Кіріспе

Шөптердің қоспасы

"Fines herbes" (фин. з‿ɛʁб) – француз тағамдарының негізгі бөлігін құрайтын, маңызды шөптердің қоспасын білдіреді. Француз жоғары тағамдарының канондық "fines herbes" құрамына ұсақ тілімделген ақжеңге, қияқ, тархун және червиль кіреді. Бұл шөптер тауық, балық және жұмыртқа сияқты, салыстырмалы түрде қысқа пісіруді қажет ететін нәзік тағамдарды дәмдеу үшін қолданылады; сондай-ақ, оларды осындай тағамдарды дәмдеу үшін "beurre blanc" соусына да қосуға болады. "Fines herbes" шөптерін салатқа шикі күйінде де қосады.

Классикалық қоспа

1903 жылы танымал аспаз Огюст Эскофье кейде «ұсақ шөптер» деп аталатын тағамдар тек петрушкамен дайындалатынын байқады. Эскофье өзінің «Кулинариялық нұсқаулық» кітабында былай деді: «Омелет aux fines herbes» деген атпен кесілген петрушканың ғана хош иісін беретін омлет ұсыну – қателік. Бұл қателік тым кең тарағандықтан, оны жоюға үміттенудің қажеті жоқ. Дегенмен, «ұсақ шөптер» омлетіне петрушка, шие, аздап шырша және таррагон қосылуы керек екенін атап өткен жөн. Отыз бес жыл өткен соң, 1938 жылғы беделді «Larousse Gastronomique» «Fines Herbes» тақырыбында жалпы алғанда, «Omelette aux fines herbes» әлі де көбінесе кесілген петрушкамен ғана дәмделгенін мойындады, бірақ Эскофье айтқандай, оған хош иісті шөптердің қосындысы – «петір, шервель, таррагон және шие» қосылуы керек екенін қайталады. Өйткені бұрынғы заманда бұл дәстүрлі тәжірибе (la pratique ancienne) болған, онда «аталған шөптерге майдаланған саңырауқұлақтар, тіпті трюфельдер де қосылатын». Джулия Чайлд та Эскофьемен келіседі: «Жаңа петрушка, шие, таррагон және шырша қоспасы – ұсақ шөптер деп аталады», ал «Тамаққа арналған Оксфордтық анықтамалық» кітабының авторы Алан Дэвидсон ұсақ шөптер қоспасының негізі ретінде кесілген жаңа петрушканы, сондай-ақ «шырша, таррагон, шие» сияқты шөптерді қосуға болатынын айтады, ал қолданылатын шөптердің саны белгілі емес екенін атап өтеді. Азық-түлік ғалымы Харольд МакГи бұл шөптердің құрамына таррагон, шырша, шие кіретінін, ал петрушканы қоспайтынын айтады. Сондай-ақ, МакГи шөптерді дәмдеу машинасымен емес, өткір пышақпен майдалап турауды ұсынады, «себебі дәмдеу машиналары шөптерді кесіп, көп мөлшерде ауа кіргізеді, бұл иіс суретін өзгертетін оттегімен әрекеттеседі».

Ауыстырулар

Тамақ пісіру сияқты тірі дәстүр әрқашан өзгеріске және жаңадан жаратылуға бейім. Мысалы, естеліктерінде, марқұм Пьер Фрейни, Le Pavillon мейрамханасының бұрынғы аспазшысы және ұзақ жылдар бойы New York Times газетінің жазушысы, жас шағындағы шақырт аспаз ретінде, оған қарапайым "омлет aux fines herbes" – үш жұмыртқа, червиль, ақжеңбіл, тархун, қияқ – дайындау тапсырылған кездегі алаңдауын еске алды. Бұл, көптеген жаттығулардан кейін, қонақтарға дайындауға берілген алғашқы омлеті еді. Ол қатты уайымдағандықтан тағамды бүлдіруге асығып қалды. Дегенмен, сол кітапта американдықтарға арналған рецептінде Фрейни червильдің орнына базиликті қолданады, себебі әсіресе Америка Құрама Штаттарында, егер өз үйінде өсірілмесе, оны таза күйінде табу өте қиын, ал кептірілгені болса мүлдем қолданбайды.

"Асыл шөптер"

Жалпы, американдық аспаздық кітаптардағы "fines herbes" тобының анықтамасы біршама икемді болып келеді. Мысалы, Джеймс Бирдтің "От жанындағы ас кітабында" (1949) "Fines Herbes Bowl" деп аталатын тағамның рецепті келтірілген – бұл ұсақталған ақжеңге, қияқ, укроп, ұсақталған көк бұрыш және тұзды қаймақпен араластырылған дип. "Салат шөптері" тақырыбындағы келесі талқылауында Бирд мыналарды тізімдейді: 1) Таррагон: "Салатқа ең қолайлы шөп, мүмкін болса, жаңасын қолданыңыз"; 2) Шервиль, оны "нағыз нәзік" деп сипаттайды; 3) Жаңа укроп, оны Бирд әсіресе қияр немесе капуста бар салаттарға ұсынады; және 4) Татты базилик: "томаттарға табиғи толықтыру". Бирд бұл төрт шөпті – таррагон, шервиль, укроп және базиликті – "салат шөптерінің ең құндылары" деп атайды, бірақ "кейбір адамдар аздап тимьян немесе розмарин қосуды жақсы көреді" деп ескертеді. Соңында, француздық "fines herbes" құрамының негізі: петрушка, ол Бирдтің жоғарыда аталған "құнды" салат шөптерінің бірі болмаса да, "көптеген салат қоспаларына көптеген дәмі мен хош иісін қосады, бірақ жасыл салатта оның орны азырақ болуы мүмкін".

Қатты шөптермен салыстырғанда

"Жай шөптер" кейде букет гарниде кездесетін, күштірек немесе иісті "күшті шөптермен" салыстырылады, және жай шөптерден айырмасы, олар ұзақ пісіру кезінде ғана дәмін береді. Дегенмен, терминологияда шатасулар мен үйлесімсіздіктер кездеседі.