Мотоори Норинага: Жапон философы мен ғалымы

Кіріспе

Жапон ғалымы және философы (1730–1801)

Мотори Норинага (本居宣長) – Эдо дәуірінде белсенді болған Кокугаку саласының жапон ғалымы. Ол дәстүрлі түрде Кокугаку (жергілікті салт-дәстүрді зерттеу) зерттеулерінің төрт ең ірі өкілінің бірі саналады.

Өмір

Норинага қазіргі Мацусака қаласында (Исе провинциясы) дүниеге келген. Оның ата-бабалары көптеген ұрпақ бойы Исе провинциясындағы Китабатакэ кланының вассалдары болған. Алайда, Эдо дәуірінің басында олар самурай мәртебесін тастап, тегін Озу деп өзгертіп, Мацусакаға көшіп барды, онда мақта саудасымен айналысты. Отбасы бастапқыда өркендеп, Эдода да дүкен ашты. (Фильм режиссері Ясуджиро Озу осы әулеттен тараған). Ағасы қайтыс болғаннан кейін Норинага Озу әулетінің мұрагері болды. Бір кезде ол қағаз жасаушыларға асырап берілді, бірақ кітап сүйгіш балаға бизнес қолай болмады. 22 жасында анасының кеңесімен Норинага Киотоға медицина оқуға барды. Киотода ол неоконфуциан Хори Кейзаннан қытай және жапон филологиясын оқыды. Осы кезде Норинага жапон классикасына қызығушылық танытып, Огю Сорай мен Кейчудың ықпалымен кокугаку саласына енді. (Тілдегі өзгерістерге байланысты Эдо дәуірінде жапондықтар ежелгі классиканы жақсы түсінбеді, сондықтан мәтіндерді дұрыс түсіну үшін филологиялық талдау қажет болды.) Киотодағы өмір жас Норинагаға дәстүрлі жапон сарай мәдениетін ұнатуға көмектесті. Мацусакаға оралғаннан кейін Норинага нәрестелерге арналған медициналық практика ашты, ал бос уақытын «Гэндзи әңгімесі» мен «Нихон Шоки» (Жапонияның хроникалары) зерттеулеріне арнады. 27 жасында Камо но Мабучидің бірнеше кітабын сатып алып, кокугаку зерттеулеріне кірісті. Дәрігер ретінде ол ата-бабаларының самурайлық тегін Мотори деп қайта қабылдады. 1763 жылы Мабучи Мацусакаға келгенде Норинага онымен кездесті, бұл кездесу тарихқа «Мацусакадағы түн» деп жазылды. Норинага осы мүмкіндікті пайдаланып, Мабучиден «Кодзики» («Ежелгі нәрселер туралы жазбалар») аннотацияларын бақылауын сұрады. Мабучи Норинагаға алдымен «Манъёсю» аннотацияларымен айналысуын ұсынды, осылайша ежелгі кана жазуын – манъёгананы үйренуге көмектесу үшін. Бұл екеуінің арасындағы жалғыз кездесу болды, бірақ олар хат алмасып тұрды және Мабучидің ынтасымен Норинага кейін «Кодзикиді» толыққанды зерттеуге кірісті. Норинаганың шәкірттерінің арасында Исидзука Татсумаро, Нагасе Масаки, Нацуме Микамаро, Такахаси Микиакира және Мотори Харуни (Норинаганың ұлы) болды. Кокугаку ғалымы ретіндегі қызметімен көлеңкеленгенімен, Норинага 40 жыл бойы Мацусакада дәрігер болып жұмыс істеді және 1801 жылы қайтыс болғанға дейін он күнге дейін науқастарды қабылдады.

Norinaga was born in what is now Matsusaka in Ise Province (now part of Mie Prefecture). His ancestors were vassals of the Kitabatake clan in Ise Province for many generations. However, in the early Edo period they abandoned their samurai status, changing their surname to Ozu, and relocated to Matsusaka, where they became cotton wholesalers. The family initially prospered and had a store in Edo as well. (The film director Yasujirō Ozu was a descendant of the same line). After his elder brother's death, Norinaga succeeded to the Ozu line. At one stage he was adopted out to a paper making family but the bookish boy was not suited to business. It was at his mother's suggestion that, at the age of 22, Norinaga went to Kyoto to study medicine. In Kyoto, he also studied Chinese and Japanese philology under the neo Confucianist Hori Keizan. It was at this time that Norinaga became interested in the Japanese classics and decided to enter the field of kokugaku under the influence of Ogyū Sorai and Keichū. (With changes in the language, the ancient classics were already poorly understood by Japanese in the Edo period and texts needed philological analysis in order to be properly understood.) Life in Kyoto also instilled in the young Norinaga a love of traditional Japanese court culture. Returning to Matsusaka, Norinaga opened a medical practice for infants while devoting his spare time to lectures on The Tale of Genji and studies of the Nihon Shoki (Chronicles of Japan). At the age of 27, he bought several books by Kamo no Mabuchi and embarked on his Kokugaku researches. As a doctor, he reassumed his ancestral samurai surname of Motoori. In 1763, Norinaga met Mabuchi in person when the latter visited Matsusaka, a meeting that has come down in history as 'the night in Matsusaka'. Norinaga took the occasion to ask Mabuchi to supervise his annotations of the Kojiki ("Records of Ancient Matters"). Mabuchi suggested that Norinaga should first tackle the annotations to the Man'yōshū in order to accustom himself to the ancient kana usage known as the man'yōgana. This was the only meeting between the two men, but they continued to correspond and, with Mabuchi's encouragement, Norinaga later went on to full fledged research into the Kojiki. Norinaga's disciples included Ishizuka Tatsumaro, Nagase Masaki, Natsume Mikamaro, Takahashi Mikiakira and Motoori Haruniwa (Norinaga's son). Although overshadowed by his activities as a kokugaku scholar, Norinaga spent 40 years as a practicing doctor in Matsusaka and was seeing patients until ten days before his death in 1801.