Кіріспе

Бельгиялық философ, шамамен 1240–1284 жылдары

Сигер Брабанттық (Sigerus, Sighier, Sigieri немесе Sygerius de Brabantia; шамамен 1240 – 10 қарашадан бұрын 1284) – Оңтүстік Төменгі елдерден шыққан 13 ғасыр философы және аверроизмнің маңызды қолдаушысы болған.

Ерте өмір

Оның өмірінің көптеген егжей-тегжейі туралы аз мәлімет белгілі. 1266 жылы ол Париж университетінің өнер факультетіне бекітілді, сол кезде француз және пикардиялық студенттер арасында "ұлттар" деп аталатын, шала ұйымдасқан студенттік бірлестіктер арасында қақтығыс болды. Папаның өкілі Зигерді француздарға пикардиялықтардың шабуылының басты ұйымдастырушысы ретінде өлім жазасымен қорқытты, бірақ одан әрі шаралар қабылданбады.

Ректорлық

1271 жылы ол тағы да партиялық тартысқа қатысты. "Ұлттардың" азшылығы сайланған кандидат, Аубри де Реймске қарсы оны ректор етіп таңдады. Дау үш жылға созылды және, басымен келіспейтін аверроистер – Зигер мен Пьер Дюбуа және дәстүрлі ғылымның өкілдері арасындағы қайшылыққа негізделген болуы мүмкін. Бұл мәселені Папаның өкілі Симон де Брион, кейіннен Мартин IV папасы шешті. Зигер Парижден Льеж қаласына көшті.

Лиеждегі уақыт

Зигерге "қос шындық"ты үйретуде айып тағылды, яғни ақыл-ес арқылы бір нәрсе шындыққа жатса, сенім арқылы оның керісі де шын болуы мүмкін деген пікірді айтқандығы. Зигер – схоластик болғандықтан, ол, әдетте, "қос шындық"ты үйретпеді, бірақ сенім мен ақыл-есті қабыстыруға тырысты. 1277 жылы Аристотельдік ілімге жасалған жалпы айыптамаға Дакиялық Боэций мен Брабанттық Зигерге қарсы арнайы тармақ енгізілді. Кейін Зигер мен Бернье де Нивель ерестік айыбымен шақырылды, әсіресе Құдайдың бар екендігі талқыланған "Impossibilia" мәселесіне қатысты. Алайда, Зигер мен Боэций Италияға қашып кетіп, Кентербери архиепископы Джон Пекхемнің сөзіне сүйенсек, аяусыз қаза тапты.

Өлім

Сигердің Орвиетода болған өлімінің қалай болғаны белгісіз. Брабантиялық жылнамада оның ақыл-есінен жаңылысқан хатшысы (clerico suo quasi dementi) тарапынан пышақталғаны айтылады. Дәл қаламды қылмыс құралы ретінде қолданған, ал оның сыншылары, қаламымен көп зиян келтіргендіктен, осы жазаға лайық екенін мәлімдеді. Данте "Жаннатта" (x.134–6) "өлімнің келуі баяу болғанын" айтады, ал кейбіреулер мұны өзіне-өзі қол жұмсау арқылы болған өлім деп түсіндіреді. 13 ғасырға жататын Дюрантеның (xcii.9–14) сонетінде оның Орвиетода өмірден ерте кеткені айтылады: "a ghiado il fe' morire a gran dolore, Nella corte di Roma ad Orbivieto". Бұл оқиға 1283–1284 жылдары, Рим папасы Мартин IV Орвиетода болып тұрғанда болған болуы мүмкін. Оның радикалды жақтастары 1277 жылғы айыптамалардан кейін жасырын өмір сүрді, ал оның өліміне қатысты тергеу жүргізілмеді. Саясатта ол жақсы заңдардың жақсы билеушілерден артық екенін жақтады және папаның дүниелік мәселелердегі қатесіздігін сынады. Философияда Сигердің маңыздылығы – ол Аверроизмді толығымен қабылдағандығында, бұл Альбер Магнус пен Аквиннің қарсылығын тудырды. 1270 жылдың желтоқсанында Аверроизм шіркеу билігімен айыпталды, ал Сигер өмірі бойы шіркеуден де, философиялық оппоненттерінен де қуғынға ұшырады.

Мәдени сілтемелер

Данте Алигиеридің "Құдайлық комедиясында" Брабанттық Зигер ақыл-парасат, әділдік, мінсіздік және қайраттылықтың жақсы үлгісі болғаны үшін Бейіштің төртінші сферасында кездеседі.