Кіріспе

Ішкі жанатын қозғалтқыштардың жіктелу жүйесі
Қозғалтқыштардың конфигурациясы ішкі жанатын қозғалтқыштарды жіктеуге негіз болатын жұмыс принциптерін сипаттайды. Поршеньді қозғалтқыштар көбінесе цилиндрлердің орналасуы, клапандар және майлы біліктер бойынша жіктеледі. Ванкель қозғалтқыштары көбінесе роторлардың саны бойынша жіктеледі. Газ турбиналық қозғалтқыштар көбінесе турбоүлдірмелі, турбожелдеткішті, турбоқозғалтқыш және турбоағаш түрлеріне бөлінеді.

Қозғалтқыштар

Пистоналы қозғалтқыштар көбінесе цилиндрлер коленвалға параллель түзу сызықтармен жасалады. Цилиндрлер бір қатарға орналасқанда, ол тік қозғалтқыш (немесе "қатарлы қозғалтқыш") деп аталады. Цилиндрлер екі немесе одан көп қатарға орналасқан жағдайда (мысалы, V-тәрізді немесе оппозиттік қозғалтқыштарда), цилиндрлердің әрбір қатары "цилиндрлер блогы" деп аталады. Цилиндрлер блогы арасындағы бұрыш "блок бұрышы" деп аталады. Көп блокты қозғалтқыштар бірдей өлшемдегі тік қозғалтқыштардан қысқа болады және көбінесе жақсы тепе-теңдік сипаттамаларына ие, нәтижесінде қозғалтқыштың дірілі азаяды және максималды айналу жиілігі артады. Төрт немесе одан аз цилиндрлі қозғалтқыштардың көпшілігі тік қозғалтқыш схемасын қолданады, ал сегіз немесе одан көп цилиндрлі қозғалтқыштар V-тәрізді қозғалтқыш схемасын қолданады. Дегенмен, бұған көптеген ерекшеліктер бар, мысалы, 1919-1954 жылдар аралығында шыққан бірнеше сәнді автомобильдерде қолданылған қатарлы сегіз цилиндрлі қозғалтқыштар, кейбір катерлердегі сыртқы моторларда қолданылатын V4 қозғалтқыштары, мотоциклдерде қолданылатын V-тәрізді және оппозиттік екі цилиндрлі қозғалтқыштар, сондай-ақ түрлі автомобильдерде қолданылатын оппозиттік төрт цилиндрлі қозғалтқыштар.

Басқа орналасулар

Радиалды қозғалтқыштарда цилиндрлер орталық картер корпусының айналасына радиалды орналасқан. Ротарилік қозғалтқыштардың құрылымы ұқсас, бірақ коленвал бекітілген, ал цилиндрлер оның айналасында айналады. (Бұл төменде сипатталатын Ванкель қозғалтқышының құрылымынан өзгеше.) Радиалды және ротарилік қозғалтқыштардың конструкциялары ертедегі ұшақ қозғалтқыштарында кеңінен қолданылды. U қозғалтқыштары екі жеке тік қозғалтқыштан (әрқайсысының жеке коленвалы бар) тұрады, олар тісті дөңгелектермен немесе тізбектермен біріктірілген. Көптеген U қозғалтқыштарында төрт цилиндр болады (яғни екі тік қозғалтқыштан құралған), мысалы, шаршы төрт цилиндрлі және тандемді екі цилиндрлі қозғалтқыштар. U қозғалтқыштарына ұқсас, H қозғалтқыштары екі жеке тегіс қозғалтқыштан тұрады, олар тісті дөңгелектермен немесе тізбектермен қосылады. H қозғалтқыштары 4-тен 24 цилиндрге дейін жасалған. Қарсы поршеньді қозғалтқыш тегіс қозғалтқышқа ұқсас, онда поршеньдер жұбы коаксиалды болады, бірақ коленвалды бөліспейді, керісінше, әрбір поршень жұбына бір жану камерасын бөліседі. Қарсы қозғалтқыштардың құрылымында коленвалдың орналасуы әртүрлі болады. Бір конструкцияда ортасында тегіс/боксерлік қозғалтқыш болады және әр жаққа қосымша қарсы поршень қосылады, сондықтан әр жақта цилиндрге екі поршень орналасады. X қозғалтқышы – бұл ортақ коленвалмен біріктірілген екі V қозғалтқыш. Олардың көпшілігі X 24 конфигурациясына айналдырылған V 12 қозғалтқыштары болды. Swashplate қозғалтқышы, K циклы қозғалтқышымен бірге, поршеньдер жұбы цилиндр мен жану камерасын бөлісетін қарсы орналасу конфигурациясында болады. Дельта қозғалтқышында үш (немесе одан көп) цилиндр болады, оларда қарсы поршеньдер болады, олар үш жеке жазықтықта немесе "қанаттарда" орналасқан, сондықтан олар негізгі білік осы бойынан қарағанда Δ пішіндес көрінеді. Бұл типті орналасудың мысалы – Napier Deltic.

Wankel (ротациялық) қозғалтқыштары

Ванкель қозғалтқыштары (кейде "роторлық қозғалтқыштар" деп аталады) роторлардың саны бойынша жіктелуі мүмкін. Көптеген өндірістегі Ванкель қозғалтқыштары екі роторлы, алайда бір, үш және төрт роторлы қозғалтқыштар да жасалған. Ванкель қозғалтқыштары табиғи түрде ауа сорғыш немесе турбожүктемелі болуына қарай да жіктелуі мүмкін. Көптеген Ванкель қозғалтқыштары бензинмен жұмыс істейді, бірақ дизель және сутек отынымен жұмыс істейтін прототиптік қозғалтқыштар да сынақтан өтті.