Кіріспе

Идеограф немесе ізгілік сөз – саяси ұстанымдарды қолдау үшін абстракт ұғымды пайдаланатын, саяси дискурста жиі қолданылатын сөз. Мұндай сөздердің әдетте нақты анықтамасы болмайды, бірақ түсінікті мағынасы бар сияқты әсер қалдыру үшін қолданылады. Риторикадағы идеограф көбінесе идеологияның бағытын немесе көзқарасын қысқаша түйіндейтін құрылыс блогы немесе бір термин немесе қысқа сөз тіркесі ретінде келеді. Мысалдарға <еркіндік>, <бостандық>, <демократия> және <құқықтар> жатады. Риторикалық сыншылар идеографтарды белгілеу үшін шеврон немесе бұрыштық жақшаларды (<>) қолданады. "Идеограф" терминін риторика ғалымы және сыншысы Майкл Кальвин МакГи (1980) белгілі бір идеологиялық ұстанымдарды ұстап алуға (сондай-ақ, қалыптастыруға немесе нығайтуға) мүмкіндік беретін, саяси тілдегі нақты сөздер мен сөз тіркестерін сипаттау үшін енгізген. МакГи идеографты саяси дискурстың нақты мысалдарының саяси идеологияның абстракт идеясымен қалай байланысатынын түсіну жолы ретінде қарастырады. Робертсон идеографтарды "идеологияны қамтитын саяси ұрандар немесе белгілер" деп анықтайды. Ал МакГидің ықпалымен Селест Кондит пен Джон Лукайтс былай түсіндіреді: "Идеографтар жұртшылық мүшелерінің нормативтік, ұжымдық міндеттемелерін жинақы түрде көрсетеді және олар көбінесе қоғамдық пікірсайыстарда халық атынан жасалған әрекеттердің қажетті себептері немесе негіздемесі ретінде пайда болады". Идеографтар жарнамада және саяси дискурста кеңінен таралған.

Анықтама

МакГи бұл терминді өзінің "Идеограф: Риторика мен идеология арасындағы байланыс" атты мақаласында қолданады, ол 1980 жылы «Сөз журналының» тоқсандық басылымында жарияланған. Ол эссесін идеологияның практикасын нақты жағдайлардағы саяси тілдің практикасы ретінде, жеке спикерлер мен жазушылардың нақты дискурсивті амалдары ретінде анықтаумен бастайды. Бұл идеологияның осы практикасы қалай әлеуметтік бақылау құрады деген сұрақ туындайды. МакГидің бұл сұраққа берген жауабы: «Идеологияны көрсететін саяси тіл, көбінесе «идеографтардан» тұратын сөздікпен сипатталады, оны саяси философияның техникалық терминологиясымен шатастыру оңай». Кондит пен Лукаитсқа сәйкес, АҚШ тарихында бұл анықтама жиі қолданылады, бірақ социалистік немесе солшыл саяси жүйеде бұл термин әлеуметтік ресурстарды бөлуге қатысты болуы мүмкін. Кондит пен Лукаитс 1865 жылдан бері американдық саяси дискурста расалық теңдік ұғымын басымдықпен көрсетеді. АҚШ президенттері Барак Обама мен Джордж Буш 9/11 шабуылдарынан кейін қолданған маңызды идеограф – <терроризм>. Бұл терминнің нақты анықтамасы жоқ, бірақ 2001 жылғы жойқын шабуылдардан кейін қорқынышқа толы елде қолданылғанда, ол американдықтар үшін маңызды мәнге ие болды. Келли Лонг Обаманың «Терроризмге қарсы соғыс» туралы сөздерін зерттей келе, «Обама сол кезде АҚШ қатысқан қақтығыстардың идеологиялық негізін жасап, Буш әкімшілігінің келтірген зиянының көп бөлігін жойды» дейді. Обама «Терроризмге қарсы соғысты» халыққа сөйлеген сөзінде «заң үстемдігін» және «демократиялық құндылықтарды» қорғау үшін «терроризмге қарсы күресу қажеттігін» түсіндіріп ақтады. Обама бұл терминді өз мүддесі үшін пайдаланып, «терроризмді» ортақ жау, ал қарсы күресуді ортақ мақсат ретінде көрсетті. Осы идеографты қолдану елді біріктіріп, американдық азаматтарға бірегейлік сезімін сыйлады, «ұлттың не үшін және неге қарсы тұрғанын» анықтады. Бұл термин цивилизацияланғандар мен цивилизацияланбағандарды, экономикалық бостандықты қорғаушылар мен Американың өмір салтына шабуыл жасайтындарды, демократияны қолдайтындар мен оны бұзуға тырысатындарды бөліп көрсетеді. Маруф Хасиан қоғамның ұстанымдарын көрсететін маңызды идеографтардың уақыт өте келе қалай өзгеретінін, әсіресе евгеникада бейнеленген <бостандық>, <теңдік> немесе <жеке өмірге қатысты құпиялылық> сияқты аталымдарда талқылайды. 1900-1930 жылдар аралығында американдықтар репродуктивтік құқықтарды шектеуді медициналық, әлеуметтік, экономикалық және саяси себептермен ақтады, бірақ нацистер сол аргументтерді «жақсы нәсілді» құру кезінде қолданғанда, олар қатты алаңдады. Риторикалық сыншылар бұл терминдерді идеографтар деп таныса, саяси лидерлер бір-бірінің терминдерін «әдемі сөздер» деп қарастырды, өйткені Линкольн қарсыласының сөздерін бірінші болып анықтады. Практиктерден басқа, корпоративтік маркетинг пен саяси консалтинг осылайша маңызды терминдерді қолданады, терминдердің имиджін және брендін қалыптастыруға назар аударады. Мысалы, Фрэнк Лунц аудиторияның белгілі бір сөздерге немесе тіркестерге реакциясын «диал» технологиясы арқылы сынап көреді, бұл механизм сөздер мен презентацияларға сәт сайынғы реакцияны көрсетеді. Бұл зерттеу оның клиенттері үшін өте пайдалы болды, өйткені олар идеографтарды жарнамалық кампанияда «қозғаушы сөздер» ретінде пайдалана алады.

Маңыздылық

Идеограф ұғымы риторикалық сыншылар үшін маңызды үш негізгі аспектіні қамтиды. Біріншіден, ол тіл қолданысының нақты мысалдары арқылы саяси идеологияны зерттеудің жолын ұсынады. МакГи саяси тілдегі мақсатты сөздер мен тіркестердің нақты қолданылуын қарастыру арқылы идеологиялық ұстанымдарды қалай ашатынын көрсетіп, идеологияның абстрактілі ұғымын түсінуге нақты әдіс ұсынады. Екіншіден, идеографтың анықтамасы терминнің риторикалық зерттеуінің құқықтық, тарихи немесе этимологиялық зерттеуден өзгеше екенін нақтылайды. Басқа көзқарастар терминнің уақыт өте қалай өзгергеніне назар бөлсе, риторикалық зерттеу осы мағыналарды құруға қатысқан күштерге баса назар аударады. Қысқасы, терминнің риторикалық зерттеуі – терминді практикада қолдануды зерттеу. Бұл идеограф ұғымының риторикалық сыншыларға ұсынатын үшінші маңызды тұсы. МакГи терминнің зерттеуі тек "формальды дискорс" шегінде ғана болуы керек емес, тіпті одан асып түсуі керектігін айтады. Керісінше, сыншы кино, пьесалар мен әндерде терминнің қалай қолданылып, бейнеленгенін, сондай-ақ балаларға арналған оқулықтарда қалай ұсынылғанын қарастыру арқылы идеографты жақсырақ түсіне алады. Бұл идеологияны зерттеуді дәстүрлі түрде қабылданатын әлеуметтік философия мен саяси дискорстың шегінен (мысалы, "үлкен адамдардың маңызды сөздерінен") тыс шығарады.