XIV ғасырдағы француз саяхатшысы және әскери қолбасшысы Филипп де Мезьер

Кіріспе

Филипп де Мезиер (шамамен 1327 – 29 мамыр 1405), француз әскерінің адамы және автор, Пикардиядағы Мезиер шатосында туды.

Әскерге шақыру кезеңі (13441358)

Филип кедей дворяндықтан шыққан. Бастапқыда ол Ломбардияда Лучино Висконтиге қызмет еткен, бірақ бір жылдың ішінде Неапольдің Иоанна I-нің күйеуі, Венгрия королі Карл I-нің ұлы Калабрия герцогы Андрейге қызметке өтті. 1345 жылдың қыркүйегінде Андрей қаза табады. Сол жылдың күзінде Филип француз армиясымен Шығысқа аттанды. 1346 жылғы Смирна шайқасынан кейін ол рыцарь атағын алды, ал француз армиясы таратылғаннан кейін Иерусалимге жол тартты. Ол сарациндердің тәртібінің Батыс әскерлерінің тәртіпсіздігіне қарағанда оларға артықшылық беретінін түсінді және жаңа рыцарлық орден құру идеясын ойлады, бірақ оның әрекеттері сәтсіз аяқталды. Орденнің алғашқы жобасын ол Nova religio passionis (1367–1368; 1386 және 1396 жылдары қайта қаралып, толықтырылған) еңбегінде жасады. Иерусалимнен ол 1347 жылы Кипрге Хью IV сарайына барды, онда патшаның ұлы Петр Лузиньянмен, содан кейін Триполи графымен бірдей ойлы адамды кездестірді; бірақ ол көп ұзамай Кипрді тастап, Петр Кипр тағына отырғанда (1358 жылдың қарашасы) және Иерусалимнің патшасы ретінде мойындалғанда Филиппті аралға оралуға итермеледі, шамамен 1360 жылы ол канцлер болып тағайындалды және әскери мансабын жалғастырды.

Кипр дәуірі (1360-1372)

Филипп ізгі Пётр Томасқа (1366 жылы қайтыс болған) ықпалына түсіп, оның досы және өмірбаяны болды, ал Томас, 1364 жылы Константинопольдің латын патриархы болғаннан кейін, 1365 жылғы крест жорығының негізгі ұйымдастырушыларының біріне айналды. 1362 жылы Кипрдың Пётрі легат пен Филипппен бірге жаңа крест жорығына қолдау іздеу үшін Батыс Еуропа князьдықтарына сапар шекті, ал патша Шығысқа оралған соң Филипп пен Пётр Томасты Авиньон мен Солтүстік Италия қалаларында өкілдік етуге қалдырды. Олар Германияда бойлық уағыз айтып, кейін Филипп Пётрмен бірге Александрияға барды. Қала басып алынғаннан кейін ол оның үштен бір бөлігін басқару құқығын және өз орденін құру туралы уәде алды, бірақ крестшілер мол олжаға қанағаттанып, науқанды жалғастырудан бас тартты. 1366 жылдың маусымында Филипп Кипр патшалығына қауіп төндірген сарациндерге қарсы көмек алу үшін Венецияға, Авиньонға және Батыс Еуропа патшалықтарына жіберілді. Оның күш-жігері нәтижесіз болды, тіпті папа Урбан V сұлтанмен бейбіт келісімге келуге кеңес берді. Филипп біраз уақыт Авиньонда қалып, өз ордені үшін жауынгерлер іздеді және Александрия экспедициясының тарихы үшін құнды "Vita S. Petri Thomasii" (Антверпен, 1659) еңбегін жазды. Осы кезеңде ол "Азап шегу ордені" жобасының алғашқы нұсқасын құрайтын "Префацио" мен "Эпистола" жазды. Филипп 1368 жылы Кипрге оралды, бірақ 1369 жылдың басында Никосияда Пётр қаза тауып, ол 1372 жылға дейін Венецияда қалды, содан кейін Авиньондағы жаңа папа Григорий XI сарайына барды. Ол грек шіркеуінде басталып, кейін Кипрдегі латын шіркеуінде қабылданған Құдай ананың танысуы мерекесін Батыс Еуропаға енгізуге тырысты (Колеман, 3–4, 43-беттер). 1373 жылы ол Парижде болды, және содан кейін Николь Оресме сияқты зиялылармен бірге Карл V-нің сенімді кеңесшілерінің бірі болды, бірақ бұл патша крест жорығына қатысудан бас тартты. Ол болашақ Карл VI-ға ұстаздық жасады, бірақ Карл V қайтыс болғаннан кейін, марқұм патшаның басқа кеңесшілерімен бірге зейнетке шығуға мәжбүр болды.

Philippe came under the influence of the pious legate Peter Thomas (d. 1366), whose friend and biographer he was to be, and Thomas, who became Latin patriarch of Constantinople in 1364, was one of the chief promoters of the crusade of 1365. In 1362 Peter of Cyprus, with the legate and Philippe visited the princes of western Europe in quest of support for a new crusade, and when the king returned to the east he left Philippe and Peter Thomas to represent his case at Avignon and in the cities of northern Italy. They preached the crusade throughout Germany, and later Philippe accompanied Peter to Alexandria. After the capture of this city he received the government of a third part of it and a promise for the creation of his order, but the Crusaders, satisfied by the immense booty, refused to continue the campaign. In June 1366 Philippe was sent to Venice, to Avignon and to the kingdoms of western Europe, to obtain help against the Saracens, who now threatened the kingdom of Cyprus. His efforts were in vain; even Pope Urban V advised peace with the sultan. Philippe remained for some time at Avignon, seeking recruits for his order, and writing his Vita S. Petri Thomasii (Antwerp, 1659), which is invaluable for the history of the Alexandrian expedition. The Prefacio and Epistola, which form the first draft of his work on the projected order of the Passion, were written at this time. Philippe returned to Cyprus in 1368, but was still at Venice when Peter was assassinated at Nicosia at the beginning of 1369, and he remained there until 1372, when he went to the court of the new pope Gregory XI at Avignon. He occupied himself with trying to establish in the west of Europe the feast of the Presentation of the Virgin, the office of which originated in the Greek church and had later been adopted by the Latin church in Cyprus (Coleman, pp. 3–4, 43). In 1373 he was in Paris, and he was thenceforward, together with intellectuals like Nicole Oresme, one of the trusted counselors of Charles V, although this king had refused to be dragged into a crusade. He was tutor to his son, the future Charles VI, but after the death of Charles V he was compelled, with the other counselors of the late king, to go into retirement.

Париж кезеңі (13731405)

Филипп одан кейін Париждегі Селестиндер монастырында өмір сүрді, бірақ бәрібір қоғамдық істерге әсерін тигізе берді, ал Орлеандық Людовикпен тығыз одақтастығы Бургундия тарихшыларының оның атына таңған жалалардың себебі болды. Карл VI өз еріксіздерінің үстемдігінен құтылғанда Филипптің билігі артты. Филипп Ұлы жарыққа шығу кезінде папалық таққа талапкер Климент VII-ді қолдады. Филипптің өмірінің осы кезеңіне оның көптеген жазбалары жатады. 1386–1387 жылдарға жатқан екі діни-насихат трактаты – «Contemplatio horae mortis» және «Soliloquuum peccatoris». 1389 жылы ол «Сонге дю Вьель Пелерин» атты терең аллегориялық саяхатын жазды, онда ол Еуропа мен Жақын Шығыстың әдет-ғұрыптарын сипаттап, Англиямен бейбітшілік орнатуды және крест жорығын жаңартуды ұсынды. Оның «Oratio tragedica» көбінесе автобиографиялық сипатта болды және ұқсас мақсаттармен жазылған. 1395 жылы ол Англияның Ричард II-ге «Epistre» хатын жолдады, онда Изабелла Валуамен некелесуін талап етіп, Франциямен келісімге келуге және Еуропаға басып кірген түрік әскерлеріне қарсы жаңа крест жорығына қатысуға шақырды. Рихардты крест жорығына тарту әрекеті сәтсіз аяқталды. Венгрия патшасы Сигизмунд басқарған әскерлерге тек Жан Батыл бастаған Франция әскерлері ғана көмектесті, ол соғысты үйлестіріп отырды. Бірақ корольдің жоспарларын ескермей, француз әскерлері Никополис шайқасында жеңіліске ұшырады, ал барлық науқан апатқа ұшырады. Бұл жеңіліс Филиппті жігерлендірмеді, оның қорқынышын растады және оның соңғы еңбегі – «Epistre lamentable et consolatoire» – үшін себеп болды, онда ол болашақ апаттарға қарсы құрал ретінде өзінің орденінің қағидаларын тағы да алға қойды. Филипптің хаттарының бір бөлігі «Revue historique» журналының (ХLIX том) беттерінде жарияланды; ал аталған екі «épistre» Кервин де Леттенхоувтың Фройсарттың «Хроникалары» жинағында (XV және XVI томдар) жарық көрді. «Songe du vergier» немесе «Somnium viridarii» 1376 жыл шамасында жазылған, кейде оған жатқызылады, бірақ нақты дәлелдер жоқ.

Philippe lived thenceforward in the convent of the Celestines in Paris, but nevertheless continued to exert an influence on public affairs, and to his close alliance with Louis of Orleans may be put down the calumnies with which the Burgundian historians covered his name. When Charles VI freed himself from the domination of his uncles, Philippe's power increased. Philippe supported the Avignon claimant to the papacy, Clement VII at the outbreak of the Great Schism. To this period of Philippe's life belong most of his writings. Two devotional treatises, the Contemplatio horae mortis and the Soliloquuum peccatoris, belong to 1386–1387. In 1389 he wrote his Songe du Vieil Pèlerin, an elaborate allegorical voyage in which he described the customs of Europe and the near East, and advocated peace with England and the pursuit of the Crusade. His Oratio tragedica, largely autobiographical, was written with similar aims. In 1395 he addressed to Richard II of England an Epistre pressing his marriage with Isabella of Valois and encouraging him to make peace with France and going into a new Crusade against the Turkish armies that were breaking into Europe. The effort to enlist Richard in the crusade failed. Only the forces of France, led by John the Fearless, assisted the armies of the King Sigismund of Hungary, who was coordinating the fight. However, not listening the plans of the King, the French forces marched to defeat in the Battle of Nicopolis; and the whole campaign ended in a disaster. This defeat inspired Philippe with no enthusiasm, and justified his fears and was the occasion of his last work, the Epistre lamentable el consolatoire, in which he put forward once more the principles of his order as a remedy against future disasters. Some of Philippe's letters were printed in the Revue historique (vol. xlix. ); the two épistres just mentioned in Kervyn de Lettenhove's edition of Froissart's Chroniques (vols. xv. and xvi.). The Songe du vergier or Somnium viridarii, written about 1376, is sometimes attributed to him, but without definite proofs.