Бенедикт IX: Паптық таққа үш рет отырған және сатуға тырысқан Папа

Кіріспе

Католик шіркеуінің 1032-1048 жылдар аралығында әртүрлі кезеңдерде басшылық еткен Папасы Бенедикт IX (Бенедикт IX; ), Римде Тускулумдық Теофилакт ретінде дүниеге келді. Ол 1032 жылдың қазан айынан 1048 жылдың шілдесіне дейін Рим епископы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Алғаш рет 20 жасында сайланғандықтан, тарихтағы ең жас папа болып есептеледі. Ол бірнеше рет Папа болған жалғыз адам және папалық тақты сатуда айыпталған жалғыз адам. Бенедикт – тікелей алдыңғысы Иоанн XIX-ның немере інісі болды. 1032 жылдың қазан айында Бенедикттің әкесі пара беріп оны сайлауға қол жеткізді. Алайда, оның оқыс өмірі римдіктердің наразылығын тудырды. Бенедикт Римнен қуылды, ал оның орнына Сильвестр III сайланды. Бірнеше айдан кейін Бенедикт және оның жақтастары Сильвестрді қуғынға шығарды. Бенедикт кейіннен өзінің рухани әкесі Григорий VI-ның пайдасына отставкаға кетуді шешті, бірақ шығындарын өтеуді талап етті. Кейіннен Бенедикт ойын өзгертіп, Григорий VI-ны орнынан түсіруге тырысты. Көптеген беделді дін қызметкерлері Рим патшасы Генрих III-тен тәртіп орнатуды өтінді. Генрих әскерімен Бреннер асуынан өтіп Италияға кірді, онда Сутри соборын шақырып, мәселені шешуді ұсынды. Бенедикт IX, Сильвестр III және Григорий VI-ның барлығы да қызметтен алынды. Содан кейін Генрих 1046 жылдың желтоқсан айында Климент II-ні сайлады.

Ерте өмір

Бенедикт Тускулум графы Альберик III-нің ұлы болды. Ол бірнеше папалармен тығыз туыс болды: Бенедикт VIII мен Иоанн XIX-тың немересі, Иоанн XII-нің шөбересі, Иоанн XI-нің тумалас немересі, Бенедикт VII-нің екі буын алыс туысы, ал Сергий III-тің алыс туысы болуы мүмкін. Әкесі Римдіктерге пара беріп, оған папалық таққа отыруға көмектесті. Хорас К. Маннның сөзіне қарағанда, Бенедикт IX 1032 жылғы қазан айында понтифик болып тағайындалғанда жиырма жаста болған. Бұл мәліметті Сен-Жермен монастырының монахы Руперт Глабердің куәлігіне сүйене отырып айтқан, бірақ оның куәлігі расталмаған. Фердинанд Грегоровий Бенедикт туралы былай деп жазды: «Петрдің тағына дін қызметкері кейпінде келген тозақтан шыққан бір демон отырғандай, діннің қасиетті құпияларын өрескел мінез-құлқымен түгелдей жеңілтекке айналдырды». Хорас К. Манн оны «Петр тағының ұятты белгісі» деп атады. Папа Виктор III өзінің үшінші диалогтар кітабында «оның зорлаулары, кісі өлтірулері және басқа да айтылмаған зорлық-зомбылықтары мен содомиялық әрекеттері» туралы айтқан. Оның папалық өмірі соншалықты төмен, соншалықты лас, соншалықты жеңілтек болды, оны еске алғанда тітімдеймін. Реджинальд Лэйн Пулдың айтуынша, «саяси шиеленіс күшті болған кезде, біз жақсы білеміз, негізсіз айыптаулар жасалып, оларға сенеді, ал тыныш уақытта мұндай айыптаулар ешқашан ойға келмеседі». Ол сондай-ақ мұндай айыптаулардың сенімділігін дәлелдеудің орнына ықтималдықпен бағалауға болатынын және бұл Тоскулумның гегемониясына реакция болғанын айтады. Пул былай деп атап көрсетеді: «Ол паптық билікті сатқаннан және өзін абыройсыз қылғаннан кейін ғана оның жамандықтары туралы нақты ақпараттар естіледі, және уақыт өте келе, оның мінез-құлқы одан да нашарлай түседі». Пул Бенедикті «қарапайым Папа, тіпті ысырапшыл адам» деп санайды, бірақ Бенедиктің бейнесі оған қарсы күштердің күшейген кезінде жасалғанын, ал оның достары мен қолдаушылары болмағанын атап өтеді. Папа Бенедикт IX 1036 жылы Римнен қысқа мерзімге қуылды, бірақ император Конрад II-нің көмегімен қайтып келді, ол Пьяченца және Кремона епископтарын олардың тақтарынан қуды. Питер Дамиан өзінің Liber Gomorrhianus еңбегінде оны әдеттегі содомиямен, жануарлармен жыныстық қатынас жасаумен және оргияларды ұйымдастырумен айыптады. 1044 жылдың қыркүйегінде Бенедикт IX-тың әдепсіз өмір салтына наразылық білдіріп, оны тағы да қаладан қуды және оның орнына Сильвестр III сайланды. Иоанн Грациан оған ақша төлеп, оның орнына Григорий VI ретінде папа ретінде мойындалды. Пётр Дамиан бұл өзгеріске қуанышпен қарсы алып, жаңа папаға хат жазып, Италиядағы шіркеудегі арамдықтармен күресуге шақырды, әсіресе Пезаро, Читта ди Кастелло және Фаноның зұлым епископтарын атап көрсетті.

Benedict was the son of Count Alberic III of Tusculum. He was closely related to several popes, being a nephew of Benedict VIII and John XIX, grandnephew of John XII, great grandnephew of John XI, first cousin twice removed of Benedict VII, and possibly a distant relative of Sergius III. His father obtained the papal chair for him by bribing the Romans. According to Horace K. Mann, Benedict IX was about twenty when made pontiff in October 1032. based upon the unsubstantiated testimony of Rupert Glaber, a monk of St. Germanus at Auxerre. Ferdinand Gregorovius, wrote that in Benedict, "It seemed as if a demon from hell, in the disguise of a priest, occupied the chair of Peter and profaned the sacred mysteries of religion by his insolent courses." Horace K. Mann calls him "a disgrace to the Chair of Peter". Pope Victor III, in his third book of Dialogues, referred to "his rapes, murders and other unspeakable acts of violence and sodomy. His life as a pope was so vile, so foul, so execrable, that I shudder to think of it." According to Reginald Lane Poole, "In a time of acute political hostility, accusations, as we know too well, are made and are believed, which in a calmer time would never have been suggested." He further suggests the credibility of such accusations was determined by probability rather than proof, and a reaction to the Tusculan hegemony. Poole observes that "we have to wait until he had discredited himself by his sale of the Papacy before we hear anything definite about his misdeeds; and the further we go in time and place, the worse his character becomes". Poole considers Benedict "a negligent Pope, very likely a profligate man", but notes that the picture presented of Benedict is drawn at a time when the party opposed to him was in the ascendant, and he had neither friends nor supporters. Pope Benedict IX was briefly forced out of Rome in 1036, but returned with the help of Emperor Conrad II, who had expelled the bishops of Piacenza and Cremona from their sees. He was accused by Peter Damian in his Liber Gomorrhianus of routine sodomy and bestiality and sponsoring orgies. In September 1044, opposition to Benedict IX's dissolute lifestyle forced him out of the city again and elected Sylvester III to replace him. John Gratian paid him the money and was recognized as pope in his stead, as Gregory VI. Peter Damian hailed the change with joy and wrote to the new pope, urging him to deal with the scandals of the church in Italy, singling out the wicked bishops of Pesaro, of Città di Castello and of Fano.

Үшінші понтификаты (10471048)

Бенедикт IX көп ұзамай өзінің отставкаға кетуіне өкініп, Римге оралды, қаланы басып алды және 1046 жылдың шілдесіне дейін тақта отырды, бірақ Григорий VI-ны әлі де нағыз папа деп тануда болды. Сол кезде Сильвестр III де өзінің құқығын қайтадан жақтады. Көптеген ықпалды дін қызметкерлері мен мирян император Генрих III-тен Альпі арқылы өтіп, тәртіпті қалпына келтіруді сұрады. Генрих араласып, 1046 жылдың желтоқсанындағы Сутри соборында Бенедикт IX және Сильвестр III құлатылған деп жарияланды, ал Григорий VI Бенедиктпен жасаған келісімі симониялық саналғандықтан, яғни, оған ақы төленгендіктен, отставкаға кетуге шақырылды. Грегорий VI-ның орнын басу үшін неміс азаматы Климент II сайланды. Бенедикт IX соборға қатыспады және құлату туралы шешімді қабылдамады. 1047 жылдың қазан айында Климент II қайтыс болған соң, Бенедикт қараша айында Латеран сарайын басып алып, қайтадан папа болды, бірақ 1048 жылдың шілдесінде неміс әскерлері оны қуып шықты. Билікке келген бос орынды толтыру үшін Германияда туған Дамасус II папа болып сайланды және барлық елдер оны мойындады. Бенедикт IX 1049 жылы симония айыбымен сотқа барудан бас тартты және анафемаға ұшырады. Бенедикт IX-тың соңғы тағдыры белгісіз, бірақ ол папалық таққа деген құқықтарынан бас тартқан сияқты. Лев IX оған салған тыйымды алып тастаған болуы мүмкін. Бенедикт IX шамамен 1056 жылы Гроттаферрата аббаттығында жерленді. Аббат, Гроттаферраталық Әулие Варфоломейдің айтуынша, ол өкініп, понтифик ретінде жасаған күнәларынан қайтты.