Кіріспе

Ағылшын кәсіпкері және қайырымдылық жасаушы (ө. 1751)

Капитан Томас Корам (шамамен 1668 – 29 наурыз 1751) – ағылшын теңіз капитаны және қайырымдылық жасаушы. Ол Лондонның Блумсбери ауданындағы Ламбс Кондуйт Филдс аймағында тасталып қалған балаларға күтім көрсету үшін Лондонның «Foundling» балалар үйін құрды. Бұл әлемдегі алғашқы тіркелген қайырымдылық мекемесі болып саналады.

Ерте өмір

Томас Корам Англияның Лайм-Регис қаласында дүниеге келген. Оның әкесі кеме жүргізу шебері болған деп саналады. 11 жасында теңізге шыққандықтан, ол толыққанды білім алмаған. 1694 жылы ол қазіргі Дайтон, Массачусетс штатына қоныстанды, ол кезде Таунтонның бір бөлігі болған. Корам Дайтон қаласында он жыл өмір сүріп, кеме жасау шеберханасын құрды. 1704 жылы 36 жасында Лондонға оралып, колониялардан қара май импортына сыйақы беру туралы парламент актісін қабылдауға көмектесті. Ол біраз уақыт бойымен саудамен айналысты. Испания мұрагерлік соғысы (1701–1714) кезінде ол сауда кемесіне капитаны болып тағайындалды. 1712 жылы ол Дептфордтағы Тринити Хаусқа, қоғамдық міндеттерді қайырымдылық мақсаттарымен біріктіретін жеке корпорацияға мүше болды. 1717 жылы бүгінгі Мэн штатында «Грузия» деген атаумен жаңа колония құру идеясын ілгерілетуге тырысты, бірақ ол сәтті болмады. 1719 жылы ол Гамбургке «Теңіз гүлі» кемесімен бара жатқанда Куксхавен жағалауында кемесімен қиын жағдайға түсіп, кемесі жергілікті тұрғындар тарапынан тоналанды. Ол жоғары рухани адам ретінде танылды. Ескі Гораций Уолпол (кейіннен лорд Уолпол) оны 18 сәуірде «өзімен сөйлескен плантациялар туралы ең адал, ең мүддесі жоқ, ең көп білетін адам» деп атады. Ол Германия мен Нидерландылардан келісімге тыйым салуды алып тастайтын парламент актісін қабылдады. 1732 жылы ол Джеймс Оглеторптың күш-жігерімен құрылған Грузия колониясының сенімділерінің бірі болып тағайындалды. 1735 жылы ол жұмыссыз ағылшын шеберлерін Жаңа Шотландияға орналастыру жоспарын ұсынды. Бұл жоспар сауда кеңесімен мақұлданды және біраз уақыт тоқтап тұрғаннан кейін, Корамның өлімінен бұрын іске асырылды. Броклзби сонымен қатар, ол бірнеше рет ағылшын шляпа шеберлерінің мүддесі үшін колониялық ережелерді өзгертуге қол жеткізгенін және клиенттерінен шляпадан басқа сыйлық қабылдаудан бас тартқанын айтады.

Табылған балалардың ауруханасы

Роттерхайдте тұрып, Лондонға өзінің іскерлік мүдделерін ілгерілету үшін (шамамен 6 км қашықтықта) үнемі саяхаттай отырып, Корам көшеде тасталып, көбінесе өлім алдындағы нәрестелерді көріп, жиі қайғыға қалды. Ол табылған балалар ауруханасын құру үшін күш жұмсауды бастады. Бұл мекеме дұрыс күтімге ие бола алмаған балалар мен жетімдерге арналған балалар үйі болуы керек еді. Ол он жеті жыл бойы еңбек етті және көптеген әйелдерді ескерткішке қол қоюға ықпал етті. 1739 жылы король Георг II қол қойған жарғы арқылы Табылған Балалар Ауруханасы құрылды және үлкен қаржы жиналды. Аурухананың қамқоршыларының алғашқы отырысы 1739 жылғы 20 қарашада Сомерсет Хауста өтті. Кейінірек сотта Корамға алғыс айтылды, ол мүдделі әйелдерге де алғыс айтуды сұрады. Бірінші балалар 1741 жылы Хэттон Гардендегі бірнеше үйлерге қабылданды. Блумсбериде 7 мың фунт стерлингке жер учаскесі сатып алынды. Жер иесі лорд Солсбери, оның барлық жерін "Грей Инн Лейнге дейін" алуды талап етті, бірақ өзі 500 фунт стерлинг салды. Аурухананың негізгі тасы 1742 жылғы 16 қыркүйекте қаланды. 1745 жылғы қазан айында батыс жанасы аяқталып, балалар Хэттон Гарденнен көшірілді. Бұл жобаға үлкен қызығушылық туды, әсіресе Уильям Хогарт, ол 1740 жылғы мамырда ауруханаға Корамның керемет портретын сыйға берді. Хогарт сондай-ақ Мұса мен Перғауынның қызының суретін ұсынды және "Финчлиге наурыз" лотереясына 157 билет берді, оның бірі жүлде жеңіп алды. Одан әрі, ол ауруханаға жазылу ақысын алуға арналған сенімхатқа Корамның портретын қосты. Гендель 1749 және 1750 жылдары ауруханада концерттер берді.

Кейінгі өмірі

Корам аурухана ісіне үнемі белсенділік танытты. 1742 жылға дейін ол Бас комитет мүшесі болып сайлануын жалғастырды. Бірақ 1742 жылғы 1 мамырдағы отырыста ол жеткілікті дауыс жинамады, нәтижесінде аурухана басқаруына қатысу құқығын жоғалтты. Оның қызметтен шеттетілу себебі толыққанды түсініксіз. Ол екі губернатор туралы артық сөздер таратқан деген қаңқу тарады. Тағы бір мүмкін себеп – ол аурухана басқару жолын сынаған болуы мүмкін. Өмірінің соңғы жылдарында ол Америкадағы жергілікті американдық қыздардың білімі үшін жобаны қолдады. Америкада болған кезінде ол жергілікті американдықтармен бірге өмір сүрді және жұмыс істеді, бұл олардың, әсіресе қыздардың білімін ілгерілетуге және қолдауға ынталандырды. Ол кездегі басым көзқарасқа қарамастан, қыздарға білім беру олар үшін осыншалықты маңызды емес деп есептелсе де, ол олардың білім алуы, тіпті одан да маңызды деп ойлады: Осы ойы оның жетімдер үйіне (Foundling Hospital) қатысты жоспарларында да көрінді, онда қыздар да білім алуға мүмкіндік алған кездесуі керек еді. Әйелі қайтыс болғаннан кейін ол жеке істеріне немқұрайлы қарап, қиын жағдайға түсті. Оған қаржылық көмек жинау науқаны ұйымдастырылды. Ол Броклзбиге ешқашан ақшасын жеке ләззат үшін сарп етпегендігін, сондықтан кедей екенін мойындаудан ұялмайтынын айтты. 1749 жылғы 20 наурызда оған 161 фунт стерлингтік жылдық зейнетақы тағайындалды, Уэльс принці жыл сайын 21 фунт стерлинг үлестірді. Корамның қайтысынан кейін зейнетақы зейнеткерлікке шыққан, танымал әнші Ричард Левериджге берілді.

Отбасы

Өз сөзінде Корам "екі жақта да ізгі және жақсы ата-аналардан тараған" деді. 1671 жылы анасы өте жас кезінде қайтыс болды. Әкесі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол теңіз саяхаттарын жасаған шебер болған деп есептеледі. Массачусетс штатында ол әйелі Юнис Уэйтпен танысып, үйленді. Олар 1700 жылы үйленді және оның қайтысына дейін 40 жыл бақытты некеде өмір сүрді. Корамның Табылған балалар үйінің балаларына берген адалдығына қарамастан, олардың өз балалары болған жоқ.

Өлім және жерлеу

Корам 1751 жылғы 29 наурызда 83 жасында қайтыс болды және 3 сәуірде Табылған балалар ауруханасының шіркеуіне жерленді. Онда жазу орнатылды, ал оның мүсіні Уильям Кальдер Маршалл салған, жүз жыл өткен соң ғимараттың алдына қойылды. Ричард Броклзби оны ыстық мінезді, тікелей теңізші сияқты адам деп сипаттайды, оның адалдығы және жақсы жүрегі даусыз екенін айтады. 1935 жылы Табылған балалар ауруханасы Блумсбериден Гертфордширдегі Беркхамстедке жаңа ғимаратқа көшірілді, ал ескі ғимарат бұзылды. Беркхамстед ауруханасында Корамның қалдықтарын сақтау үшін арнайы склеппен бірге шіркеу салынды. 1955 жылы ғимарат сатылып, Корамның қалдықтары эксгумацияланып, Лондонның Холборн қаласындағы Сент-Эндрю шіркеуіне көшірілді. Шіркеу әлі күнге дейін тұр және қазір Ашлинс мектебінің бір бөлігі болып табылады.

Мұра

Корамның жеке досы Хогарт Табылған балалар ауруханасының алғашқы басқарушыларының бірі болды. Ол Корамның атақты портретін (1740; Уильям Наттер [1754–1802] 1796 жылы Р. Крипб үшін шабақпен көшірген) жасады, қазір ол Лондондағы Табылған балалар мұражайында көруге болады. Хогарт өзінің кейбір суретші әріптестерімен бірге Франсис Хейман, Томас Гейнсборо және Ричард Уилсонның суреттері бар Губернаторлардың залдарын безендірді. Ол қордың игілігі үшін суреттер салды, ал Табылған балалар ауруханасы Лондондағы жұртшылыққа ашық алғашқы өнер галереясы болды. Гендель қорға көмектесу үшін "Мессия" операсының концерттік орындалысына рұқсат берді және ауруханаға "Халлилуйя хорының" қолжазбасын сыйға тартты. Ол сондай-ақ аурухана үшін арнайы әнұран жазды, ол қазір "Табылған балалар ауруханасы әнұраны" деп аталады. "Табылған балалар" қайырымдылық қоры бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді және "Корам" деп танылады. Алғашқы орналасқан жерінде сонымен қатар жеті акрлық балалар паркі мен ойын алаңы бар, "Корамның даласы", оған балалармен бірге келмеген ересектерге кіруге рұқсат берілмейді. "Корамның даласы" тіркелген қайырымдылық ұйымы болып табылады және жергілікті қоғам үшін балалар мен жастарға арналған қызметтерді ұсынады, оның ішінде жастар орталығы мен тегін спорттық бағдарлама бар. 2000 жылы Джамила Гавин "Корам Бой" атты балалар кітабын жариялады. Кітап Хелен Эдмундсонның пьесасы бойынша сахналық қойылымға бейімделді, ол 2005 жылдың қарашасында Лондондағы Корольдік ұлттық театрда әлемдік премьерасын өткізді, содан кейін Бродвейде қысқа уақыт көрсетілді.