Кіріспе

Гордон Эрл Мур (3 қаңтар 1929 – 24 наурыз 2023) – американдық бизнесмен, инженер және Intel Corporation корпорациясының негізін қоюшысы және құрметті төрағасы. Ол Мур заңы деп белгілі болған, интегралды схемадағы транзисторлардың саны шамамен екі жыл сайын екі есеге артатынын айтатын заңды ұсынды.

Ерте өмір және білім

Гордон Мур 1929 жылы Уолтер Харольд Мурдың (Сан-Матео округінде қызмет атқаратын округ шерифі) және Флоренс Альмира "Мира" Уильямсонның (үй шаруасымен айналысатын әйел) екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Мур 1935 жылы мектепке келгенде, оның іштен тым сырлы екенін оқытушылар байқады. 1938 жылы әкесі шериф орынбасары лауазымына көтеріліп, отбасымен Калифорния штатының Редвуд-Сити қаласына көшті. 1940 жылы Мур Рождество сыйлығы ретінде химия жиынтығын алды, бұл оны химик болуға ынталандырды. 1942-1946 жылдары Мур Секуоя орта мектебінде оқыды, онда ол спортпен белсенді айналысты. 1946-1947 жылдары Мур Сан-Хосе мемлекеттік колледжінде (қазіргі Сан-Хосе мемлекеттік университеті) химия пәнін оқыды. 1948 жылы ол Берклидегі Калифорния университетіне ауысып, Гленн Сиборг, Мелвин Кальвин және Уильям Гиауктан дәріс алды. 1950 жылы химия ғылымдарының бакалавры дәрежесін алды. Мур 1953 жылдан 1956 жылға дейін Джонс Хопкинс университетінің қолданбалы физика зертханасында докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізді. Ол тығыз интегралды схемалардағы чиптердің шамамен әр жыл сайын еселеніп бара жатқанын айтты және бұл кем дегенде келесі он жыл бойы жалғаса беретінін болжады. 1975 жылы ол болжамды қарқынын екі жылда бір рет деп қайта қарады. Карвер Мид "Мур заңы" деген терминді танымал етті. Бұл болжау жартылай өткізгіштер индустриясында миниатюризацияның мақсатына айналды және технологиялық өзгерістердің көптеген салаларына кең әсер етті.

Intel корпорациясы

1968 жылдың шілдесінде Роберт Нойс және Мур NM Electronics компаниясын құрды, ол кейін Intel Corporation атанды. Мур 1975 жылға дейін атқарушы вице-президент қызметін атқарды, содан кейін президент болды. 1979 жылдың сәуір айында Мур төраға және бас атқарушы директор болып тағайындалды, ол 1987 жылдың сәуіріне дейін осы лауазымды сақтап, кейін төраға болды. 1997 жылы ол құрметті төраға атанды. Нойс, Мур және кейін Эндрю Гроув басшылығымен Intel компьютерлік жад, интегралдық схемалар және микропроцессор дизайны саласында жаңа технологияларды дамытты.

Қайырымдылық

2023 жылдың ақпанына қарай Мурдың таза байлығы 7 миллиард долларға жететіні хабарланды. 2000 жылы Мур әйелімен бірге 5 миллиард долларға жуық сомадағы сыйлықпен Гордон және Бетти Мур қорын құрды. Қор арқылы олар бастапқыда қоршаған ортаны қорғау, ғылым және Сан-Франциско шығанағы аймағына бағытталды. Мур бірнеше жыл бойы Conservation International ұйымының директоры болды. 2002 жылы ол және Conservation International аға вице-президенті Клод Гаскон табиғатты қорғауға қосқан еңбегі үшін Нидерланд принці Бернардтан Алтын Кеме орденін алды. Мур 1983 жылдан бастап Калтехтың қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды, 1993 жылдан 2000 жылға дейін кеңестің төрағасы қызметін атқарды және қайтыс болған кезде өмірлік қамқоршы мәртебесіне ие болды. 2001 жылы Мур әйелімен бірге Калтехке 600 миллион доллар сыйлады, бұл сол кезде жоғары білім беру мекемесіне жасалған ең ірі сыйлық болды. Ол бұл сыйлықтың Калтехті ғылыми зерттеулер мен технологиялар саласындағы көшбасшылыққа сақтап қалу үшін пайдаланылуын қалады деді. 2007 жылдың желтоқсанында Мур және оның әйелі Калтех пен Калифорния университетіне 30 метрлік телескоп (TMT) құрылысына 200 миллион доллар сыйлады. Бұл телескоп пен Еуропалық өте үлкен телескоп 2020 жылдың ортасында аяқталғаннан кейін әлемдегі екінші ең үлкен оптикалық телескопқа айналады деп күтілуде. TMT-ның сегменттелген айнасы 30 метр диаметрге ие болады және ол Гавайидегі Мауна-Кеа тауына орналастырылады. Бұл айна қазіргі рекордты иеленген Үлкен бинокулярлық телескоптан шамамен үш есе үлкен болады. Мурлар жеке және қоры арқылы 1990 жылдардан бастап жасаған сыйлықтар мен гранттар сериясы арқылы Калифорния университетіне, Берклиге материалдық ғылым мен физикадан геномика мен деректер ғылымына дейінгі жобаларды қаржыландыруға шамамен 166 миллион доллар бөлді. Сонымен қатар, оның әйелі Бетти Айрин Мур медбикелік саласын дамытуға бағытталған бастаманы құрды, ол Сан-Франциско шығанағы аймағы мен Үлкен Сакраментодағы медбикелік күтімін жақсартуға арналған. 2007 жылы қор 11 жыл ішінде Калифорния университетінің Дэвис қаласындағы медбикелік мектебін құруға 100 миллион доллар бөлді.

Ғылыми марапаттар мен марапаттар

Мур көптеген марапаттар алды. Ол 1976 жылы транзисторлардан микропроцессорларға дейінгі жартылай өткізгіш құрылғыларға қосқан үлесі үшін Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі болып сайланды. 1990 жылы Мурға «Америка өнеркәсібін ақпарат революциясына түрткі болған микроэлектроникадағы соғыстан кейінгі екі маңызды инновация – үлкен көлемді интеграцияланған жад және микропроцессор – әкелгені үшін» президент Джордж Буш Ұлттық технология және инновация медалін табыс етті. 1998 жылы ол «Фейрчайлд пен Интелдің негізін қалаушы ретінде жартылай өткізгіш құрылғыларын жобалау және өндірудегі іргелі ерте жұмысы үшін» Компьютер тарихы мұражайының мүшесі болып тағайындалды. 2001 жылы Мур химия және ғылымның дамуына қосқан үлесі үшін Othmer алтын медалімен марапатталды. 2002 жылы Мур АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалімен марапатталды. Ол бұл награданы президент Джордж Буштан алды. 2002 жылы Мур Бизнес көшбасшылығы үшін Бауэр сыйлығын алды. 2003 жылы Мур Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі болып сайланды. 2005 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Мур 2008 жылы «интегралды схемаларды өңдеудегі пионерлік техникалық рөлі және MOS жадының, микропроцессорлық компьютердің және жартылай өткізгіш индустриясының дамуындағы көшбасшылығы» үшін IEEE құрмет медалімен марапатталды. Мур 2011 жылы «Бір кәсіпкерлік» атты деректі фильмде пайда болды, онда ол Intel-дің алғашқы бизнес-жоспары туралы былай деді: «Ол екі аралықпен бір беттен тұратын. Онда көптеген қателер болды». 2009 жылы Мур Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына енгізілді. 2010 жылы Компьютерлер және телекоммуникациялар саласындағы еңбегі үшін Дэн Дэвид сыйлығын алды. Кембридж университетінің Математикалық ғылымдар орталығындағы кітапхана оның және оның әйелі Беттидің есімімен аталады, сондай-ақ Калтектегі Мур зертханасының ғимараты (1996 жылы ашылған) және Стэнфордтағы Гордон және Бетти Мур материалдарды зерттеу ғимараты да олардың есімімен аталады. Электрохимиялық қоғам Мурдың атынан марапат тартады – қатты күйдегі ғылым және технологиядағы ең үлкен жетістіктері үшін Гордон Э. Мур медалі. Химиялық өнеркәсіп қоғамы (Америкалық бөлімшесі) жыл сайын Гордон Э. Мур медалін химиялық өнеркәсіптегі инновациялардағы ерте мансаптық жетістіктерін мойындау үшін табыс етеді. Мур 2016 жылы UCSF медалімен марапатталды.

Жеке өмір

Мур 1947 жылы Асиломар конференция орталығында өткен студенттік үкімет конференциясында әйелі Бетти Айрин Уитакермен танысты. Олар 1950 жылы үйленді, Мур екі ұлдың әкесі болды: Кеннет Мур (1954 ж.т.) және Стивен Мур (1959 ж.т.). Мур бала кезінен балық аулауға беделді болған және әйелімен, ұлдарымен немесе әріптестерімен бірге бас, марлин, лосось және форель сияқты түрлерді аулау үшін көп саяхаттар жасаған. Оның айтуынша, табиғатты қорғауға жасаған күш-жігерінің бір бөлігі балық аулауға деген қызығушылығымен және табиғатта өткізген уақытымен байланысты болған. 2011 жылы Мурдың геномы Ion Torrent-тің жеке геном машинасы платформасында, ISFET биосенсорларын қолданатын, үлкен параллельді тізбектеу құрылғысында реттелген алғашқы адам геномы болды. Мур 2023 жылдың 24 наурызында Гавайидегі үйінде 94 жасында дүние салды. "Сан-Франциско хроникасы" газеті оны "Intel компаниясын негіздеген Силикон алқабының иконасы" деп еске алды. Сол кездегі Intel компаниясының бас директоры Пэт Гелсингер оны "өзінің көрегендігі мен болашақты болжау қабілеті арқылы технология индустриясын анықтаған" адам ретінде сипаттады.