Кіріспе
Ортағасырлық Еуропадағы әскери және асыл атақ. Маркграф – бастапқыда Киелі Рим империясының немесе корольдіктің шекаралық провинцияларын қорғауға тағайындалған әскери қолбасшының ортағасырлық атағы. Империядағы белгілі бір феодалдық әулеттерде бұл лауазым мұрагерлікке айналды, ал атақ 1806 жылы Империя жойылғанға дейін кейбір императорлық княздықтардың билеушілеріне тиесілі болды (мысалы, Бранденбург маркграфы, Баден маркграфы). Содан кейін бұл домендер (бастапқыда марк немесе марш деп белгіленген, кейін маркграфтықтар немесе маркграваттар) ірі мемлекеттерге қосылды немесе атақ иелері толық тәуелсіздікті көрсететін атақтар қабылдады.
Margrave was originally the medieval title for the military commander assigned to maintain the defence of one of the border provinces of the Holy Roman Empire or a kingdom. That position became hereditary in certain feudal families in the Empire and the title came to be borne by rulers of some Imperial principalities until the abolition of the Empire in 1806 (e. g., Margrave of Brandenburg, Margrave of Baden). Thereafter, those domains (originally known as marks or marches, later as margraviates or margravates) were absorbed into larger realms or the titleholders adopted titles indicative of full sovereignty.
Тарих
Этимологиялық тұрғыдан алғанда, "маркграф" сөзі (marchio, шамамен 1551 жыл) – бұл неміс дворяндық атағы Markgraf-тың (Mark, "марш" немесе "марк" дегенді білдіреді, яғни шекаралық аймақ, Graf-қа – "графқа" қосылады) ағылшын және француз тілдеріндегі түрі; ол мағыналық жағынан ағылшын "Шекаралық Лорд" атағымен байланысты. "Маркграф" атағы есімдік және мұрагерлік атақ ретінде испан және поляк тілдері сияқты Еуропа тілдерінде кең таралған. Маркграф (маркграф) бастапқыда Каролингтердің маршы – ортағасырлық шекаралық провинцияның әскери губернаторы қызметін атқарған. Нақты егемендік билікке ие болғандар (Мантуя графы, Монферрат графы, Салуццо графы, Фосдиново графы) қазіргі Еуропадағы маркграф атағымен байланысты династиялық құқыққа жақын билікті жүзеге асырды, ал кейбір билік етпейтін дворяндар (мысалы, Бургау, Паллавичини, Пиатти) маркграфтық атақты сақтап, бірақ маркиздің тәуелсіз емес мәртебесін ұстады.
Қолданылуы
XIX ғасырда Германия, Италия және Австрияның билеушілері "жоғары" атақтарды қабылдады, ал бірде-бір тәуелді маркграфтық қалмады. Бұл атақ неміс императорлары, Саксония корольдері және Баденнің ұлы герцогтары сияқты монархтардың ресми тағамының бір бөлігі болып қала бергенімен, ол ешқандай билеуші отбасының мүшелері үшін басты атақ ретінде қолданыстан шықты. Баденнің ұлы герцогы Карл Фредериктің екінші, морганитикалық әйелі Луиза Каролина Гейер фон Гейерсбергтен туған балалары 1796 жылдан бастап анасының Императорлық граф фон Хохберг атағын заңды түрде бөлісті, ал 1817 жылға дейін маркграф атағына ресми түрде көтерілмеді, олар сол кезде морганитикалық мәртебесінен айырылды. Бірақ олардың әкесі 1806 жылы ұлы герцогтік тәжді қабылдағаннан бастап, өзінің Карлсруэдегі сарайында морганитикалық балаларына осы атақты қолдануға рұқсат берді, сонымен бірге бірінші некесінен туған әулеттік ұлдарына князьдік атақ берді. 1914 жылы Императорлық Германия теңіз күштері осы атаумен аталған SMS Markgraf атты дредноут броненосецін тапсырды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысты, соғыс аяқталғаннан кейін Скапа-Флоуда тұтқындалып, суға батырылды.
Вариациялар
Бірнеше мемлекеттерде ұқсас институттар болды, кейде ағылшын тілінде маркграф деп аударылады. Мысалы, Англияның кельт шекараларында (Уэльс маршы және Шотландия маршы) Марш лордтары Англия королінің вассалдары болып, оған өзінің аймағын қорғауға және кеңейтуге көмектесуі күтілді. Мұндай лордтың иелігі марш деп аталды (ағылшын графтығының палатинімен салыстырыңыз). Марш лордтары Англия феодализмінің жалпы құрылымынан ерекше ерекшелік болды. Уильям Басқыншы үлкен аумақты және күшті жергілікті билік базасын иеленетін тым күшті вассалдарды болдырмау үшін көп күш жұмсады; Уэльс және Шотландиямен күресу қажеттілігі Марштарда дәл осындай вассалдың болуын қажет етті, олар өздерінің аумақтық амбицияларын дамытты (мысалы, Честер). Орта ғасырдың соңындағы Виборг қамалының (Финляндияда, Виборг фейхін қараңыз) феодалдық иелері, сол кездегі швед мемлекетінің бекінісі, Новгород/Ресей шекарасында, іс жүзінде маркграфтар ретінде қызмет етті. Олар феодалдық артықшылықтарға ие болды және мемлекеттің шығыс шекарасын қорғау үшін феодалдық табыстың барлығын ұстады. Оның феодалдары (көбінесе) Швецияның Смоланд аймағынан шыққан Баот ақсүйек отбасынан тараған немесе оларға үйленген. Маргграбова – маркграфтың атынан алынған қалалардың бірі. Шығыс Пруссияның Мазурия аймағында орналасқан Маргграбоваға 1560 жылы Пруссия герцогы, Бранденбург маркграфы Альберт негізін салған. Кейін ол поляк тілінде Олечко деп аталды. Неміс тіліндегі "Mark" сөзі маркграфтың аумақтық шекаралық аймағынан басқа да мағыналарды білдіреді, көбінесе аумақтық компоненті бар, және маркграфтықтарға қарағанда көбірек кездеседі; сондықтан оның құрама жер атауларында кездесуі міндетті түрде маркграфтыққа қатысты екенін білдірмейді. "Mark" атаулық бөлігінің неміс тілінде қолданылуы көбінесе жергілікті сипатта болады, мысалы, Markgenossenschaft – бір аймақтың ауыл шаруашылығын жүргізушілерінің жартылай дербес бірлестігі; неміс тіліндегі "Mark" атаулық бөлігі "базар" деген мағынадағы "Markt" сөзінің қысқартылған түрі болуы мүмкін, мысалы, Тюрингияның Эйзенах аймағындағы Марксюль шағын қаласы, яғни "Зуль өзеніндегі базар қаласы". Маркграфтыққа жатпайтын шығу тегі тіпті Марк графтығына және Дания мемлекетіне де қатысты (шекаралық аймақ мағынасында "даниялықтардың маршысы", бірақ ешқашан маркграфтың билігінде болмаған, Дания ұлттық патшалығы, Киелі Рим империясынан тыс). Сасанидтердің парсы марзбаны (марз – шекара, бан – қожа) немесе Канаранг лауазымы патшаның сенім білдірген және империяның алыс аймақтарында жері, ауылдары мен қалалары бар лауазымды адамдарға немесе генералдарға берілді. Олар өздерінің лауазымы мен салық жинау құқығы үшін империяны шетелдік шабуылдардан қорғауға жауапты болды. Византия империясының шығыс шекарасында, Калифатпен шектес таулы аймақтарда бірнеше бекітілген өткелдер болды, олар клейсура (византиялық аудан) немесе клейсархия деп аталды, олардың әрқайсысын ішкі жерлерге кіруді бақылайтын клейсуарх басқарды. Алайда, Рим империясының соңғы және ерте Византия империясы кезеңіндегі экзарх – өз (мұрагерлік) құқығындағы аристократиялық ие емес, басқарылатын аумақтардың шегінде орналасқан аймақтың әскери қолбасшысы және императорлық губернаторы болды. Түріктердің "uç beyi" ("шекара лорды") атағы мен лауазымы, ерте түрік Анатолиясында және Балқанды Османлылар басып алған кезде де "марграф" деп аударылады. Марграфтың әйелі марграфин деп аталады.