Кіріспе

Сөз ойындарының түрі

Каламбур, сонымен қатар сирек парономазия деп те аталады, – бір сөздің бірнеше мағынасын немесе бірдей дыбысталатын сөздерді әзіл немесе сөздік әсерге қолдану арқылы жасалатын сөз ойынының бір түрі. Мұндай екіұштылықтар гомофондық, гомографиялық, метонимикалық немесе бейнелі тілді қасақана пайдаланудан туындауы мүмкін. Каламбур малапропизмнен өзгеше, себебі малапропизм – дұрыс тіркестің бұрыс түрі, ал каламбурда бірнеше (дұрыс немесе ақылға қонымды) түсіндірмелері бар тіркестер қолданылады. Каламбурлар әзілдер немесе идиомалық құрылымдар ретінде қарастырылуы мүмкін, әсіресе олардың қолданылуы мен мағынасы белгілі бір тілге немесе оның мәдениетіне тән. Жазуда каламбурлардың тарихы ұзақ. Мысалы, римдік драматург Плаут каламбурларымен және сөз ойындарымен танымал болған.

Гомофоникалық

Гомофоникалық каламбур – бірдей естілетін (гомофондар), бірақ мағынасы бір емес сөздерді қолданатын каламбур. Уолтер Редферн осы түрді «Каламбур жасау – бір атаулы сөздерді синонимдер ретінде қарау» деп түйіндеген. Мысалы, Джордж Карлиннің «атеизм – пайғамбар емес институт» деген сөзінде «пайғамбар» сөзі оның гомофоны «пайда» орнына қойылып, «пайдасыз институт» деген таныс тіркесті өзгертеді. Сол сияқты, «Сұрақ: Германияда әлі де әскерлеріміз неліктен бар? Жауап: Орыстарды чехиялықтардың арасында ұстау үшін» деген әзіл гомофондар «check» пен «Czech»-тің дыбыстық екіұштылығына негізделген. Көбінесе каламбурлар қатаң гомофоникалық болмайды, бірақ бірдей емес, ұқсас дыбыс жасайтын сөздермен ойнайды, мысалы, «Pinky and the Brain» мультсериалынан алынған мысал: «Солай деп ойлаймын, Ми, бірақ егер безгеге мүмкіндік берсек, лима бұршақтары шетте қалғандай сезінбесе керек?» Бұл «Give Peace a Chance» соғысқа қарсы ұрандағы «безге» мен «бейбітшілік» сөздерінің ұқсас, бірақ бірдей емес дыбысымен ойнайды.

Гомографиялық

Гомографиялық каламбур бірдей жазылатын, бірақ мағынасы мен дыбысталуы әртүрлі сөздерді пайдаланады. Олардың шығу тегіне байланысты, гомофоникалық каламбурларға керісінше, олар көбінесе естуден гөрі көру қабілетіне сүйенеді. Оларды гетеронимдік каламбурлар деп те атайды. Каламбурға қолданылатын сөздер әдетте екі түрлі сөз табының бөлігінде болады және көбінесе ерекше сөйлем құрылымын қажет етеді, мысалы: "Бір күні шошқадан көп баласының себебін сұрағанда, ол қарапайым ғана жауап берді: «Менің шошқамыздың жабайы сұлысы көп шошқа тудырды». Гомофоникалық және гомографиялық каламбурды біріктіретін мысал – Дуглас Адамстың: «Гитараны қосып баптауға болады, бірақ тунец балығын баптауға болмайды. Әрине, бас гитарада ойнасаңдар ғана». Бұл фраза tune және tuna сөздерінің гомофоникалық қасиеттерін, сондай-ақ bass сөзіндегі гомографиялық каламбурды қолданады, онда /b/eɪ/s/ (тартылатын аспап) және /b/æ/s/ (балықтың бір түрі) бірдей жазылу арқылы мағыналық екіұштылыққа қол жеткізіледі. Гомографиялық каламбурлар міндетті түрде грамматикалық ережелерге бағынуы керек емес және каламбурдың контексінен тыс түсіндірілгенде көбінесе мағынасыз болып көрінеді.

Біртекті

Гомонимдік әзілдер, тағы бір жиі кездесетін түрі, гомографтар мен гомофондар болып табылатын сөздерді пайдалану арқылы туындайды. "Саясатқа қатысу – гольф ойнау сияқты: бір жаман жалғаннан кейін екінші жаман жалғанға түсіп қаласың" деген мәлімдеме "қасақана жалғандық" және "бір нәрсенің тоқтаған жері" ретінде "жалған" сөзінің екі мағынасын пайдаланады. Исаак Азимовтің қайталаған әзілінің бейімделуі: "Экран есігіне шапқанда өзін жарақаттаған кішкентай ақымақ туралы естідіңіз бе?" сөзі "күш салу" және "сүзу" мағыналарындағы "жарақаттану" ойынын көрсетеді. Гомонимдік әзіл полисемиялық болуы мүмкін, онда сөздер гомонимді болуы керек және сонымен қатар байланысты мағыналарға ие болуы керек, бұл жағдай көбінесе субъективті болады. Дегенмен, лексикографтар полисемаларды бір сөздік леммасының (бірегей нөмірленген мағынасы) ішінде тізімделген деп анықтайды, ал гомонимдер жеке леммаларда қарастырылады.

Құрамаланған

Құрама әзіл – екі немесе одан көп әзілден тұратын мәлімдеме. Мұндай жағдайда, әзілдің құрамына кіретін жеке сөздерді немесе тіркестерді пайдалану арқылы сөз ойыны бүкіл мәлімдемеге тигізгісі келген әсерді тудыра алмайды. Мысалы, Ричард Уэтелидің күрделі мәлімдемесінде төрт әзіл бар: «Неліктен адам Ұлы шөлде аштан өлмейді? Өйткені ол ондағы құмды жей алады. Бірақ сэндвичтерді сол жерге кім әкелді? Нұх Хамды жіберді, ал оның ұрпақтары жиналып, көбейді». Бұл әзіл құмның онда болуы / сэндвичтердің онда болуы, Хам / шұжық, жинау / горчица және көбейту / нан сияқты сөздерді пайдаланады. Сол сияқты, «пианино – менің шеберлігім емес» деген фраза форте және пианино сөздерінің екі мағынасын байланыстырады: біреуі – музыкадағы динамикалық белгілер үшін, екіншісі – сөйлемнің тікелей мағынасы үшін, сондай-ақ бұл аспаптың бұрынғы атауы – «пианофортеге» сілтеме жасайды. Құрама әзілдер бір сөзді ортақ тұтатын екі фразаны да біріктіруі мүмкін. Мысалы, «Математиктер демалыс күндері қайда барады? «Мёбиус» стриптиз клубына!» – бұл Мёбиус жолағы және стриптиз клубы терминдерімен әзілдеу.

Қайталану

Рекурсивті әзіл – әзілдің екінші аспектісі бірінші элементті түсінуге сүйенеді. Мысалы, "π – жарты пирог ғана" ("π радиан 180 градусқа тең, яғни жарты шеңбер, ал пирог – толық шеңбер). Тағы бір мысал: "Шексіздік – шектілікте жоқ", яғни шексіздік шекті диапазонға кірмейді. Тағы бір мысал: "Фрейдтік қателік – бірдеңе айтқанда анаңызды айту". "Иммануил әзілдемейді, ол Кантты айтады" деген рекурсивті әзіл Оскар Уайльдқа жатқызылады. Марк Элвин бұл "ерекше қытайлық көрнекі әзіл түрінің" жазу таңбаларын заттармен салыстыруды қамтитынын айтады. Таңба иесінің атына негізделген көрнекі әзілдер геральдикалық өрнектің түрі ретінде кеңінен қолданылады, оларды "сөздік қанаттар" деп атайды. Олар ғасырлар бойы Еуропа бойынша қолданылып келеді, тіпті соңғы кезде Ұлыбритания корольдық отбасының мүшелері де қолданды, мысалы, Королева Ана Елизавета мен Йорк принцессасы Беатристің қанаттарында. АҚШ президенттері Теодор Рузвельт пен Дуайт Д. Эйзенхауэрдің қанаттары да сөздік қанаттар болып табылады. Фонетикалық емес мәтіндер контекстінде, "4 сурет 1 сөз" ойыны – ойыншылар төрт суреттен ортақ сөзді табуы керек болатын көрнекі панонормазияның мысалы.

Параномастикалық құрмалас сөздер

Парономазия – сөзбен ойнаудың, әзіл жасаудың немесе риторикалық эффект құрудың формальды атауы. Параномастикалық әзілдер көбінесе таныс идиомаларды, мақал-мәтелдерді немесе тіркестерді өзгертіп, күлкілі эффект беру үшін қолданылады. Әзілдің классикалық құрылымы – кіріспеден кейін күлкілі тұсқа апару – параномастикалық әзілдердің кең таралған форматы. Мұнда күлкілі тұс сөздің бірнеше мағынасын пайдаланып, күтілген тіркесті өзгертеді. Мысалы, "Бұрын нан пісіруші едім, бірақ жеткілікті қамыр жасауға шамам келмеді" деген сөйлемде "қамыр" сөзі нан жасау үшін қолданылатын затты да, ақшаны да білдіреді. Осындай әзілдер жарнамада, комедияда және әдебиетте ессіз және есте қаларлық хабар жеткізу үшін жиі қолданылады. Мысалы, бір көшіру компаниясының жарнамалық слоганы: "Біз қол-аяқтан қымбат алмаймыз. Бізге буксировка керек". Мұндағы таныс "қол-аяқ" тіркесі "буксировка" сөзімен параномастикалық түрде алмастырылған, бұл "бармақ" сөзімен дыбыстық ұқсастықты пайдаланып, компанияның мүлікті буксировкалау қызметіне сілтеме жасайды.

Метонимдік сөз тіркестері

Метонимикалық әдептеулер сөздер арасындағы метонимикалық қатынасты пайдаланады, онда сөз немесе сөз тіркесі онымен тығыз байланысты нәрсені білдіру үшін қолданылады. Мұндай әдептеулерде бір термин онымен ұғым немесе идея жағынан тығыз байланысты басқа терминмен алмастырылады. Әдептеудің күлкілігі немесе тапқырлығы көбінесе екі ұғым арасындағы күтпеген, бірақ орынды байланыстан туындайды. Мысалы, «Ақ үй тепе-тәуірін жоғалтты» деген гипотетикалық жаңалықтар тақырыбын қарастырайық. Бұл жағдайда «Ақ үй» АҚШ үкіметін метонимикалық түрде бейнелейді, ал «тепе-тәуір» физикалық тұрақтылық (ғимараттың өзі құлап бара жатқандай) немесе қаржылық тепе-тәуірлік (бюджеттегідей) ретінде түсіндірілуі мүмкін, осылайша әдептеу жасалады. Метонимикалық әдептеулер әдептеулердің жеке санаты ретінде кеңінен танылмағанмен, олар сөз ойындарына қосымша мән қабатын қоса алатын күрделі тілдік құрал болып табылады.

Силлептикалық/гетеронимдік таңбалар

Силлепсис немесе гетеронимия – бір сөздің бірден сөйлемнің қалған бөлігіне әсер ететін, сонымен бірге қолданылған тіркестің мағынасын өзгертетін әдеби тәсіл. Бұл тәсіл сөзді бір мезгілде тура және метафоралық мағынада қолданып, күтпеген және көбінесе қызықты әсер тудырады. Силлепсистің мысалы: "Ол стаканын, батылын, көзін және оның үмітін көтеру арқылы өзінің талаптарын төмендетті". Бұл жағдайда "көтеру" әрбір тізімделген нәрсеге әртүрлі мағынада қолданылады, байланысты ойыншылықтар тізбегін құрайды. Мұндай тәсіл әдебиетте, әсіресе тілмен ойнайтын туындыларда жиі кездеседі. (Ол балаларды тәрбиелеу арқылы оның өзіне деген сенімін құлатты.) Силлепсисті пайдаланушы белгілі авторлардың қатарында П. Г. Вудхаус та бар, ол бірде: "Егер ол шынымен ашулы болмаса, ол қуаныштан да алыс еді" деп жазған, "ашулы" және "қуанышты" есімдерінің қарама-қайшылығын пайдаланып, соңғысы көбінесе қолданылмайтын есім.

Антанакласис құрмашалары

Антанаклазис – бір сөзді немесе сөз тіркесін қайталап қолдану арқылы, әр қайталағанда мағынасы өзгеретін әдеби тәсіл. Күлкі немесе тапқырлық, таныс сөздің немесе сөз тіркесінің күтпеген мағыналық өзгерісінен туындайды. Бұл тәсіл көбінесе дыбыстас сөздерге, біртеңез сөздерге немесе сөздің немесе сөз тіркесінің контекстке бейімделу қабілетіне негізделеді. Классикалық мысал – Бенджамин Франклиннің: «Біз, әрине, барлығымыз бірігіп тұруымыз керек, әйтпесе, сөзсіз, барлығымыз жеке-жеке дарға асыламыз» деген сөзі. Осы цитатада «hang» сөзі алдымен «бірге болу» немесе «бірлесіп жұмыс істеу» мағынасында қолданылады, бірақ кейін «дарға асылу» мағынасында қайталанады. Бұл тәсіл әзілді де, мазмұнды да контексттерде жиі қолданылады, сөздердің көп қырлылығын көрсете отырып, тілге күрделілік қосады. Мұндай тәсілдер әдебиетте, сөздерде және жарнамада есте қаларлық және әсерлі сөздерді жеткізу үшін жиі пайдаланылады.

Басқа

Ричард Дж. Александр сөз ойындарының тағы екі түрін атап көрсетеді: графологиялық (кейде көруге қатысты) сөз ойындары, мысалы, бейнелі поэзия; және морфологиялық сөз ойындары, мысалы, портманто.

Комедия және әзіл-сықақ

Күлкі сөздері – әзіл-қалжыңдар мен комедиялық шоуларда жиі кездесетін әзілдер. Олар көбінесе әзілдің мән-жайында қолданылады, онда олар күрделі оқиғаға әзілді мағына береді. Бұлар "фегхуттар" деп те аталады. Келесі мысал «Майстер және Командир: Әлемнің алыс жағы» фильмінен алынған, бірақ бұл әзілдің түбі ескі ваудевилл дәуірінен бастау алады. Соңғы сәтте "екі жамандықтың кішісі" деген фразамен ойын жасалады. Обри әзіл айтқаннан кейін (көпшіліктің ризашылығын алған соң), доктор Матурин өнерге деген наразылығын білдіріп: «Ойын-қалжың жасаған адам қалта ұрлар еді» дейді. Капитан Обри: «Осы екі құртты көріп тұрсыз ба, доктор? Қайсысын таңдайсыз?» – деп сұрайды. Доктор Матурин: «Ешқайсысын да. Олардың арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Олар – Curculio тұқымдасының бір түрі». Капитан Обри: «Егер таңдау керек болса. Егер сіз таңдау жасауға мәжбүр болсаңыз. Егер басқа амал болмаса…» Доктор Матурин: «Жақсы, егер мені тығырыққа тіресеңіз. Мен оң қолдағы құртты таңдаймын. Оның ұзындығы мен ені айтарлықтай артық». Капитан Обри: «Міне, сені ұстадым! Сіз қызметте әрқашан екі құрттың ішіндегі кішісін таңдау керек екенін білмейсіз бе?» Көбінесе, күлкі сөздер комедиялық пародиалардың тақырыптарында қолданылады. Танымал ән, фильм және т.б. пародиасының тақырыбы пародиаланатын туындының тақырыбын еске түсіретіндей болуы мүмкін, кейбір сөздері дыбысталуы немесе жазылуы ұқсас сөздермен алмастырылады. Мысалы, студенттік а капелла топтары көбінесе музыкалық күлкі сөздермен аталады, осылайша әзіл арқылы жанкүйерлерді тартуға тырысады. Мұндай тақырып бірден осы туындының пародия екенін және қандай туынды пародиаланатынын көрсетеді, сондықтан қосымша «кіріспе» (түсіндірме) қажет емес. 2014 жылы Ли Нельсон жүргізген Лестер комедиялық фестивалінде Ұлыбританияның алғашқы Күлкі сөздер чемпионаты өтті. Жеңімпаз Даррен Уолш болды. Уолш кейін Остин, Техас қаласында өткен О. Генридің әлем чемпионатында қатысты. 2015 жылы Ұлыбританияның күлкі сөздер чемпионы Лео Кирс атанды.

Шекспир

Шекспирдің пьесаларында 3000-нан астам әдепкі сөз қолданылғаны болжанады. Көптеген әдепкі сөздер ұятты болғанымен, Елизавета дәуірінде әдепкі сөздер мен сөз ойындары әзілге қарағанда "әдеби өрнектелгендіктің белгісі" ретінде қарастырылған. Бұл, мысалы, "Ромео мен Джульеттада" өліміне жақын Меркуционың "Ертең мені сұра, мен қабірде жатырмын" деген сөзі сияқты, қапалы немесе "көріне беріс орынсыз" сахналардағы әдепкі сөздердің қолданылуынан көрінеді. Шекспир жеңіл әдепкі сөздермен де жиі ойнаған, Сэмюэл Джонсон шағымданған "әдепкі сөздер" осы сияқты болған. Джонсон: "Әдепкі сөз Шекспир үшін, саяхатшы үшін жарқын бу сияқты! Ол онымен кез келген оқиғаға барады, ол оны жолдан адастырып, батпаққа батырады. Оның санасына зиянды күші бар, оның тартымдылығына қарсы тұру мүмкін емес" деген пікір білдірген. Басқа жерде Джонсон әдепкі сөзді әзілдің ең төменгі түрі деп сынайды.

Риторика

Каламбурлар риторикалық құрал ретінде қолданылуы мүмкін, онда каламбур автор немесе сөйлеуші үшін көндіру құралы болып табылады. Каламбурлар кейде мәңкі тілді немесе әдемі емес деп есептелсе де, жауапкершілікпен қолданғанда, олар "әр түрлі жағдайларда және формаларда тиімді коммуникация құралы бола алады". Мұндай каламбурларды қолданудағы басты қиындық – каламбурдың мағынасы тыңдаушының біліміне байланысты әртүрлі түсіндірілуі мүмкін, бұл қабылданған хабардан бұрғытуына әкелуі мүмкін.

Дизайн

Сөз ойындарының басқа түрлері сияқты, парономазия кейде назар аудару немесе есте сақтау қасиеттері үшін қолданылады, сондықтан ол атауларда, жерлердің, кейіпкерлердің және ұйымдардың есімдерінде, сондай-ақ жарнамада және ұрандарда жиі кездеседі. Көптеген мейрамханалар мен дүкендердің аттарында каламбурлар қолданылады: Cane & Able мобильді денсаулық сақтау, Sam & Ella's Chicken Palace, Tiecoon галстук дүкені, Planet of the Grapes шарап және спирттік сусындар, Curl Up and Dye шаштараздық салоны, сондай-ақ «Пайлар мен әділетсіздік» кітабы, (YU+ME: арман) веб-комиксі және «Жақсы ниетпен аң ау» сияқты көркем фильмдер. Жапондық аниме «Speed Racer»-дің түпнұсқа жапондық атауы Mach GoGoGo! ағылшын тіліндегі «Mach» сөзінің өзіне, бес санын білдіретін жапон сөзіне (Mach Five көлігінің нөмірі) және шоудың басты кейіпкері Го Мифуне есіміне сілтеме жасайды. Бұл сондай-ақ көп тілді каламбурдың мысалы, оны толық түсіну үшін тыңдаушының бірнеше тілді білуі қажет. Шығарма кейіпкерлерінің аттарында да жиі каламбурлар кездеседі, мысалы, «Покемон» аниме сериалының басты кейіпкері Эш Кетчум және «Дракон шары» манга сериалының басты кейіпкері Гоку («Какарот»). Екі франшиза да кейіпкерлердің аттарына қосымша мағыналар енгізуімен белгілі. «Остин Пауэрс» фильмдерінде ер адамның жыныс мүшелерін білдіретін есімдерге үнемі каламбур жасалады. «Жұлдыздар жолы» ғылыми-фантастикалық телесериалында «B 4» – басты кейіпкер, андроид Датадан «бұрын» құрастырылған төрт андроидтың бірінің аты. «Жұлдыздар жолы» сериалының тағы бір эпизодындағы кітапханашы «Мырза Атоз» (А-дан Z-ға) деп аталды. «Арыстан патшасы 1½» фильмі «Сіз оның жартысын ғана көрдіңіз!» деген жарнамамен таныстырылды. Wyborowa Vodka «Ғасырлар бойы таза түрде танылды» деген ұранды қолданды, ал Northern Telecom «Әлем шақыратын технология» деп жариялады.

БАҚ-та

Параномазия бұқаралық ақпарат құралдарында берік орнықты. "Нью-Йорк Таймс" газетінің авторы Уильям Сафайр былай деп санайды: "Бұл үрдістің [параномазияны қолданудың] түбінде көбінесе тақырып жазушының жылдам әрі қызықты болу қажеттілігі жатыр, және бұл бұрын жек көрілетін әзіл түріне деген жаңа төзімділікке әкеліп соқты". Оқырманның назарын аудару үшін параномазия медиа тақырыптарында жиі қолданылады деп айтуға болады. Риторика маңызды, өйткені ол адамдарды тақырыпқа байланыстырады. Назар аударарлық мысал – "Нью-Йорк Пост" газетінің "Топлес барда бассыз дене" деген тақырыбы. Параномазия ауызша сөйлесімде де кең таралған. Сальваторе Аттардо ойын сөздерін – сөздік әзіл деп санайды. Ол Пепичелло мен Вайсбергтің лингвистикалық әзіл туралы теориясын талқылайды және лингвистикалық әзілдің жалғыз түрі – ойын сөздермен шектеледі деп есептейді. Өйткені ойын сөз – сөзбен ойнаудың өзі. Аттардо тек ойын сөздер ғана әзілді сақтай алады және бұл әзілдің маңызы зор деп санайды. Ол жағдайды жеңілдетіп, оны азайтпайды, есте қалдыруға көмектеседі, ал ойын сөздерді қолдану сөйлеушіні тапқыр көрсетеді. Параномазия баспа және ауызша сөйлесімде күшті болғандықтан, оның телерадио хабарларында да күшті болуы мүмкін деп болжауға болады. Медиадағы параномазияның мысалдары – қысқа сөз тіркестері. Олар параномазиямен байланысты әзіл мен риториканың арқасында есте қалуы мүмкін, осылайша сөз тіркесінің маңыздылығы артады.

Аң-таңдау және баламалы пайдалану

Парономазия мен басқа әдеби тәсілдердің, мысалы, екіұштылықтың арасында жіңішке айырмашылықтар бар. Қаламұштар көбінесе комедиялық немесе риторикалық эффект үшін жасалған қарапайым сөз ойындары болса, екіұштылық тіркестің өзінде жатпайтын, көбінесе әдейі жасырылған екінші мағынаға сілтеме жасайды. Екеуі де қасақана екі мағынаны пайдаланғандықтан, қаламұштар кейде екіұштылық болып келеді, және керісінше. Қаламұштар парапросдокиан, силлепсис және жұмыртқа түйіршіктерімен де ұқсастықтарды бөліседі. Сонымен қатар, гомографиялық қаламұштар кейде стилистикалық тәсіл – антанаклазиспен, ал гомофониялық қаламұштар полиптотонмен салыстырылады. Қаламұштар білім беру саласында түсініктілікті арттыру үшін жадты жақсарту құралы ретінде қолданылуы мүмкін. Абайсызда қолданғанда, қаламұштар мазмұнды тиімді нығайтады және материалды есте сақтауға көмектеседі. Кейбір тіл білімі мамандары қаламұштардың тудыратын шатасуды азайту үшін жаңа сөздер жасауға шақырады.

Сөйлемдерді ойнау үлгілері

Кейбір қалжыңдар контекстке байланысты, сондықтан контекст берілмесе, әзіл көбінесе тиімсіз болады. Қалжыңның әсерін арттыру үшін дұрыс уақытта айту маңызды. Төменде қалжыңдардың мысалдары мен оларды тиімді қолдануға болатын жағдайлар келтірілген. +Қалжың мысалдарыМүмкін контекст"Орындықтың арқасында тілегің орындалсын!" Біреуге орындық ұсынғанда, оның өтінішін орындау үшін. Егер сіз орындыққа байланысты тілектерді орындайтын орындық жын болсаңыз. "Сен тек аттың қарсыласысың!" Егер ат сіздің дағдыларыңызды немесе қабілеттеріңізді мойындамаса. "Танысуға қуаныштымын, пышақ!" Біреуді пышақтау алдында айтылатын сөз. Жаңа танысқан адамыңызға пышақтар коллекцияңызды көрсеткен кезде. "Мысық өлтірді ме? Ол тамаша өлім болар еді." Сізге немесе басқа біреуге мысық шабуыл жасағанға дейін немесе кейін айтылатын сөз.

Тарих және әлемдік қолданысы

Ежелгі Мысырдан қалпына келген, мифтерді жасау және түстерді түсіндіруде кеңінен қолданылған. Қытайда Шэнь Дао (шамамен б.з.б. 300 ж.) «ши» сөзін «күш» мағынасында, ал тағы бір «ши» сөзін «қызметтік лауазым» мағынасында қолданып, патшаның билігі оның патшалық лауазымымен байланысты екенін айтқан. Шамамен б.з.б. 2500 жылдар шамасында ежелгі Месопотамияда жазушылар клинопись арқылы сөздерді білдіру үшін әдейілеп сөздермен ойнаған. Танахта да сөз ойындары кездеседі. Майялар өздерінің иероглиф жазуында және қазіргі тілдерінде сөз ойындарын қолданғанымен белгілі. Жапонияда «графомания» – сөз ойындарының бір түрі болған. Бірақ қазіргі Жапонияда сөз ойындары көбінесе «дажаре» деп аталады. Тамил тілінде «Следай» деген сөз екі мағынасы бар сөзді білдіреді. Бұл сонымен қатар ежелгі тамил әдебиетінде поэзия стилі ретінде де қарастырылады. Сол сияқты, телугу тілінде «Слеша» деген сөз телугу әдебиетіндегі поэзиялық стильдердің бірі болып табылады.