Кіріспе

Американдық режиссер және жазушы (1933–2003)

Джеймс Стэнли Браххедж (14 қаңтар 1933 – 9 наурыз 2003) – американдық режиссер. Ол 20 ғасырдың эксперименталды кино өнеріндегі ең маңызды тұлғалардың бірі саналады. Бес онжылдық бойы Браххедж кең көлемді және алуан түрлі туындылар жасады, қолмен түсіру, тікелей пленкаға сурет салу, жылдам монтаж, камерада монтаждау, пленканы сызып тастау, коллаж және көп экспозициялы түсіру сияқты әртүрлі форматтарды, тәсілдер мен техникаларды зерттеді. Мифологияға қызығушылық танытып, музыка, поэзия және визуалды құбылыстардан шабыт алған Браххедж жалпыға ортақ нәрсені ашуға ұмтылды, әсіресе туу, өлім, сексуалдық қатынас және тазалық тақырыптарын зерттеді, сонымен қатар лирикалық мәнерді де қолданды. Бұрын көп жылдар бойы іздестіру қиын болған фильмдерінің көп бөлігі қазір DVD және басқа да медиа форматтарында қолжетімді. TOC

1970 және 1980 жылдар

Браххедж 1970-ші жылдары кино жасауға жаңа тәсілдерді зерттеді. 1971 жылы ол Питтсбург қаласындағы қоғамдық мекемелерден шабыттанған үш фильмнен тұратын топты аяқтады. Бұл үш фильм – қалалық полиция туралы «Көздер», ауруханада түсірілген «Deus Ex» және «Өзіңнің көзіңмен көру» фильмі, олар «Питтсбург трилогиясы» деп белгілі. 1974 жылы Браххедж толық метражды «Жарықтың мәтіні» фильмін жасады, ол толығымен шыны жақсыда сынған жарықтың суреттерінен тұрады. 1979 жылы ол Polaroid компаниясы ұсынған Polavision форматымен тәжірибе жасап, шамамен бес 2,5 минуттық фильм түсірді. Бұл фильмдердің қазіргі тағдыры белгісіз. Ол ландшафтты, жарықтың және ойлау процесінің мәнін зерттеуді жалғастырды, сонымен қатар 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында «қозғалыстағы визуалды ойлау» деп атаған нәрсесінің фильмдік эквиваленттерін «Римдік», «Арабтық» және «Мысырлық» серияларындағы бірнеше фотосуреттер арқылы жасады. Стен Браххедж 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында Боулдердегі Колорадо университетінде уақыт-уақыт оқытумен айналысты. 1986 жылы ол Джейннен ажырасып, 1989 жылы екінші әйелі Мэрилинге үйленді, олар екі балаға ие болды. 1980-ші жылдардың соңында Браххедж дыбысты фильмдер жасауға қайта оралды, төрт бөлімді «Фаустфильм» циклын жасады, сондай-ақ қолмен боялған «Данте квартеті» фильмін аяқтады. Браххедж 1989 жылы Эдвард Макдауэлл медалімен марапатталды.

1990-2000 жылдар және өлім

Браххедж өмірінің соңғы екі онжылдығында өте өнімді болды, кейде басқа кинорежиссерлермен, соның ішінде Колорадо университетінің әріптесі Фил Соломонмен бірлесіп жұмыс істеді. Тағы бірнеше дыбыстық фильмдер аяқталды, соның ішінде Филип Корнердің музыкасына монтаждалған Passage Through: A Ritual, Christ Mass Sex Dance және Ellipses Reel 5, екеуі де Джеймс Теннидің музыкасымен. Ол сонымен қатар "Ванкувер аралы квартеті" деп аталатын балалық шақ, жасөспірімдік, қартаю және өлім туралы терең ойлар жиынтығын, сондай-ақ көптеген қолмен боялған жұмыстарды жасады. 1996 жылы Браххеджге көк безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылып, көк безі алынып тасталды. Операция сәтті аяқталғандай болды, бірақ рак қайтадан пайда болды. 2002 жылы бейне сұхбатында ол қатерлі ісігінің себебін фильмге тікелей бояу үшін қолданған анилин бояуларының уыттылығынан туындағанын түсіндірді. Браххедж оқыту қызметінен зейнеткерлікке шығып, 2002 жылы Канадаға көшіп, екінші әйелі Мэрилинмен және екі ұлымен Британдық Колумбиядағы Виктория қаласына қоныстанды. Браххедж 2003 жылдың 9 наурызында 70 жасында қайтыс болды. Оның түсірген соңғы кадрлары "Жұмыс үстінде" деген атаумен жарияланды. Өлген кезде Браххедж қытай сериясы бойынша жұмыс істеп жатқан, бұл туынды фильмге тікелей сызықтар салып жасалған, ал бұл әдісті 1950 жылы француз суретшісі Исидор Ису қолданған. Ересек болғаннан кейін христиан дінін ұстанбаса да, Браххедж дәстүрлі англикандық қызмет өткізуді өтінді. Қоштасу рәсіміне көбінесе отбасы мүшелері, сондай-ақ кино әлемінен бірнеше достары қатысты, және Иоганн Себастьян Бахтың D минорындағы Токката және Фугасы орындалды.

Ықпал

1961 жылы Джонас Мекас Браххейдты «кәнже келген жерде кинода жұмыс істейтін ең шынайы кино өнершілерінің бірі, және мүмкін, бүгінгі Америкадағы ең түпнұсқа кинорежиссер» деп жазды. Браххейдждің студенттерінің арасында «Анц» фильмінің режиссері Эрик Дарнелл, сондай-ақ «Саут Парк» сериалын жасаған Мэтт Стоун мен Трей Паркер болды, және олардың студенттік фильмі «Каннибал! Музыкалық» фильмінде оның есімі айтылады. Мартин Скорсезенің «Мәсіхтің соңғы құмарлығы» фильмінде Исаның айқышқа шегеленгендегі өлімін бейнелеу үшін Браххейдждің суретпен салынған фильм стилі қолданылған. Скорсезе өзінің кеңсесінің қабырғасына Браххейдж фильмдерінен үлгілер ілген. Қазіргі заманғы кино және бейне өнершісі Раймонд Сальваторе Хармонның (1974 ж.т.) туындылары Браххейдждің абстрактілі фильмдерімен салыстырылды. «Жеті» (1995) фильмінің титрлері, олардың сызылған эмульсиясы, жылдам монтаждары және жарықтардың жарқырауы Браххейдж стилінде жасалған. Stereolab тобының «Dots and Loops» (1997) альбомының ашылу трегі «Brakhage» оның құрметіне аталған. Sonic Youth тобы, перкуссионист Тим Барнспен бірге, 2003 жылы Anthology Film Archives қорына көмектесу үшін өткізілген концертте үнсіз Стэн Браххейдж фильмдерімен бірге орындады. Концерттің тікелей жазбасы SYR6: Koncertas Stan Brakhage Prisiminimui деген атпен шықты. «The Jacket» (2005) фильмінің соңғы титрлері Браххейдждің 1963 жылғы «Mothlight» фильміне құрмет көрсету болып табылады. BBC телесериалы «The Living and the Dead» (2016) сериалының ашылу титрлерінде «Mothlight» фильмінен үзінді қолданылған. 2011 жылы шыққан «Өмір ағашы» және «Твин Пикс: Қайту» (2017) сериалының 8-бөлімінде Браххейдждің жұмысын еске түсіретін эпизодтар бар.

Жазбалар

Браххедж фильмдер туралы бірнеше кітап жазды, оның ішінде "Көрініс метафоралары" (1963), "Қозғалыстағы сурет беру мен алу кітабы" (1971), "Фильмдердің өмірбаяндары" (1977, "Тортулл аралы кітаптары") және қайтысынан кейін жарық көрген "Уақытты баяндау: Визионер кинорежиссердің эсселері" (2003). Оның Чикаго өнер институтындағы лекцияларының стенограммалары "Фильмнің шегіне жеткенде: Сегіз авангардтық кинорежиссер" (Кингстон, Нью-Йорк, Макферсон және компаниясы, 1989) деген атпен өңделіп, жарияланды.