Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Азияда орналасқан шөл, Арабия түбегіндегі шөл.
Desert located in Western Asia
the desert in the Arabian peninsula
Газельдер, орикстер, құм мысықтары және тікенді құйрықты кесірткелер – бұл экстремалды ортада тіршілік ететін, қызыл құм төбелерінен бастап қауіпті лайлы құмдарға дейін әртүрлі жағдайларға бейімделген түрлердің бір бөлігі ғана. Климаты көбінесе құрғақ (көп бөлігінде жылына шамамен 50 мм жаңбыр жауады, бірақ кейбір сирек жерлерде 50 мм-ден де аз жауады), температура жоғары ыстықтан маусымдық түнгі аязға дейін өзгереді. Бұл шөлдер мен ксерикалық бұталы жерлер биомының бір бөлігі болып табылады және Палеарктика (солтүстік бөлігі) мен Афротропикалық (оңтүстік бөлігі) биогеографиялық аймақтарында орналасқан. Арабия шөлінің экожүйесінде биологиялық түрлер аз, бірақ бірнеше эндемикалық өсімдіктер өседі. Жолақ гиена, шакал және балтырық сияқты көптеген түрлер аң ауру, ортаның жойылуы, малдың шамадан тыс жайылуы, жолдан тыс жүру және адамдардың олардың мекендеу орындарына тиісуі салдарынан жойылып кетті. Арабия құм газелі сияқты басқа түрлер сәтті қайта қалпына келтіріліп, қорықтарда қорғалып келеді.
Gazelles, oryx, sand cats, and spiny tailed lizards are just some of the desert adapted species that survive in this extreme environment, which features everything from red dunes to deadly quicksand. The climate is mostly dry (the major part receives around of rain per year, but some very rare places receive as little as 50 mm), and temperatures oscillate between very high heat and seasonal night time freezes. It is part of the deserts and xeric shrublands biome and lie in biogeographical realms of the Palearctic (northern part) and Afrotropical (southern part). The Arabian Desert ecoregion has little biodiversity, although a few endemic plants grow here. Many species, such as the striped hyena, jackal and honey badger, have died out as a result of hunting, habitat destruction, overgrazing by livestock, off road driving, and human encroachment on their habitat. Other species, such as the Arabian sand gazelle, have been successfully re introduced and are protected at reserves.
География
Шөлдің басым бөлігі Сауд Арабиясында орналасқан және елдің көп бөлігін алып жатыр. Ол көршілес оңтүстік Иракқа, оңтүстік Иорданияға, орталық Катарға, Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Әбу-Даби әмірлігінің көп бөлігіне, батыс Оманға және солтүстік-шығыс Йеменге дейін созылады. Бұл экожүйеге Мысырдың көп бөлігін қамтитын Синай түбегі және Израильдің оңтүстігіндегі Негев шөлі де кіреді. Биіктігі артқан сайын тасты ландшафттар Руб' әл Халиге ауысады, ол Йеменнің ортасымен кесісетін ұлан-зәулім құмды кеңістік. Құмның астында қиыршық тас немесе гипс жазықтары жатыр, ал құм төбелерінің биіктігі шамамен жетеді. Құм негізінен силикаттардан тұрады, құрамында 80-90% кварц және қалған бөлігі – фельдшпат бар. Темір оксидімен қапталған оның түйіршіктері құмға қызғылт сары, күлгін және қызыл түс береді. Сауд Арабиясының солтүстігіндегі Ан Нафуд шөлін (65 000 км² немесе 40 389 шаршы миль) оңтүстік-шығыстағы Руб' әл Халиге жалғастыратын Ад Дахна шөлі деп аталатын құмды жолақ бар. Тувайк тіктеуі – әктас жартастар, үстірттер және каньондарды қамтитын доға тәрізді құрылым. Мұнда тұзды сортаптар, оның ішінде Умм әл Самимнің батпақты құмдары кездеседі.
The desert lies mostly in Saudi Arabia and covers most of the country. It extends into neighboring southern Iraq, southern Jordan, central Qatar, most of the Abu Dhabi emirate in the United Arab Emirates, western Oman, and northeastern Yemen. The ecoregion also includes most of the Sinai Peninsula in Egypt and the adjacent Negev desert in southern Israel. At an altitude of , rock landscapes yield to the Rub' al Khali, a vast stretch of sand whose extreme southern point crosses the center of Yemen. The sand overlies gravel or gypsum plains and the dunes reach maximum heights of up to The sands are predominantly silicates, composed of 80 to 90% quartz and the remainder feldspar, whose iron oxide coated grains color the sands orange, purple, and red. A corridor of sandy terrain known as the Ad Dahna desert connects the An Nafud desert (65,000 km2 or 40,389 square miles) in the north of Saudi Arabia to the Rub' al Khali in the south east. The Tuwaiq escarpment is an arc that includes limestone cliffs, plateaus, and canyons. There are brackish salt flats, including the quicksands of Umm al Samim.
Климат
Арабия шөлінің климаты Сахара шөлінің (әлемдегі ең үлкен ыстық шөл) климатына ұқсас. Арабия шөлі – Арабия түбегіндегі Сахара шөлінің жалғасы. Климат негізінен құрғақ. Көптеген аймақтарда жылына жаңбыр жауады. Сахара шөлінен айырмашылығы – оның жартысынан көбі өте құрғақ (жылына жауын-шашын мөлшері кем) – Арабия шөлінде тек бірнеше өте құрғақ аймақ бар. Ондай ең құрғақ аймақтарда жылына 30-ға дейін жаңбыр жаууы мүмкін. Арабия шөлінің күн сәулесінің ұзақтығы көрсеткіші әлемдік стандарттар бойынша өте жоғары: 2900 сағат (күн сәулесі сағаттарының 66,2%) мен 3600 сағат (82,1%), бірақ әдетте 3400 сағат (77,6%) шамасында. Осылайша, жыл бойы аймақта ашық аспан және көп күн сәулесі басым, бұлтты күндер сирек кездеседі. Күн мен айдың жарқырауына қарамастан, жер бетіндегі көріну қабілеті шаң мен ылғалдың салдарынан салыстырмалы түрде төмен. Температура жыл бойы жоғары болып сақталады. Жазда, аласа жатқан аймақтарда орташа ең жоғары температура әдетте жоғары болады. Теңіз деңгейіне жақын, әсіресе Парсы шығанағында, жазғы температуралар дейін жете алады. Жаздағы орташа ең төменгі температура әдетте жоғары, ал оңтүстікте кейде одан да асып түседі. Шөлдің көптеген аймақтарында температура рекордтық деңгейге жеткен, себебі оның жалпы биіктігі салыстырмалы түрде төмен.
The Arabian Desert has a subtropical, hot desert climate, similar to the climate of the Sahara Desert (the world's largest hot desert). The Arabian Desert is actually an extension of the Sahara Desert over the Arabian peninsula. The climate is mainly dry. Most areas get around of rain per year. Unlike the Sahara Desert—more than half of which is hyperarid (having rainfall of less than per year)—the Arabian Desert has only a few hyperarid areas. These rare driest areas may get only 30 to of rain per year. The Arabian Desert’s sunshine duration index is very high by global standards: between 2,900 hours (66.2% of daylight hours) and 3,600 hours (82.1% of daylight hours), but typically around 3,400 hours (77.6% of daylight hours). Thus clear sky conditions with plenty of sunshine prevail over the region throughout the year, and cloudy periods are infrequent. Visibility at ground level is relatively low, despite the brightness of the sun and moon, because of dust and humidity. Temperatures remain high year round. In the summer, in low lying areas, average high temperatures are generally over In extremely low lying areas, especially along the Persian Gulf (near sea level), summer temperatures can reach Average low temperatures in summer are typically over and in the south can sometimes exceed Record high temperatures above have been reached in many areas of the desert, partly because its overall elevation is relatively low.
Флора мен фауна
Арабия шөлінің экорегионында 900-ге жуық өсімдік түрі кездеседі. Руб'ал-Халиде өсімдік түрлерінің әртүрлілігі өте шектеулі. Барлығы 37 ғана өсімдік түрі бар, олардың 20-сы құмдардың негізгі бөлігінде, ал 17-сі сыртқы шеттерінде тіркелген. Осы 37 түрдің бірі немесе екісі эндемик болып табылады. Өсімдіктер өте сиреп орналасқан, бірақ жақсырақ тараған, кейбір жерлерде өсімдік өспейтін құм төбелері кездеседі. Азиялық арыстан бұрын Арабия шөлінде мекендеген. Экорегионда 310 түрлі құс бар. Дубай, Абу-Даби немесе Кувейт қаласы сияқты басқа да ірі қалалар Парсы шығанағының жағалауында жатыр.
The Arabian Desert ecoregion has about 900 species of plants. The Rub'al Khali has very limited floristic diversity. There are only 37 plant species, 20 recorded in the main body of the sands and 17 around the outer margins. Of these 37 species, one or two are endemic. Vegetation is very diffuse but fairly evenly distributed, with some interruptions of near sterile dunes. and Asiatic lion used to live in the Arabian Desert. The ecoregion is home to 310 bird species. Other large cities, such as Dubai, Abu Dhabi, or Kuwait City, lie on the coast of the Persian Gulf.
Табиғи ресурстар
Арабия шөлінде мұнай, табиғи газ, фосфаттар және күкірт сияқты табиғи ресурстар кездеседі.
Natural resources available in the Arabian Desert include oil, natural gas, phosphates, and sulfur.
Қорғау және қауіптер
Экоөңірге қауіп төндіретін нәрселер: малдың шамадан тыс жайылуы, жабайы түйелер мен ешкілердің көбейіп кетуі, жануарларды заңсыз аң аулау және жолдан тыс жүру салдарынан өсімдік жамылғысына зиян келтіру.
Threats to the ecoregion include overgrazing by livestock and feral camels and goats, wildlife poaching, and damage to vegetation by off road driving.