Кіріспе

USS Massachusetts (BB 59) – 1930 жылдардың соңында АҚШ Теңіз күштері үшін салынған төрт жылдам линкордың үшіншісі. Вашингтон келісімі жүйесі 1930 жылдардың ортасында күшінен қалып бастағаннан кейін құрылған алғашқы американдық линкорлары, олар негізгі артиллерияны күшейтуге мүмкіндік беретін эскалациялық тармақтан пайдаланды, бірақ ірі линкорларды құрылысқа беруден бас тарту олардың суыру салмағын Вашингтон лимитіне жақын ұстады. Олар өздерімен бірдей калибрлі қаруларға қарсы брондалуы керек болды, ал суыру салмағының шектеулері соғыс кезеңіндегі модификациялармен күшейтілген, шағын ғана кеңістіктегі кемелерге және олардың экипаждарының айтарлықтай өсуіне әкелді. Құрылысы аяқталғаннан кейін, "Массачусетс" 1942 жылдың қараша айында француз Солтүстік Африкасын басып алу операциясы – "Факел" операциясын қолдау үшін жіберілді. Онда ол аяқталмаған француз линкоры "Жан Бартпен" артиллериялық жекпе-жекке қатысып, оны тежеді. Содан кейін "Массачусетс" Жапонияға қарсы операциялар үшін Тынық мұхитындағы соғысқа ауыстырылды. Ол соғысты негізінен жылдам авиатасымалдаушылар тобына сүйемелдеу ретінде өткізді, авиатасымалдаушыларды су және әуе шабуылдарынан қорғады. Осы міндеттерді орындау барысында ол 1943 және 1944 жылдардың басында Гилберт және Маршалл аралдары, ал 1944 жылдың соңы мен 1945 жылдың басында Филиппин операцияларына қатысты. 1945 жылдың соңында кеме Окинава шайқасында одақтас күштерге көмек көрсетті, содан кейін Жапонияға шабуылдарға қатысты, оның ішінде шілде және тамыз айларында Хонсюдегі өнеркәсіптік нысандарды бомбалауға қатысты. Соғыстан кейін "Массачусетс" АҚШ-қа оралды, 1947 жылы Норфолктегі Атлант мұхитының резервтік флотына қойылды. Ол 1962 жылға дейін қызметтен тыс болды, содан кейін Теңіз кемелерінің тізімінен шығарылды. Үш жыл өткен соң, ол Массачусетс ескеру комитетіне берілді және Массачусетс штатындағы Фолл-Ривердегі Battleship Cove мұражайында музейлік кеме ретінде сақталды. 1980 жылдары кейбір материалдарды қайта жандандыру үшін алып қойды, бірақ кеме басқа жағдайда соғыс кезеңіндегі түрінде сақталды.

Дизайн

Бұл тапсырыс 1920-1930 жылдары соғыс кемелерінің құрылысын бақылаған Вашингтон келісімінің күшін жойған кездегі жаһандық теңіз қарулануы аясында берілді. Вашингтон және Лондон келісімдеріне сәйкес, «келісімге сәйкес» соғыс кемелерінің стандартты сыйымдылығы және негізгі артиллериясы белгіленген. 1936 жылы Жапонияның келісім жүйесінен бас тарту шешімінен кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштері Екінші Лондон келісіміндегі «эскалаторлық тармаққа» жүгінуге шешім қабылдады, бұл сыйымдылықты арттыруға және қарулануды күшейтуге мүмкіндік берді. Конгресс жаңа кемелердің мөлшерін ұлғайтуға қарсылық көрсеткендіктен, жобалау тобы ығысуды мүмкіндігінше 35 000 LT-ға жақын ұстауға мәжбүр болды, сонымен қатар үлкен артиллерияны және сол калибрдегі қаруларды жеңуге жеткілікті броняны қамтамасыз етуге тырысты. «Массачусетс» кемесінің жалпы ұзындығы 680 фут (207 м), ені 108 фут (33 м) және сусымасы 35 фут (11 м) құрайды. Оның жобаланған сыйымдылығы және толық жауынгерлік жүктемеде дейін сыйымдылығы бар. Кеме төрт General Electric бу турбинасымен жабдықталған, әрқайсысы бір жетекті білікпен байланысқан, ал бу сегіз Babcock & Wilcox майлы қазандықтарымен қамтамасыз етілген. 21 200 а.к. қуаты бар турбиналар кеменің ең жоғары жылдамдығына жетуіне арналған. Кеменің 15 түйін жылдамдықпен круиздік қашықтығы болды. Онда әуе барлауы үшін үш Vought OS2U Kingfisher гидроұшағы тасымалданды, олар кеменің кормасында орналасқан екі ұшақ катапульттары арқылы ұшырылды. Бейбіт уақытта экипажы 1793 офицер мен сарбаздан тұрды, бірақ соғыс кезінде экипаж 2500 офицер мен сарбазға дейін өсті. Кемеде негізгі артиллериясы бар, ол үш үш қабатты мұнарада орналасқан тоғыз 16 дюймдік/45 калибрлі Mark 6 зеңбірегінен тұрады, олардың екеуі алдыңғы бөлігінде бірінен соң бірі орналасқан, ал үшіншісі кормада орналасқан. Қосымша артиллериясы орталық бөлігінде орналасқан бес мұнараның әр жағында бес 5 дюймдік/38 калибрлі екі мақсатты зеңбіректерден тұрады. Жобаланған нұсқасында кемеде он екі 1,1 дюймдік зеңбірек және он екі 0,5 дюймдік (12,7 мм) M2 Браунинг пулеметінен тұратын ұшаққа қарсы артиллериялық қарулар қарастырылған, бірақ ол 1,1 дюймдік зеңбіректердің орнына алты төрттік Bofors зеңбірегімен және 0,5 калибрлі пулеметтердің орнына отыз бес Oerlikon автопулеметімен толықтырылды. Негізгі брондалған белдеудің қалыңдығы, ал негізгі брондалған палубаның қалыңдығы. Негізгі артиллериялық мұнаралардың алдыңғы беттері қалың, және олар қалың барбеттердің үстіне орнатылған. Бақылау мұнарасының қабырғалары қалың болды.

Өзгерістер

Массачусетс әскери қызметі кезеңінде бірнеше өзгерістерге ұшырады, олар негізінен әуеге қарсы артиллериялық батареяны және түрлі радар жиынтықтарын қосудан тұрды. Алғашқы өзгеріс 1941 жылы алдыңғы мачтаға орнатылған SC әуе іздеу радарын орнату болды, кейіннен ол SK типімен ауыстырылды. Сонымен қатар, алдыңғы суперқұрылымға SG жер бетін іздеу радарі орнатылды; 1942 жылы Гуадалканал шайқасы кезіндегі тәжірибеден кейін негізгі мачтаға екінші SG жиынтығы қосылды. Ол әлі салынып жатқан кезде, басқару мұнарасына Mark 8 отты басқару радарі орнатылды, ол негізгі батареялық қаруларын бағыттауға көмектесті, ал екінші батареялық қарулар үшін Mark 4 радары орнатылды. Кейіннен ол Mark 4 радарларының орнына Mark 12/22 жиынтығын алды. Массачусетс сонымен қатар TDY кедергі беру құрылғысын да алды. 1945 жылы оның дәстүрлі бақылау оптикалық құралдары Mark 27 микротолқынды радар жиынтықтарымен ауыстырылды. Кемедегі жеңіл әуеге қарсы артиллериялық батарея біртіндеп кеңейтілді. 1942 жылдың соңында тағы төрт 40 мм төрттік зениттік қондырғы орнатылды, ал 1943 жылдың ақпанында тағы екі төрттік қондырғы орнатылды, олардың әрқайсысы 2-ші және 3-ші мұнаралардың шатырларына орнатылды. Осы уақытқа дейін тағы жиырма төрт 20 мм зениттік пулемет орнатылды, олардың жалпы саны алпыс біреуге жетті. Ақпан айында тағы екі 40 мм төрттік зениттік қондырғы қосылды, ал сол жылдың соңында тағы жеті 20 мм пулемет қосылды, барлығы алпыс стволді батарея құрылды. 1944 жылдың басында Әскери-теңіз күштері 20 мм пулеметтердің тиімділігі төмен екенін түсіне бастады және 40 мм пулеметтерінің пайдасына олардың санын 33 стволға дейін азайтуды жоспарлады. Қазан айына дейін Массачусетс штатында 32 пулемет болды, олардың 6-сы эксперименталды төрттік және екілік қондырғыларда орнатылған. Ол тағы алты 40 мм төрттік зениттік пулемет алды, олардың жалпы саны жетпіс екі стволға жетті. Осы жаңа төрттік қондырғылардың екеуі алдыңғы бөлігіне орнатылды, бірақ олар тыныш теңізде болмаса, қолдануға болмайтындықтан, тиімділігі шектеулі болды. Олар кеменің соғыстан кейінгі жөндеу кезінде алынып тасталды, сондай-ақ 2-ші мұнараның үстіндегі қондырғы да алынып тасталды.

Құрылыс және Атлантика операциялары

Массачусетс кемесі 1939 жылғы 20 шілдеде «Бетлехем Болат» зауытының «Фор-Ривер» кеме құрылыс алаңында салынды. Ол 1941 жылғы 23 қыркүйекте суға түсірілді. Содан кейін, «Каско шығанағына» (Мэн штаты) көшіп барғанға дейін сынақ сапарында болды. Сол жерден ол «Батыс теңіз әскери операциялық тобына» бекітілді, ол «Операция Торч» – француз Солтүстік Африкасына шабуыл жасауға көмектесуге тиіс болды. Массачусетс 24 қазанда басқа бөлімшеге қосылу үшін жолға шықты, олармен төрт күннен кейін теңізде кездесті. Ол контр-адмирал Генри Кент Хьюиттің штаб-кемесі болды, «Task Group (TG) 34.1» құрамына кірді, сонымен қатар «Уичита» және «Таскалуза» ауыр крейсерлері мен төрт эсминец те кірді. Кемелер 28 қазанда «Кейп-Рейс» мүйісінен оңтүстік-шығысқа қарай жиналған шабуыл флотының қалған бөлігімен кездесіп, Атлант мұхитын кесіп өтті. Массачусетс «Касабланка теңіз шайқасына» қатысты, ол 8 қараша күні таңертең басталды. Кемелердің міндеті – француздың негізгі қорғанысын бейтараптандыру болды, оның ішінде Эль-Ханктегі жағалау артиллериясы, бірнеше суасты кемелері және толық емес француз «Жан Бар» шайқас кемесі, оның негізгі қаруларының жартысы ғана орнатылып, портта бекітілген. Массачусетс сағат 07:04-те атыс ашты, ал көп ұзамай «Жан Бар» оқ атып, ол сағат 07:40-та жауап берді. «Уичита» мен «Таскалуза» бастапқыда Эль-Ханк және француз суасты кемелеріне шабуыл жасады, ал Массачусетс «Жан Барға» шабуыл жасады. Француз теңіз күштері, «Примоге» крейсерінің басшылығымен, қарсылық көрсетті. Массачусетс және американдық крейсерлер француз эсминецтерінің флотка шабуыл жасау әрекеттерін тоқтатты, содан кейін «Жан Барға» оқ атуды қайта бағыттады. Осы шайқас барысында Массачусетс «Жан Барға» бес рет оқ тигізіп, оның бас қару мұнарасын істен шығарды. «Жан Бар» әрекетсіз қалғаннан кейін, Массачусетс және басқа кемелер жағалау артиллериялық батареяларын, оқ-дәрі қоймасын және порттағы сауда кемелерін жою үшін отын ауыстырды. Оның 16 дюймдік снарядының бірі француз «Ле Конкуэрант» суасты кемесі орналасқан құрғақ докқа да тиді. Құрғақ док суға батып кетті, бірақ «Ле Конкуэрант» зақымдалмады және теңізге шыға алды, бірақ теңізде PBY Catalina ұшағымен батырылды. Француз қорғаушылары 11 қарашада атысты тоқтатуға келісті, бұл TG 34.1 кемелерінің басқа операцияларға жіберуіне мүмкіндік берді. Массачусетс 12 қарашада Тынық мұхитындағы операцияларға дайындалу үшін АҚШ-қа жолға шықты.

Гилберт және Маршалл аралдары науқаны

Массачусетс 1943 жылы 4 наурызда Ноумеяға жетіп, келесі бірнеше айды Соломон аралдарына соғыс кезінде операцияларды қолдау үшін соғыс конвойын ертіп жүрді. 30 маусымда ол "Картуил" операциясының бір бөлігі ретінде Нью-Джорджияға амфибиялық шабуыл жасады. Сол кезде ол TF 36.3 ұрыс кемелері тобына тағайындалды, оған оның бауырлары Индиана және Солтүстік Каролина кірді. Келесі аптада жапондықтар науқасқа қатысқан американдық күштерге бірнеше рет теңіз және әуе шабуылын жасады, бірақ ешқайсысы да соғыс кемесінің күштеріне шабуыл жасамады. Ол 19 қарашада Гилберт және Маршалл аралдарына қарсы іс-қимылға қатысу үшін сол аймақтан кетіп, Гилберт аралдарындағы Макин, Тарава және Абемамаға әуе шабуылын жүргізген ТГ 50.2 операциялық тобын алып жүрді. Бұл операциялар Тарава мен Макин аралдарында жапон қорғанысын әлсірету үшін, сонымен қатар жапон гарнизондарын жақын аралдағы күштерден оқшаулау үшін, оларды күшейту немесе қарсы шабуыл жасау үшін жасалды. 8 желтоқсанда Наурудағы жапондық позицияны бомбалауға қатысты. Операция үшін ол ТГ 50.8 құрамына контр-адмирал Уиллис Лидің командалығымен Солтүстік Каролина, Индиана, Оңтүстік Дакота және Вашингтон және бірнеше эскортты эсминцтермен бірге жіберілді. Кампания кезінде операциялар 1944 жылдың қаңтарында Кваджалейнге шабуыл жасаумен жалғасты; бұл уақытта Массачусетс Бесінші флоттың қолбасшылығымен TG 58.1-ге берілді. Тынық мұхит соғысының басым бөлігінде "Массачусетс" сол кездегі ТФ 58 деп аталатын жылдам тасымалдаушы операциялық тобымен қызмет етті. Ол тасымалдаушыларды жер бетіндегі шабуылдардан қорғап, жапондық әуе шабуылдарына қарсы ауыр авиация батареясын қосты. Авиакомпаниялар Маршалл аралдарында көптеген нысаналарға соққы берді, бұл да Кваджалейндегі гарнизонды оқшаулау үшін. Массачусетс аралды 30 қаңтарда Вашингтон, Солтүстік Каролина және Индианамен бірге, теңізшілер жағаға шыққанға дейін бомбалады. Массачусетс 17 ақпанда Трак аралына жасалған ірі рейд кезінде жылдам тасымалдаушы жұмыс тобының эскорт ретінде өз рөлін жалғастырды. Кеме шабуыл үшін TG 58.3 құрамына кірді. Әскери флоты Сайпан, Тиниан және Гуам аралдарына шабуыл жасауды жалғастырды, бұл жапондықтардың қатты әуе шабуылдарына жауап берді. Массачусетс флотын қорғауға ұшаққа қарсы батареясын берді. Америка флоты Каролин аралдарына қарай жылжып, сол аймақтағы бірнеше аралға соққы берді. 22 сәуірде флота Жаңа Гвинеяның батысындағы Голландияға қонуды қолдады. Осы аймақтан қайтып келе жатқанда, флота тағы да Трукка шабуыл жасады. 1 мамырда Массачусетс Лидің командалығымен Сеньявин аралдарындағы Понпейге шабуыл жасаған TG 58.7 атаулы бомбалау тобына қосылды. Шабуылдан кейін флота Маршалл аралдарындағы Эниветокке кері шегінді. Сол жерден кеме Пьюгет-Саунд теңіз кеме жасақтауында күрделі жөндеуден өткізілді, оның ішінде оның қарулары қайтадан орнатылды, өйткені олар сол кезде тозған болатын. Нәтижесінде, ол маусым мен шілде айларында Мариана және Палау аралдарында жүргізілген науқанға қатыса алмады. Ол шілдеде батыс жағалаудан шығып, Перл-Харборда тоқтады. Ол 1 тамызда Маршалл аралдарында флотқа қосылу үшін жолға шықты. Осы уақытқа дейін Үшінші флот жылдам тасымалдаушы жұмыс тобының командалығын қабылдады және барлық бағынысты бөлімшелер 50s сериясынан 30s сериясына қайта нөмірленді. Осыған сәйкес, ол флотқа жеткенде TG 38.3-ке қосылды және тамыз айының соңында және қыркүйек айының басында Моротай мен Пелелиуда қонуға дайындық мақсатында шабуылдар жасаған тасымалдаушыларды алып жүрді. Бұл 9 және 10 қыркүйекте Филиппиннің Минданао аралына соққы беруді қамтиды. 12-14 қыркүйек аралығында флоты Висая аралдарындағы нысаналарға соққы беру үшін қозғалды. Массачусетс авиакомпаниясы 21-22 қыркүйек аралығында Лусонға, әсіресе Маниладағы астананың айналасына және Висая аралдарына соққы беру үшін авиакомпанияларды ертіп барды. Бір айға созылған бұл шабуылда Жапонияның 1000-ға жуық ұшағы құлап, 150 кемесі батып, басқаша зардап шекті.

Филиппиндік науқан

6 қазанда ол флоттың қалған бөлігімен бірге Филиппинге шабуылға дайындық бастау үшін, әлі де TG 38.3 құрамында шықты. Бірінші операция 10 қазанда Окинава аралындағы жапондық әуе базаларына жасалған ірі шабуыл болды, мақсаты – Жапонияның аймақтағы әуе базаларынан шабуылдар арқылы қонуға кедергі келтіру мүмкіндігін азайту. 12-14 қазан аралығында жылдам авианосецтер тобы Формозадағы (Тайвань) базаларға шабуыл жасады, содан кейін Лейтеден тысғы басқыншылық флотына қайтып келді. Окинава мен Формозаға жасалған шабуылдар кезінде флотқа қарсы әуе шабуылдары жасалды, бірақ «Массачусетс» қатыспады, себебі жапондық шабуылдар 38.1 және 38.4 тапсырмалық топтарына бағытталған еді. 16 қазанда жапондық крейсерлер мен эсминецтер шабуылдан зақымданған американдық кемелерге шабуыл жасау үшін шықты, соның салдарынан «Массачусетс» және 38.3 және 38.2 ТГ-ның қалған бөлігі солтүстікке қайтып, оларға қарсы шабуыл жасады, бірақ Амами Осима портына оралғанға дейін жапондықтарды таба алмады. Келесі күні авианосецтер тобы Лузонға шабуыл жасау үшін қайтып келді, сол күні Алтыншы армияның бөлімдері Лейтеге жағаға түсті; Лузонға жасалған шабуылдар 19 қазанға дейін жалғасты. Лейтеге қону Филиппиндегі одақтастардың қонуына жауап ретінде жапон теңіз күштерінің жоспарланған «Шо Го 1» операциясын іске қосуға әкелді. Бұл жоспар үш бөлек флоттан тұратын күрделі операция болды: Джисабуро Озава басқаратын 1-ші мобильді флот, енді Солтүстік күш деп аталды, Такео Курита басқаратын Орталық күш және Шоджи Нисимура басқаратын Оңтүстік күш. Озаваның авианосецтері, қазіргі кезде ұшақтарының көп бөлігі жойылған, Курита мен Нисимураның соғыс кемелеріне алдау ретінде қызмет етуі керек еді, олар шабуылдау флотына тікелей шабуыл жасау үшін осы алаңдатуды пайдалануға тырысатын еді. 24 қазанда Куританың кемелері Сан-Бернардино бұғазында байқалды. Сибуян теңізіндегі шайқаста американдық авианосецтердің ұшақтары күшті жапондық «Мусаши» соғыс кемесін батырды, бұл Куританы уақытша бағытын өзгертуге мәжбүр етті. Бұл үшінші флоттың қолбасшысы адмирал Уильям Ф. Хэлсиді 1-ші мобильді флотты жою үшін жылдам авианосецтер тобын жіберуге сендірді. Сол түні кешке адмирал Марк Митчердің штаб бастығы коммодор Арли Берк Митчерге «Массачусетс» пен «Оңтүстік Дакота»ны (бір жұп жеңіл крейсерлер мен эсминецтердің эскортымен бірге) түнгі шайқас үшін авианосецтердің алдына жіберуді ұсынды. Митчер келісті және 17:12-де контр-адмирал Форрест Шерманға жоспарды іске асыруға бұйрық берді. Шерман кемелерді солтүстікке жібермес бұрын Хэлси араласып, Митчердің бұйрығын жоққа шығарды, соғыс кемелерін негізгі флотта қалдыруға бұйырды. «Массачусетс» авианосецтермен бірге солтүстікке қарай жүзіп, жолда Хэлси TF 34 құрамын құрды, оған «Массачусетс» және тағы бес жылдам линкор, жеті крейсер және он сегіз эсминец кірді, енді вице-адмирал Уиллис Ли басқарды. TF 34 авианосецтердің алдында орналасты, олардың эскорты ретінде қызмет етті. 25 қазан күні таңертең Митчер Солтүстік күшке алғашқы шабуыл жасап, Энгано мысығындағы шайқасты бастады. Жапон флотына жасалған алты шабуыл барысында американдықтар төрт авианосецті батырып, гибридтік авианосецке айналдырылған екі ескі соғыс кемесін зақымдады. Хэлси мен Митчерге белгісіз, Курита 24 қазанның кешкісін Сан-Бернардино бұғазы арқылы қайтадан өтіп, келесі күні таңертең Лейте шығанағына кірді. Митчер Солтүстік күшпен айналысқанда, Курита шабуылдау флотына шабуыл жасады; Самар шайқасында оны TU 77.4.3, «Таффи 3» деп белгілі эскорттық авианосецтер, эсминецтер және эсминецтердің эскорты тоқтатып қалды. Сол күні таңертеңгілік көмекке шақырған дауыстар Хэлсиді Лидің соғыс кемелерін оңтүстікке қарай бағыттап, араласуға мәжбүр етті. Алайда, Хэлси адмирал Честер В. Нимицтен, АҚШ Тынық мұхиты флотының қолбасшысынан TF 34-ті бөліп алу туралы бұйрық алғаннан кейін бір сағаттан астам уақыт күтті; сол уақыт аралығында солтүстікке қарай жүзіп, соғыс кемелерінің сапарына екі сағат қосылды. Эсминецтерге отын құю қажеттілігі TF 34-тің оңтүстікке қарай жылжуын одан әрі тежеді. «Таффи 3»-тің қарсылығы Куританың соғыс кемелері мен крейсерлерін шатастырып, «Массачусетс» пен TF 34-тің қалған бөлігі келгенге дейін шабуылды тоқтатуға мәжбүр етті. Хэлси Сан-Бернардино бұғазы арқылы Куританы қуып жету үшін «Айова» мен «Нью-Джерси» соғыс кемелерін TG 34.5 ретінде бөліп алды, ал Ли қалған кемелерін оңтүстік-батысқа қарай алып, оның қашуын тоқтатуға тырысты, бірақ екі топ та тым кеш келді. Тарихшы Х. П. Уилмотт болжамдайды, егер Хэлси TF 34-ті дереу бөліп алғанда және эсминецтерге отын құюды кешіктірмегенде, кемелер Орталық күштен бұрын бұғазға оңай жете алатын еді және радар басқарылатын артиллериясының артықшылығын пайдаланып Куританың кемелерін жоя алатын еді. Флот отын мен оқ-дәріні толықтыру үшін Улитиге қайтып келді, содан кейін Лузон аралындағы жапондық әуе базалары мен басқа да нысандарға шабуылдар сериясын жасады, ал десант күштері Батыс Филиппиндегі Миндоро аралына келесі десанға дайындық жүргізіп жатқанда. «Массачусетс» енді TG 38.1 мүшесі болды. Авианосецтер 14 желтоқсанда Манилаға шабуыл жасады, ал флот 17 желтоқсанда қайтып келгеннен кейін «Кобра» тайфуны аймақтан өтіп, флотты қиратты және үш эсминецті батырды, бірақ «Массачусетс» оқиғада айтарлықтай зақым алмады. Олар экипаждағы бір жаралы және екі барлау ұшағының жоғалуы туралы хабарлады. 30 желтоқсаннан 23 қаңтарға дейін 1945 жылы «Массачусетс» TF 38 авианосецтерімен бірге Формоза мен Окинаваға шабуылдар сериясын жасады, Солтүстік Филиппиндегі Лингаен шығанағына десант түсіруді қолдады. TG 38.1 авианосецтері Формозаға шабуылдарын шоғырландырды.