Медитацияда қолданылатын қасиетті сөздер мен дыбыстар

Кіріспе

Медитацияда қолданылатын қасиетті сөздер немесе дыбыстар, көбінесе қайталап айтылады.

Мантра (пали: мантра) немесе мантрам (деванагари: मन्त्रम्) – қасиетті сөз, құдіретті дыбыс, буын, сөз немесе фонемалар, немесе сөздер тобы (көбінесе санскрит сияқты үнді тілдерінде), құлшынатын адамдардың діни, сиқырлы немесе рухани күші бар деп сенетін нәрсе. Кейбір мантралардың синтаксистік құрылымы мен нақты мағынасы бар, ал кейбіреулері жоқ. ॐ (Аум, Ом) түрлі үнді діндерінде маңызды мантра ретінде қолданылады. Нақтырақ айтқанда, ол тұқымдық буын мантрасының (биджамантра) мысалы. Ол индуизмдегі алғашқы дыбыс және абсолютті құдайлық шындықтың дыбыстық мәні деп есептеледі. Ұзын мантралар – бірнеше буыннан, есімдерден және сөздерден тұратын тіркестер. Бұл тіркестердің рухани түсіндірмелері болуы мүмкін, мысалы, құдайдың аты, шындыққа, жарыққа, өлместікке, бейбітшілікке, махаббатқа, білімге және іс-қимылға деген құштарлық. Жалпыға ортақ практика – жэпа, яғни мантранды медитативті қайталау, әдетте малада (тігізгіш) көмегімен. Мантралар үнді тантрикалық дәстүрлерінде орталық рөл атқарады, олар мантраларды қолданатын күрделі йогалық әдістерді әзірледі. Тантрикалық діндерде (көбінесе «мантра жолдары» деп аталады, санскрит: Мантраная немесе Мантрамарга) мантралық әдістер ең тиімді жол деп саналады. Бұл дәстүрлерде белгілі бір мантраларды оқу үшін белгілі бір мантраға және онымен байланысты құдайға қатысты киелі рәсім (абхисека) жиі қажеттілік болып табылады. Алайда, кейбір діни дәстүрлерде, кейбір мантралар үшін қатысу міндетті емес, олар барлығына ашық. «Мантра» сөзі ағылшын тілінде жиі айтылатын және мақсатты түрде қайта-қайта айтылатын нәрсені білдіреді. Осылайша, тым көп қайталаудан шаршау мүмкін.

Этимологиясы мен шығу тегі

Мантралар туралы ең алғашқы айғақтар ежелгі Үндістанның Ведаларында және ежелгі Иранның Авестасында табылады. Тілдік және функционалдық ұқсастықтарға байланысты, олардың тамыры жалпы Үнді-Иран дәуіріне, шамамен б.з.д. 2000 жылға дейін жетеді деп есептеледі. Ғалымдар мантраларды қолдану 1000 ж.б.д. бұрын Үндістанда басталғанын қабылдайды. Веда кезеңінің ортасында (б.з.д. 1000-500 жылдар) – деп мәлімдейді Фритс Стааль – индуизмдегі мантралар өнер мен ғылымның үйлесіміне айналды. Бернфрид Шлераттың пікірінше, сатья мантраларының ұғымы Үнді-Иран Ясна 31.6 және Ригведада кездеседі, онда олар шындыққа сай құрылымдалған ой-пікір немесе ішкі толықтықпен байланысты поэзиялық (діни) формулалар ретінде қарастырылады.

Тарих

Индолог Фриц Стаалдың айтуынша, ерте Веда кезеңінде Веда ақындары өлеңдердің, өлшенген тармақтардың және музыканың ықпалды күшіне тәнті болды. Олар оларды «дхи» түбірімен атады, ол индуизмдегі дхьянаға (медитацияға) айналды, ал осы процесті бастауға және көмектесуге қолданылатын тіл мантра түрінде пайда болды. Линга Пуранада Мантра Шива Тәңірдің 1008 атының бірі ретінде тізімделген. Веданың Самхита бөлімінде көптеген ежелгі мантралар табылады. Самхита – Веданың ең ежелгі қабаты, онда көптеген мантралар, гимндер, дұғалар мен ән-құдайдар бар. Ригведа Самхитада шамамен 10552 мантра бар, олар мандала деп аталатын он кітапқа бөлінген. Сукта – мантралардың тобы. Мантралар түрлі формаларда келеді, соның ішінде рч (мысалы, Ригведадан алынған тармақтар) және саман (мысалы, Самаведадан алынған музыкалық әндер). Ведалық рәсімдерде әр мантра бір амалмен байланыстырылады. Апастамба Сраута Сутрасына сәйкес, әрбір амал бір мантрамен бірге орындалады, егер Сутрада бір амал бірнеше мантраға сәйкес келетіні нақты көрсетілмесе. Гонда және басқалардың пікірінше, Веда мантрасы мен оны сүйемелдейтін әрбір Ведалық амал арасында байланыс және логикалық негіз бар. Мұндай жағдайларда мантралардың функциясы дін қызметкері үшін рәсімнің тиімділігін қамтамасыз ету құралы болса, ал басқалар үшін рәсімді орындау бойынша нұсқаулық болды. Уақыт өте келе, Пураналар мен жырлар жазылғанда индуизмде құдайылық, ізгілік және руханият ұғымдары дамыды, индуизмнің жаңа мектептері құрылды, олардың әрқайсысы өз мантраларын дамытуды және жетілдіруді жалғастырды. Алпердің айтуынша, индуизмде мантралардың функциясы күнделікті қажеттіліктерден құтқаруға қарай өзгерді. Яғни, Веда дәуірінде мантралар практикалық, күнделікті мақсаттармен айтылды, мысалы, жоғалған малды табуға, ауруды емдеуге, жарыстарда жеңіске жетуге немесе үйден алыс сапарға шығу үшін құдайдан көмек сұрау. Ведалық мантралардың тікелей аудармасы бұл жағдайларда мантраның функциясы күнделікті өмірдің белгісіздіктерімен және қиындықтарымен күресу болғанын көрсетеді. Индуизмнің кейінгі кезеңінде мантралар өмір циклынан шығу, қайта туудан құтылу, жаман карма үшін кешірім сұрау және құдаймен рухани байланыс сезіну сияқты трансценденттік құтқару мақсатымен айтылды. Мұндай жағдайларда мантралардың функциясы адамның жағдайына толыққанды қарауға бағытталған. Алпердің айтуынша, бұл алты мүше: Көруші (Риши), Құдай (Девата), Тұқым (Биджа), Энергия (Шакти), Ырғақты өлшем (Чханда) және Кілт (Килака).

According to Indologist Frits Staal, during the early Vedic period, Vedic poets became fascinated by the inspirational power of poems, metered verses, and music. They referred to them with the root dhi , which evolved into the dhyana (meditation) of Hinduism, and the language used to start and assist this process manifested as a mantra. In the Linga Purana, Mantra is listed as one of the 1,008 names of Lord Shiva. Numerous ancient mantras are found in the Saṃhitā portion of the Vedas. The Saṃhitās are the most ancient layer of the Vedas, and contain numerous mantras, hymns, prayers, and litanies. The Rigveda Samhita contains about 10552 Mantras, classified into ten books called Mandalas. A Sukta is a group of Mantras. Mantras come in many forms, including ṛc (verses from the Rigveda for example) and sāman (musical chants from the Sāmaveda for example). Each mantra, in Vedic rituals, is coupled with an act. According to Apastamba Srauta Sutra, each ritual act is accompanied by one mantra, unless the Sutra explicitly marks that one act corresponds to several mantras. According to Gonda, and others, there is a connection and rationale between a Vedic mantra and each Vedic ritual act that accompanies it. In these cases, the function of mantras was to be an instrument of ritual efficacy for the priest, and a tool of instruction for a ritual act for others. Over time, as the Puranas and Epics were composed, the concepts of worship, virtues and spirituality evolved in Hinduism and new schools of Hinduism were founded, each continuing to develop and refine its own mantras. In Hinduism, suggests Alper, the function of mantras shifted from the quotidian to redemptive. In other words, in Vedic times, mantras were recited a practical, quotidian goal as intention, such as requesting a deity's help in the discovery of lost cattle, cure of illness, succeeding in competitive sport or journey away from home. The literal translation of Vedic mantras suggests that the function of mantra, in these cases, was to cope with the uncertainties and dilemmas of daily life. In a later period of Hinduism, mantras were recited with a transcendental redemptive goal as intention, such as escape from the cycle of life and rebirth, forgiveness for bad karma, and experiencing a spiritual connection with the god. The function of mantras, in these cases, was to cope with the human condition as a whole. According to Alper, These six limbs are: Seer (Rishi), Deity (Devata), Seed (Beeja), Energy (Shakti), Poetic Meter (chanda), and Lock (Kilaka).

Шива сутраларында

Шиваның тандва биінен пайда болған Шива сутраларынан өзге, Васугуптаның Шива сутралары – Кашмир шивизмі деп аталатын рухани мистика дәстүрінің негізін құрайтын жетпіс жеті афоризмдер жиынтығы. Олар 9-шы ғасырдың данасы Васугуптаға жатады. Самбхавопая (1.1–1.22), Сактопая (2.1–2.10) және Анавопая (3.1–3.45) – Құдай санасына жетудің үш жолы, олардың ішінде Сактопаяның негізгі құралы – мантра. Бірақ, бұл жердегі "мантра" сөзімен белгілі бір қасиетті формулаларды айту немесе дұға оқу мақсаты білдірілмейді. "Мантра" сөзі мұнда этимологиялық мағынасында қолданылады. Жоғарырақ сананың нұры туралы ойлау арқылы құтқаратын нәрсе – мантра. Құдайлық Жоғарырақ сана – барлық мантралардың қуаты. Деха, яғни дене, ағашпен, ал "мантра" – сүріну арқылы от жағуға қолданылатын арань ағашымен салыстырылады; прана отпен. Сикха, яғни жалын, атмамен (Өзімен), ал амбара, яғни аспан, Шивамен салыстырылады. Прана, мантра арқылы арань ретінде тұтандырылғанда, сусумнада удана нысанындағы от пайда болады, содан кейін тұтанған оттан жалын пайда болып аспанда ерігендей, сондай-ақ атма (Өзі), жалын сияқты дененің отынын жаққаннан кейін Шиваға сіңеді.

Бұдданың алғашқы дәуірінде

Буддизмнің ең көне мантраларының бірі – атақты Pratītyasamutpāda gāthā, ол тәуелді пайда болу дхаранни деп те аталады. Бұл сөз Будданың ілімінің мәнін қамтиды. Бұл буддалықтардың көп тараған өлеңі және мантра ретінде қолданылған. Бұл мантра көптеген ежелгі будда мүсіндерінде, чайтияхтарда және бейнелерде жазылған. Бұл мантраның санскрит нұсқасы: “ye dharmā hetuprabhavā hetuṃ teṣāṃ tathāgato hyavadat, teṣāṃ ca yo nirodha evaṃvādī mahāśramaṇaḥ” – деген сөз тіркесін былай аударуға болады: “Себептерден туындайтын құбылыстар: Осы себептерді Татагата (Будда) үйретті, ал олардың тоқтатылуын да Ұлы Аскет жариялайды.” Ерте буддалық мәтіндерде ведалық мантраларға ұқсас функцияларды атқаратын түрлі апотропалық әндер де кездеседі. Бұл пали тілінде париттас (санскрит: paritrana) деп аталады және “қорғау, сақтау” дегенді білдіреді. Олар әлі күнге дейін Тхеравада буддизмінде емдеу, қауіптен қорғау және бата беру үшін қолданылады. Олардың кейбіреулері – Мангала Сутта, Ратана Сутта және Метта Сутта сияқты Будданың қысқа мәтіндері.

Тхеравада

Американдық будда ұстазы Джек Корнфилдтің айтуынша: Мантраны қолдану немесе пали тілінде белгілі бір сөз тіркестерін қайталау – теравада дәстүріндегі медитацияның өте кең таралған түрі. Қарапайым мантралар Будданың есімін қайталайды, «Буддхо» [негізінде «Буддхо» – есім емес, атау] немесе мантра сөздері ретінде «Дхамма» немесе «Санга» – қауымды қолданады. Басқа мантралар сүйіспеншілікке толы мейірімділікті дамытуға бағытталған. Кейбір мантралар «бәрі өзгеріп жатыр» дегенді білдіретін пали сөзін қайталау арқылы өзгерістер процесіне назар аударады, ал басқа мантралар «боссын» деген сөзбен тепе-теңдікті дамытуға қолданылады. Қазіргі теравада тәжірибесінде мантра практикасы көбінесе тыныс алу медитациясымен біріктіріледі, сондықтан адам тыныштық пен шоғырлануды дамытуға көмектесу үшін мантраны бір мезгілде дем алу және дем шығару арқылы оқиды. Мантралық медитация әсіресе үй иелері арасында танымал. Басқа негізгі концентрация жаттығулары сияқты, оны жай ғана сананы тыныштандыру үшін қолдануға болады, немесе мантра өмірдің қалай дамып жатқанын байқаудың фокусы болатын, немесе беріліп, босануға көмектесетін көрегендік практикасының негізі бола алады. «Буддхо» мантрасы Тай Орман дәстүрінде кеңінен таралған және оны Аджхан Чах және оның шәкірттері үйреткен. Таиланд буддизмінде тағы бір танымал мантра – Дхаммакая медитациясында қолданылатын Самма Арахам, ол «толық» (самма) түрде «буддистік мағынадағы кемелділікке» (арах) жеткен Буддаға сілтеме жасайды. Оңтүстік-Шығыс Азияның Тантрикалық Тхеравада дәстүрінде мантралар медитация әдісінің орталық бөлігі болып табылады. Бұл дәстүрдегі танымал мантралар – Намо Буддая («Буддаға құрмет») және Арахам («Құрметті»). Тай буддалық амулеттеріне қатысты мантралар бар, яғни амулетті ұстап тұрып оқылатын мантралар.

Шығыс Азия буддизмі

Қытай буддизмінде Ұлы Мейірімділік мантрасы, Ушниса Виджая Дхарани (Ушниса Виджая Дхарани Сутрасынан), Махамаюри Видьярджони Дхарани, Жүрек Сутрасы және Будданы еске алудың түрлі жолдары сияқты әртүрлі мантралар монахтар мен үй иелері тарапынан кеңінен оқылады. Қытай және Вьетнамда Цин әулетінің Шуньчжи императорының (1638 – 1661) ұстазы Юлин (Қытай: 玉琳國師; Pinyin: Yùlín Guóshī) монахының құрған "Он Кішкентай Мантра" (Қытай: 十小咒; Pinyin: Shíxiǎozhòu) деп аталатын мантралар жинағы таңғы қағидалық қызметтерде монахтар, монахындар және үй иелері оқу үшін пайдаланылады. Бұл мантралар жинағы қазіргі қытай буддизмінде де қолданылып келеді. Дзен буддизмі де эзотерикалық мантраларды қолданады, бұл практика Тан әулетіне дейін жетеді. Мантралар мен дхаранилер Жапон Дзені, Кореяның Сон, Қытайдың Чан және Вьетнамның Тьен сияқты барлық Дзен дәстүрлерінде оқылады. Олардың бірі – Шурангама Дхарани, оны қазіргі заманғы Чан және Дзен монахтары, мысалы, Құрметті Хсуан Хуа үйреткен. Бұл ұзын дхарани қорғаушы құдай Ситатпатрамен байланысты. Бұл дхаранидің қысқа жүрек мантрасы да Шығыс Азия буддизмінде танымал. Шаолин ғибадатханасының монахтары да эзотерикалық мантралар мен дхараниді қолданған.

Қытай мантраянасы мен жапондық шингон

Қытай эзотерикалық буддизмі, сондай-ақ Zhēnyán (әліпбиі. "нағыз сөз", бұл "мантра" деген сөздің аудармасы) мантраларға кеңінен сүйенеді. Бұл дәстүрді Тан әулеті кезінде Үндістанның Шүбхакарасимха, Ваджрабодхи және Амогхаваджра сияқты тантрикалық шеберлер құрды. Қытайдың эзотерикалық буддалық практикасы құдайлық йогаға және "үш құпияға": мантра, мудра және мандалаға негізделген. Бұл үш құпия буддалық йогиге Будданың денесі, сөзі мен санасына енуге мүмкіндік береді. Бұл дәстүрді Жапонияға Кукай (774–835) жеткізді, ол жапондық Шингонды (жапонша Zhēnyán) мантралық көлікті құрды. Кукай мантраны шын мәнінде мәнге толы шындықтың көрінісі ретінде қарастырды. Кукай үшін мантра – Будда Махавайрокананың сөзі, "жер дхармакаясы", ол барлық шындықтың түпкі көзі. Кукайдың айтуынша, Шингон мантраларында барлық жазба орындарының және бүкіл ғаламның (өзі Дхармакаяның уағызы) толық мағынасы бар. Кукай мантралар тиімді деп санайды, өйткені: "мантра ақылға қонымды емес; Ол ой жүгірту мен оқу кезінде надандықты жояды. Бір сөзде мың шындық бар, адам сол шындықты дәл қазір, осы жерде сезіне алады". Кукайдың ерекше үлестерінің бірі – бұл символикалық қауымдастықты одан әрі алып, мантралар мен қасиетті мәтіндердің және қарапайым тілдің сөздері арасында ешқандай айырмашылық жоқ деп айту. Егер адам мантраның қалай жұмыс істейтінін түсінсе, онда кез келген дыбыс түпкілікті шындықтың өкілі бола алады. Бұл дыбыстарға баса назар аударған Кукайдың фонетикалық жазу жүйесін, кананы, Кукайдың кезінде Жапонияда қабылданған. Ол жалпы алғанда кананы ойлап тапқан деп есептеледі, бірақ ғалымдар арасында бұл оқиғаға күмән бар. Бұл мантраға негізделген тіл теориясы жапон ой-пікіріне және қоғамына күшті әсер етті, ол Кукайдың уақытына дейін импортталған қытай ой мәдениетімен, әсіресе соттағы және әдебиетшілер арасында қолданылатын классикалық қытай тілі түрінде және конфуциандықпен, ол басым саяси идеология болды. Әсіресе, Кукай осы жаңа тіл теориясын жергілікті жапон мәдениеті мен буддизм арасындағы байланысты құру үшін пайдалана алды. Мысалы, ол Будда Махавайрокана мен Синтоның Күн құдайы Аматерасу арасындағы байланысты жасады. Императорлар Аматерасудан тараған деп саналғандықтан, Кукай мұнда императорларды Буддамен байланыстыратын күшті байланыс тапты, сондай-ақ Синтоизм мен Буддизмді біріктірудің жолын тапты, бұл Конфуцийшілдікте болмаған. Бұл кезде буддизм конфуциандыққа ұқсамайтын жергілікті дінге айналды. Бұл байланыс тіл мен мантра арқылы жасалды. Кукай мантраның не екенін бұрын-соңды болмаған түрде түсіндіруге көмектесті: ол мәтіннің не екендігі, белгілердің қалай жұмыс істейтіндігі және ең бастысы тілдің не екендігі туралы негізгі сұрақтарға жауап береді. Бұл ретте ол қазіргі заманғы структуралистер мен басқа да тіл ғалымдарымен бірдей тақырыптарды қамтиды, бірақ ол өте әртүрлі қорытындыға келеді. Бұл ой жүйесінде барлық дыбыстар "а" дыбысынан шығады. Эзотерикалық буддизм үшін "а" ерекше функция атқарады, өйткені ол Шуниатамен немесе ештеңе өздігінен жоқ деген идеямен байланысты, бірақ себептері мен жағдайларына байланысты. Санскрит тілінде "а" сөздің мағынасын оның қарама-қарсысына өзгертетін префикс, сондықтан "видья" – түсінік, ал "авидья" – білімсіздік (осылай-ақ көптеген грек сөздерінде де кездеседі, мысалы, "атеизм" және "теизм" және "апатия" және "пафос"). А әрпі Сиддхам жазуында бейнеленген және ырым-жырымдар мен медитация практикасында айтылады. Шыңго буддизміне тән Махавайрокана сутрасында былай делінген: "Буддалар мен бодхисаттвалардың алғашқы анттары арқасында мантраларда керемет күш бар, сондықтан оларды айту арқылы адам шексіз қадірге ие болады". [Конзеде, 183-бет] Мантра – бұл Шигонда, сондай-ақ Шугендода Кудзи кири. Мантра жазу және мәтіндерді рухани тәжірибе ретінде көшіру тәжірибесі Жапонияда өте жетілдірілді, олардың кейбіреулері жапон және санскриттің сиддхам қаріптерінде жазылған, екі тілде де айтылады.

Chinese Esoteric Buddhism also known as Zhēnyán (, lit. "true word", which is the translation for "mantra") draws extensively on mantras. This tradition was established during the Tang dynasty by Indian tantric masters like Śubhakarasiṃha, Vajrabodhi and Amoghavajra. Chinese esoteric Buddhist practice was based on deity yoga and the "three mysteries": mantra, mudra and mandala. These three mysteries allow the Buddhist yogi to tap into the body, speech and mind of the Buddhas. This tradition was transmitted to Japan by Kūkai (774–835), who founded the Japanese Shingon (Japanese for Zhēnyán) mantra vehicle. Kūkai saw a mantra as a manifestation of the true nature of reality which is saturated with meaning. For Kūkai, a mantra is nothing but the speech of the Buddha Mahavairocana, the "ground dharmakaya" which is the ultimate source of all reality. According to Kūkai, Shingon mantras contain the entire meaning of all the scriptures and indeed the entire universe (which is itself the sermon of the Dharmakaya). Kūkai argues that mantras are effective because: "a mantra is suprarational; It eliminates ignorance when meditated upon and recited. A single word contains a thousand truths; One can realize Suchness here and now." One of Kūkai's distinctive contributions was to take this symbolic association even further by saying that there is no essential difference between the syllables of mantras and sacred texts, and those of ordinary language. If one understood the workings of mantra, then any sounds could be a representative of ultimate reality. This emphasis on sounds was one of the drivers for Kūkai's championing of the phonetic writing system, the kana, which was adopted in Japan around the time of Kūkai. He is generally credited with the invention of the kana, but there is apparently some doubt about this story amongst scholars. This mantra based theory of language had a powerful effect on Japanese thought and society which up until Kūkai's time had been dominated by imported Chinese culture of thought, particularly in the form of the Classical Chinese language which was used in the court and amongst the literati, and Confucianism which was the dominant political ideology. In particular, Kūkai was able to use this new theory of language to create links between indigenous Japanese culture and Buddhism. For instance, he made a link between the Buddha Mahavairocana and the Shinto sun Goddess Amaterasu. Since the emperors were thought to be descended form Amaterasu, Kūkai had found a powerful connection here that linked the emperors with the Buddha, and also in finding a way to integrate Shinto with Buddhism, something that had not happened with Confucianism. Buddhism then became essentially an indigenous religion in a way that Confucianism had not. And it was through language and mantra that this connection was made. Kūkai helped to elucidate what mantra is in a way that had not been done before: he addresses the fundamental questions of what a text is, how signs function, and above all, what language is. In this, he covers some of the same ground as modern day Structuralists and others scholars of language, although he comes to very different conclusions. In this system of thought, all sounds are said to originate from "a". For esoteric Buddhism "a" has a special function because it is associated with Shunyata or the idea that no thing exists in its own right, but is contingent upon causes and conditions. (See Dependent origination) In Sanskrit "a" is a prefix which changes the meaning of a word into its opposite, so "vidya" is understanding, and "avidya" is ignorance (the same arrangement is also found in many Greek words, like e. g. "atheism" vs. "theism" and "apathy" vs. "pathos"). The letter a is both visualised in the Siddham script and pronounced in rituals and meditation practices. In the Mahavairocana Sutra which is central to Shingon Buddhism it says: "Thanks to the original vows of the Buddhas and Bodhisattvas, a miraculous force resides in the mantras, so that by pronouncing them one acquires merit without limits". [in Conze, p. 183]

A mantra is Kuji kiri in Shingon as well as in Shugendo. The practice of writing mantras, and copying texts as a spiritual practice, became very refined in Japan, and some of these are written in the Japanese script and Siddham script of Sanskrit, recited in either language.

Басқа жапон буддасы дәстүрлері

Мантралар басқа да жапон буддистік дәстүрлерінің маңызды бөлігі болып табылады. Тендай мектебі мантраларды қолдануды қамтитын эзотерикалық буддалық тәжірибелердің кең репертуарына ие. Ничирен буддистік практикасы бір ғана мантраны немесе сөз тіркесін айтуға негізделген: Нам Мёхо Ренге Кё (南無妙法蓮華経, яғни "Лотос сутрасына құрмет"). Жапон Дзені де мантраларды пайдаланады. Мысалы, Жарық мантрасы (комойо шингон), ол жапон Сото Дзенінде кең таралған және Шингон сектасынан алынған. Дзен ішінде эзотерикалық тәжірибелерді (мысалы, мантраны) қолдану кейде "аралас Дзен" (кенсю дзен 兼修) деп аталады. Кейзан Жокин (1264–1325) осы тәжірибені Сото мектебіне енгізген маңызды тұлға саналады. Сото Дзенінде жиі қолданылатын мантра – Сурангама мантрасы (Рёгон шу 楞嚴呪; Т. 944А).

Солтүстік Ваджраяна буддизмі

Мантраяна (санскрит), «мантра жолы» деп аударылатын, бұрын «Нингмапа» деп танылған адамдардың бастапқы өзін-өзі анықтайтын атауы болды. «Нингмапа» дегенімізді «ежелгі жолдың ізбасарлары» деп түсіндіруге болады, бұл атау «жаңа» дәстүрлердің пайда болуына байланысты Сарма мектебімен қалыптастырылды. Мантраяна Ваджраянамен мағынасы бірдей қолданылатын ұғымға айналды. Маңызды Мантраяна буддалық мәтіні – «Маңжушримулакалпа» бойынша, мантралардың тиімділігі Буддалар мен бодхисаттвалардың көрінісі болғандықтан туындайды. Сондықтан, мантра Буддалар мен бодхисаттвалардың денелерімен біртұтас. Мантраны оқығанда, сана мантрамен бірігіп кетеді, осылайша сана мантраның құдайлығымен және олардың медитациялық күшімен (самадхи бала) байланыс жасайды.

Ом мани падме хум

Бұддизмнің ең танымал мантрасы – Ом мани падме хум, шефқатті бодисатва Авалокитешвараның алты буынды мантрасы (тибет. Ченрезиг, қытай. Гуанинь). Бұл мантра Авалокитешвараның төрт қолды Шадакшари бейнесімен ерекше байланысты. Далай лама Авалокитешвараның жаңа тууы екендігі айтылады, сондықтан оның ізбасарлары бұл мантраны ерекше құрметтейді. Лама Анагарика Говинданың «Тибет мистикасының негіздері» кітабында осындай мантраның көптеген символдық мағыналарды қамтитыны туралы классикалық мысал келтірілген.

Бон қаласында

Бон дінінде Ом Ма Три Му Йе Са Ле Ду сияқты көптеген мантралар кездеседі.

Зороастризм

Зороастризмде мантраларды қолдану Заратустраның өзіне дейін жетеді, ол өзінің жаратушы құдай Ахура Мазданың пайғамбары рөлін мантраларды білуші ретінде нақты көрсетеді. Зороастризм дәстүрінде мантра – діни рәсімдерге ілесіп жүретін, көбінесе қысқа, шабыттанған сөз. Олар Авестада Яшт деп аталатын, көбінесе сегіз буынды мадақтау әндерінен, сондай-ақ Авестада және Ведада Гатха деп аталатын, көбінесе он бір буынды әндерден ерекшеленеді. Зороастризмнің ең маңызды төрт мантрасы – Ахуна Вайрья, Ашем Воху, Йенге Хатам және Арийаман Ишья. Ашем Воху былай дейді:

Веда және Авеста мантраларының бірқатар функционалдық ұқсастықтары бар. Олардың бірі – шындық мантрада дұрыс айтылғанда, құдайды сөйлеушінің тілегін орындауға мәжбүр етеді деген идея (Сакка кириямен салыстырыңыз). Тағы бір ұқсастық – Веда және Авестикада мантралардың жолдармен байланыстырылуы, сондықтан дұрыс құрастырылған мантра адрестелген құдайға жол аша алады. Этимологиялық және ұғымдық ұқсастығы болғандықтан, мұндай діни сөздер ортақ Үнді-Иран кезеңінде, Авеста және Веда халқы біртұтас болған кезде-ақ белгілі болған болуы керек. Сондықтан олар Веда дәстүрінен туындаған емес, ежелгі Үндістанмен салыстырылатын ежелгі Иранның тәуелсіз дамуын көрсетеді. Олардың ортақ белгілерін зерттеу ертедегі Үнді-Ирандықтардың поэзиялық және діни дәстүрлерін түсіну үшін маңызды.

Джайнизм

Джайнизмде мантралар негізінен барлық білімі бар ағартылғандарды (Ариханттарды) немесе бес жоғары жандар түрін (Панча Парамештхи) мақтау үшін қолданылады. Кейбір мантралар кешірім сұрау үшін, сондай-ақ интеллектіні арттыру, гүлденуге, байлыққа немесе даңққа ие болу үшін де пайдаланылады. Джайнизмде көптеген мантралар бар; көбінесе олар санскрит немесе пракрит тілдерінде, бірақ соңғы бірнеше ғасырларда кейбіреулері хинди немесе гуджарати тілдерінде жазылған. Мантралар, шумақтар, дауыстап немесе еріндерді ғана қозғалтып, немесе ойша үнсіз айтылады немесе әнмен орындалады.

Сикхизм

Сикх дінінде мантар немесе мантра – Ади Гранттан алынған Шабад (Сөз немесе ән) болып, ақыл-ойды Құдайға шоғырландыруға арналған. Мантраны қайталап, өз дауысыңды тыңдау арқылы ойлар азаяды және ақыл-ой материализмнен асып, Құдайдың дауысына қосылады. Сикхизмдегі мантралар басқа діндерде қолданылатын құпия мантралардан түбегейлі ерекшеленеді. Басқа діндерден өзгеше, сикх мантраларын кез келген адам қолдана алады. Олар ашық түрде қолданылады және жасырын оқуларда оқытылмайды, бірақ сикхтер жиналысының алдында оқылады. Сикхтердің 10-шы гуруы, Гуру Гобинд Сингхтің айтуынша, «Вахе Гуру» мантрасын Құдай Халса орденіне сыйлаған, және ол адасқандарды тазартады.

Қытай діндері

Алты династиялар кезеңіндегі және Тан дәуіріндегі қытайлық эзотерикалық буддизмнің ықпалы буддистік эзотерикалық практикаларды даосизм сияқты басқа қытай діндерінде кеңінен қолдануға әкелді. Бұған мантралардың қолданылуы да кірді. Мантралар қытай даосизмінде әлі де жиі қолданылады, мысалы, Дафан yǐnyǔ wúliàng yīn (大梵隱語無量音) сөздері, құдайдың есімін айту. Таоистік мантраның тағы бір мысалы – "Түндік жұлдыз мантрасы" деп аталатын ұзақ мантраны қамтитын "Пей ту йен шенг чинг" (Ұзақ өмір сүрудің Солтүстік жұлдыз жазбасы) деп аталатын Таоизмдегі ең танымал литургиялардың бірінде (Танг әулеті кезеңінен бастап). Бұл мәтінде "бұл мантра сізді апаттан құтқара алады", "жамандықтан аулақ болып, сізге өркендеу мен ұзақ өмір сүруді береді", "жақсы істерді жинауға көмектеседі" және сізге жан тыныштығын сыйлайды делінеді. Үндістандық ом (唵) әрпі таоизм эзотерикасында да қолданылады. Буддизм келгеннен кейін көптеген даосистік секталар санскрит тіліндегі сөздерді мантраларында немесе талисмандарында, дәстүрлі хань сиқырларынан бөлек, рухани күшті арттыру үшін қолдана бастады. Бұған мысал ретінде, православиелік діни даосизмдегі "36 найзағай құдайларының" басшысы және алғашқы найзағайдан көрініс тапқан даосистік құдай Пу Хуа Тянь Цунның (普化天尊) "жүрек мантрасы" келтіріледі. Оның мантрасы: "Ǎn hōng zhā lì sà mó luō 唵吽吒唎薩嚩囉". Даоистер бұл дұғаның Пу Хуа Тянь Цунның жүрек мантрасы екеніне сенеді, ол оларды жаман циден қорғайды және эмоцияларды тыныштандырады. Даоистік мантраларды оқу, сондай-ақ, кең көлемді визуализациялық жаттығулармен бірге жүзеге асырылуы мүмкін. Сондай-ақ, Чэондоизм, Даэсун Цзиньрихоэ, Чан Сан До және Онмиоддода да мантралар бар. Басқа қытай діндері де мантраларды қабылдады. Оларға:
Námó Tiānyuán Tàibǎo Āmítuófó (南無天元太保阿彌陀佛) – Шыантиандао және Шэньдаоның мантрасы (қытай тілінде). Wútàifó Mílè (無太佛彌勒) – Игуандаоның мантрасы (қытай тілінде). Guānshìyīn Púsà (觀世音菩薩) – Лизмнің мантрасы (қытай тілінде). Zhēnkōng jiāxiàng, wúshēng fùmǔ (真空家鄉，無生父母) – Луочьяоның мантрасы (қытай тілінде). Zhōng Shù Lián Míng Dé, Zhèng Yì Xìn Rěn Gōng, Bó Xiào Rén Cí Jiào, Jié Jiǎn Zhēn Lǐ Hé (忠恕廉明德，正義信忍公，博孝仁慈覺，節儉真禮和) – Тиендер және Ғаламның Иесі шіркеуінің мантрасы (қытай тілінде). Qīngjìng Guāngmíng Dàlì Zhìhuì Wúshàng Zhìzhēn Móní Guāngfó (清淨光明大力智慧無上至真摩尼光佛) – Манихеизмнің мантрасы (қытай тілінде).

The influence of Chinese Esoteric Buddhism during the Six Dynasties period and the Tang led to the widespread use of Buddhist esoteric practices in other Chinese religions such as Taoism. This included the use of mantras. Mantras are often still used in Chinese Taoism, such as the words in Dàfàn yǐnyǔ wúliàng yīn (大梵隱語無量音), the recitation of a deity's name. Another example of a Taoist mantra is found in one of the most popular liturgies in Taoism (dating from the Tang dynasty), the Pei tou yen sheng ching (The North Star Scripture of Longevity), which contains a long mantra called the "North Star Mantra." The text claims that this mantra "can deliver you from disaster," "ward off evil and give you prosperity and longevity," "help you accumulate good deeds" and give you peace of mind. The Indian syllable om (唵) is also used in Taoist esotericism. After the arrival of Buddhism many Taoist sects started to use Sanskrit syllables in their mantras or talisman as a way to enhance one's spiritual power aside from the traditional Han incantations. One example of this is the "heart mantra" of Pu Hua Tian Zun (普化天尊), a Taoist deity manifested from the first thunder and head of the "36 thunder gods" in orthodox religious Taoism. His mantra is "Ǎn hōng zhā lì sà mó luō 唵吽吒唎薩嚩囉". Taoist believe this incantation to be the heart mantra of Pu Hua Tian Zun which will protect them from bad qi and calm down emotions. Taoist mantra recitation may also be practiced along with extensive visualization exercises. There are also mantras in Cheondoism, Daesun Jinrihoe, Jeung San Do and Onmyōdō. Other Chinese religions have also adopted the use of mantras. These include:
Námó Tiānyuán Tàibǎo Āmítuófó (南無天元太保阿彌陀佛) The mantra of Xiantiandao and Shengdao in Chinese. Wútàifó Mílè (無太佛彌勒) The mantra of Yiguandao in Chinese. Guānshìyīn Púsà (觀世音菩薩) The mantra of the Li ism in Chinese. Zhēnkōng jiāxiàng, wúshēng fùmǔ (真空家鄉，無生父母) The mantra of the Luojiao in Chinese. Zhōng Shù Lián Míng Dé, Zhèng Yì Xìn Rěn Gōng, Bó Xiào Rén Cí Jiào, Jié Jiǎn Zhēn Lǐ Hé (忠恕廉明德，正義信忍公，博孝仁慈覺，節儉真禮和) The mantra of the Tiender and the Lord of Universe Church in Chinese. Qīngjìng Guāngmíng Dàlì Zhìhuì Wúshàng Zhìzhēn Móní Guāngfó (清淨光明大力智慧無上至真摩尼光佛) The mantra of the Manichaeism in Chinese.