Америка Құрылысының Әртүрлі Стильдері

АҚШ архитектурасы: 200 жылдық тарих, әртүрлі стильдер (испан, француз, британдық әсерлер). Ежелгі Pueblo мәдениетінен бастау алады. Таос Пуэбло – мың жылдық тарих!

19 мин оқу

100%

Дереккөз: Architecture in the United States — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Архитектуралық стильдердің кең ассортименті

Америка Құрама Штаттарының сәулеті екі ғасырдан астам тәуелсіздік тарихында және бұрынғы испан, француз, голланд және британ үкімдігі кезеңінде архитектуралық стильдер мен құрылыс нысандарының кең ассортиментін көрсетеді. Америка Құрама Штаттарындағы сәулетке көптеген ішкі және сыртқы факторлар мен аймақтық ерекшеліктер әсер еткен. Жалпы алғанда, ол бай, эклектикалық және жаңашыл дәстүрді білдіреді.

Колумбияға дейінгі

Қазіргі Америка Құрама Штаттары деп аталатын аумақта сақталған ең көне, импортталмаған құрылыстарды төрт бұрышты аймақтағы ежелгі Пуэбло халқы салған. Тива тілінде сөйлейтін халық 1000 жылдан астам уақыттан бері Таос Пуэблода үздіксіз өмір сүріп келеді. Кейіннен Солтүстік Каролинаның жағалауына айналған Алгонкин ауылдары – Помейок және Секция 16 ғасырдың соңынан жетіп келді. Суретші және картограф Джон Уайт қысқа ғұмырлы Роанок колониясында 13 ай бойы тұрып, жергілікті халықтың, өсімдіктердің және жануарлардың 70-тен астам суреттерін (акварельмен) салды. Гавай аралдарының Солтүстік Америкадан шалқары орналасуы ежелгі Гавайиде колониялық архитектураның қалыптасуына үлкен мүмкіндік берді. Алғашқы құрылыстар Полинезиялық мұраны және Гавайидің дамыған мәдениетін көрсетеді. 19 ғасырдың соңындағы Гавай архитектурасы Виктория, Грузия және 20 ғасырдың басындағы испандық отаршылдық қайта жандану сияқты түрлі шетелдік ықпалдарды көрсетеді.

Колониалды

Еуропалықтар Солтүстік Америкаға қоныстанғанда, олармен бірге сәулет өнерінің дәстүрлерін және құрылыс техникаларын әкелді. Америкадағы ең көне ғимараттардың ішінде осыған байланысты мысалдар бар. Құрылыс қолда бар материалдарға тәуелді болды. Ағаш және кірпіш – Жаңа Англияда, Атлантиканың орталық бөлігінде және оңтүстік жағалаудағы ағылшын ғимараттарының ең көп қолданылатын элементтері. Бұл, сонымен қатар, жергілікті халықтың бар болған ғимараттарын жаулауға, қиратуға және оларды өз жерлерінен ығыстыруға әкелді, ал олардың тұрғын үй салу және қоныс құру әдістері колониялық стандарттармен салыстырғанда құнсызданып кетті. Колонизаторлар жаңа бекіністер, тұрғын үйлер, миссиялар, шіркеулер және ауыл шаруашылығы дамыту үшін аумақтар мен жерлерді тартып алды.

Испандық ықпал

АҚШ-тағы испан отаршылдық архитектурасы Американың басқа аймақтарында қабылданған еуропалық стильдерден едәуір өзгеше болды, мысалы, Миссисипи алқабындағы қарапайым француз отаршылдық үйлер, олар галереяға есік ашатын жалғасқан бөлмелерден құралған. Техас, Нью-Мексико, Аризона, Калифорния, Флорида және Джорджия штаттарында салынған испандық архитектура (әсіресе діни мекемелерде көрініс тапқан) Мексикада қолданылған үлгіге ұқсас болды.

Флорида

Испан отаршылдық архитектурасы 1559-1821 жылдар аралығында Флоридада және АҚШ-тың оңтүстік-шығысында салынған. Шелкі стилі Флорида штатының Пенсакола қаласында және Флориданың басқа да аймақтарында кездеседі, бұл стиль үйлерді әсем темір балконмен безейді, сияқты көбінесе испандықтар салған Нью-Орлеан қаласының француз кварталында, Луизиана штатында. 1788 және 1794 жылдарғы өрттер Нью-Орлеандағы алғашқы француз құрылыстарын қиратты. Қаланың қазіргі көптеген ғимараттары 18-ші ғасырдың соңындағы қайта құру жұмыстарының нәтижесі. АҚШ-тағы ең ерте, үздірілмей орналасқан еуропалық елді мекендер – 1565 жылы құрылған Флорида штатындағы Сент-Огюстин және Санта-Фе, Нью-Мексико. Солтүстік Америкадағы тұңғыш еуропалықтар тұрақты қоныстанған қала – Сент-Огюстин, ол 1565 жылы салынған. 1598 жылдан бастап Анастасия аралынан алынған кокина тасы осы қаладағы жаңа колониалды архитектура стиліне үлкен үлес қосты. Кокина – ұсақ моллюскалар қабықтарын қамтитын әктас конгломераты. Ол тұрғын үйлердің, қала қақпасының, кафедральдық базиликаның, Сан-Маркос бекінісінің және Матанзас фортының құрылысында пайдаланылды. Сент-Огюстин қаласы – қазіргі АҚШ-та XVII ғасырға тән испан отаршылдық архитектурасының сирек сақталған нысандарының бірі.

Оңтүстік-батысы

Солтүстік Америка шөлдерін, қазіргі Оңтүстік-Батыс АҚШ-ты испандықтар 1540 жылдары зерттей бастады. Конкистадор Франсиско Васкес де Коронадо алтынның мифтік қалаларын іздеу үшін осы аймақты кесіп өтті. Оның орнына ол Пуэбло халқының ежелгі мәдениеті мен сәулетін тапты. Пуэбло халқы күн кептірген саз кірпіштерінен – адобеден үйлер салды, төбесіне ағаш бұйымдарын қойды. Олардың кубикалық пішіні мен тығыз орналасуы ауылдарға ерекше сыртқы түс берді. Бұл қарапайым, әшекейсіз құрылыстар тұрақты және салқын болды. Испандықтар бұл пуэблоларды жаулап алып, 1609 жылы Пуэбло-де-Санта-Феді Санта-Фе-де-Нью-Мексико провинциясының әкімшілік орталығы етіп белгіледі. Губернаторлар сарайы 1610-1614 жылдар аралығында Пуэбло үндістері мен испандықтардың әсерімен салынды. Ғимарат ұзын, ішкі ауласы бар. Нью-Мексикодағы Ранчос-де-Таостағы Сан-Франциско-де-Асис миссиясы 1770 жылдарға дейін салынды және адобе технологиясын қолданды, бұл ғимаратқа ерекше қатаңдықтың айқын келбетін берді. Ғасырлар өткен соң, аймақта Пуэбло жаңғыру стиліндегі сәулет пайда болды. Аризона штатының Тусон қаласының жанындағы Сан-Ксавьер-дель-Бак миссиясы Жаңа Испанияның оңтүстік үлгілерінен алынған Churrigueresque стилінде безендірілген. Оның қасбеті екі алып мұнарамен шеңберленген, ал кіреберісі estipites-термен жабдықталған.

Калифорния провинциясы

XVIII ғасырдың аяғында испандықтар жоғары Лас-Калифорнияс провинциясында ресейлік және британдық отарлауға қарсы тұру үшін президиолар (бекіністер) желісін құрды. Осы мақсатта Сан-Диего президиосы, Санта-Барбара президиосы, Монтерей президиосы және Сан-Франциско президиосы салынды, сондай-ақ жаңа миссиялар мен қоныстарды қолдау көрсетілді. 1769-1823 жылдар аралығында францискандар Калифорнияда жиырма бір миссиядан тұратын тізбекті желі құрды. Миссиялар аймақтық архитектураға елеулі әсер етті. Бұл дәуірдегі тұрғын үйдің мысалы – Санта-Барбарадағы Каса-де-ла-Гуэра.

Голландиялық әсерлер

1630 жылдар шамасында Голландия отаршыларының қазіргі Нью-Йорк және Нью-Джерси штаттарындағы Нью-Амстердам мен Гудзон өзені аңғарына келгенінен пайда болды. Алғашқы қоныс салушылар екінші қабатқа шатыр жасау үшін тас қабырғалары және тік шатырлары бар кішкентай, бір бөлмелі коттедждер салды. 1670 жылға қарай Нью-Амстердамда екі қабатты, енді үйлер кең таралды.

Француздық әсерлер

Француз колониалды стилі Иллинойс және Француз Луизианасының елді мекендерінде қалыптасты. Оның негізінен француз Канадасы мен Кариб аймағының сәулеттік стиліне тәжірибелі болғаны айтылады. Бұл стиль 1699 жылы Француз Луизианасы құрылған кезде пайда болды, бірақ Испания 1763 жылы отарлық аумақты бақылауға алғаннан кейін де салынды. Француз отарлау дәуірінде дамыған сәулеттік стильдерге креолдық коттедж, креолдық қалалық үй және француз креолдық плантация үйі кіреді.

Ағылшын әсері

Вирджиния штатының Джеймстаундағы алғашқы тұрақты ағылшын тілді қонысы (1607 жылы құрылған) қазба жұмыстары кезінде үшбұрышты Джеймс Форттың бір бөлігі және 17 ғасырдың басындағы көптеген заттар табылған. Жақын жердегі Уильямсбург Вирджинияның отарлық астанасы болды және қазір 18 ғасырдағы қала ретінде жақсы сақталғандықтан туристер көп баратын жер. 1657 жылы Жаңа әлемде 200 мың адам тұрған, олардың тоқсан пайызы Англиядан келген. Олар өздерінің туған елдерінде қолданылған қарапайым құрылыс тәсілдерін пайдаланды. Осы қоныс аударушылар көбінесе экономикалық мақсаттармен келгендіктен, ертедегі үйлердің көпшілігі қарапайым ауылдық үйлер мен шағын шаруашылықтардың ықпалында болды. Ғимараттардың сыртқы түрі өте қарапайым болды және аз мөлшерде импортталған материалдардан жасалған. Мысалы, терезелер өте кішкентай болды. Ағылшындар шыны өндірісін бастағанға дейін олардың көлемі ұлғайған жоқ. Себебі венециялықтар 15 ғасырға дейін римдік мөлдір шыныны қайта ашпаған, ал ол Англияға тағы бір жүз жылдан кейін келген. Алғашқы отарлық үйлердегі аз ғана терезелердің әйнектері қорғасынмен бекітілген, әдеттегі шіркеулердегі әйнектерге ұқсас болды. Ол кездегі шыны Англиядан әкелінетін және өте қымбат болды. 18 ғасырда осы үйлердің көпшілігі қалпына келтіріліп, ескі терезелердің орнына жаңа терезелер қойылды. Бұл терезелерді Роберт Хук (1635–1703) ойлап тапты, олардың бір бөлігі екіншісінің артынан тік жоғары жылжыды. Ағаш, әсіресе ақ және қызыл кедр, құрылыс үшін өте пайдалы материал болды және ағылшын отарларында қоныс аударушылар үшін көп мөлшерде қол жетімді болды, сондықтан көптеген үйлер ағаштан салынды. Декоративтік элементтерге келетін болсақ, колониялық үйлердің көпшілігі қарапайым салынған, сондықтан олардың дизайны да қарапайым болды. Дегенмен, есікті безендірудің бір сыпайы тәсілі болды. Үй иесі шегелер алып, олардан қандай да бір бейне немесе өрнек ойлап, есікке қадап қоятын. Шегелердің саны неғұрлым көп болса, өрнек соғұрлым әсем әрі күрделі болар еді. Үйдің ең маңызды архитектуралық ерекшелігі – түтін шығаратын мұржа. Үлкен және әдетте кірпіштен немесе тастан жасалған мұржалар сол кезде, әсіресе 1600–1715 жылдары өте танымал болды. Англиядағы Тюдор дәуірінде, шамамен 1603 жылға дейін, көмір үйді жылыту үшін кең таралған материалға айналды. Бұрын үйдің ортасында еденде ағаш жағылып, түтін терезелер мен желдеткіштер арқылы шығарылатын. Көмірді пайдаланғанда бұл әдіс жеткіліксіз болды, өйткені түтін тым қара және жабысқақ болды. Оны жабу қажет болды, ал мұржаның қызметі осы мақсатқа қызмет етті. Англофондық плантация иелері көбінесе грек қайта өркендеу стилін ұнататын, оның неоклассикалық фронтоны бағандары бар, мысалы, Теннессидегі Белл Мид плантациясы, симметриялық бағандары бар верандасы және тар терезелері бар. Оңтүстіктегі үйлер неоклассикалық үлгіге бейімделіп, алдыңғы жағында педиментсіз немесе кіреберіс портигі жоқ, орта биіктіктегі балконды қолданды, мысалы, Луизиана штатының Сент-Джеймс приходындағы Оук аллеясы плантациясы. Бұл үйлер аймақтық климатқа және плантация экономикасына бейімделді, құрылыс үшін құлдық еңбек күші қолданылды. Француз және испан отарлауын бастан өткерген аймақтарда, мысалы, Мексика шығанағының жағалауындағы ғимараттар көбінесе креолдық сәулет стилінде салынды.

Excavations at the first permanent English speaking settlement, Jamestown, Virginia (founded 1607) have unearthed part of the triangular James Fort and numerous artifacts from the early 17th century. Nearby Williamsburg was Virginia's colonial capital and is now a tourist attraction as a well preserved 18th century town. The New World population of 200,000 in 1657, ninety percent of whom drew from England, used the same simple construction techniques as those in their respective mother countries. These settlers often came to the New World for economic purposes, therefore revealing why most early homes reflect the influences of modest village homes and small farms. The appearance of structures was very plain and made with little imported material. Windows, for example, were extremely small. The size did not increase until long after the British were manufacturing glass. This was because the Venetians had not rediscovered the strictly Roman clear glass until the 15th century and it did not come to England until another hundred years later. The few windows that did exist on early colonial homes had small panes held together by a lead framework, much like a typical church's stained glass window. The glass that was used was imported from England and was incredibly expensive. In the 18th century, many of these houses were restored and sash windows replaced the originals. These were invented by Robert Hooke (1635–1703) and were made so that one panel of glass easily slid up, vertically, behind another. Timber, especially white and red cedar, made for a great building resource and was readily abundant for the settlers in the English colonies, so naturally many houses were made of wood. As for decorative elements, as said before most colonial houses were built plainly and therefore most colonial house designs led to a very simple outcome. Although one subtle element of ornamentation that was used on the front door. The owner would take nails, think of an object or pattern to make with them, and nail that decoration onto the door. The more nails one had, the more extravagant and elaborate the pattern could become. The most prized architectural aspect of the house was the chimney. Large and usually made of brick or stone, the chimney was very fashionable at this time, specifically 1600–1715. During the Tudor period in England, which lasted up until around 1603, coal became the popular material for heating the home. Before that, a wood fire was burned on the floor in the center of the house, with the smoke escaping only through windows and vents. With coal, this method could not suffice because the smoke was unacceptably black and sticky. It needed to be contained and the function of a chimney was to do just that. Anglophone plantation owners often favored the Greek Revival style, featuring a neoclassical pediment with columns, as at Belle Meade Plantation in Tennessee, with a symmetrical columned porch and narrow windows. The domestic architecture in the South adapted the neoclassical model by supporting a mid height balcony on the front without a pediment or entrance portico, such as at Oak Alley Plantation, in St. James Parish, Louisiana. These houses adapted to the regional climate and into the economy of a plantation with enslaved labor for construction. In regions that had experienced French and Spanish colonization, such as the Gulf Coast, buildings were often constructed in Creole architectural styles.

Шекаралық халық тілі

1862 жылғы "Гомстед" заңы миллиондаған азаматтарға, жер аударылған жергілікті халықтарға меншікке ие болу мүмкіндігін сыйлады және Ұлы жазықтар мен Оңтүстік-Батыстағы қоныстану үлгілерінің сипатын өзгертті. Заң бойынша, кез келген ересек ер адам бес жыл бойы жерді өңдеп, сол жерде тұрғын үй салса, оған шағын шаруашылық тегін берілетін болды. Бұл, Еуропа мен АҚШ-тың шығыс штаттарындағы ауылдар мен қалалардың орнына, Орта Батыс пен Батыстағы оқшауланған шаруашылықтардың ауылдық үлгісін қалыптастырды. Қоныс аударушылар үйлерін жергілікті материалдардан – топырақтан, жартылай кесілген тастан, қашалған таспен біттелген, саздан жасалған кірпіштерден және қалың бұталардан салған. Олар орманды аймақтарда ағаш үйлер, ал ағаш жоқ далаларда "Сод Хаус" (Клео-Спрингс, Оклахома) сияқты саманнан салынған үйлер тұрғызды. Қазіргі заманғы тұрақты сәулет әдісінің бірі – сабаннан құрылыс салу, 19-шы ғасырдың соңында Небраска штатында сабан балау машиналарын пайдалану арқылы дамыды. Испандық және кейін Мексиканың Альта-Калифорния ранчолары, сондай-ақ алғашқы американдық пионерлер қолда бар балшықты саз кірпіштері жасауға, ал алыс орманнан алынған ағаштарды сирек қолданды. Жергілікті халықтың Mission Indians үйдің шатырына керемет плиткалар жасап шығарды. 19-шы ғасырдың ортасында ұнтақталған ағаш кеңінен қолжетімді болғандықтан, Монтерейде алғаш Монтерей колониалды сәулет стилі пайда болды, содан кейін ол тарады. Леонис Адобе, Ларкин Хаус және Ранчо Петалума Адобе – осы стильдің түпнұсқа үлгілері.

Грек қайта жаңғыруы

Грек қайта өрлеу стилі 19 ғасырдың бірінші жартысында жұмыс істеген американдық сәулетшілерді қызықтырды. Ұлыбританияның қорғауынан босаған жас мемлекет, жаңа Афина, яғни демократияның алғашқы ошағы болуға көндірілді. Бенджамин Латроб (1764–1820) және оның шәкірттері Уильям Стрикленд (1788–1854) және Роберт Миллс (1781–1855) ірі қалаларда (Филадельфия, Балтимор және Вашингтон, округ) бірнеше банктер мен шіркеулер салуға тапсырыс алды. Солтүстік Каролинадағы (Ралидегі Капитолий ғимараты, 1833–1840 жылдары өрттен кейін қайта салынған) немесе Индианадағы (Индианаполистегі Капитолий ғимараты) сияқты кейбір штаттық Капитолий ғимараттары грек қайта өрлеу стилін қабылдады. Осы үлгінің кейінгі мысалы – Генри Уолтерс жобалаған және 1861 жылы аяқталған Колумбустағы Огайо штатының Капитолийі. Ғимараттың қарапайым қасбеті, үздіксіз карнизі және күмбездің болмауы оның қатаңдығы мен ұлылығын көрсетеді. Ол өте симметриялық дизайнға ие және Жоғарғы Сот пен кітапханаға орналасқан. Осы кезеңде сирек қолданылған тағы бір стиль – Мысыр қайта жаңғыру архитектурасы.

Готиканың қайта өркендеуі

1840 жылдардан бастап готикалық қайта жандану стилі Эндрю Джексон Даунингтің (1815–1852) ықпалымен АҚШ-та танымал болды. Ол өзін классицизмге және романтизмнің дамуына қарсы бағытталған реакциялық контекстте анықтады. Оның туындылары ортағасырлық безендіру элементтеріне қайта оралумен сипатталады: мұржалар, фронтондар, бойыңқы мұнаралар, қақпа терезелері, гаргульялар, витраждар және тік шатырлар. Ғимараттар симметрия мен неоклассицизмнен шабыттанған күрделі дизайнды қабылдады. Шығыс жағалауындағы бай отбасылар неоклассицизмге қарсы тұратын стильде кең иеліктер мен виллалар салдырды. Кейбіреулер Хорас Уолполдың «Страуберри Хилл» үйін үлгі етті. Александр Джексон Дэвис (1803–1892) Гудзон өзені аңғарындағы вилла жобаларымен айналысты және готикадан бароккоға дейінгі элементтерді пайдаланды. Нью-Йорк штатының Тарритаун қаласындағы Джей Гульдтің «Линдхерст» егістік үйі үшін Александр Джексон Дэвис асимметриялық контуры бар ғимаратты жобалап, екі қабатты сурет галереясын витражды терезелермен ашты. Нью-Йорк қаласында Джеймс Ренвик-младшийдің Сент-Патрик соборы орналасқан, ол Реймстегі Нотр-Дам соборы мен Кёльн соборының талғамды үйлесімі. Жоба 1858 жылы оған тапсырылды, бірақ 1888 жылы фасадына екі шпиль орнату арқылы аяқталды. Тасқа қарағанда жеңіл материалдарды қолдану, тіреу қабырғаларын сыртқы тіреу қабырғаларына алмастыруға мүмкіндік берді. Ренвик Вашингтонда Смитсондар институтын салып талантын көрсетті. Бірақ сыншылар оны византиялық, романдық, ломбардтық және эклектикалық элементтерді қолданып, қызыл кірпіштен ерекше үйлесімсіз құрылыс салғаны үшін астананың сәулеттік үйлесімін бұзды деп айыптады. Ричард Апжон (1802–1878) солтүстік-шығыстағы ауылдық шіркеулерді салуға маманданған, бірақ оның ең маңызды туындысы Нью-Йорктегі «Троица шіркеуі» болып табылады. Оның қызыл құмтастан жасалған сәулеті Еуропадағы 16 ғасырдың формаларын еске алады. Готикалық қайта жандану стилі университеттерде (Йель, Гарвард) және шіркеулерді салуда да қолданылды. Готикалық қайта жанданудың сәттілігі 20 ғасырдың басына дейін, әсіресе Чикаго мен Нью-Йоркте көптеген көкжайларда жалғасты.

From the 1840s on, the Gothic Revival style became popular in the United States, under the influence of Andrew Jackson Downing (1815–1852). He defined himself in a reactionary context to classicism and development of romanticism. His work is characterized by a return to Medieval decor: chimneys, gables, embrasure towers, warhead windows, gargoyles, stained glass and severely sloped roofs. The buildings adopted a complex design that drew inspiration from symmetry and neoclassicism. The great families of the east coast had immense estates and villas constructed in the style, with antipodes of Neoclassicism. Some took Horace Walpole's Strawberry Hill House as a model. Alexander Jackson Davis (1803–1892) worked on villa projects in the Hudson River Valley and used details from the Gothic to Baroque repertoire. For the Jay Gould estate country house "Lyndhurst" in Tarrytown, New York, Alexander Jackson Davis designed a building with a complex asymmetrical outline, and opened the double height art gallery with stained glass windows. New York City is home to James Renwick Jr's Saint Patrick Cathedral, an elegant synthesis of the Notre Dame Cathedral in Reims and the Cologne Cathedral. The project was entrusted to him in 1858 but completed by the erection of two spires on the facade in 1888. The use of materials lighter than stone allowed to pass from flying buttresses to exterior buttresses. Renwick also showed his talent in Washington, D. C., with the construction of the Smithsonian Institution. But his critics reproached him for having broken the architectural harmony of the capital by building an eccentric combination in red brick using Byzantine, Romanesque, Lombard, and eclectic themes. Richard Upjohn (1802–1878) specialized in the rural churches of the northeast, but his major work is still "Trinity Church" in New York. His red sandstone architecture makes reference to the 16th century forms in Europe. The Gothic Revival style was also used in the construction of universities (Yale, Harvard) and churches. The success of the Gothic Revival was prolonged up until the beginning of the 20th century in numerous Skyscrapers, notably in Chicago and in New York.

Виктория дәуірінің соңғы кезеңінің сәулет өнері

Америка Азамат соғысынан кейін және 20 ғасырдың басында көптеген ұқсас стильдер, үрдістер мен қозғалыстар пайда болды, олар Виктория патшайымының билігінің соңғы кезеңінде Британ империясындағы осы кезеңдегі ұқсас қозғалыстарға сәйкес келуіне байланысты "Викториандық" деп жиі және жалпылама жіктеледі. Бұл кезеңде жұмыс істеген көптеген сәулетшілер тапсырысқа байланысты әртүрлі стильдерді қолданды. Бұл кезеңнің маңызды американдық сәулетшілері Ричард Моррис Хант, Фрэнк Фурнесс және Генри Хобсон Ричардсон. Соғыстан кейін, "Стик стилі" деп аталатын, ағаштан жасалған таяқшалы конструкцияны пайдаланатын ерекше американдық стиль пайда болды, осы атаудың шығу тегі де осыдан. Бұл стиль көбінесе үйлерде, қонақ үйлерде, теміржол станцияларында және басқа да ағаштан салынған құрылыстарда қолданылды. Ғимараттардың биік және тік шатырлары мен қақпақтарының ерекше безендірілуімен ерекшеленеді. Сыртқы пішіні әшекейленбеген болса да, басты мақсат – жайлылық. Ричард Моррис Хант 1862 жылы Ньюпортта Джон Н. Грисвольдтың үйін осы стильде салды. Шамамен 1873 жылдан кейін "Стик стилі" бірте-бірте тоқтатылып, "Королева Анна стиліне" айналды. Калифорния, Орегон және Вашингтон штаттарының батыс жағалауындағы тұрғын үйлер де заманауи стильге қарай дамыды. Сан-Францискода итальяндық, Стик-Истлейк және Королева Анна стильдерінің Викториандық архитектурасының көптеген мысалдары бар (шамамен 1850-1900 жылдар). Редвуд ағашынан салынғандықтан, олар 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісіне төтеп берді, бірақ кейбіреулері салдарынан өртенді. Олар орталық жылыту және электр энергиясы сияқты заманауи мүмкіндіктерді ұсынды. Сэмюэл және Джозеф Кэтер Ньюсом архитекторлары жобалаған және иесінің үлкен ағаш өңдеу кәсіпорындарынан 100-ден астам шеберлер салған Карсон сарайы Калифорния штатының Эврика қаласындағы Гумбольдт шығанағындағы Ескі қаланың басында орналасқан. Бұл ғимарат Калифорния мен АҚШ-тағы Королева Анна стилінің ең жақсы үлгілерінің бірі деп есептеледі. Шығыс жағалауында Королева Анна стилі "Шингл стиліне" айналды. Ол көбірек серпіліс пен қарапайымдыққа ұмтылыспен сипатталады. Ричардсон 1874-1875 жылдары Ньюпорттағы Уильям Уоттс Шерман үйін, 1882-1883 жылдары Кембридждегі Мэри Фиске Стоутон үйін және Чарльз Фоллен МакКим 1879-1881 жылдары Ньюпорт казиноын шинглмен қапталған асимметриялық фасадымен жобалады. Ортағасырлық әсер күшті болғанымен, 19 ғасырдың екінші жартысында сәулетшілер Ренессанс жаңғыру стиліндегі ірі сарайларға тапсырыстарды да орындады. Өнеркәсіп және сауданың алыптары тасқа инвестиция жасап, еуропалық сарайларды қайталайтын әсем үйлер салды. Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласына жақын орналасқан Билтмор иелігі француздық Ренессанс жаңғыру стиліндегі шатоэск стилінде салынған және АҚШ-тағы ең үлкен жеке резиденция болып табылады. Ричард Моррис Хант оны салу кезінде Шэто-де-Блуа сарайынан Луи XII және Франсуа I қанаттарын бейімдеді.

Following the American Civil War and through the turn of the 20th century, a number of related styles, trends, and movements emerged, are loosely and broadly categorized as "Victorian," due to their correspondence with similar movements of the time in the British Empire during the later reign of Queen Victoria. Many architects working during this period would cross various modes, depending on the commission. Key influential American architects of the period include Richard Morris Hunt, Frank Furness, and Henry Hobson Richardson. After the war, the uniquely American Stick Style developed as a form of construction that uses wooden rod trusswork, the origin of its name. The style was commonly used in houses, hotels, railway depots, and other structures primarily of wood. The buildings are topped by high roofs with steep slopes and prominent decoration of the gables. The exterior is not bare of decoration, even though the main objective remains comfort. Richard Morris Hunt constructed John N. Griswold's house in Newport, Rhode Island in 1862 in this style. The "Stick Style" was progressively abandoned after c. 1873, gradually evolving into the Queen Anne Style. On the west coast in California, Oregon, and Washington, domestic architecture evolved equally towards a more modern style. San Francisco has many representations of the Italianate, Stick Eastlake, and Queen Anne styles of Victorian architecture, c. 1850s–1900. Constructed with Redwood lumber they resisted the 1906 San Francisco earthquake itself, though some burned in the aftermath. They introduced the contemporary services of central heating and electricity. The Carson Mansion conceived of by Builder Architects, Samuel and Joseph Cather Newsom and built by an army of over 100 craftsman from the massive lumber operations of its owner, is prominently situated at the head of Old Town Eureka, California on Humboldt Bay. It is widely regarded as one of the highest executions of Queen Anne style in California and the United States. On the east coast the Queen Anne evolved into the Shingle Style architecture. It is characterized by attention to a more relaxed rustic image. Richardson designed the William Watts Sherman House (1874–1875) in Newport, Rhode Island, and the Mary Fiske Stoughton House (1882–1883) in Cambridge, Massachusetts, and Charles Follen McKim the Newport Casino (1879–1881) using shingle clad asymmetrical facades. While medieval influence rode high, in the second half of the 19th century, architects also responded to commissions for estate scale residences with Renaissance Revival residences. Industry and commerce tycoons invested in stone and commissioned mansions replicating European palaces. The Biltmore Estate near to Asheville, North Carolina is in the Châteauesque style of French Renaissance Revival, and is the largest private residence in the U. S. Richard Morris Hunt interpreted the Louis XII and François I wings from the Château de Blois for it.

Аспан қыртысының көтерілуі

АҚШ архитектурасының ең елеулі жаңаруы – бұлт көтергіштер болды. Бұл бірнеше техникалық жетістіктердің арқасында мүмкін болды. 1853 жылы Элиша Отис алғашқы қауіпсіз лифтіні ойлап тапты, ол көтерілгіш кабель жыртылған жағдайда лифт шахтаға құлауына кедергі жасады. Лифттер ғимараттардың биіктігін төрт-бес қабаттан асыруға мүмкіндік берді, себебі адамдар әдетте осы биіктікке дейін баспалдақпен жүруге дайын еді. 1868 жылы өткен конкурс Нью-Йорк қаласының алты қабатты Equitable Life Building ғимаратының жобасын анықтады, ол лифт қолданылатын алғашқы коммерциялық ғимаратқа айналды. Құрылыс 1873 жылы басталды. Содан кейін 1885 жылы Чикагодағы Данкмар Адлер мен Луис Салливан салған Аудитория ғимараты сияқты басқа да құрылыстар бой көтерді. Бұл итальяндық сарай дизайнының элементтерін қабылдап, тұтас құрылымдық көрініс берді: бірнеше онжылдық бойы американдық бұлт көтергіштер консервативті сәндік элементтерді техникалық инновациялармен үйлестірді. Көп ұзамай бұлт көтергіштер жаңа технологиялық қиындыққа тап болды. Биіктігі арта келе, жүк көтергіш тас қабырғалардың қолдануы қиынға айналды, шамамен 20 қабатта техникалық шегіне жетті (1891 жылы Чикагодағы Бернхам мен Рут салған Монаднок ғимаратында бұл мәселе шешілді). Кәсіби инженер Уильям ЛеБарон Дженни Чикагодағы 10 қабатты Home Insurance Building ғимаратын темірден жасалған тірек құрылымымен салып, бұл мәселені шешті. Бұл, әрине, алғашқы нағыз бұлт көтергіштердің бірі. Жүк көтергіш қабырғалардың орнына жұқа сыртқы қабырғаларды қолдану ғимараттың жалпы салмағын үштен екіге азайтты. ХХ ғасырда бұлт көтергіштерде кең таралған тағы бір ерекшелік алғаш рет Чикагодағы Чарльз Б. Атвуд пен Э. С. Шанкланд жобалаған Reliance Building ғимаратында пайда болды (Чикаго, 1890–1895). Сыртқы қабырғалар енді ғимараттың салмағын көтермейтіндіктен, терезелердің көлемін ұлғайтуға мүмкіндік туды. Бұл сыртқы бетінің көп бөлігін алып жатқан шыны терезелері бар алғашқы бұлт көтергіш болды. Алғашқы әсем мұнаралардың кейбіреулерін Американың алғашқы ұлы заманауи сәулетшісі Луис Салливан (1856–1924) жобалады. Оның ең талантты шәкірті – Франк Ллойд Райт (1867–1959), ол өмірінің көп бөлігін жеке тұрғын үйлерді оларға сәйкес жиһазбен және кең ашық кеңістіктерді пайдаланумен жобалауға арнады.

The most notable United States architectural innovation has been the skyscraper. Several technical advances made this possible. In 1853, Elisha Otis invented the first safety elevator which prevented a car from falling down the shaft if the suspending cable broke. Elevators allowed buildings to rise above the four or five stories that people were willing to climb by stairs for normal occupancy. An 1868 competition decided the design of New York City's six story Equitable Life Building, which would become the first commercial building to use an elevator. Construction commenced in 1873. Other structures followed such as the Auditorium Building, Chicago in 1885 by Dankmar Adler and Louis Sullivan. This adopted Italian palazzo design details to give the appearance of a structured whole: for several decades American skyscrapers would blend conservative decorative elements with technical innovation. Soon skyscrapers encountered a new technological challenge. Load bearing stone walls become impractical as a structure gains height, reaching a technical limit at about 20 stories (culminating in the 1891 Monadnock Building by Burnham & Root in Chicago). Professional engineer William LeBaron Jenney solved the problem with a steel support frame in Chicago's 10 story Home Insurance Building, 1885. Arguably this is the first true skyscraper. The use of a thin curtain wall in place of a load bearing wall reduced the building's overall weight by two thirds. Another feature that was to become familiar in 20th century skyscrapers first appeared in Chicago's Reliance Building, designed by Charles B. Atwood and E. C. Shankland, Chicago, 1890–1895. Because outer walls no longer bore the weight of a building it was possible to increase window size. This became the first skyscraper to have plate glass windows take up a majority of its outer surface area. Some of the most graceful early towers were designed by Louis Sullivan (1856–1924), America's first great modern architect. His most talented student was Frank Lloyd Wright (1867–1959), who spent much of his career designing private residences with matching furniture and generous use of open space.

Көркемөнер және американдық қайта өрлеу

Даниэль Бернхамның 1893 жылы Чикаго қаласында (Иллинойс штаты) өткен Колумбиялық әлемдік көрмесіндегі "Ақ қаласы" сәндік өнер стилінің және МакКим, Мид және Уайт сияқты ірі фирмалардың алтын ғасырының басталуын рәсімдейді. Бұл дәуір Альберт Левидің "Архитектуралық фотосериясы" сияқты фотоархитектуралық альбомдарда бейнеленген. Колумбиялық көрме американдық ландшафттық архитектура мен қала құрылысының дамуын көрсетті. 1893 жылғы көрменің Мидуэй Плеасансын жобалаған, алдында 1850 жылдары Нью-Йорктің Орталық паркін, Вашингтондағы Ұлттық зообақтың жоспарын және бүкіл ел бойынша көптеген басқа да жұмыстарды жасаған Фредерик Ло Олмстедтің еңбектері ерекше көзге түсті. Олмстед пен оның ұлдары қалаларды эстетикалық (осы арқылы мәдени) жаңартуға ұмтылған "Сұлу қала" қозғалысына да қатысты. Бұл қозғалыстың мақсаты Вашингтон қаласы үшін жасалған Макмиллан жоспарында көрінеді. Ғасыр өте келе, сәндік өнердің ықпалы азайып, неоклассикалық тамырларына қайта оралды. 1915–1922 жылдары салынған Линкольн ескерткіші мәрмәр мен ақ әктастан тұрғызылған, пішіні фронтоны жоқ дориялық тәртіптегі грек ғибадатханаларын еске алады. Оның архитекторы Генри Бэкон, сәндік өнер мектебінің түлегі, монументтің 36 бағанасы Линкольн қайтыс болған кездегі Одақтың 36 штатын бейнелеуді көздеген. Джефферсон ескерткіші 1940 жылдары сәндік өнер дәстүрінде салынған соңғы ескерткіш болды. Оның архитекторы Джон Рассел Поуп Джефферсонның римдік ғимараттарға деген талғамын көрсеткісі келді. Сондықтан ол Римдегі Пантеонды үлгі етіп алып, ғимаратты ұқсас күмбезбен безендірді. Бұл шешім Халықаралық стильді жақтаушылар тарапынан қатты сынға ұшырады.

Алғашқы қала маңы (18901930)

Электрлі трамвайлардың қолданылуының артуымен ірі қалалардың ішкі айналасында жаңа қала маңындағы елді мекендер қалыптасты, кейін велосипедтер мен автомобильдердің пайда болуы осы процеске көмектесті. Бұл құрылыс шарының өркендеуі нәтижесінде жаңа, ерекше американдық үй стилі пайда болды: американдық төртбұрыш.

ХХ ғасырдағы қайта өрлеуші

19 ғасырдан бастап бұрынғы стильдерді жаңғырту тенденциясы жалғасты. 19 ғасырдың соңында басталып, 20 ғасырға дейін созылған көптеген жаңғыртулар АҚШ-қа тән аймақтық ерекшеліктерге және ертерек стильдерге, сондай-ақ шетелдік стильдердің әртүрлі элементтерін пайдалануға баса назар аударды, бұл орта таптың туризмінің өркендеуімен байланысты болды.

Жерорта теңізі қайта жаңғыру

20 ғасырдың басында Жерорта теңізі стиліндегі сәулет өнері ірі мүліктік жобалауға енді. Маңызды мысал – Калифорнияның Орталық жағалауындағы архитектор Джулия Морган жобалаған Херст сарайы. Уиллис Полк салған Сан-Франциско аймағындағы Филоли сарайы мен бағы қазір Ұлттық тарихи ескерткіштер қорының құрамында және жұртшылыққа ашық. Вашингтон қаласының Джорджтаун ауданындағы Думбартон Оукс мүлігінде ертедегі ландшафт сәулетшісі Беатрикс Фарранд жасаған Италия Ренессансы бағы мен Филип Джонсон сияқты бірнеше сәулетшілердің сәулеттік дизайны бар. Калифорнияның Беверли-Хиллс қаласындағы Харольд Ллойдтың "Гринэкрес" мүлігі 1920 жылдардағы маңызды мысал, онда сол дәуірдегі жетекші ландшафт дизайнері А. Э. Хансонның кең бақтары бар.

Испанияның отарлаушылық қайта өркендеуі

1915 жылғы Панама-Калифорния көрмесінде Бертрам Гудхью мен Карлтон Уинслоу ағаның сәулет өнері испандық отаршылдық сәулетін, әсіресе Мексикадағы чурригереск және платереск стиліндегі өңделулерін зерттегеннен кейін, Миссиялық жаңғыру стилінен әдейі алшақтады. Жоба үлкен сәттілікке ие болды және испандық отаршылдық стилін көптеген дизайнерлер мен Калифорния және бүкіл елдегі жұртшылыққа таныстырды. 1926 жылы Монтесито мен Санта-Барбарада орналасқан Джордж Вашингтон Смит егжей-тегжейлі және үйлесімді Андалусиялық испандық отаршылдық стиліндегі Каса-дель-Херреро сарайын жобалады. Смит, Бертрам Гудхью, Уоллес Нефф және тағы басқа белгілі сәулетшілер осы кезеңде Калифорния штарында көптеген "Country Place Era" кезеңіне тән мүлікті құрды. Азаматтық мысал – Санта-Барбара округінің соты, ал коммерциялық мысал – Калифорния штатының Риверсайд қаласындағы Миссия қонақ үйі.

Грузиндік қайта өрлеу

Грузин стилі он үш колониядағы британдық отаршылдық дәуірінде тұрғын үй дизайнында басымдық құрды. Филадельфиядағы Маунт-Плезант сарайында (1761–1762) резиденцияның кіреберісі дориялық бағаналармен сүйенген фронтонмен жабдықталған. Шатыры балюстрадамен және симметриялық құрылыммен жасалған, бұл сол кезде Еуропада танымал болған неоклассикалық стильге тән ерекшелік. ХХ ғасырдың басында, оның тәртіптілігіне деген құштарлық артып келе жатқанда, стиль қайта жаңғыртылып, бейімделді және АҚШ-та «Колониалды қайта жаңғыру» деп аталды. 1910–1930 жылдар аралығында Колониалды қайта жаңғыру қозғалысы гүлденді, осы кезеңде салынған АҚШ-тың шамамен 40% үйлері Колониалды қайта жаңғыру стилінде болды. Соғыстан кейінгі кезеңде (1950-ші жылдар – 1960-шы жылдардың басында) Колониалды стильдегі үйлер салынуын жалғастырды, бірақ бұл үйлер қарапайымдатылған формада болды. Қазіргі таңда көптеген «Жаңа дәстүрлі» үйлер Колониалды қайта жаңғыру стильдерінен шабыт алады. Франк Вулворт готикалық соборларды ұнатты. Касс Гилберт кеңсе ғимаратын сауданың соборы ретінде салып, көптеген готикалық қайта жаңғыру декоративтік элементтерін қосты. Бас кіреберіс және вестибюльде үнемдеудің көптеген аллегориялары бар, соның ішінде еменге өскен алқа және көйнегін жоғалтқан адам бейнесі де бар. Жаңа Woolworth ғимаратының танымалдылығы көкжиелектің бойында көптеген готикалық қайта жаңғыру еліктеулеріне шабыт берді және арт-деко дәуіріне дейін танымал дизайн тақырыбы болып қала берді. Ғимарат ашылғаннан кейін басқа да қоғамдық мәселелер туды. Нью-Йорк қаласының 1916 жылғы аймақтық шектеулер қаулысы, 1960 жылға дейін күшінде болды, ол құрылыстардың биіктігіне шектеу қоймады, бірақ әр қабаттың ауданын құрылыстың негізгі қабатының ауданынан төрттен бір бөлікке дейін азайтуды талап етті. Woolworth ғимараты осы типтегі ғимараттарды, «торт» сияқты көрінетін бұлтқыш ғимараттарды білдіреді. Аспан қыртысы тарихындағы тағы бір маңызды оқиға – Чикаго қаласындағы Трибьюн мұнарасы үшін өткізілген бәйге. Бәйгеде Вулворт ғимаратының ықпалымен готикалық дизайн жеңіске шықты, бірақ көптеген қатысушылардың жұмыстары 20 ғасырдың басқа сәулеттік стильдеріне әсер етті. Екінші орынды алған Элиэль Сааринен модернистік дизайн ұсынды. Вальтер Гропиус ұсынған жұмыс Баухаус мектебіне назар аударды.

The Georgian style predominated residential design in the British colonial era in the thirteen Colonies. At the Mount Pleasant mansion (1761–1762) in Philadelphia, the residence is constructed with an entrance topped by a pediment supported by Doric columns. The roof has a balustrade and a symmetrical arrangement, characteristic of the neoclassic style popular in Europe then. In the early decades of the twentieth century when there was a growing nostalgia for its sense of order, the style was revived and adapted and in the United States came to be known as the Colonial Revival. From 1910–1930, the Colonial Revival movement was ascendant, with about 40% of U. S. homes built during this period in the Colonial Revival style. In the immediate post war period (c. 1950s–early 1960s), Colonial Revival homes continued to be constructed, but in simplified form. In the present day, many New Traditional homes draw from Colonial Revival styles. Frank Woolworth was fond of gothic cathedrals. Cass Gilbert constructed the office building as a cathedral of commerce and incorporated many Gothic revival decorative elements. The main entrance and lobby contain numerous allegories of thrift, including an acorn growing into an oak tree and a man losing his shirt. The popularity of the new Woolworth Building inspired many Gothic revival imitations among skyscrapers and remained a popular design theme until the art deco era. Other public concerns emerged following the building's introduction. New York City's 1916 Zoning Resolution setback law, which remained in effect until 1960, allowed structures to rise to any height as long as it reduced the area of each tower floor to one quarter of the structure's ground floor area. The Woolworth Building represents this type of building referred to as "wedding cake" skyscrapers. Another significant event in skyscraper history was the competition for Chicago's Tribune Tower. Although the competition selected a gothic design influenced by the Woolworth building, some of the numerous competing entries became influential to other 20th century architectural styles. Second place finisher Eliel Saarinen submitted a modernist design. An entry from Walter Gropius brought attention to the Bauhaus school.

Жол бойындағы сәулет

Америка Құрама Штаттарының автомобиль мәдениеті осы елге (немесе Канадаға) тән көптеген архитектуралық өрнектерді қалыптастырды, олардың көбі халықтық өнерге жатады, әсіресе динерлерде.

"Паркитектура"

Ұлттық парктер қызметінің рустикалық стилі – көбінесе «Parkitecture» деп аталатын – 20-шы ғасырдың басында және ортасында Америка Құрама Штаттарының Ұлттық парктер қызметі (NPS) табиғи ортамен үйлесімді ғимараттар салуға ұмтылуы арқылы қалыптасқан сәулет стилі. 1916 жылы құрылғаннан бері NPS келушілерге арналған нысандарды жобалау және салу кезінде табиғи немесе тарихи ортаны көзге түсірмей бұзуға тырысты. Алғашқы нәтижелерінде қолмен атқарылатын жұмыстар кеңінен қолданылып, өнеркәсіптік әлемнің реттелгендігі мен симметриясы қабылдамады, бұл өнер және қолөнер қозғалысымен және американдық көркем сәулетімен байланысты болды.

Майами заманауи

Моррис Лапидус «Майами Модерні» стилін қалыптастырды, оның ең жарқын мысалы – 2019 жылы 90 миллион долларға жөнделген Ritz Carlton South Beach.

Соғыстан кейінгі қала маңы

1944 жылғы Г. И. Құқықтар туралы заң – архитектуралық ландшафтты өзгертетін федералды үкіметтің тағы бір қадамы болды. Үкімет кепілдігімен берілген несиелер көптеген азаматтарға үй иеленуді қолжетімді етті. Қолжетімді автомобильдер, жолдарға бұрын-соңды болмаған федералды және штаттық инвестициялар жұмыскерлерді жұмыс орнынан алысқа қоныстануға итермеледі, сонымен қатар қоғамдық көліктің даму қарқыны төмендеді және жеке тұрғын үйлерге қатысты халықтың талғамы өсті, нәтижесінде қала шеттері кеңейді. Осы қала шеттері бір жағынан өмір сапасымен мақталып, екінші жағынан архитектуралық біртектілігі үшін сынға ұшырады, және қазір АҚШ ландшафтының бұлжымас бөлігіне айналды.

Ертедегі модернизм

Ішкі кеңістікті және сыртқы қасбетті қарапайымдауға деген қызығушылық Ирвинг Гиллдің жұмысының арқасында дамыды, ол 1910 жылдары Лос-Анджелестегі Уолтер Лютер Додж үйі сияқты жалпақ шатырлы бірнеше калифорниялық үйлермен ерекшеленді. Рудольф М. Шиндлер мен Ричард Нейтра 1920 жылдары еуропалық модернизмді калифорниялық жағдайға бейімдеді, біріншісі Ньюпорт Бичтегі "Ловелл Бич Хаус" және Батыс Голливудтағы Шиндлер үйімен, ал екіншісі Голливуд төбелеріндегі Ловелл денсаулық үйімен.