Джованни Баттиста Беккария: Итальян физигінің өмірі мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Италиялық физик Джованни Баттиста Бекария (bekkaˈriːa; 3 қазан 1716 – 27 мамыр 1781) – итальяндық физик. Корольдік қоғамның мүшесі болған ол Phil. Trans. басылымдарында бірнеше мақала жариялады. Бекария Бенджамин Франклиннің ең белгілі корреспонденттерінің бірі болды. Оның студенттерінің арасында Жозеф Луи Лагранж, Джованни Франческо Сигна, Джузеппе Анжело Салуццо және физика кафедрасының келесі ұрпағы Антонио Вассалли Эанди болды; сонымен қатар, оның зерттеулері Павиялық физиктер Алессандро Вольта мен Луиджи Гальваниға үлкен әсер етті. Бекария Бенджамин Франклиннің және басқалардың электр зерттеулері туралы білімді тарату үшін тәжірибелік және теориялық тұрғыдан көп еңбек етті. 1753 жылы ол электр туралы маңызды трактат жариялады, "Elettricismo artificiale e naturale libri due", ол Франклиннің ықыласының арқасында ағылшын тіліне аударылды. Франклин Кадуаллер Колденге жазған хатында "Ол (Бекария) әдістеме шебері болып көрінеді және менің мақалаларымда келтірілген шашыраңқы тәжірибелер мен қағидаларды жүйелі түрде реттеді" деп атап өтті. Жозеф Пристли өзінің "Электрдің тарихы мен қазіргі жағдайы" еңбегінде Бекарияны "француз және ағылшын электриктерінің барлық жұмыстарын асырып түскен" "үлкен итальяндық гений" деп жариялады.

Өмір жолы және шығармашылығы

Джованни Баттиста Бекария 1716 жылы Мондовиде дүниеге келген. 1732 жылы он алты жасында ол Пьяс мектептерінің немесе пиарлықтардың діни орденіне кірді, онда ол грамматика мен риториканы оқыды және кейіннен оқытты. Сонымен қатар, ол математика саласында да жетістіктерге қол жеткізді. Ол алдымен Палермода, содан кейін Римде эксперименталды физика профессоры болды. Оның оқыту қабілеті тез танылып, 1748 жылы патшалық билікпен Турин университетінің физика профессоры болып тағайындалды. Кейіннен ол жас принцтер де Шабле және де Кариньянға тәрбиеші болды және өмірінің соңына дейін негізінен Туринде тұрды. Мұнда ол атмосфералық электр энергиясын зерттеуге бойымен берілді. Атмосфераның электрлік жағдайларын зерттеу үшін ол желкендерді, зымырандарды және темір сымдарды кеңінен пайдаланды. Хенлидің пит-шары электроскопы оның өлшеу құралы болды. Ауа райы нашарлағанда немесе дауыл болғанда оң және теріс электрлену анықталды; ал тыныш, аспан ашық болғанда "артық немесе оң заряд әрқашан табылды". Найзағайдың иректелген немесе шанышталған түрі ауаның қарсылығымен түсіндірілді, ал найзағайдан соққан адамның аяқ киімінің жарылуы "аяқтардың ылғалы буға айналып ұшып кеткенімен" байланыстырылды. Бекария Эндрю Гордонның электрленген су тез буланатынын растады. Сондай-ақ, ол электр зарядының өткізгіште бетінде ғана жиналатынын бірінші болып анықтады және нақты айтты. Электростатиканың осы заңын 1775 жылы Кавендиш, ал 1788 жылы Кулон тәуелсіз түрде эксперименттік жолмен дәлелдеді, ал 1816 жылы Био оны танымал етті, оның атымен белгілі болды. Бекария Франклиннің екі сұйықтық теориясын, сондай-ақ американдық философтың найзағайдан қорғағыштардың алдын алу және қорғау функциялары туралы көзқарастарын қабылдады. 1755 жылдың мамыр айында Бекария Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1766 жылы ол өзінің ең маңызды бес тәжірибелік зерттеуін (латын тілінде) сипаттаған "Философиялық еңбектерге" мақала жариялады. 1770 жылы ол тағы бір мақала жариялады (осы да латын тілінде), онда электростатикадағы он бес салдармен қатар бес теореманы түсіндірді. 1759 жылы Сардиния королі Карл Эммануэль III оны Пьемонттағы меридиан доғасының дәрежесін өлшеу үшін шақырды. Басқа еңбектері: "Lettere sull'elettricismo" (1758); "Experimenta atque observationes quibus electricitas vindex late constituitur" (1769); және "Dell'elettricità terrestre atmosferica a cielo sereno" (1775) – атмосфералық электр энергиясы тақырыбындағы алғашқы кеңейтілген трактат.

Giovanni Battista Beccaria was born at Mondovì in 1716. In 1732, at the age of sixteen, he entered the religious Order of the Pious Schools or Piarists, where he studied, and afterwards taught, grammar and rhetoric. At the same time, he applied himself with success to mathematics. He became professor of experimental physics, first at Palermo and then at Rome. His ability as an instructor being soon recognized, he was appointed by royal authority as professor of physics at the University of Turin (1748). He was afterwards made tutor to the young princes de Chablais and de Carignan, and continued to reside principally at Turin during the remainder of his life. Here he ardently devoted himself to research on atmospheric electricity, in which he made liberal use of kites, rockets, and iron wire for the purpose of exploring the electrical conditions of the atmosphere. Henley's pith ball electroscope was his recording instrument. In broken or stormy weather, positive and negative electrification were detected; whereas in calm, serene weather "the excessive or positive was always found". The sinuous or forked character of lightning was attributed to the resistance of the air; and the rupture of the shoes of a man struck by a flash, to the "moisture of the feet flying into vapour". Beccaria confirmed the observation of Andrew Gordon that water evaporates more rapidly when electrified. He was also among the first to recognize and clearly state that the electrical charge on a conductor is confined to the surface. An experimental demonstration of this law of electrostatics was devised by Cavendish in 1775 and independently by Coulomb in 1788 and popularized in 1816 by Biot, whose name it usually bears. Beccaria adopted the two fluid theory of Franklin as well as the views of the American philosopher on the preventive and protective functions of lightning conductors. In May 1755 Beccaria was elected Fellow of the Royal Society of London, and in 1766 he contributed a paper to the "Philosophical Transactions", in which he describes (in Latin) five of the more important of his experimental researches. In 1770 he contributed a second paper (also in Latin) in which he expounds five theorems followed by fifteen corollaries in electrostatics. In 1759, King Charles Emmanuel III of Sardinia employed him to measure the degree of meridian arc in Piedmont. Other works are "Lettere sull'elettricismo" (1758); "Experimenta atque observationes quibus electricitas vindex late constituitur" (1769); and "Dell'elettricità terrestre atmosferica a cielo sereno" (1775), the first extended treatise on the subject of atmospheric electricity.