Кіріспе
16-17 ғасырдағы ағылшын ақыны және драматургі Майкл Дрейтон (1563 – 23 желтоқсан 1631) – Елизавета дәуірінде көзге түскен ағылшын ақыны, Джеймс I және Карл I патшалықтары кезеңінде де жазуын жалғастырды. Оның көптеген шығармалары тарихи поэзиядан құралған. Ол сонымен қатар, Хораций стилінде одалар жазған алғашқы ағылшын тіліндегі автор болды. Ол 1631 жылғы 23 желтоқсанда Лондонда дүние салды.
Michael Drayton (1563 – 23 December 1631) was an English poet who came to prominence in the Elizabethan era, continuing to write through the reign of James I and into the reign of Charles I. Many of his works consisted of historical poetry. He was also the first English language author to write odes in the style of Horace. He died on 23 December 1631 in London.
15901602
1590 жылы ол өзінің алғашқы кітабын – «Шіркеу үйлесімділігін» жариялады, бұл Леди Девероға арналған рухани өлеңдер жинағы. Оның ерекшелігі – айқын көркемдік шеберлікпен жазылған Сүлеймен әнінің нұсқасы. Бірақ Кентербери архиепископы тәркілеген қырық данадан басқа, бүкіл басылым қоғамдық тәртіп бойынша жойылды. Дегенмен, Дрейтон келесі бірнеше жылда көптеген шығармалар жариялады. 1593 жылы «Идея: Шепардтың гүлдестесі» атты тоғыз пасторальдық өлеңдер жинағы пайда болды, онда ол Роуленд псевдонимімен жеке махаббат қайғыларын суреттеді. Содан кейін Дрейтон тағы екі «Идея» шығарды: 51 сонеттен тұратын «Идеялар айнасы» (1594, 1599-1619 жылдар аралығында бірнеше рет кеңейтіліп, «Идея» ретінде қайта қарастырылды), осы арқылы ханым Уорвикширдегі Анкор өзенінің жанында өмір сүргенін білеміз, сондай-ақ «Эндимион мен Фиба: Идеялар Латмусы» (1595) атты эпиллион. Бұл оның «Идеясын» жеңе алмағаны және бакалавр болып өмір сүргені және қайтыс болғаны туралы пікірге әкелді, бұл Жан Бринк «романтикалық әшекей» деп санайтын өлеңдердің тарихи интерпретацияларының бірі. Дрейтонның сонеттерінің қарапайымдылығы, тікелейлігі және жалпыға ортақтығы бар, олар Фэрфакс, Уоллер және Драйденнің тегіс стиліне ұқсас және оларға нұсқау береді. Дрейтон лирикалық өлең үшін «ода» терминін Англияда танымал еткен алғашқы адам болды және қысқа, стаккатты анакреондық өлшемнің шебері еді. Сондай-ақ 1593 жылы Дрейтонның алғашқы тарихи өлеңдері – «Пирс Гавестон жырлары» жарық көрді, ал келесі жылы «Матильда» атты корольдық ұйқастағы эпикалық өлең жарияланды. Ол бұл уақытқа дейін қайта басылмаған, бірақ қызықты автобиографиялық деректерді және Томас Лодждың, мүмкін Эдмунд Спенсер мен Сэмюэл Дэниелдің әдеби көмегіне алғыс айтқан «Эндимион мен Фиба» жинағын шығарды. Лодж «Момусқа арналған құрмет» еңбегінде осы мейірімділікке жауап берді. 1596 жылы Дрейтон өзінің ұзақ және маңызды поэмасын – «Мортимериадосты» жариялады, ол оттава-римада жазылған өте маңызды туынды. Кейіннен ол осы өлеңді кеңейтіп, өзгертіп, 1603 жылы «Барондық соғыстар» деген атпен қайта басылымға шығарды. 1596 жылы «Нормандия герцогы Роберт туралы жырлар» атты тағы бір тарихи өлең жарық көрді, осымен бірге «Пирс Гавестон» қайта басылды. 1597 жылы Овидийдің шығармаларына еліктеп, «Англияның батырлық хаттары» атты тарихи зерттеулер жинағы жарық көрді. Батырлық дистихпен жазылған соңғы өлеңдер Дрейтонның ең көркем туындыларын қамтиды.
16031631
1597 жылы ақын өзінің жетістіктерімен мақтана бастады. Елизабет сарайында оған үлкен құрмет көрсетілген болуы мүмкін, сондай-ақ ол тақтың мұрагерінен де осылай күтілген. 1603 жылы ол Джеймс I таққа отырған кезде оған мақтау өлеңі арнады, бірақ ол ұнатпады және оның қызметі қабылданбады. Оның ашуы «Көкөрік» (1604) атты сатирасында көрінді, бірақ оның осындай шығармаларға қабілеті болмады. Оның Мұса туралы баяндамасы да аса қызықты болған жоқ, ол сол жылы жарық көрген «Ғажайапаттар картасындағы» батырлық эпос сияқты болды. 1605 жылы Дрейтон өзінің ең маңызды туындыларын – тарихи өлеңдерін және «Идея» жинағын бір томда қайта басып шығарды, ол өмірінде сегіз рет жарық көрді. Ол бұрын жарияланбаған кішкентай шығармаларын да жинап, күні белгісіз, бірақ шамамен 1605 жылы «Лирикалық және пасторальдық өлеңдер» деген атпен шығарды; олар одалар, эклогтар және «Айдағы адам» деп аталатын фантастикалық сатирадан тұрды. Кейбір одалары өте күшті. Ол 1598 жылы Ұлыбритания аралындағы топографиялық және тарихи қызығушылық тудыратын барлық жерлерді сипаттауды қаулы етті және осы еңбекті көп жыл бойы атқарды. Соңғыда, 1613 жылы осы зор жұмыстың бірінші бөлігі «Поли-Ольбион» деген атпен жарық көрді, он сегіз кітаптан тұрды, ал білімді Джон Селден оған түсіндірмелер жазды. Бұл туындының, кейіннен үлкен даңққа ие болған, бастапқыда сәттілігі аз болды, және 1622 жылға дейін Дрейтон екінші бөлімін шығару үшін он екі кітапқа тәуекел етуге дайын баспагерді таба алмады. Осымен Англияны зерттеу аяқталды, ал «Шотландияны гүлдермен безендіруді» және соңында Оркад аралдарына жетуді армандаған ақын ешқашан Твид өзенін кесіп өтпеді. 1627 жылы ол өзінің тағы бір әртүрлі жинағын шығарды, онда оның ең ерекше жазбалары бар. Ол келесі туындылардан тұрады: «Агинкур шайқасы» – оттава римадағы тарихи өлең (осы тақырыптағы балладасымен шатастырмау керек), «Королева Маргареттің қайғылары» – сол өлең мен стильде жазылған; «Нимфидия, Перілер сарайы» – ертегілер елінің эпосы; «Синтияны іздеу» және «Шопанның сиренасы» – екі лирикалық пастораль; соңында «Ай биігі» – сатираның бір түрі. «Нимфидия» және Агинкур шайқасына арналған оның танымал балладасы ең жоғары бағаланған туындылары. Дрейтонның соңғы көлемді басылымы 1630 жылы «Музалардың Элизийі» болды. Ол Лондонда қайтыс болды, Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышына жерленді, ал Дорсет графинясы Бен Джонсонның ескерткіш өлеңдерімен оған ескерткіш орнатты. Ескерткішті Эдвард Маршалл жасады.
Театр
Өз дәуірінің басқа ақындары сияқты Дрейтон театр үшін жазуда белсенді болды; бірақ Шекспир, Бен Джонсон немесе Сэмюэл Дэниелден айырмашылығы, ол өнерінің азау бөлігін осы жанрға жұмсады. 1597 жылдан 1602 жылға дейінгі бес жыл ғана Дрейтон Филипп Хенслоудың театрлық синдикатына материал жеткізетін драматургтер тобының тұрақты мүшесі болды. Хенслоудың күнделігі Дрейтонның атын сол кезеңдегі 23 пьесамен байланыстырады және Дрейтонның Томас Деккер, Энтони Мундей және Генри Четтл сияқты Хенслоудың басқа да тұрақтыларымен бірлесіп жұмыс істегенін көрсетеді. Осы 23 пьесаның тек біреуі ғана сақталған – ол Дрейтон Мундей, Роберт Уилсон және Ричард Хатвеймен бірлесіп жазған «Сэр Джон Олдкаслдың» 1-бөлігі. «Олдкасл» пьесасының мәтінінде Дрейтонның қолынан шыққан нақты белгілер жоқ; оның поэзиясының барлық туындыларындағы стильдік ерекшеліктері (өсімдік атауларының, жұлдыз атауларының және басқа да сирек кездесетін сөздердің бай лексикасы; түпнұсқа қысқарту формаларын жиі қолдану, кейде екі апострофпен, мысалы «th'adult'rers» немесе «pois'ned'st») мәтінде мүлдем кездеспейді, бұл оның ортақ еңбекке салған үлесі айтарлықтай болмағанын көрсетеді. Хенслоудың күнделігі Дрейтонның жеке жұмысы деп көрсеткен «Уильям Лонгсворд» пьесасы ешқашан аяқталған жоқ. Дрейтон драматург рөлінен гөрі импресарио рөлін ұнатқан болуы мүмкін; ол 1608 жылы құрылған «Уайтфрайрс» театрының жалға алушыларының бірі болды, оның серігі драматург Томас Лодждың жүрдек інісі Томас Вудфорд болды. 1606 жыл шамасында Дрейтон «Корольдің сауықтарының балалары» деп аталатын балалар актерлерінің труппасын ұйымдастырған синдикаттың құрамына кірді. Бұл топ бұрынғы «Пауылдың балалары» тобының жаңа аты болуы мүмкін, себебі соңғысы осы уақытқа дейін тарап кеткен сияқты көрінеді. Бұл кәсіп сәтті болмады және 1609 жылы сот дауларына ұшырады.
Достық қарым-қатынас
Дрейтон сол дәуірдегі ең белгілі адамдардың досы болды. Ол Драммондпен жақын қарым-қатынаста болды; Бен Джонсон, Уильям Браун, Джордж Уизер және басқалар оның достары еді. 1661 жылы Стратфорд-Авонға ауысқан викарий Джон Уорд, Шекспир туралы әңгімелерді жинауға тырысып, "Шекспир, Дрейтон және Бен Джонсон (sic) көңілді кездесу өткізді, және Шекспир сол жерде жұққан қызбадан қайтыс болды, олар тым көп ішкен сияқты" деп жазды. Дрейтонның бір өлеңінде, Генри Рейнольдс мырзаға арналған элегиясында немесе хатында ол Шосер заманынан бастап өзінің заманына дейінгі ағылшын ақындары туралы, соның ішінде Шекспир туралы құнды пікірлер қалдырды. Оның өз мойындауларынан оның мазасыз және қанағаттанбаған, сонымен қатар лайықты адам болғанын көруге болады.
Басылымдар
1748 жылы Уильям Олдзидің редакциялық бақылауымен Дрейтонның толық шығармаларының фолио басылымы жарық көрді, ал 1753 жылы төрт томдық кварто басылымы жарық көрді, бірақ олар өте нашар және қате дайындалған. 1876 жылы Ричард Хупер Дрейтонның шығармаларының әртүрлі нұсқаларымен толық басылымын жоспарлады, бірақ ол аяқталған жоқ; 1883 жылы А. Х. Буллен редакциялаған таңдамалы шығармалар жинағы жарық көрді. Әсіресе Оливер Элтонның «Майкл Дрейтон» (1906) еңбегін қараңыз. Дрейтонның шығармаларының толық бес томдық басылымы 1931–1941 жылдары Оксфордта жарық көрді (1961 жылы қайта өңделді), оны Дж. Уильям Хебель, К. Тиллотсон және Б. Х. Ньюдигейт редакциялады. Ол және 1953 жылы Джон Бакстон редакциялаған Гарвардта жарық көрген Дрейтонның өлеңдерінің екі томдық басылымы – Конгресс кітапханасы тіркеген оның өлеңдерінің 20 ғасырдағы жалғыз басылымдары болып табылады.