Кіріспе
Швециялық теннисші Мац Арне Олоф Виландер (; 1964 жылдың 22 тамызында туған) – Швеция құрамасының бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы. 1982 жылдан 1988 жылға дейін ол жеті үлкен жүлделі жекелей турнирде жеңіске жетті (үш рет «French Open», үш рет «Australian Open» және бір рет «US Open»), сондай-ақ бір үлкен жүлделі ерлер парлы турнирде жеңіс тойлады («Уимблдон»). 1982 жылы 17 жасында «French Open» турнирінде жеңіске жеткенде оның танымалдылығы күтпегендей өсті. 1988 жылы Виландер төрт үлкен жүлделі турнирдің үшеуінде жеңіске жетіп, жылы әлемнің бірінші ракеткасы ретінде аяқтады. «Уимблдон» турнирінде жекелей сында жеңіске жетпесе де, Виландер шөп алаңда өткен «Australian Open» турнирін екі рет жеңіп алды. Бұл Виландерді 1978 жылдан бері (алғаш рет «US Open» турнирі қатты алаңда өткізілгеннен бастап) шөп, қатты және саз алаңда үлкен жүлделі жекелей турнирде жеңіске жеткен алты теннисшінің (Джимми Коннорс, Андре Агасси, Рафаэль Надаль, Роджер Федерер және Новак Джоковичпен бірге) біріне айналдырды. Виландер, Надаль және Джокович – үш түрлі алаңда кем дегенде екі үлкен жүлделі жекелей титул жеңген жалғыз теннисшілер. Виландер 20 жасында жекелей сында төртінші үлкен жүлделі титулын жеңіп алды, бұл тарихтағы ең жас рекорд. Ол сонымен қатар сегіз «Grand Prix Super Series» титулын (1983–88) жеңіп алды, бұл қазіргі «ATP Tour Masters 1000» турнирінің алдағысы болды. Ол мансабында 33 жекелей және 7 парлы титул жеңіп алды. Сондай-ақ, ол 1980 жылдары Швецияның жеті рет қатарынан «Дэвис кубогының» финалына шығуына үлкен үлес қосты. 1983 жылы Виландер «Jerring Award» сыйлығын жеңіп алды. 2002 жылы Виландер Халықаралық Теннис Даңқы залына енгізілді.
Mats Arne Olof Wilander (; born 22 August 1964) is a Swedish former world No. 1 tennis player. From 1982 to 1988, he won seven major singles titles (three at the French Open, three at the Australian Open, and one at the US Open), and one major men's doubles title (at Wimbledon). His breakthrough came suddenly and unexpectedly when he won the 1982 French Open at the age of 17. In 1988, Wilander won three of the four singles majors and finished the year ranked as the world No. 1. Although he never won the singles title at Wimbledon, Wilander twice won the Australian Open when it was played on grass courts. This makes Wilander one of only six men (along with Jimmy Connors, Andre Agassi, Rafael Nadal, Roger Federer and Novak Djokovic) to have won major singles titles on grass courts, hard courts, and clay courts since it was first achievable in 1978 (when US Open was first played on hard courts). Wilander, Nadal, and Djokovic are the only men to have won at least two major singles titles on each of the three surfaces. Wilander won his fourth major singles title at the age of 20, the youngest man in history to have achieved the feat. He also won eight Grand Prix Super Series titles (1983–88), the precursors to the current ATP Tour Masters 1000. He won 33 singles titles and seven doubles titles during his career. He was also a driving force behind Sweden's run of seven consecutive Davis Cup finals in the 1980s. In 1983, Wilander won the Jerring Award. In 2002, Wilander was inducted into the International Tennis Hall of Fame.
Жас спортшылар
Швецияның Вексjö қаласында туған Виландер алғаш рет теннис әлеміне француз ашық чемпионатының жасөсперімдер арасындағы титулын, 16 және 18 жасқа дейінгі Еуропа чемпионаттарын, сондай-ақ Майамидегі 16 жасқа дейінгі Orange Bowl турнирін жеңген кезде көңіл бөлді.
1980-1988 жылдар
Виландер кәсіби турнирдегі дебютін 1980 жылы Швецияның Бастад қаласында өткен кірпіш корт турнирінде жасады. 1981 жылдың қыркүйегінде ол Бьёрн Боргқа қарсы карьерасындағы жалғыз матчында жеңіліп, Женева ашық турнирінің бірінші турында тікелей есеппен ұтылды. Виландер 1982 жылғы Франция ашық чемпионатында теннис әлемін таң қалдырды. Ол төртінші раундта екінші нөмірлі Иван Лендльді, ширек финалда бесінші нөмірлі Витас Герулаитисті, жартылай финалда төртінші нөмірлі Хосе Луис Клеркті және төрт сеттен тұратын финалда үшінші нөмірлі Гильермо Виласты 4 сағат 42 минутқа созылған ойында жеңді. Клеркке қарсы жартылай финалдың соңында ол төрешінің күмәнді шешімінен жеңіске жетпеуіне байланысты матчты қайта ойнауды сұрады. Бұл әділ ойынның керемет мысалы ретінде бағаланып, оған Пьер де Кубертен әлемдік әділ ойын кубогы табысталды. Ол 17 жас 9 айлық шақта Гранд Слем турнирінің ең жас ер адамдар арасындағы жеңімпазы атанды, бұл рекордты Борис Беккер және Майкл Чанг бұрынғыдан жаңартты. Гранд Слем турниріне үшінші рет қатысқан Виландер турнирді жеңу үшін ең аз талпыныс жасаған ойыншы болды, бұл рекордты 1997 жылы Густаво Куэртен теңестірді. Содан кейін Виландер Уимблдонның төртінші раундында Брайан Тичерге, ал АҚШ ашық чемпионатында Лендльге жеңілді. Виландер 1982 жылы тағы үш турнирде жеңіске жетті және жылды 7-орында аяқтады. Сол жылы Виландер Svenska Dagbladet алтын медалімен марапатталды. Виландер 1983 жылы Франция ашық чемпионатында қайтадан өнер көрсетті, онда ол Джон МакЭнроуды жеңгеннен кейін Яник Ноаға жеңілді. Ол Уимблдонның үшінші раундында Роско Таннерге, ал АҚШ ашық чемпионатының ширек финалында Лендльге жеңілді. Виландер сол жылы Австралия ашық чемпионатында жеңіске жетіп, екінші Гранд Слем титулын жеңіп алды. Ол 1983 жылы тағы сегіз турнирде жеңіске жетті, оның ішінде екі Гран-при Чемпионаты сериясы, және жылды 4-орында аяқтады. 1984 жылы Виландер Штефан Эдбергті ширек финалда, Кевин Керренді финалда жеңіп, Австралия ашық чемпионатының титулын сақтап қалды. Ол Франция ашық чемпионатының жартылай финалында Лендльге, Уимблдонның екінші раундында Пэт Кэшқа, ал АҚШ ашық чемпионатының ширек финалында Кэшке жеңілді. Ол 1984 жылы үш турнирде жеңіске жетті, оның ішінде үшінші Чемпионат сериясының титулын жеңіп алды және жылды тағы да 4-орында аяқтады. 1985 жылы Виландер Франция ашық чемпионатында екінші рет жеңіске жетті, финалда Лендльді жеңіп, тағы да Австралия ашық чемпионатының финалына жетті, онда ол Эдбергке жеңілді. Алайда ол Уимблдонның бірінші раундында Слободан Живожиновичке және АҚШ ашық чемпионатының жартылай финалында МакЭнроуға жеңілді. 1985 жылы ол үш турнирде жеңіске жетіп, жылды 3-орында аяқтады. Виландер 1986 жылдың 28 сәуірінде Лендльден кейін 2-орынға көтерілді. Содан кейін ол Франция ашық чемпионатының үшінші раундында Андрей Чесноковқа, Уимблдонның төртінші раундында Кэшке, ал АҚШ ашық чемпионатының төртінші раундында Милослав Мечирге жеңілді. Алайда, оның басқа турнирлердегі тұрақтылығы оған жылды тағы да 3-орында аяқтауға мүмкіндік берді. Виландер 1986 жылы Уимблдонда елдесі Жоаким Нистроммен серіктестік құрып, ерлер арасындағы жұптық сында жеңіске жетті. Сондай-ақ ол төртінші Гран-при Чемпионаты сериясын жеңіп алды. 1987 жылғы маусымда Виландер күшті сервисті және жаңа тиімді бір қолды кесінді кері қолды ұсынып, соңғысы мансабының ортасындағы жоғары деңгейдегі теннисші үшін ерекше жаңалық болды. Алайда, жетістіктерге қарамастан, Виландер 1987 жылы Франция ашық чемпионаты мен АҚШ ашық чемпионатының финалдарында Лендльге жеңілді. Уимблдонда Кэш тағы да Виландердің қарсыласы болды, ол ширек финалдағы ойында тікелей есеппен жеңді. Виландер 1987 жылы бес турнирде жеңіске жетті, оның ішінде екі Гран-при теннис чемпионаты сериясының титулы және жалпы алты титул жеңіп алды, үшінші рет әлемде үшінші орынды иеленді. 1988 жыл Виландер мансабының шыңы болды. Қаңтар айында ол үшінші рет Австралия ашық чемпионатында жеңіске жетті, бұл жолы Мельбурн Парктің қатты корттарында Эдбергті бес сеттік жартылай финалда, ал үйдегі сүйікті Кашты бес сеттік финалда жеңіп алды. Осылайша ол Австралия ашық чемпионатында шөпте де, қатты кортта да жеңіске жеткен жалғыз ойыншы болды. Виландер Франция ашық чемпионатының финалында үйдегі көрермендердің тағы бір фавориті Анри Леконтемен кездесті. Виландер 73 бірінші сервінің тек екеуін ғана жіберіп, тікелей есеппен жеңіске жетті. Уимблдонда Виландер ширек финалға дейін жетті, бірақ Мечирге жеңілді. АҚШ ашық чемпионатында ол осы жылдың үшінші Гранд Слем финалына жетті. Өткен жылғы финалдағы жекпе-жек қайталанды, ол Лендльді бес сетте 5 сағатқа жуық уақытта жеңіп, Лендльдің әлемдік рейтингте үш жылдық үстемесін тоқтатты. Бұл Виландердің жетінші Гранд Слем турнирінің жеңісі болды және оған бірінші рейтингті иеленуге мүмкіндік берді, ол жылдың үш Гранд Слем турнирін жеңіп, Key Biscayne және Цинциннатиде екі Гран-при Чемпионаты сериясының титулын және Палермода бір титул жеңіп алды. Ол 20 апта бойы рейтингтің жоғарғы сатысында болды, бірақ 1989 жылдың қаңтар айының соңында Лендль оны қайтадан басып озды. 1988 жылғы Цинциннатидегі титулы оның төртінші титулы болды, сол кезде ол 1899 жылдан бері Цинциннатиде төрт титул жеңіп алған үш ойыншының бірі болды, олар Бобби Риггс және Джордж Лотт. Роджер Федерер кейіннен тізімге қосылды.
1989-1996 жылдар
1989 жылы Виландердің мотивациясы, нәтижелері және рейтингісі төмендеді. Ол Австралия ашық чемпионатының екінші раундында Рамеш Кришнаннан, Франция ашық чемпионатының ширек финалында Андрей Чесноковтан, Уимблдонның ширек финалында Джон МакЭнроудан, ал АҚШ ашық чемпионатының екінші раундында Пит Сампрастан жеңілді. 1989 жылы ол бірде-бір турнирде жеңіске жетпеді және жылды әлемдік рейтингте 12-ші орында аяқтады. 1990 жылдың 12 ақпанында Виландер қысқа уақытқа топ-10 қатарына қайта оралды, бірақ жыл соңына қарай оның рейтингісі 41-ші орынға төмендеді. Ол Австралия ашық чемпионатының ширек финалында Борис Беккерді жеңіп, жартылай финалда Стефан Эдбергке тікелей есеппен жеңілді. Франция және Уимблдон турнирлерін өткізіп алды, ал АҚШ ашық чемпионатының бірінші раундында Брэд Гилберттен жеңілді. Виландер 1991 жылдың бірінші жартысында ғана ойнады. Ол Австралия ашық чемпионатының төртінші раундында және Франция ашық чемпионатының екінші раундында жеңіліске ұшырады. Жылды әлемдік рейтингте 159-шы орында аяқтады. Виландер 1992 жылы турнирлерде қатыспады. 1993 жылы жеті турнирде ойнап, бес турнирдің бірінші раундында жеңіліп қалды. АҚШ ашық чемпионатында үшінші раундта Седрик Пиолинге жеңілді. Жыл соңында әлемдік рейтингте 330-шы орынға ие болды. Уимблдоннан басқа, 1994 жылы Виландер толық кесте бойынша ойнады. Ол Австралия ашық чемпионатының төртінші раундында Маливай Вашингтоннан, Франция ашық чемпионатының бірінші раундында Андре Агассиден тікелей есеппен, ал АҚШ ашық чемпионатының бірінші раундында Гай Форжеттен жеңілді. Оның үздік ондыққа кіретін ойыншыдан алған жалғыз жеңісі Индианаполистегі турнирдің екінші раундында Тодд Мартинге қарсы болды. Жыл соңында әлемдік рейтингте 129-шы орынға ие болды. 1995 жылы Виландердің нәтижелері жақсарды және жылды әлемдік рейтингте 46-шы орында аяқтады. Австралия ашық чемпионатының бірінші раундында Жако Элтингке жеңілгеннен кейін, Франция ашық чемпионатының екінші раундында сегізінші орындағы Уэйн Феррейрадан жеңілді. Содан кейін Уимблдонның үшінші раундында Элтингке, ал АҚШ ашық чемпионатының екінші раундында Мартинге жеңілді. Басқа турнирлерде ол оныншы орындағы Марк Россе, сегізінші орындағы Феррейра және алтыншы орындағы Евгений Кафельниковқа қарсы жеңіске жетті. Монреальде өткен Канада ашық чемпионатының екінші раундында Эдбергке қарсы соңғы матчында жеңіске жетті. 1996 жылы Виландер тек бір Grand Slam турниріне қатысып, Франция ашық чемпионатының екінші раундында Мартинге ұтылды. Қазан айында Пекинде Мартин Даммға қарсы соңғы матчынан кейін карьерасын аяқтады. Өзінің мансабының басым бөлігінде Виландер Rossignol F 200 Carbon теннис ракеткасын, алғашқы шыны талшықтан жасалған модельді қолданды.
Дәрілік тесттен өтпеу және тоқтату
1995 жылы Франция Ашық чемпионатында ол және Карел Новачек кокаинге оң нәтиже берді. Олар Халықаралық теннис федерациясының алғашқы үш айлық дисквалификациясына шағымданып, сынақ процедураларының қателіктерін көрсетті, бірақ 1997 жылдың мамырында шағымдарын кері тартып алды және 1997 жылдың 15 мамырында допинг-тесттен өтпегені үшін АТР турынан үш айға дисквалификацияланды. Бұған қоса, Виландер 1995 жылдың мамыр айынан бастап 289 005 доллар көлеміндегі жүлде ақысын қайтарып берді және рейтингтік ұпайларын жоғалтты.
Дэвис кубогы
Виландер 1980-жылдары Швецияның Дэвис кубогы командасының ажырамас мүшесі болды. Ол Швеция құрамында алғашқы финалға 1983 жылы шықты, бірақ олар Австралияға 3:2 есебімен ұтылып қалды (Виландер финалдағы екі жекелей ойынын жеңіп алғанына қарамастан). 1984 жылы Швеция (Виландермен бірге) кубокты жеңіп алды, финалда АҚШ-ты 4:1 есебімен ұтты. Швеция 1985 жылы да кубокты сақтап қалды, Батыс Германияны 3:2 есебімен жеңіп, финалда жеңіске жетті. Виландер Швецияға 1986 жылы тағы да финалға өтуге көмектесті, бірақ үйлену тойы болғандықтан финалда ойнаудан бас тартты (Швеция Австралияға 3:2 есебімен ұтылып қалды). Виландер төртінші финалдық матчын 1987 жылы өткізді, онда Швеция Үндістанды 5:0 есебімен жеңді. 1988 және 1989 жылдары тағы екі финал өтті, бірақ Швеция екеуінде де Батыс Германиядан жеңілді. Виландер Дэвис кубогында соңғы рет 1995 жылы жартылай финалда ойнады, онда Андре Агасси мен Пит Сампрасқа есебімен ұтылды. Виландер Швеция құрамында Дэвис кубогында жекелей сында 36–16, жұптық сында 7–2 есебімен ойнады. Алайда, Виландердің ең есте қаларлық Дэвис кубогы матчы жеңіліспен аяқталды. 1982 жылдың шілде айында Миссури штатының Сент-Луис қаласында кілемшеде өткен АҚШ-қа қарсы ширек финалда Виландер Джон МакЭнроудан 9–7, 6–2, 15–17, 3–6, 8–6 есебімен жеңілді. 6 сағат 32 минутқа созылған бұл матч Дэвис кубогы тарихындағы екінші ең ұзақ жекелей матч болып табылады.
Жазбалар
Бұл рекордтар теннистің ашық дәуірінде қол жеткізілді. Қалың әріппен жазылған рекордтар беспрецедентті жетістіктерді көрсетеді. ЧемпионатЖылдарҚол жеткізілген рекордОйыншы Теңдес Австралия Ашық1983–19853 қатарынан финалға шығуИван ЛендлНовак Джокович1983 Ең жас Австралия Ашық чемпионы (19 жыл, 3 ай)Жалғыз1982 Үшінші рет емес жекелей турнир жеңімпазыГуставо КуэртенГастон Гаудио Үлкен Дулыға турнирлері1982–1988Әлемнің бірінші ракеткасы болмай тұрып 7 титул жеңіп алуЖалғыз
Жеке өмір
Профессионал ретінде 8 миллион доллар және одан да көп ақша ұтып алған Виландер қазір уақытының көп бөлігін АҚШ-тың Айдахо штатындағы Хейлидегі 81 акрлық меншігінде (Сан-Вэлли шаңғы курортының бір бөлігі) әйелі Сонямен (туған есімі Мулхолланд), Оңтүстік Африка туған модельмен өткізеді. Олар 1985 жылы танысып, 1987 жылы үйленген. Виландер кейде ағалар турнирінде де қатысады. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан бері Швецияның Дэвис кубогы командасының капитаны қызметін атқарады. Виландер Eurosport телеарнасында теннис матчтарына комментатор болып жұмыс істейді. Виландердің төрт баласы бар: Эмма, Карл, Эрик және Оскар. Оның ұлы Эрик эпидермолиз булозаның салыстырмалы түрде жеңіл түрімен ауырады, ал Айдахоның салқын және құрғақ ауасы оған көмектеседі. Виландер мен оның әйелі аурудың емін табу үшін зерттеу жұмыстарын қаржыландыруға көмектеседі. 2006 жылғы Франция ашық чемпионатында Виландер Роджер Федерер және Ким Клистерс сияқты бірнеше жетекші ойыншыларды ең қиын қарсыластарын жеңуге жеткілікті жанкештілік танытпағаны үшін сынға алғанда дау тудырды. Финалда Федерер Надальға 1–6, 6–1, 6–4, 7–6 есебімен жеңілгеннен кейін Виландер: «Федерер бүгін, өкінішке орай, жүрегі мен жігері жоқ күйде шықты. Кез келген спортта жүрек пен жігері жоқ чемпиондарды кездестіру сирек. Онда болуы мүмкін, бірақ Надальға қарсы олар қатты қысқарды, және бұл бір рет емес, әрқашан осылай болады» деді. Бұл сөздерден кейін жанкүйерлер «Wilanders» деген жаңа сөзді «жігер» сөзінің күлкілі синонимі ретінде қолдана бастады, бұл жарысқа дайындық пен жеңіске жетуге деген табандылықты білдіреді. Виландер 2007 жылдың шілдесінде Татьяна Головинді жаттықтыра бастады. Головинмен 2007 жылдың соңында жұмыс істегеннен кейін, Виландер Пол Анри Матьеге жаттықтырушылық жасады. Оның ағасы Андерс Виландер 2006–2020 жылдары Транас муниципалитетінің әкімі болды. 2012 жылы Виландер Халықаралық клубтың Жан Боротра спортшылдық сыйлығын жеңіп алды.