Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәуелсіз әуеннің бір мезгілдегі жолдары – музыкалық текстура.
Simultaneous lines of independent melody
the musical texture
Полифония (/p//ə/'/l//ɪ//f//ə//n//i/ pəLIFənee) – бір ғана дауысты (монофония) немесе аккордтармен сүйемелденетін басты әуендік дауысты (гомофония) музыкалық текстураға қарама-қарсы, екі немесе одан көп тәуелсіз әуеннің бір мезгілде орындалуынан тұратын музыкалық текстураның түрі. Батыс музыкалық дәстүрде полифония термині көбінесе орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінің музыкасына қатысты қолданылады. Фуга сияқты барокко формалары полифониялық болуы мүмкін, бірақ олар көбінесе контрапункттық деп сипатталады. Сонымен қатар, контрапункт терминологиясына қарағанда, полифония көбінесе бір бөлігінде "тона қарсы тон" / "нүктеге қарсы нүкте" немесе бір бөлігінде тұрақты тон, екіншісінде әртүрлі ұзындықтағы мелизмдер болып келген. Барлық жағдайларда, тұжырымдама Маргарет Бенттің (1999) "диадикалық контрапункт" деп атағанындай, әр бөлік әдетте бір бөлікке қарсы жазылған, қажет болған жағдайда барлық бөліктер түзетулерге ұшыраған. Бұл нүктеге қарсы нүктелік тұжырымдама "тізбектей композицияға" қарсы келеді, онда дауыстар жаңа дауыстың осы уақытқа дейін құрылған тұтас құрамына сәйкес келетін ретпен жазылған, бұл бұрынғы болжамдарға қайшы келеді. Полифония термині кейде монофониялық емес кез келген музыкалық текстураны сипаттау үшін кеңірек қолданылады. Мұндай көзқарас гомофонияны полифонияның бір түрі деп қарастырады.
Polyphony (/p//ə/'/l//ɪ//f//ə//n//i/ pəLIFənee) is a type of musical texture consisting of two or more simultaneous lines of independent melody, as opposed to a musical texture with just one voice (monophony) or a texture with one dominant melodic voice accompanied by chords (homophony). Within the context of the Western musical tradition, the term polyphony is usually used to refer to music of the late Middle Ages and Renaissance. Baroque forms such as fugue, which might be called polyphonic, are usually described instead as contrapuntal. Also, as opposed to the species terminology of counterpoint, polyphony was generally either "pitch against pitch" / "point against point" or "sustained pitch" in one part with melismas of varying lengths in another. In all cases the conception was probably what Margaret Bent (1999) calls "dyadic counterpoint", with each part being written generally against one other part, with all parts modified if needed in the end. This point against point conception is opposed to "successive composition", where voices were written in an order with each new voice fitting into the whole so far constructed, which was previously assumed. The term polyphony is also sometimes used more broadly, to describe any musical texture that is not monophonic. Such a perspective considers homophony as a sub type of polyphony.
Шығу тегі
Дәстүрлі (кәсіптік емес) полифония әлем халықтары арасында кеңінен, бірақ біркелкі емес таралған. Әлемдегі полифониялық аймақтардың көпшілігі Сахара төңірегінен оңтүстік Африка, Еуропа және Океанияда орналасқан. Дәстүрлі музыкадағы полифонияның пайда болуы, еуропалық кәсіби музыкадағы полифонияның пайда болуына дейін едәуір ертерек деп саналады. Қазіргі уақытта вокалды полифонияның шығу тегіне қатысты екі қайшы пікір бар: Мәдени модель және Эволюциялық модель. Мәдени модель бойынша, полифонияның пайда болуы адамның музыкалық мәдениетінің дамуымен байланысты; полифония бастапқы монофониялық ән салудың табиғи жалғасы ретінде пайда болды; демек, полифониялық дәстүрлер монофониялық дәстүрлерді біртіндеп ығыстыруға тиіс. Эволюциялық модельге сәйкес, полифониялық ән салудың тамыры тереңірек, және ол адам эволюциясының ерте кезеңдерімен байланысты; полифония гоминидтердің қорғаныс жүйесінің маңызды бөлігі болды, ал полифония дәстүрлері бүкіл әлемде біртіндеп жойылып барады. Батыс шіркеуі дәстүрлеріндегі полифонияның нақты шығу тегі белгісіз болғанымен, шамамен 900 жылға дейін жазылған Musica enchiriadis және Scolica enchiriadis трактаттары, полифонияның ең көне жазба мысалдары деп есептеледі. Бұл трактаттар ән салудың екі дауысты нотамен безендірілуінің мысалдары келтіреді, олар параллель октавалар, квинталар және кварталар қолданылған. Бұл тұрақты туындылар емес, орындау кезінде полифонияны импровизациялау тәсілдерін көрсетеді. 1000 жылға жуық уақыттан бері сақталған Винчестер тропері ән салу үшін нотаға түсірілген полифонияның ең көне мысалы саналады, бірақ нотация нақты биіктік деңгейлерін немесе ұзақтығын көрсетпейді. Дегенмен, Британ кітапханасынан жақында табылған, 10 ғасырдың басында Германияның солтүстік-батысындағы монастырьде жасалған деп саналатын екі бөлімді антифон да бар.
Traditional (non professional) polyphony has a wide, if uneven, distribution among the peoples of the world. Most polyphonic regions of the world are in sub Saharan Africa, Europe and Oceania. It is believed that the origins of polyphony in traditional music vastly predate the emergence of polyphony in European professional music. Currently there are two contradictory approaches to the problem of the origins of vocal polyphony: the Cultural Model, and the Evolutionary Model. According to the Cultural Model, the origins of polyphony are connected to the development of human musical culture; polyphony came as the natural development of the primordial monophonic singing; therefore polyphonic traditions are bound to gradually replace monophonic traditions. According to the Evolutionary Model, the origins of polyphonic singing are much deeper, and are connected to the earlier stages of human evolution; polyphony was an important part of a defence system of the hominids, and traditions of polyphony are gradually disappearing all over the world. Although the exact origins of polyphony in the Western church traditions are unknown, the treatises Musica enchiriadis and Scolica enchiriadis, both dating from c. 900, are usually considered the oldest extant written examples of polyphony. These treatises provided examples of two voice note against note embellishments of chants using parallel octaves, fifths, and fourths. Rather than being fixed works, they indicated ways of improvising polyphony during performance. The Winchester Troper, from c. 1000, is generally considered to be the oldest extant example of notated polyphony for chant performance, although the notation does not indicate precise pitch levels or durations. However, a two part antiphon to Saint Boniface recently discovered in the British Library, is thought to have originated in a monastery in north west Germany and has been dated to the early tenth century.
Тарихи контекст
Еуропалық полифония мелизмалық органнан, яғни әнге ең алғашқы үйлесімділік қосылғаннан пайда болды. XII ғасырдағы Леонин және Перотин сияқты композиторлар ғасырлар бұрын пайда болған органды дамытып, қазіргі гомофониялық әнге үшінші және төртінші дауыстар қосты. XIII ғасырда ән негізіндегі тенор өзгеріске ұшырап, фрагменттерге бөлініп, діни емес әуендердің астында жасырылды, бұл киелі мәтіндерді көлеңкеге түсірді, ал композиторлар полифония деп аталатын жаңа өнертабыспен тәжірибе жасауды жалғастырды. Махаббат туралы өлеңдердің сөздері киелі мәтіндерге троп түрінде қосылуы немесе киелі мәтін таныс діни емес әуенге енгізілуі мүмкін еді. Алты дауысты музыканың сақталған ең көне үлгісі – ағылшын ротасы "Sumer is icumen in" (шамамен 1240 жыл).
European polyphony rose out of melismatic organum, the earliest harmonization of the chant. Twelfth century composers such as Léonin and Pérotin developed the organum that was introduced centuries earlier, and also added a third and fourth voice to the now homophonic chant. In the thirteenth century, the chant based tenor was becoming altered, fragmented, and hidden beneath secular tunes, obscuring the sacred texts as composers continued to play with this new invention called polyphony. The lyrics of love poems might be sung above sacred texts in the form of a trope, or the sacred text might be placed within a familiar secular melody. The oldest surviving piece of six part music is the English rota Sumer is icumen in (c. 1240).
Батыс Еуропа және Рим католиктік діні
Еуропалық полифония Батыс шизміне дейін және оның кезеңінде пайда болды. Авиньон, папалар мен антипапалардың ордасы, діни емес музыканың өркендеген орталығы болды, оның көп бөлігі қасиетті полифонияға әсер етті. Папалық сарайда діни және діни емес музыканы біріктіру идеясы ортағасырлық адамдардың көңілін қынжырды. Бұл шіркеу музыкасына оларға әдеттегі құлшылықтың қадір-қасиетін алмастыратын көңіл көтеру сипатын берді. Полифонияны қолдану және оған деген көзқарас Авиньон сарайында он төртінші ғасырдағы діни маңыздылығының бастапқы және соңғы кезеңдерінде әртүрлі болды. Гармония жеңілтек, бейімсіз, тәлкектеп, және сөздерді анық естіуге кедеріл келтіретін нәрсе деп есептелді. Аспаптар, сондай-ақ кейбір ладтар, діни емес музыкамен және жазықша дінмен байланысы болғандықтан шіркеуде тыйым салынды. 1322 жылы полифонияны литургиядан қуғаннан кейін, папа Иоанн XXII 1324 жылғы Docta Sanctorum Patrum бұйрығында осы музыкалық жаңалықтың лайықсыз элементтеріне қарсы ескертті. Керісінше, папа Климент VI оны қолдады. Бір композиторға жатқызылатын массаның ең көне полифониялық үлгісі – Гийом де Машоның «Мессе де Нотр-Дам» шығармасы, ол 1364 жылы папа Урбан V-нің понтификаты кезінде жазылған. Екінші Ватикан кеңесі Григориан әні литургиялық қызметтердің негізгі бөлігі болуы керек деді, сонымен қатар полифонияны қоса алғанда, басқа да қасиетті музыка түрлерін жобауға рұқсат берді.
European polyphony rose prior to, and during the period of the Western Schism. Avignon, the seat of popes and then antipopes, was a vigorous center of secular music making, much of which influenced sacred polyphony. The notion of secular and sacred music merging in the papal court also offended some medieval ears. It gave church music more of a jocular performance quality supplanting the solemnity of worship they were accustomed to. The use of and attitude toward polyphony varied widely in the Avignon court from the beginning to the end of its religious importance in the fourteenth century. Harmony was considered frivolous, impious, lascivious, and an obstruction to the audibility of the words. Instruments, as well as certain modes, were actually forbidden in the church because of their association with secular music and pagan rites. After banishing polyphony from the Liturgy in 1322, Pope John XXII warned against the unbecoming elements of this musical innovation in his 1324 bull Docta Sanctorum Patrum. In contrast Pope Clement VI indulged in it. The oldest extant polyphonic setting of the mass attributable to one composer is Guillaume de Machaut's Messe de Nostre Dame, dated to 1364, during the pontificate of Pope Urban V. The Second Vatican Council said Gregorian chant should be the focus of liturgical services, without excluding other forms of sacred music, including polyphony.
Протестанттық Англия мен АҚШ
Ағылшын протестанттық батыс галереялық музыкасына 18-ші ғасырдың ортасына дейін фугалық күйлерді қоса алғанда, полифониялық көп дауысты үйлесімділік кірді. Бұл дәстүр Солтүстік Америкаға көшіп келгендермен бірге тарады, онда ол "The Southern Harmony" және "The Sacred Harp" сияқты ноталық жинақтар арқылы кеңінен таратылды. Бұл ән салу стилі көбінесе британдық және Солтүстік Американың діни музыкасынан жоғалып кеткенмен, ол АҚШ-тың оңтүстік аймандарының ауылдық жерлерінде сақталды, содан кейін бүкіл Америка Құрама Штаттарында және тіпті Ұлыбритания, Германия, Польша және Австралия сияқты елдерде қайтадан жаңа қызығушылық тудырды.
English Protestant west gallery music included polyphonic multi melodic harmony, including fuguing tunes, by the mid 18th century. This tradition passed with emigrants to North America, where it was proliferated in tunebooks, including shape note books like The Southern Harmony and The Sacred Harp. While this style of singing has largely disappeared from British and North American sacred music, it survived in the rural Southern United States, until it again began to grow a following throughout the United States and even in places such as the United Kingdom, Germany, Poland, and Australia, among others.
Корсика
Француздық Корсика аралында Паджелла деп аталатын, полифониясымен ерекшеленетін музыка стилі бар. Дәстүр бойынша, Паджелла әншілердің біртіндеп кірісуімен басталады, содан кейін үш әнші тәуелсіз әуендерді орындайды. Бұл музыкада көптеген мелизмалар кездеседі және ол мұрынды тембрмен орындалады. Көптеген Паджелла әндерінде пикардиялық үштік қолданылады. 1970 жылдары Паджелла жаңғырғаннан кейін өзгеріске ұшырады. 1980 жылдары ол батыс тыңдаушыларының талғамына бейімделіп, көп өндірілгендіктен дәстүрлі ерекшеліктерінен айнып кетті. Әншілер саны төртке жетті, мелизмалар азайды, музыка құрылымдырақ болды және гомофония үлгісі басым болды. Корсика халқы үшін Паджелланың полифониясы – еркіндіктің символы болды, ол Корсиканың мәдени мақтанышы еді. Көптеген адамдар полифониялық стильден бас тарту Паджелланың мәдени тамырынан алшақтау дегенді білдірді. Осының нәтижесінде 1990 жылдары жаңа өзгерістер болды. Паджелла қайтадан күшті полифониялық стильге және еркін ырғаққа ие болды.
The French island of Corsica has a unique style of music called Paghjella that is known for its polyphony. Traditionally, Paghjella contains a staggered entrance and continues with the three singers carrying independent melodies. This music tends to contain much melisma and is sung in a nasal temperament. Additionally, many paghjella songs contain a picardy third. After paghjella's revival in the 1970s, it mutated. In the 1980s it had moved away from some of its more traditional features as it became much more heavily produced and tailored towards western tastes. There were now four singers, significantly less melisma, it was much more structured, and it exemplified more homophony. To the people of Corsica, the polyphony of paghjella represented freedom; it had been a source of cultural pride in Corsica and many felt that this movement away from the polyphonic style meant a movement away from paghjella's cultural ties. This resulted in a transition in the 1990s. Paghjella again had a strong polyphonic style and a less structured meter.
Сардиния
Cantu a tenore – Сардиниядағы дәстүрлі көп дауысты ән өнері.
Cantu a tenore is a traditional style of polyphonic singing in Sardinia.
Грузия
Грузия Республикасындағы полифония христиан әлеміндегі ең ежелгі полифония болып саналады. Грузин полифониясы дәстүрлі түрде үш дауыстан тұрады, күшті диссонанстармен, параллель квинталармен және таза квинталарға негізделген ерекше құбылыс жүйесімен ерекшеленеді. Грузин полифониялық ән өнері ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы ретінде жарияланды. Халық әндері грузин мәдениетінде жоғары бағаланады. Грузияда полифонияның үш түрі бар: Сванетияда кең таралған күрделі полифония; Шығыс Грузиядағы Кахетия аймағында кең таралған, бас үнімен полифониялық диалог; және Батыс Грузияға тән, үш ішінара импровизацияланған дауыстан тұратын қарама-қарсы полифония. Салтанаттар мен мерекелерде орындалатын және бірінші санатқа жататын Чакруло әні, метафоралық мағынасымен және криманчули атты сайыс әнімен, сондай-ақ ер адамның жоғары дауыстағы ("құдайдың әуезі") имитациясымен ерекшеленеді. Осы әндердің кейбіреулері жүзім шаруашылығымен байланысты, ал көптегендері сегізінші ғасырға дейін жетеді. Әндер дәстүрлі түрде күнделікті өмірдің барлық саласына енген, егістіктегі жұмыстан бастап (физикалық еңбектің дыбыстарын музыкаға енгізетін Надури) ауруларды емдеуге және Рождество әндеріне (Алило) дейін қолданылып келген. Византиялық шіркеу әндері де грузин полифониялық дәстүрін осы деңгейде қабылдағандықтан, олар оның маңызды көрінісіне айналды.
Polyphony in the Republic of Georgia is arguably the oldest polyphony in the Christian world. Georgian polyphony is traditionally sung in three parts with strong dissonances, parallel fifths, and a unique tuning system based on perfect fifths. Georgian polyphonic singing has been proclaimed by UNESCO an Intangible Cultural Heritage of Humanity. Popular singing has a highly valued place in Georgian culture. There are three types of polyphony in Georgia: complex polyphony, which is common in Svaneti; polyphonic dialogue over a bass background, prevalent in the Kakheti region in Eastern Georgia; and contrasted polyphony with three partially improvised sung parts, characteristic of western Georgia. The Chakrulo song, which is sung at ceremonies and festivals and belongs to the first category, is distinguished by its use of metaphor and its yodel, the krimanchuli and a "cockerel’s crow", performed by a male falsetto singer. Some of these songs are linked to the cult of the grapevine and many date back to the eighth century. The songs traditionally pervaded all areas of everyday life, ranging from work in the fields (the Naduri, which incorporates the sounds of physical effort into the music) to songs to curing of illnesses and to Christmas Carols (Alilo). Byzantine liturgical hymns also incorporated the Georgian polyphonic tradition to such an extent that they became a significant expression of it.
Чечендер мен ингуштар
Чечен және ингуш халықтарының дәстүрлі музыкасы вокалды полифония дәстүрімен сипатталады. Чечен және ингуш полифониясы дронға негізделген және көбінесе үш бөліктен тұрады, көптеген басқа Солтүстік Кавказ дәстүрлерінің екі бөліктен тұратын полифониясынан өзгеше. Ортаңғы бөлік негізгі мелодияны алып жүреді, оған мелодияның төңірегінде бесінші интервалын сақтайтын қос дрон сүйемелдейді. Интервалдар мен аккордтар көбінесе диссонанстық (жетілік, секунда, төрттік) болып келеді, ал дәстүрлі чечен және ингуш әндері басқа Солтүстік Кавказ дәстүрлеріне қарағанда өткір диссонанстарды пайдаланады. Төртінші және екінші интервалдарынан (c f g) тұратын соңғы, диссонанстық үш бөліктен тұратын аккордтың ерекше қадамы дерлік бірегей. (Батыс Грузияда ғана бірнеше ән осы диссонанстық c f g аккордымен аяқталады.)
Chechen and Ingush traditional music can be defined by their tradition of vocal polyphony. Chechen and Ingush polyphony is based on a drone and is mostly three part, unlike most other north Caucasian traditions' two part polyphony. The middle part carries the main melody accompanied by a double drone, holding the interval of a fifth around the melody. Intervals and chords are often dissonances (sevenths, seconds, fourths), and traditional Chechen and Ingush songs use sharper dissonances than other North Caucasian traditions. The specific cadence of a final, dissonant three part chord, consisting of fourth and the second on top (c f g), is almost unique. (Only in western Georgia do a few songs finish on the same dissonant c f g chord.)
Полинезия
Еуропалықтар Полинезияда дронға негізделген және диссонанстық көп дауысты ән салуды тауып таң қалды. Кейіннен Полинезия дәстүрлері Батыс шіркеу хор музыкасының ықпалына түсті, бұл Полинезия музыкалық практикасына контрапункт енгізді.
Europeans were surprised to find drone based and dissonant polyphonic singing in Polynesia. Polynesian traditions were then influenced by Western choral church music, which brought counterpoint into Polynesian musical practice.
Африка
Сахарадан оңтүстік Африканың көптеген музыкалық дәстүрлерінде полифониялық ән салу кең таралған, көбінесе дауыстар параллель бағытта қозғалады.
Numerous Sub Saharan African music traditions host polyphonic singing, typically moving in parallel motion.
Шығыс Африка
Масаи халқы дәстүрлі түрде дрон полифониясымен ән салса, Шығыс Африканың басқа топтары одан да күрделі әдістерді қолданады. Мысалы, Дорзе халқы алтыға дейін дауыспен әндейді, ал Вагоголар контрапункт қолданады. Бурундиде ауыл әйелдері бір-бірін аказехе деп аталатын екі бөліктен тұратын өріліп келетін ән ырғағымен сәлемдеседі.
While the Maasai people traditionally sing with drone polyphony, other East African groups use more elaborate techniques. The Dorze people, for example, sing with as many as six parts, and the Wagogo use counterpoint. In Burundi, rural women greet each other with akazehe, a two part interlocking vocal rhythm.
Оңтүстік Африка
Сан халқының ән салғаны, пигмейлердікіндей, мелодиялық қайталау, йодль және контрапунктпен ерекшеленеді. Ал көрші Баңту халықтарының, мысалы зулулардың ән салғаны көбінесе параллель болып келеді.
The singing of the San people, like that of the pygmies, features melodic repetition, yodeling, and counterpoint. The singing of neighboring Bantu peoples, like the Zulu, is more typically parallel.