Кіріспе

22 б.з.д. бұрынғы ежелгі Египетте қолданылған күнтізбе Ежелгі Египет күнтізбесі – азаматтық күнтізбе – 365 күндік жылды қамтитын күн күнтізбесі болды. Жыл 120 күндік үш маусымнан және бес эпагоменальді күнді құрайтын қосымша айдан тұрады, бұл күндер жылдың ішінде емес деп есептелді. Әр маусым 30 күндік төрт айға бөлінді. Бұл он екі ай бастапқыда әр маусым ішінде нөмірленді, бірақ кейіннен олардың негізгі мерекелерінің аттарымен де белгілі болды. Әр ай он күндік үш кезеңге – декандарға немесе декадаларға бөлінді. Он тоғызыншы және жиырмасыншы династиялар кезінде әр декандағы соңғы екі күн әдетте патшалық қолөнершілер үшін демалыс күні ретінде қарастырылған, олар жұмыстан босатылған. Бұл күнтізбелік жыл күн жылдан шамамен төрттен бір күнге қысқа болғандықтан, египеттік күнтізбе Грегориан күнтізбесіне қарағанда әр төрт жыл сайын бір күнге қалып қойды. Сондықтан оны кейде «көшпелі жыл» (annus vagus) деп атайды, себебі оның айлары күн жылмен салыстырғанда әр төрт жылда бір күнге ығысатын. Птолемей III-нің Канопус жарлығы төрт жыл сайын алтыншы эпагоменальді күнді қосу арқылы бұл мәселені түзетуге тырысты, бірақ бұл ұсынысқа египеттік дін қызметкерлері мен халқы қарсылық көрсетті және Август Александриялық немесе Копт күнтізбесін орнатқанға дейін тоқтатылды. Египеттік күнтізбеге үстеме күннің енгізілуі оны реформаланған Юлиан күнтізбесімен теңестірді, бірақ одан әрі ол көптеген ғасырлардың тоғысында Грегориан күнтізбесінен алшақтауды жалғастырды. Бұл азаматтық күнтізбе кейбір діни рәсімдер мен мерекелерде қолданылатын египеттік ай күнтізбесімен бірге жүрді. Кейбір египтологтар оны күнтізбе-айлық деп сипаттайды, күнмен сәйкестігін сақтау үшін екі немесе үш жыл сайын қосымша ай қосылатындығы айтылады, бірақ б.з.б. 4 ғасырға дейінгі мұндай қосымша айларға дәлелдер табылмаған.

Птолемей күнтізбесі

Ұлы Ескендірдің Парсы империясын бағындыруынан кейін, Македониялық Птолемей әулеті Египетте билікке келді және жергілікті күнтізбелерін грекшеленген атаулармен қолдануды жалғастырды. Б.з.д. 238 жылы Птолемей III-нің Каноп Жарлығымен әр төртінші жылға аралық айына алтыншы күн қосылуы бұйырылды, осылайша ол және оның әйелі Нуттың балаларымен тең құдайлар ретінде құрметтелді. Бұл реформаға Египеттің дін қызметкерлері мен халқы қарсылық танытып, одан бас тарды.

Копт күнтізбесі

Мысыр ғалымдары Юлий Цезарьдің рим күнтізбесі реформасын жасауға қатысты, бірақ рим дін қызметкерлері бастапқыда оның формуласын дұрыс қолданбады және әр төрт жылдың орнына, инклюзивті санау арқылы әр үш жыл сайын секірме күндерін қосты. Август бұл қателікті б.з. 4 жылға дейін бірнеше цикл бойы секірме жылдарды жою арқылы түзеді. Мысырдың жеке билеушісі ретінде ол б.з. дейінгі 26 немесе 25 жылы күнтізбе реформасын енгізді, мүмкін жаңа Каллип циклінің басталуымен сәйкес келу үшін, ал алғашқы секірме күні 22 жылғы 6 Эпаг күнінде болды. Бұл "Александрия күнтізбесі" юлиан күнтізбесімен дерлік толық сәйкес келеді, сондықтан 1 Тот 29 тамызда болады, бірақ юлиан секірме жылына дейінгі жылы 30 тамызда болады. Күнтізбелер келесі жылғы 4 Фаменот / 29 ақпаннан кейін сәйкестіктерін қайта жаңартады.

Ғылыми негіз

Бақытты және бақытсыз күндердің күнтізбесі ғылыми байқауларға да, мифтерге де негізделген көрінеді. Ай фазаларымен қатар, Жерден көрінетін Алгол үш жұлдыздық жүйесінің жарықтануы мен солғындауы арасындағы мерзімділік анықталған.

Болжамдар

Күндерді есептеу жүйесі адамның туған күніне қарай оның болашағын болжау үшін де қолданылған. Бұл олардың қашан және қалай қайтысын болжауға да мүмкіндік берген. Мысалы, Ақет айының төртінші күнінің оныншы жұлдызында туған адамдар қарттықтан өледі деп болжаған.

Эпагоменальді күндер

Күн жылының шамамен ұзақтығымен күнтізбеді сәйкестендіру үшін эпагоменальді күндер бастапқы 360 күндік күнтізбеге қосылды. Мифология бойынша, осы күндер Геб пен Нуттың бес баласының дүниеге келуіне жағдай жасады және олар ерекше қауіпті деп есептелді. Атап айтқанда, Сеттің тууы тиіс күні ерекше жаман деп саналды.

Мұра

Реформаланған Мысыр күнтізбесі Мысырда Мысыр шіркеуінің копт күнтізбесі ретінде және жалпы Мысыр халқы, әсіресе фелла, егіншілік маусымдарын есептеу үшін қолданыла береді. Ол тек өзінің дәуірімен ғана ерекшеленеді, ол Рим императоры Диоклетианның билікке келуінен басталады. Қазіргі Мысыр шаруалары, ежелгі Мысырлықтар сияқты, жылды үш маусымға бөледі: қыс, жаз және тасқын. Эфиопия күнтізбесі осы реформаланған күнтізбеге негізделген, бірақ айларға амхар тіліндегі атаулар қолданылады және басқа дәуірді пайдаланады. Француз Республикасының күнтізбесі де осыған ұқсас болды, бірақ жыл күзгі күн мен түннің теңелуінен басталатын. Британдық планетарий жасаушы Джон Глив Антикитера механизмын қайта жасау кезінде Мысыр күнтізбесін көрсеткен.