Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гордон Эрл Мур (3 қаңтар 1929 – 24 наурыз 2023) – американдық бизнесмен, инженер және Intel Corporation корпорациясының негізін қоюшысы және құрметті төрағасы. Ол Мур заңы деп белгілі болған, интегралды схемадағы транзисторлардың саны шамамен екі жыл сайын екі есеге артатынын айтатын заңды ұсынды.
American businessman (1929–2023)
Gordon Earle Moore (January 3, 1929 – March 24, 2023) was an American businessman, engineer, and the co founder and emeritus chairman of Intel Corporation. He proposed Moore's law which makes the observation that the number of transistors in an integrated circuit (IC) doubles about every two years.
Ерте өмір және білім
Гордон Мур 1929 жылы Уолтер Харольд Мурдың (Сан-Матео округінде қызмет атқаратын округ шерифі) және Флоренс Альмира "Мира" Уильямсонның (үй шаруасымен айналысатын әйел) екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Мур 1935 жылы мектепке келгенде, оның іштен тым сырлы екенін оқытушылар байқады. 1938 жылы әкесі шериф орынбасары лауазымына көтеріліп, отбасымен Калифорния штатының Редвуд-Сити қаласына көшті. 1940 жылы Мур Рождество сыйлығы ретінде химия жиынтығын алды, бұл оны химик болуға ынталандырды. 1942-1946 жылдары Мур Секуоя орта мектебінде оқыды, онда ол спортпен белсенді айналысты. 1946-1947 жылдары Мур Сан-Хосе мемлекеттік колледжінде (қазіргі Сан-Хосе мемлекеттік университеті) химия пәнін оқыды. 1948 жылы ол Берклидегі Калифорния университетіне ауысып, Гленн Сиборг, Мелвин Кальвин және Уильям Гиауктан дәріс алды. 1950 жылы химия ғылымдарының бакалавры дәрежесін алды. Мур 1953 жылдан 1956 жылға дейін Джонс Хопкинс университетінің қолданбалы физика зертханасында докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізді. Ол тығыз интегралды схемалардағы чиптердің шамамен әр жыл сайын еселеніп бара жатқанын айтты және бұл кем дегенде келесі он жыл бойы жалғаса беретінін болжады. 1975 жылы ол болжамды қарқынын екі жылда бір рет деп қайта қарады. Карвер Мид "Мур заңы" деген терминді танымал етті. Бұл болжау жартылай өткізгіштер индустриясында миниатюризацияның мақсатына айналды және технологиялық өзгерістердің көптеген салаларына кең әсер етті.
Gordon Moore was born in 1929 as the second son of Walter Harold Moore (a county sheriff stationed in San Mateo County) and Florence Almira "Mira" Williamson (a homemaker). When Moore started school in 1935, the faculty noted his introverted personality. His father accepted a promotion to deputy sheriff in 1938 and moved the family to Redwood City, California. In 1940, Moore received a chemistry set as a Christmas gift, which inspired him to become a chemist. From 1942 to 1946, Moore studied at Sequoia High School, where he was involved in athletic activities. From 1946 to 1947, Moore attended San José State College (now San José State University), studying chemistry. He transferred to University of California, Berkeley in 1948, taking courses from Glenn Seaborg, Melvin Calvin, and William Giauque. He graduated in 1950 with a Bachelor of Science degree in chemistry. Moore conducted postdoctoral research at the Applied Physics Laboratory at Johns Hopkins University from 1953 to 1956. in a dense integrated circuit had doubled approximately every year and speculated that it would continue to do so for at least the next ten years. In 1975, he revised the forecast rate to approximately every two years. Carver Mead popularized the phrase "Moore's law". The prediction has become a target for miniaturization in the semiconductor industry and has had widespread impact in many areas of technological change.
Intel корпорациясы
1968 жылдың шілдесінде Роберт Нойс және Мур NM Electronics компаниясын құрды, ол кейін Intel Corporation атанды. Мур 1975 жылға дейін атқарушы вице-президент қызметін атқарды, содан кейін президент болды. 1979 жылдың сәуір айында Мур төраға және бас атқарушы директор болып тағайындалды, ол 1987 жылдың сәуіріне дейін осы лауазымды сақтап, кейін төраға болды. 1997 жылы ол құрметті төраға атанды. Нойс, Мур және кейін Эндрю Гроув басшылығымен Intel компьютерлік жад, интегралдық схемалар және микропроцессор дизайны саласында жаңа технологияларды дамытты.
In July 1968, Robert Noyce and Moore founded NM Electronics, which later became Intel Corporation. Moore served as executive vice president until 1975 when he became president. In April 1979, Moore became chairman and chief executive officer, holding that position until April 1987, when he became chairman. He was named chairman emeritus in 1997. Under Noyce, Moore, and later Andrew Grove, Intel pioneered new technologies for computer memory, integrated circuits, and microprocessor design.
Қайырымдылық
2023 жылдың ақпанына қарай Мурдың таза байлығы 7 миллиард долларға жететіні хабарланды. 2000 жылы Мур әйелімен бірге 5 миллиард долларға жуық сомадағы сыйлықпен Гордон және Бетти Мур қорын құрды. Қор арқылы олар бастапқыда қоршаған ортаны қорғау, ғылым және Сан-Франциско шығанағы аймағына бағытталды. Мур бірнеше жыл бойы Conservation International ұйымының директоры болды. 2002 жылы ол және Conservation International аға вице-президенті Клод Гаскон табиғатты қорғауға қосқан еңбегі үшін Нидерланд принці Бернардтан Алтын Кеме орденін алды. Мур 1983 жылдан бастап Калтехтың қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды, 1993 жылдан 2000 жылға дейін кеңестің төрағасы қызметін атқарды және қайтыс болған кезде өмірлік қамқоршы мәртебесіне ие болды. 2001 жылы Мур әйелімен бірге Калтехке 600 миллион доллар сыйлады, бұл сол кезде жоғары білім беру мекемесіне жасалған ең ірі сыйлық болды. Ол бұл сыйлықтың Калтехті ғылыми зерттеулер мен технологиялар саласындағы көшбасшылыққа сақтап қалу үшін пайдаланылуын қалады деді. 2007 жылдың желтоқсанында Мур және оның әйелі Калтех пен Калифорния университетіне 30 метрлік телескоп (TMT) құрылысына 200 миллион доллар сыйлады. Бұл телескоп пен Еуропалық өте үлкен телескоп 2020 жылдың ортасында аяқталғаннан кейін әлемдегі екінші ең үлкен оптикалық телескопқа айналады деп күтілуде. TMT-ның сегменттелген айнасы 30 метр диаметрге ие болады және ол Гавайидегі Мауна-Кеа тауына орналастырылады. Бұл айна қазіргі рекордты иеленген Үлкен бинокулярлық телескоптан шамамен үш есе үлкен болады. Мурлар жеке және қоры арқылы 1990 жылдардан бастап жасаған сыйлықтар мен гранттар сериясы арқылы Калифорния университетіне, Берклиге материалдық ғылым мен физикадан геномика мен деректер ғылымына дейінгі жобаларды қаржыландыруға шамамен 166 миллион доллар бөлді. Сонымен қатар, оның әйелі Бетти Айрин Мур медбикелік саласын дамытуға бағытталған бастаманы құрды, ол Сан-Франциско шығанағы аймағы мен Үлкен Сакраментодағы медбикелік күтімін жақсартуға арналған. 2007 жылы қор 11 жыл ішінде Калифорния университетінің Дэвис қаласындағы медбикелік мектебін құруға 100 миллион доллар бөлді.
As of February 2023, Moore's net worth was reported to be $7 billion. In 2000, Moore and his wife established the Gordon and Betty Moore Foundation, with a gift worth about $5 billion. Through the foundation, they initially targeted environmental conservation, science, and the San Francisco Bay Area. Moore was a director of Conservation International for some years. In 2002, he and Conservation International senior vice president Claude Gascon received the Order of the Golden Ark from Prince Bernhard of the Netherlands for their outstanding contributions to nature conservation. Moore was a member of Caltech's board of trustees from 1983, chairing it from 1993 to 2000, and was a life trustee at the time of his death. In 2001, Moore and his wife donated $600 million to Caltech, at the time the largest gift ever to an institution of higher education. He said he wanted the gift to be used to keep Caltech at the forefront of research and technology. In December 2007, Moore and his wife donated $200 million to Caltech and the University of California for the construction of the Thirty Meter Telescope (TMT), expected to become the world's second largest optical telescope once it and the European Extremely Large Telescope are completed in the mid 2020s. The TMT will have a segmented mirror 30 meters across and be built on Mauna Kea in Hawaii. This mirror will be nearly three times the size of the current record holder, the Large Binocular Telescope. The Moores, as individuals and through their foundation, have also, in a series of gifts and grants beginning in the 1990s, given some $166 million to the University of California, Berkeley to fund initiatives ranging from materials science and physics to genomics and data science. In addition, through the foundation, his wife created the Betty Irene Moore Nursing Initiative, targeting nursing care in the San Francisco Bay Area and Greater Sacramento. In 2007, the foundation pledged $100 million over 11 years to establish a nursing school at the University of California, Davis.
Ғылыми марапаттар мен марапаттар
Мур көптеген марапаттар алды. Ол 1976 жылы транзисторлардан микропроцессорларға дейінгі жартылай өткізгіш құрылғыларға қосқан үлесі үшін Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі болып сайланды. 1990 жылы Мурға «Америка өнеркәсібін ақпарат революциясына түрткі болған микроэлектроникадағы соғыстан кейінгі екі маңызды инновация – үлкен көлемді интеграцияланған жад және микропроцессор – әкелгені үшін» президент Джордж Буш Ұлттық технология және инновация медалін табыс етті. 1998 жылы ол «Фейрчайлд пен Интелдің негізін қалаушы ретінде жартылай өткізгіш құрылғыларын жобалау және өндірудегі іргелі ерте жұмысы үшін» Компьютер тарихы мұражайының мүшесі болып тағайындалды. 2001 жылы Мур химия және ғылымның дамуына қосқан үлесі үшін Othmer алтын медалімен марапатталды. 2002 жылы Мур АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалімен марапатталды. Ол бұл награданы президент Джордж Буштан алды. 2002 жылы Мур Бизнес көшбасшылығы үшін Бауэр сыйлығын алды. 2003 жылы Мур Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі болып сайланды. 2005 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Мур 2008 жылы «интегралды схемаларды өңдеудегі пионерлік техникалық рөлі және MOS жадының, микропроцессорлық компьютердің және жартылай өткізгіш индустриясының дамуындағы көшбасшылығы» үшін IEEE құрмет медалімен марапатталды. Мур 2011 жылы «Бір кәсіпкерлік» атты деректі фильмде пайда болды, онда ол Intel-дің алғашқы бизнес-жоспары туралы былай деді: «Ол екі аралықпен бір беттен тұратын. Онда көптеген қателер болды». 2009 жылы Мур Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына енгізілді. 2010 жылы Компьютерлер және телекоммуникациялар саласындағы еңбегі үшін Дэн Дэвид сыйлығын алды. Кембридж университетінің Математикалық ғылымдар орталығындағы кітапхана оның және оның әйелі Беттидің есімімен аталады, сондай-ақ Калтектегі Мур зертханасының ғимараты (1996 жылы ашылған) және Стэнфордтағы Гордон және Бетти Мур материалдарды зерттеу ғимараты да олардың есімімен аталады. Электрохимиялық қоғам Мурдың атынан марапат тартады – қатты күйдегі ғылым және технологиядағы ең үлкен жетістіктері үшін Гордон Э. Мур медалі. Химиялық өнеркәсіп қоғамы (Америкалық бөлімшесі) жыл сайын Гордон Э. Мур медалін химиялық өнеркәсіптегі инновациялардағы ерте мансаптық жетістіктерін мойындау үшін табыс етеді. Мур 2016 жылы UCSF медалімен марапатталды.
Moore received many honors. He was elected a member of the National Academy of Engineering in 1976 for contributions to semiconductor devices from transistors to microprocessors. In 1990, Moore was presented with the National Medal of Technology and Innovation by President George H. W. Bush, "for his seminal leadership in bringing American industry the two major postwar innovations in microelectronics – large scale integrated memory and the microprocessor – that have fueled the information revolution". In 1998, he was inducted as a Fellow of the Computer History Museum "for his fundamental early work in the design and production of semiconductor devices as co founder of Fairchild and Intel". In 2001, Moore received the Othmer Gold Medal for outstanding contributions to progress in chemistry and science. Moore was also the recipient of the Presidential Medal of Freedom, the United States' highest civilian honor, as of 2002. He received the award from President George W. Bush. In 2002, Moore received the Bower Award for Business Leadership. In 2003 Moore was elected a Fellow of the American Association for the Advancement of Science. He was elected to the American Philosophical Society in 2005. Moore was awarded the 2008 IEEE Medal of Honor for "pioneering technical roles in integrated circuit processing, and leadership in the development of MOS memory, the microprocessor computer, and the semiconductor industry". Moore was featured in the 2011 documentary film Something Ventured, in which he said about Intel's first business plan, "It was one page, double spaced. It had a lot of typos in it." In 2009, Moore was inducted into the National Inventors Hall of Fame. He was awarded the 2010 Dan David Prize for his work in the areas of Computers and Telecommunications. The library at the Centre for Mathematical Sciences at the University of Cambridge is named after him and his wife Betty, as are the Moore Laboratories building (dedicated 1996) at Caltech and the Gordon and Betty Moore Materials Research Building at Stanford. The Electrochemical Society presents an award in Moore's name, the Gordon E. Moore Medal for Outstanding Achievement in Solid State Science and Technology, biennially to celebrate scientists' contributions to the field of solid state science. The Society of Chemical Industry (American Section) annually presents the Gordon E. Moore Medal, to recognize early career success in innovation in the chemical industries. Moore was awarded the UCSF medal in 2016.
Жеке өмір
Мур 1947 жылы Асиломар конференция орталығында өткен студенттік үкімет конференциясында әйелі Бетти Айрин Уитакермен танысты. Олар 1950 жылы үйленді, Мур екі ұлдың әкесі болды: Кеннет Мур (1954 ж.т.) және Стивен Мур (1959 ж.т.). Мур бала кезінен балық аулауға беделді болған және әйелімен, ұлдарымен немесе әріптестерімен бірге бас, марлин, лосось және форель сияқты түрлерді аулау үшін көп саяхаттар жасаған. Оның айтуынша, табиғатты қорғауға жасаған күш-жігерінің бір бөлігі балық аулауға деген қызығушылығымен және табиғатта өткізген уақытымен байланысты болған. 2011 жылы Мурдың геномы Ion Torrent-тің жеке геном машинасы платформасында, ISFET биосенсорларын қолданатын, үлкен параллельді тізбектеу құрылғысында реттелген алғашқы адам геномы болды. Мур 2023 жылдың 24 наурызында Гавайидегі үйінде 94 жасында дүние салды. "Сан-Франциско хроникасы" газеті оны "Intel компаниясын негіздеген Силикон алқабының иконасы" деп еске алды. Сол кездегі Intel компаниясының бас директоры Пэт Гелсингер оны "өзінің көрегендігі мен болашақты болжау қабілеті арқылы технология индустриясын анықтаған" адам ретінде сипаттады.
Moore met his wife, Betty Irene Whitaker, in 1947 during a student government conference at the Asilomar Conference Grounds. They married in 1950, and Moore became a father to two sons: Kenneth Moore (b. 1954) and Steven Moore (b. 1959). Moore was an avid fisherman since childhood, and he traveled extensively with his wife, sons, or fellow colleagues to catch species such as bass, marlin, salmon, and trout. He said his conservation efforts were partly inspired by his interest in fishing and his time spent outdoors. In 2011, Moore's was the first human genome sequenced on Ion Torrent's Personal Genome Machine platform, a massively parallel sequencing device, which uses ISFET biosensors. Moore died at his home in Hawaii on March 24, 2023, at age 94. He was remembered by the San Francisco Chronicle as a "Silicon Valley icon who co founded Intel." The current Intel CEO at the time, Pat Gelsinger remembered him as someone who, "defined the technology industry through his insight and vision."