Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың бұл аймағы этникалық топтарының ерекше мәдениетімен танымал, ол ханқытайлардан мүлдем өзгеше. Бұл жердегі халық, сәулет, тіл және мәдениет шан, дай және тай халықтарына, соның ішінде тай және лаос халықтарына жақын.
This region of China is noted for the distinct culture of its ethnic groups, one that is very different from that of the Han Chinese. The people, architecture, language and culture more closely resemble those of the Shan, Dai and Tai peoples, which includes the Thai and Lao.
Этимология
Сибсонгпанна (тай луэ:; สิบสองพันนา;) – тай луэ тіліндегі күрделі атау, «он екі» (сипсонг), «қалашық» (пан) және «шалы» (на) сөздерінен құралған. Бұл атау муэнгтің дәстүрлі түрде он екіге бөлінуін көрсетеді, бұл бөліктер панна деп аталған. Бұл этимология 1890-1945 жылдар аралығында француз Индокитайындағы «Он екі Тай кантоны» деген мағына берген, тай тілінде сөйлейтін автономды аймаққа ұқсас. Сишуанбанна Тай Ахом қолжазбасында, Юньнань провинциясының Дай халқынан тараған және кейін Ассамға көшіп кеткен Ахом ұрпақтары жазған «Лит Фи» еңбегінде Монг Ри Монг Рамның ата-бабаларының жері ретінде еске алынған.
Sibsongpanna (Tai Lue: ; สิบสองพันนา; ; ) is a Tai Lü compound consisting of sipsong (, 'twelve'), pan 'township' and na (, 'rice paddy'). The name refers to the traditional division of the mueang into twelve districts that were called panna The etymology is parallel to the autonomous Tai speaking region in French Indochina from 1890 to 1945 called Sip Song Chau Tai, meaning 'twelve Tai cantons'. Xishuangbanna was mentioned as ancestral land Möng Ri Möng Ram in Tai Ahom Manuscript Lit Phi written by Ahom descendants of Dai people of Yunnan who later migrated to Assam.
Тарих
1886 жылға дейін аймақ Чианг Хунг деп аталатын, Қытай, Ланна және Бірма әулеттері арасында күрескен Тай Лью Королдығы болды. 1296 жылы моңғолдар басып алғаннан кейін, Мин және Цин императорлары Чианг Хунгтың Тай Лью билеушілерін туғыс Туси губернаторы етіп тағайындады. 1563 жылы Бірманың Тауңгу әулеті патшасы Байиннаунг Чианг Хунгты жаулап алды. Бірмалықтар мен қытайлықтар Шишуанбаннаны бірлесіп басқаруға келісті, оның билеушісі Бірма мен Қытай өкілдерінің бірлесіп төрағалық еткен салтанатты рәсімде таққа отырды. 19 ғасырдағы ішкі даулардың нәтижесінде, ол қысқа мерзімге Луанг Прабанг пен Раттанакосин Корольдығының Бірма-Сиам соғысы (1849–1855) кезінде тәуелді мемлекетіне айналды. 1886 жылы Британ империясы Жоғарғы Бірманы басып алғаннан кейін, ол Британ Үндістанының бір бөлігіне қосылды. 1892 жылы британдықтар Чианг Хунгты Цин әулетіне қайтарды. 1911 жылы Цин үкіметін құлатқан Синьхай революциясының қаостық кезеңінде, жергілікті көшбасшы Чхао Маха Менг Цзе Цинь әулетінің қалдықтарына қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Жаңадан құрылған Қытай Республикасының Юньнань провинциялық үкіметі 1913 жылы Чхао Менг Цзе көтерілісшілерін басу үшін әскер жіберді. Ке Шусун "Шекараны басқарудың 13 қағидасы" бойынша басқару үшін Шишуанбаннада қалды, ол жер мен салық салу сияқты мәселелерде хань және дай халқы арасындағы теңдікті, этникалық топтар арасындағы некелесуге рұқсат беруді және мьянмалық монахтық білім беруден гөрі зайырлы және техникалық білім беруді қолдады. Екінші Қытай-Жапон соғысы (1931–1945) кезінде Шишуанбанна жапон әскерлерінің ауыр бомбалауына ұшырады, сонымен қатар Жапонияның одақтасы Таиландтан Пан-Тай идеологиялық үгіт-насихаты күшейді. Хсие айтуынша, бұл Дай Льюе халқы арасындағы кең ауқымды Пан-Тайлық ұғымның тартымдылығын азайтты. Қытай Азамат соғысының соңғы кезеңінде Куоминтаңның көптеген қалдықтары Коммунистерден Шишуанбаннадан Бірманың Шан штатына қашып өтті. Жаңа Қытай Халық Республикасы 1949 жылдан бастап Шишуанбаннаға әскери емес экспедицияларды жіберіп, христиандық батыс миссионерлерінің орнына мектептер мен ауруханалар сияқты қызметтерді ұсынды. Коммунистер 1952 жылы Куоминтаңның адалдарынан префектураны басып алды. 1953 жылдың 23 қаңтарында ҚХР Шишуанбанна Дай автономиялық аймағын құрып, туғыс басшылар жүйесін жойды. Сол жылы Шишуанбаннаның Халық Конгресі Тай Лью тілінде материалдарды басып шығару үшін Тай Тхам әліпбиіне негізделген Жаңа Тай Лью әліпбиін жасады. Шишуанбанна 1955 жылы автономиялық префектура мәртебесін алды, бірақ Цзиндаң И автономиялық ауданы мен Цзянчэн Хани және И автономиялық ауданы құрылғаннан кейін бірқатар аумақтарын жоғалтты. 1956 жылдың қаңтарында жер реформасы басталды, ол ауылдық әкімдердің билігін жойды. Мемлекеттік резеңке плантациялары ҚХР-дың алғашқы кезеңінде аймақтың байлығының басым бөлігін құрады. Шишуанбаннаға Мәдени революция кезінде (1966–1976) "Ауылға бару" қозғалысы аясында білімді жастардың көптеп келуі байқалды. Осы кезеңде Шишуанбаннадағы будда ғибадатханалары қойма ретінде пайдаланылды, олар 1981 жылы ғана бастапқы мақсатына қайта оралды. 1987 жылы Шишуанбанна үкіметі Шишуанбанна Дай ұлттық автономиялық префектурасының Өзін-өзі басқару туралы заңын қабылдады, ол жергілікті заңдарды Қытай Халық Республикасының Өңірлік ұлттық автономия туралы заңымен үйлестірді. Шао Цуньсин (召存信, 1922–2015), бұрынғы бас қолбасшының сыртқы кеңесінің басшысы (1944–1950) және Менг Пэннің басшысы (1938–1950), 1955 жылдан 1992 жылға дейін автономиялық префектураның басшысы болды.
Before 1886, the region was called Chiang Hung, a Tai Lue Kingdom contended between China, Lanna and the Burmese dynasties. Following the Mongol conquest in 1296, subsequent Ming and Qing emperors appointed the Tai Lue rulers of Chiang Hung as a native Tusi governor. In 1563, King Bayinnaung of Burma's Taungoo Dynasty captured Chiang Hung. The Burmese and the Chinese agreed on the joint domination over Xishuangbanna, whose ruler was enthroned in a ceremony in which both Burmese and Chinese representatives jointly presided. After internal disputes regardign In the 19th century, it briefly became a tributary state of Luang Prabang and the Rattanakosin Kingdom during the Burmese–Siamese War (1849–1855). When the British Empire occupied Upper Burma in 1886, it became a part of British India. In 1892, the British transferred Chiang Hung to the Qing Dynasty. In the chaos of the Xinhai Revolution that overthrew the Qing government in 1911 in favor of a Chinese republican government, a local leader, the Chao Maha of Meng Jie, staged a rebellion against Qing remnant officials. The Yunnan provincial government of the newly established Republic of China sent troops in 1913 to oust the Chao Meng Jie rebels. Ke Shuxun remained in Xishuangbanna to govern with his "13 Principles of Governing the Frontier", which emphasized equality between Han and Dai in areas such as land ownership and taxation, allowed intermarriage between the ethnic groups and promoted education in secular and technical subjects, rather than Burmese based monastic education. The Second Sino Japanese War (1931 1945) saw the heavy bombardment of Xishuangbanna by Japanese troops and a simultaneous influx of Pan Taiist propaganda from Japan's ally, Thailand. According to Hsieh, this reduced the appeal of a broad pan Tai identity among the Dai Lue. During the final phase of the Chinese Civil War, many remnants of the Kuomintang fled from Communists forces into Burma's Shan State from Xishuangbanna. The new People's Republic of China sent various non military expeditions to Xishuangbanna from 1949 to provide services such as schools and hospitals to replace those from Christian western missionaries. The Communists took control of the prefecture from Kuomintang loyalists in 1952. On January 23, 1953, the PRC established the Xishuangbanna Dai Autonomous Region and ended the native chieftain system. That year, the People's Congress of Xishuangbanna created the New Tai Lue alphabet, based on the Tai Tham alphabet, for printing material in the Tai Lü language. Xishuangbanna was made an autonomous prefecture in 1955 but lost some territory on the creation of Jingdong Yi Autonomous County and Jiangcheng Hani and Yi Autonomous County. Land reform started in earnest in January 1956, destroying the power of the village headmen. State owned rubber plantations accounted for most of the region's wealth during the early PRC period. Xishuangbanna also received an influx of educated youth during the Down to the Countryside Movement of the Cultural Revolution (1966 1976). During this period Buddhist temples in Xishuangbanna were used as barns, only being restored to their original purpose in 1981. In 1987, the Xishuangbanna government promulgated the Law of the Xishuangbanna Dai Nationality Autonomous Prefecture for Self government to bring local laws into line with the national Law of the People's Republic of China for Regional National Autonomy. Shao Cunxin (召存信, 1922–2015), former head of the Chieftain's outer council (1944–1950) and chief of Meng Peng (1938–1950), was the chief of the autonomous prefecture from 1955 to 1992.
География
Шишуанбанна префектурасының ауданы Дай халқының мекені болып табылады. Бұл аймақ Юньнаньның көп бөлігінен төменде жатыр және тропикалық саванна климатына (Кеппен климаттық жіктелуі Aw) жақын, ылғалды субтропикалық климатқа (Кеппен климаттық жіктелуі Cfa) ие.
The prefecture has an area of Xishuangbanna is the home of the Dai people. The region sits at a lower altitude than most of Yunnan, and has a humid subtropical climate (Köppen climate classification Cfa) that borders closely on a tropical savanna climate (Köppen climate classification Aw).
Биологиялық әртүрлілік
Шишуанбанна Юньнань провинциясының биологиялық әртүрлілігінің көп бөлігін, ал Юньнань провинциясы Қытайдың биологиялық әртүрлілігінің көп бөлігін қамтиды. Бұған оның тропикалық климаты және соңғы уақыттарға дейін шалқары орналасуы себеп. Құрметті өсімдіктерге қоса, Шишуанбанна Қытайдағы соңғы азиялық пілдердің мекені; бұл түрлер бірнеше жүз жыл бұрын-ақ елдің үлкен бөлігінде кездесетін. Пілдер қорықта қорғалады, бірақ өсімдіктердің әртүрлілігіне бес онжылдықтан бері қауіп төніп тұр, себебі табиғи каучук плантациялары жаңбырлы ормандарды толығымен жойып, оларды Бразилиядан әкелінген ағаштардың бір түрлі егісімен алмастыруда. Passiflora xishuangbannaensis – Хишуанбаннаға ғана тән жақында ашылған пассифлора түрі.
Xishuangbanna harbors much of the biodiversity of Yunnan, which harbors much of the biodiversity of China. Its tropical climate and its remoteness until recent times account for this. In addition to an abundance of plants, Xishuangbanna is home to the last few Asian elephants still in China; the species roamed over a large part of the country even as late as a few hundred years ago. The elephants are protected in a reserve, but the plant diversity is threatened by, and has for five decades been threatened by, the proliferation of natural rubber plantations which completely destroy the rainforest and replace it with a monoculture of trees originally from Brazil. Passiflora xishuangbannaensis is a recently discovered passiflora species that is endemic to Xishuangbanna.
Демография
2000 жылғы ұлттық халық санағы бойынша, Шишуанбаннада 993 397 адам тұрды, халық тығыздығы – 50,43 адам/км². 2000 жылғы ұлттық халық санағы мәліметтеріне сәйкес, Дай халқы 29,89% құрап басымдық танытса, ханьқытайлар 29,11% көрсетіспен олардан кейін екінші орында тұр. Алайда, 1977 жылғы халық санағы кезінде хань халқы Шишуанбаннадағы ең ірі этникалық топты құрады, ол 627 089 тұрғынның 36,53% -ын білдірді, ал Дай халқы 33,15%, ал қалғандары 30,32% құрады. Шишуанбанна үкіметі хань, дай және басқалар етникалық топтарының әрқайсысының шамамен 33% деңгейінде этникалық тепе-теңдікті сақтауға ұмтылды; бұл саясат «үш үш үш жоспары» деп аталады.
The 2000 national census documented that Xishuangbanna had 993,397 inhabitants with a population density of 50.43 inhabitants per km2. According to the 2000 national census, Dai people make up the plurality at 29.89%, with the Han Chinese coming in at a close second at 29.11%. At the time of the 1977 census, however, Han people made up the largest single ethnic group in Xishuangbanna, making up 36.53% of a population of 627,089, while Dai made up 33.15%, and others 30.32%. The Xishuangbanna government has strived to maintain this ethnic balance of around 33% of each group: Han, Dai, and other; this policy is known as "the plan of three three three"
1940 жылдардағы әлеуметтік ұтқырлықтың артуына дейін Шишуанбанна тұрғындары бір-бірін топтардың стереотипті орналасқан жеріне сәйкес «айдындықтар» немесе «таулықтар» деп атады. Хан және Дай халқы көбінесе тауларда өмір сүрді және әлеуметтік жағынан үстемдік танытты, ал Дай емес этникалық азшылықтар айдындарда тұрды және саяси құқықтарынан айырылды. Дай халқы бұрын Байи (摆夷) деп аталды, ал 1936 жылғы Гоминьдан реформасына дейін «бай» бөлігі иттің радикалмен (lang=zh) жазылған. ҚХР үкіметі радикалға қарамастан, «Байи» терминінің кемсітуші екенін шешіп, оның орнына «Дай» (傣) терминін қабылдады. Тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір этникалық азшылықтар кемсітушілікті азайту және әлеуметтік мәртебесін арттыру үшін Дай халқының кейбір ерекшеліктерін қабылдады, мысалы, Бланг халқы саронг киюді, матрилокалды тұруды және Тай Тхам әліпбиін үйренуді қабылдады.
Before the increasing social mobility of the 1940s, inhabitants of Xishuangbanna called each other "basin people" or "mountain people" in reference to the groups' stereotyped location. The Han and Dai lived mostly around the mountains and played a socially dominant role, while the non Dai ethnic minorities lived in the basins and were politically disenfranchised. The Dai used to be called the Baiyi (摆夷), and until a 1936 Kuomintang reform, the bai part was written with the dog radical (lang=zh). The PRC government decided that regardless of radical, the term Baiyi is pejorative, and adopted Dai (傣) instead. Historically, some ethnic minorities adapted some Dai characteristics in order to alleviate discrimination and increase their social status, such as the Blang people adopting the sarong, practicing matrilocal residence, and learning the Tai Tham alphabet.
Мәдениет
Префектурада орналасқан алты атақты шай таулары аймағы 20-шы ғасырдағы ең жоғары сапалы Pu erh шайларын өндірді. Шишуанбанна табиғаты, тарихи және мәдени ресурстарға бай, оның фольклоры, жаңбырлы ормандары, сирек кездесетін өсімдіктері мен жануарларымен ерекшеленеді. Оның басты туристік тартымдарына Менглунь тропикалық ботаникалық бақшасы, Манфэйлонг пагодалары (Тануочжуанлонг), Цзинчжэн павильоны, Жабайы пілдер шатқалы және Ганланбадағы Дай халқының ауылы жатады. 1400 жылдан астам тарихы бар Манчжуман буддалық ғибадатханасы да өте танымал туристік орын. Кешен төрт бөлімнен тұрады: негізгі зал, сутралар жинақталатын павильон, алтын пагода және барабан мұнарасы. Бұл ғибадатхана Оңтүстік-Шығыс Азия аймағында кеңінен танымал және жыл сайын Шри-Ланка, Таиланд, Мьянма және Лаос елдерінен келген буддалық монахтар мен қонақтарды қызықтырады. Белгілі дәстүрлі мереке – Дай халқының Жаңа жылы, су шашырату фестивалі. Ол сәуірдің 13-15 күндері аралығында үш күнге созылады. Су фестивалінен басқа, оған аждаһа қайықтары жарысы, жергілікті зымырандарды атқылау, және Конгмин шамдарын ұшыру сияқты шаралар да кіреді.
The Six famous tea mountains region located in the prefecture produce some of the most highly regarded Pu erh tea in the 20th century. Xishuangbanna is rich in nature, historical and cultural resources, noted for its folklore, rain forests, rare plants, and wildlife. Its major tourist attractions include Menglun Tropical Botanical Garden, Manfeilong Pagodas (Tanuozhuanglong), Jingzhen Pavilion, Wild Elephant Gully, Dai people's village at Ganlanba. The Manchunman Buddhist Temple, which has a history of more than 1400 years, is also a very popular tourist attraction. The complex is made up of four parts, the main hall, the sutra collection pavilion, the gold pagoda, and the drum tower. The temple is well known within the Southeast Asian region and each year attracts Buddhist monks and visitors from Sri Lanka, Thailand, Myanmar and Laos. The well known traditional festival is the Dai New Year, known as the Water Splashing Festival. It lasts for three days from April 13 to 15. Besides the water festival event it also consists of some other events such as Dragon boat races, the firing of indigenous missiles, flying Kongming Lamps.
Көлік
1990 жылы Шишуанбанна Гаса әуежайы (бұрынғы Цзиньхун халықаралық әуежайы) ашылғаннан бері, Шишуанбаннаға әуемен саяхаттау көбірек танымал және ыңғайлы болды. Күнделікті рейстер Шишуанбаннаны Куньмин қаласымен байланыстырады. Аймақ сондай-ақ Дали, Чэнду және Бангкокпен әуе байланысына ие. Шишуанбанна әуежайы Цзиньхун қаласының оңтүстігінде орналасқан. Юньнань және көршілес провинцияларға автобус бағыттары да бар. Куньминнен Цзиньхонгқа дейінгі қашықтық 590 шақырымды құрайды. Ұзақ қашықтыққа жүретін автобустар Куньмин Оңтүстік автовокзалынан шығып, Цзиньхун автовокзалына жетеді, бағасы 210–250 юань, саяхат уақыты шамамен 8–10 сағат. 2010 жылдың қазан айында Шишуанбаннаны Лаос елінің Вьентьян қаласымен байланыстыратын темір жол салу жоспары жарияланды; қазіргі таңда темір жол құрылысы аяқталды және пайдалануға берілді. Таиландқа да қатынау мүмкіндігі бар.
Since the opening of the Xishuangbanna Gasa Airport (formerly Jinghong International Airport) in 1990, traveling to Xishuangbanna by air has become more popular and convenient and there are daily flights connecting Xishuangbanna with Kunming City. The area also has air connections with Dali, Chengdu and Bangkok. The Xishuangbanna Airport is south of Jinghong City. There are also bus routes to places all over Yunnan and neighboring provinces. It is 590 kilometers from Kunming to Jinghong. Long distances buses depart from Kunming South Station and arrive at Jinghong Bus Station, costing CNY 210–250, which is about 8–10 hours duration. In October 2010, plans were announced for a railway linking Xishuangbanna to Vientiane, Laos; the railway is now completed and in operation. Connections to Thailand are also possible.