашылды.

Германия

Еуропалық континенттегі қазіргі заманғы қайырымдылық тарихы, әсіресе Германияда, әл-ауқат мемлекеті тұрғысынан қарағанда, ерекше маңызды, себебі ол басқа елдер үшін үлгі болды. Герцогтар мен түрлі императорлық штаттар дәстүрлі еңбектерін жалғастырып, монументалды ғимараттар, саябақтар мен өнер жинақтарын қаржыландырды. 19-шы ғасырдың басында, қарқынды дамып келе жатқан орта таптар жергілікті қайырымдылық арқылы қоғамды қалыптастырудағы өздерінің заңды рөлін орнатуға тырысты, аристократия мен әскери элитадан өзгеше мақсаттарды көздеді. Олар әлеуметтік көмек көрсетуге, жоғары білім беруге және мәдени ошақтарды қолдауға, сондай-ақ қарқынды индустриализация салдарынан туындаған қиындықтарды жеңілдетуге бағытталды. Буржуазия (жоғарғы орта тап) 1848 жылы саяси билікке ие болуға ұмтылғанда жеңіліске ұшырады, бірақ олардың дүниетанымын қолдау үшін қайырымдылық ұйымдары арқылы пайдалануға болатын жеткілікті қаржылық және ұйымдастырушылық мүмкіндіктері болды. Германияда діни конфессиялар – протестанттар, католиктер және еврейлер әртүрлі қайырымдылық стратегияларын қолданды. Мысалы, католиктер орта ғасырлық дәстүрді сақтап, өсиеттерінде ақшалай сыйлықтарды көрсету арқылы өлгеннен кейін тазару орнындағы жазаларын жеңілдетуге тырысты. Протестанттар тазару орнына сенбесе де, өздерінің қауымдастықтарын жақсартуға белсенді түрде кірісті. Консервативті протестанттар бұзылған жағдайдағы жыныстық қатынастар, маскүнемдік, социализм және заңсыз туылған балалар туралы алаңдады. Олар қайырымдылықты оларды "әлеуметтік жамандықтар" деп санап, жоюға бағыттады, олардың барлығы күнәлі деп есептелді. Барлық діни топтар қаржылық қорларды пайдаланды, Германияның байлығы арта келе олардың саны мен көлемі де артты. Әрқайсысы сол діни қауымның игілігіне арналды және олардың барлығында сенімділер кеңесі болды, мүшелері қоғамдық қызметке өз уақытын арнады. Канцлер Отто фон Бисмарк, жоғарғы сыныптан шыққан Юнкер, өзінің мемлекеттік қолдауымен құрылған қайырымдылық институтын, қазіргі заманғы әл-ауқат мемлекетін құру арқылы социалистік еңбек одақтарының саяси қаупін бейтараптандыру үшін пайдаланды. Дегенмен, орта таптар жаңа әл-ауқат мемлекетінің мүмкіндіктерін, яғни мұражайларды, гимназияларды (жоғары мектептерді), университеттерді, стипендияларды және ауруханаларды белсенді түрде пайдаланды. Мысалы, университеттер мен гимназияларды мемлекеттік қаржыландыру шығынның бір бөлігін ғана қамтыды, сондықтан жеке қайырымдылық маңызды рөл атқарды. 19-шы ғасырғы Германия, ерікті жеке қаржыландыру арқылы қоғамдық мақсаттарға жұмсалатын қаражат көлемі бойынша Ұлыбритания мен АҚШ-тан басым болды. Шындығында, балабақша, зерттеу университеті және әл-ауқат мемлекеті сияқты неміс институттары англосаксондық елдер үшін үлгі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ауыр адам және экономикалық шығындары, 1920-ші жылдардың қаржылық дағдарысы, сондай-ақ нацистік режим және 1945 жылға дейінгі басқа да қиындықтар Германиядағы қайырымдылықтың кең мүмкіндіктерін күрт әлсіретті. 19-шы ғасырда құрылған азаматтық қоғам 1945 жылға қарай жойылды. Алайда, 1950-ші жылдары "экономикалық керемет" Германияның өркендеуін қалпына келтірген кезде, ескі аристократия жойылды және орта таптың қайырымдылығы қайтадан маңыздылыққа ие болды.

Соғыс және соғыстан кейінгі кезең: Бельгия және Шығыс Еуропа

Бельгиядағы көмек комиссиясы (CRB) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алған Бельгия және Солтүстік Францияға азық-түлік жеткізуді ұйымдастырған халықаралық (көбінесе американдық) ұйым. Оны Герберт Гувер басқарды. 1914-1919 жылдар аралығында CRB толығымен ерікті күш-жігермен жұмыс істеді және ақша жинау, ақша мен азық-түлік түрінде ерікті үлес жинау, азық-түлікті Бельгияға жеткізу және оны бақылау арқылы он бір миллион бельгиялықты тамақтандыра алды. Мысалы, CRB Бельгияға 697 116 000 фунт ұн жіберді. Биограф Джордж Нэш 1916 жылдың соңында Гувердің «әлем таныған ең ірі гуманитарлық жобаның алдында тұрғанын» айтады. Биограф Уильям Лейхтенбург былай қосты: «Ол миллиондаған доллар жинап, жұмсады, шығындар минималды болды және алдап сатудың бір тиыны да болмады. Ұйымының өркендеген кезінде ол күніне тоғыз миллион бельгиялық пен французды тамақтандырды. 1918 жылдың соңында соғыс аяқталғаннан кейін Гувер Орталық және Шығыс Еуропаға азық-түлік жеткізу миссиясын алған Америкалық көмек көрсету басқармасын (ARA) басқарды. ARA миллиондаған адамды тамақтандырды. 1919 жылдың жазында ARA-ға АҚШ үкіметінің қаржыландыруы тоқтатылды, содан кейін Гувер ARA-ны жеке ұйымға айналдырып, жеке донорлардан миллиондаған доллар жинады. ARA-ның қолдауымен Еуропалық балалар қоры миллиондаған аштықтан зардап шеккен балаларды тамақтандырды. Болшевиктердің бақылауындағы Ресейге азық-түлік таратқаны үшін сынға ұшыраған Гувер: «Жиырма миллион адам аштықтан өліп жатыр. Олардың саясаты қандай болмасын, олар тамақтанады!» деді.

Америка Құрама Штаттары

Он үш колонияда құрылған алғашқы корпорация Гарвард колледжі (1636 ж.) болды, ол негізінен жас жігіттерді дін қызметкерлеріне даярлау үшін құрылды. Оның жетекші теоретигі пуритандық теолог Коттон Мэзер (1662–1728) болды, ол 1710 жылы кеңінен оқылатын эссе жариялады – «Бонифаций немесе жақсылық жасау туралы эссе». Мэзер бастапқы идеализмнің жойылғанын ойлап, қайырымдылықты өмір салты ретінде қолдады. Оның контексі христиандық болғанымен, оның идеясы американдық және классикалық сипатқа ие, сонымен қатар Ағартушылықтың басында пайда болды. Бенджамин Франклин (1706–1790) – американдық қайырымдылықтың белсендісі және теоретигі. Оған Дэниел Дефоның «Жобалар туралы эссесі» (1697) және Коттон Мэзердің «Бонифаций: жақсылық туралы эссесі» (1710) үлкен әсер етті. Франклин өзінің филадельфиялық әріптестерін қаланың жақсаруына бағытталған жобаларға ынталандыруға тырысты: мысалдарға Филадельфия кітапхана компаниясы (алғашқы американдық төлемді кітапхана), өрт сөндіру бөлімі, полиция, көше жарықтандыруы және аурухана кірді. Әлемдік деңгейдегі физик, ол ғылыми ұйымдарды, соның ішінде Филадельфия академиясын (1751) – кейіннен Пенсильвания университетіне айналған – және Америка философиялық қоғамын (1743) құруға ықпал етті, бұл 13 колонияның ғылыми зерттеушілерінің қарым-қатынасын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 1820 жылдарға қарай, жаңадан бай болған американдық бизнесмендер қайырымдылық жұмыстарын бастады, әсіресе жеке колледждер мен ауруханаларға қатысты. Джордж Пибоди (1795–1869) – қазіргі заманғы қайырымдылықтың әкесі деп есептеледі. Балтимор мен Лондондағы қаржыгер 1860 жылдары АҚШ-тағы кітапханалар мен мұражайларды қаржыландыра бастады, сондай-ақ Лондондағы кедейлер үшін тұрғын үй салуға қаражат бөлді. Оның қызметі Эндрю Карнеги және тағы басқалар үшін үлгі болды.

Эндрю Карнеги

Эндрю Карнеги (1835–1919) – ұлттық (жергілікті емес) деңгейдегі қайырымдылықтың ең ықпалды көшбасшысы болды. 1901 жылы болат компаниясын сатқаннан кейін ол өзін қайырымдылық ұйымдарын құруға және көптеген білім беру, мәдени және ғылыми-зерттеу мекемелеріне тікелей үлес қосуға арнады. Ол АҚШ және басқа елдерде салынған 2500-ден астам қоғамдық кітапхананы қаржыландырды. Сондай-ақ, ол Нью-Йорктегі Карнеги залын және Нидерландыдағы Бейбітшілік сарайын қаржыландырды. Оның соңғы және ең ірі жобасы – 1911 жылы құрылған Нью-Йорктегі Карнеги корпорациясы. Кейіннен Карнеги корпорациясы Гарвард университетіндегі Ресей зерттеу орталығын (қазір Дэвис Ресей және Еуразия зерттеулері орталығы деп аталады), Брукингс институтын және «Сезам шеберханасын» құруға немесе дамытуға көмектесті. Барлығында, Эндрю Карнеги өзінің байлығының 90% сыйға берді.

Джон Д. Рокфеллер

XX ғасырдың басындағы басқа да көрнекті американдық меценаттар Джон Д. Рокфеллер (1839–1937), Джулиус Розенвальд (1862–1932) және Маргарет Оливия Слокум Сейдж (1828–1918) болды. Рокфеллер 1890 жылдары бизнестен зейнеткерлікке шықты; ол және оның ұлы Джон Д. Рокфеллер кіші (1874–1960) ірі ауқымды ұлттық қайырымдылықты жүйелі түрде ұйымдастырды, әсіресе қазіргі заманғы медицинаны зерттеу және қолдану, жоғары білім мен ғылыми зерттеулер саласында. Рокфеллер ағасы берген қайырымдылықтың көп бөлігі медицинаға бағышталды. Олардың жетекші кеңесшісі Фредерик Тейлор Гейтс бірнеше ірі қайырымдылық жобаларын бастады, олар проблемаларды түбірден шешуге тырысқан сарапшылармен жұмыс істеді, ал бенефициарлар тек өзекті мәселелермен айналыспады. 1920 жылға қарай Рокфеллер қоры Еуропада кеңселер ашты. Ол Ұлыбритания, Франция, Германия, Испания және басқа да елдерде медициналық және ғылыми жобаларды іске қосты. Сонымен қатар, Ұлттар Лигасының денсаулық сақтау жобаларын қолдады. 1950 жылдары ол Жасыл революцияға көп инвестиция жасады, әсіресе Норман Борлоның жұмысына, бұл Үндістан, Мексика және көптеген дамымай жатқан елдерге ауыл шаруашылығы өнімділігін күрт арттыруға мүмкіндік берді.

Форд қоры

1940-жылдардың аяғында Ford Motor Company акцияларының көп бөлігін сатып алғаннан кейін, Ford Foundation Американың ең ірі қайырымдылық қорына айналды, және өз қызметін АҚШ пен әлемнің қалған бөлігі арасында бөліп жүргізді. АҚШ-тан тыс елдерде ол адам құқықтары ұйымдарының желісін құрды, демократияны қолдады, АҚШ-та оқу үшін жас көшбасшыларға көптеген стипендиялар берді және «жасыл революцияға» ауыр инвестиция жасады, осы арқылы кедей елдер күріш, бидай және басқа да азық-түлік өнімдерін күрт арттырды. Форд пен Рокфеллер екеуі де белсенді түрде қатысты. Форд сонымен қатар Еуропа мен әлемдегі зерттеу университеттерін дамытуға көп қаржы жұмсады. Мысалы, 1950 жылы Италияда Италияның білім министрлігіне елдің мектеп жүйесін реформалауға көмектесу үшін команда жіберді, бұл реформа лайықтылыққа (саяси немесе туыстық қолдау емес) және демократияландыруға (орта мектептерге барлығының тең қол жеткізуімен) негізделді. Ол христиан демократтары мен социалистер арасында бірыңғай қарау және тең нәтижелерді ілгерілетуге көмектесетін келісімге келді. Италиядағы жетістік Форд бағдарламалары үшін және көптеген басқа елдер үшін үлгі болды. 1950-жылдары Форд қоры Америка үлгісін қолдау арқылы Үндістан мен Африкадағы заң жүйелерін жаңғыртуды жоспарлады. Алайда, Үндістанның ерекше заң тарихы, дәстүрлері, сондай-ақ экономикалық және саяси жағдайлары салдарынан жоспар сәтсіз аяқталды. Сондықтан Форд ауыл шаруашылығы реформасына көшті. Африкадағы нәтижелер де жақсы болмады, және бұл бағдарлама 1977 жылы жабылды.

Азия

Азияда қайырымдылықтың тарихы ұзаққа созылған, бірақ 2018 жылға қарай қайырымдылық, немесе жақсылық жасауға жүйелі көзқарас әлі де жаңа кезеңде. Қытай философы Мози (б.з.д. 470 – б.з.д. 391 ж.) конфуциандық ішіндегі отбасы мен рулық құрылымдарға артықша байланысқа қарсы реакция ретінде «жалпы сүйіспеншілік» (jiān'ài, 兼愛) тұжырымын жасады. Конфуцийшілдіктің басқа түсіндірмелерінде басқаларға деген қамқорлықты қайырымдылықтың кеңеюі ретінде қарастырады. Индонезия сияқты елдерде мұсылмандар зекет (садақа) беруге міндетті, ал Азиядағы буддистер мен христиандар қайырымдылық шараларына қатыса алады. Үндістанда корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік (КӘЖ) енді міндетті болып табылады, соның ішінде таза табыстың 2% қайырымдылыққа жұмсалады. Азияда әлемдегі миллиардерлердің көп бөлігі орналасқан, 2017 жылы Америка Құрама Штаттары мен Еуропаны басып өтті. «Википедия» миллиардерлер саны бойынша елдер тізімінде алғашқы ондықта төрт азиялық экономика бар: Қытайда – 495, Үндістанда – 169, Гонконгта – 66 және Тайваньда – 52 (2023 жылғы сәуір айына қарай). Азияның қайырымдылық тәжірибесі АҚШ пен Еуропамен салыстырғанда жеткілікті зерттелмеген, бірақ Азиялық қайырымдылық және қоғам орталығы (CAPS) осы сала бойынша екі жылда бір рет зерттеу жүргізеді. 2020 жылғы зерттеу көрсеткендей, егер Азия өзінің ЖІӨ-сінің 2 пайызын, АҚШ-тың көрсеткішімен салыстырылатын деңгейде жұмсаса, бұл аймаққа жыл сайын келіп түсетін шетелдік көмектің 11 еседен астамын құрап, 2030 жылға қарай тұрақты даму мақсаттарына жету үшін қажетті жылдық соманың үштен бірін қамтамасыз ететін еді.

Австралия

Австралияда қорлар арқылы жүзеге асырылатын ұйымдастырылған қайырымдылық көлемі баяу өсіп келеді, алайда қайырымдылық секторына қатысты қолжетімді деректер шектеулі. Әдеттегі қайырымдылық ұйымдарынан ерекшеленетін қайырымдылық қорларының мемлекеттік тізілімі жоқ. Бірқатар деректер бар екі қор түрі – жеке қосалқы қорлар (PAF) және мемлекеттік қосалқы қорлар (PubAF). Жеке қосалқы қорлар АҚШ және Еуропадағы жеке отбасылық қорларға ұқсас келеді және оларға мемлекеттен қаржы жинау талабы қойылмайды. Мемлекеттік қосалқы қорларға қауымдық қорлар, кейбір корпоративтік қорлар, сондай-ақ ауруханалар, мектептер, мұражайлар мен өнер галереялары сияқты нақты бір ұйымды ғана қолдайтын қорлар кіреді. Олар жалпы халықтан қаржы жинауға міндетті.

Импакт-инвестициялар мен дәстүрлі қайырымдылық

Дәстүрлі қайырымдылық пен әсерлі инвестицияны қоғамға қызмет ету жолдары арқылы ажыратуға болады. Дәстүрлі қайырымдылық көбінесе қысқа мерзімді болады, мұнда ұйымдар қор жинау және бір реттік қайырымдамалар арқылы мақсаттарына қаржы алады. Рокфеллер қоры мен Форд қоры осыған мысалдар; олар әлеуметтік мәселелерге қаржылық үлес қосуға көбірек, ал игілік әрекеттері мен процестеріне азырақ назар бөледі. Әсерлі инвестициялар, керісінше, тұрақтылықты қолдау арқылы жеке адамның әл-ауқаты мен кеңірек қоғам арасындағы байланысқа назар аударады. Олар әсер мен өзгерістің маңыздылығын баса назардап, тұрғын үй, инфрақұрылым, денсаулық сақтау және энергетика сияқты қоғамның әртүрлі салаларына инвестиция жасайды. 2015 жылдан бері Тұрақты даму мақсаттарының (ТДМ) маңыздылығының артуы дәстүрлі қайырымдылыққа қарағанда әсерлі инвестициялық қайырымдылықты бағалаудың себебі болуы мүмкін. ТДМ-ның көп бөлігі қоршаған ортаны қорғаумен және тұрақтылықпен байланысты, себебі жаһандану, тұтыну және халық санының өсуінің қоршаған ортаға тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылықтар күшейіп барады. Осының салдарынан даму агенттіктері қазіргі даму күндеріне сәйкес болуға күшін салғандықтан, есеп беруге деген талаптардың артуын байқады.

Дәстүрлі қайырымдылық пен қайырымдылық капитализм

Филантрокапитализм дәстүрлі филантропиядан жұмыс істеу жолымен ерекшеленеді. Дәстүрлі филантропия – қайырымдылық, мейірімділік және игіліктерді алушылардың әл-ауқатын жақсартуға бағытталған жанқиярлық. Ал филантрокапитализмде адамзат игілігі үшін жұмыс істейтін, пайдаға бағытталған бизнес-модельдер құрылады. Акционерлік құндылықты бөлісетін компаниялар осыған мысал. Олар білім беру бағдарламаларын әзірлеуге және жеткізуге, өз бизнестерін нығайтуға және адамдардың жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін жақсартуға көмектеседі. Кәсіпорындар әлеуметтік нәтижелерді жақсартады, бірақ сонымен бірге өздеріне де пайда әкеледі. Филантрокапитализмнің өркендеуіне жаһандық капитализм себеп. Филантропия ұйымдары әлеуметтік және жеке тұрғыдан экономикалық пайда көре алмаса, филантропияның мәні жоқ деген пікір қалыптасқан. Сондықтан филантропия адам капиталы теориясына негізделген экономикалық және тұрақты өсуді қолдау құралы ретінде қарастырылады. Білім беру арқылы адамдардың оқу қабілетін арттыратын және еңбек өнімділігін жақсартатын нақты дағдылар үйретіледі. Intel АҚШ-та ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) пәндерінің оқу стандарттарына инвестиция салады және мектептерге инновациялары мен табысын қамтамасыз ету үшін оқу ресурстары мен материалдарын ұсынады. Латын Америкасындағы «Жаңа жұмыс орындары» бастамасы – 2022 жылға дейін бір миллион жасты оқыту арқылы жұмыспен қамту деңгейін көтеру және компаниялар үшін талантты кадрларды дайындау мақсатындағы аймақтық ынтымақтастық.

Қайырымдылықтың түрлері

Адамдардың әртүрлі топтары филантропияны әртүрліше анықтайды; көптеген адамдар оны адамның қайғысын басу және өмір сапасын жақсарту жолы ретінде қарастырады. Филантропияның түрлері көп, осы арқылы әртүрлі топтар әртүрлі жағдайларда әртүрлі нәтижелерге қол жеткізе алады.

Белгілі филантропия

Атақтылардың филантропиясы – атақты адамдармен байланысты қайырымдылық және әлеуметтік жәрдемдерді білдіреді. Бұл, қазіргі және постмодерн әлемдегі "халықтық" мәдениетті зерттеуде маңызды тақырып болып табылады. Атақты адамдардың құрылымды және жүйелі түрде қайырымдылықпен айналысуы салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. Қайырымдылық пен даңқ тарихи тұрғыдан байланысты болғанымен, 1990 жылдардан бастап қана бай Батыс елдерінің ойын-сауық және спорт жұлдыздары белгілі бір филантропия түріне қатыса бастады.

Диаспораның қайырымдылығы

Диаспоралық филантропия – диаспоралық қауымдардың өмір сүретін елдерінде немесе туған елдерінде жүзеге асыратын филантропиялық қызметі. Диаспоралық филантропия – салыстырмалы түрде жаңа термин, оның көптеген нұсқалары бар, мысалы, көшіп келушілердің филантропиясы, отандық филантропия және трансұлттық сыйлық беру. Диаспоралық филантропияда көшіп келушілер мен олардың ұрпақтары көмектің бірінші кезектегі таратушылары және дамуға ықпал етушілер болып табылады. Көптеген елдер үшін диаспоралық филантропия – диаспора мүшелерінің өз елдеріне қайта инвестиция салуының маңызды жолы. Диаспораның тікелей шетелдік инвестицияларымен қатар, диаспоралық филантропия да елдің дамуына септігін тигізеді. Диаспора мүшелері өз қауымдастығының қажеттіліктерін және осы қажеттіліктерді қанағаттандыруға әсер ететін әлеуметтік, саяси және экономикалық факторларды жақсы біледі. Зерттеулер көрсетседі, диаспора мүшелері өз қауымдастығының маңызды және ескере алмаған мәселелерін сырттан келгендерге немесе басқа да ізгі ниетті адамдарға қарағанда жақсырақ түсінеді. Сонымен қатар, туған елдерімен тығыз байланысы болғандықтан, диаспоралық филантропия басқа халықаралық филантропияларға қарағанда ұзаққа созылады. Диаспоралық филантропияның арқасында, диаспоралық филантропия өз елінде кездесетін күрделі мәселелерді шешуге жергілікті филантропияға қарағанда көбірек дайындық көрсетеді. Мысалы, филантроп қираған тұрғын үйлердің орнына жаңа үйлер салу үшін ауданды жаңартуға қаржы жұмсайды және үйлерді сатудан тек өзін-өзі ақтауға немесе аз шығынға ұшырайды. Егер әрбір үйден шығын тартса, бастапқы филантропиялық сыйлықпен 10 000 үй салуға болады. Бұл коммерциялық емес ұйым сияқты жұмыс істеуі мүмкін, сондықтан үйлер сатылатынға дейін мүлік салығын төлеуге қажеттілік тумайды.

Сын

Филантропияны жоғары табысты жеке тұлғалар салық кодексінде көзделген қайырымдылық жарналарын есепке алып, салық жүктемесін азайту үшін пайдаланған. Ананд Гиридхарадастың «Жеңімпаздар бәрін алады: әлемді өзгерту элитасының иллюзиясы» атты кітабында, ол бай элитаның түрлі филантропиялық бастамалары іс жүзінде билік құрылымдарын және бай элитаның мүдделерін нығайтуға бағытталғанын айтады. Мысалы, Роберт Ф. Смит 2019 жылғы Морхауз колледжінің түлектерінің студенттік қарызын төлегеніне қарамастан, сол қарызды төлеуге көмектесетін салық кодексіндегі өзгерістерге қарсы күрескен. Осының салдарынан, Гиридхарадас Смиттың филантропиялық көмегі әлеуметтік мәселелердің түпкі себептерін жоюдың орнына, қалыптасқан жағдайды нығайтып, табыс теңсіздігін күшейтеді деп санайды. Бай адамдардың филантропиялық жарна арқылы салық жүктемесінен үлкен үлесін азайту мүмкіндігі, марқұм неміс миллиардері, кеме тасымалының магнаты және филантроп Питер Крамер атап өткендей, «демократиялық жолмен сайланған саясаткерлерден сайланбаған миллиардерлерге биліктің дұрыс емес ауысуы» болып табылады, яғни «халыққа не қажеттігін мемлекет анықтайтын емес, байлар шешеді». Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының қызметін бақылайтын тәуелсіз саясатты бағалаушы Global Policy Forum үкіметтер мен халықаралық ұйымдарға «ірі филантропиялық қорлардың, әсіресе Билл мен Мелинда Гейтс қорының өсіп келе жатқан ықпалын бағалауға және олардың қызметінің күтілмеген және күтілетін тәуекелдері мен қосалқы әсерлерін талдауға» шақырды. 2015 жылы Global Policy Forum сайланған саясаткерлерге «қоғамдық игіліктерді қаржыландырудың тұрақсыздығы мен жеткіліксіздігі, бақылау және есеп беру механизмдерінің жоқтығы, сондай-ақ қоғамдық игіліктерді ұсынуда бизнес логикасын қолданудың кең таралған тәжірибесі» туралы айрықша алаңдаушылық білдірді. Гиридхарадас сондай-ақ филантропияның пайда табу арқылы алынған кейбір заңсыз табыстардан назарды аударуға мүмкіндік беретінін айтады. Мысалы, Саклер отбасы бүкіл әлемдегі түрлі мәдени мекемелерге жомарт филантропиялық көмек көрсетуімен белгілі болды. Алайда, олардың филантропиялық қызметі алдау мен насихат құралы ретінде танылды, өйткені олардың жомарттығының беделі Пурдью Фарманың опиоидтық эпидемияны ынталандыру және күшейтудегі рөлінің ашыққа шығуымен дақталды. Филантропиялық донорлардың әлеуметтік мәселелерге байланысты заңсыз табыстарының ашыққа шығуына байланысты, Лондонның Ұлттық портрет галереясы мен Тейт галереясы, сондай-ақ американдық Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы Саклер отбасының қорларынан келетін қайырымдылықты қабылдамайтындарын жариялады.